(1)

RNI No. MAHBIL /2009/31733

¨É½þÉ®úÉ¹]Åõ ¶ÉÉºÉxÉ ®úÉVÉ{ÉjÉ

+ºÉÉvÉÉ®úhÉ ¦ÉÉMÉ SÉÉ®ú–+

+ºÉÉvÉÉ®úhÉ Gò¨ÉÉÆEòú 64

|ÉÉÊvÉEÞòiÉ |ÉEòÉ¶ÉxÉ

¨É½þÉ®úÉ¹]Åõ ¶ÉÉºÉxÉÉxÉä EåòpùÒªÉ +ÊvÉÊxÉªÉ¨ÉÉÆx´ÉªÉä iÉªÉÉ®ú Eäò±Éä±Éä (¦ÉÉMÉ BEò, BEò-+ +ÉÊhÉ BEò-±É ªÉÉÆ¨ÉvªÉä |ÉÊºÉrù

Eäò±Éä±Éä ÊxÉªÉ¨É ´É +Énäù¶É ªÉÉÆ´ªÉÊiÉÊ®úCiÉ) ÊxÉªÉ¨É ´É +Énäù¶É.

मिहला व बाल िवकास िवभाग

निवन Ģशासन भवन, ितसरा मजला, मादाम कामा माग«, हुता¾मा राजगुǗ चौक,

मंĝालय, मुंबई 400032, िदनांक 13 माच« 2018

अिधसूचना

बाल Âयाय (मुलांची काळजी व संर©ण) अिधनयम, 2015.

Ďमांक-पीआयएल-2016/Ģ.Ď.131/का.03- बाल Âयाय (मुलांची काळजी व संर©ण) अिधिनयम,

2015 (2016 चा 2) या´या कलम 110 ची पोटकलमे (1) आिण (2) Ëदारे Ģदान कर½यात आलेÊया

अिधकारांचा आिण ¾याबाबतीत ¾यास समथ« करणाÉया इतर सव« अिधकारांचा वापर कǗन महाराÍĘ शासन

याËदारे खालील िनयम करीत आहे :-

Ģकरण- एक

संि©Ãत नाव व िवÎतार .- या िनयमांना, महाराÍĘ रा¶य बाल Âयाय (मुलांची काळजी व संर©ण)

िनयम, 2018 असे Çहणावे.

Ëया°या :- (1) या िनयमांत, संदभɕनुसार दुसरा अथ« अपेि©त नसेल तर, -

(एक) “अिधिनयम” याचा अथ«, बाल Âयाय (मुलांची काळजी व संर©ण) अिधिनयम, 2015 (2016 चा 2)

असा आहे ;

(दोन) “Ģािधकरण” याचा अथ«, अिधिनयमा´या कलम 68 अÂवये गिठत केलेले कȂ िğय दǄक Đहण

संसाधन Ģािधकरण, असा आहे;

(तीन) “ËयȎ¯तिविशÍट काय«कतɕ” याचा अथ«,नȗदणीकृत Îवयंसेवी संघटनेचा ȋकवा अशासकीय संघटनेचा

Ģितिनधी असा आहे, जो बालकाला मंडळ ȋकवा सिमतीकडे नेताना सोबत असेल आिण मंडळ ȋकवा

सिमती ¾याला जी कामे नेमून देतील ती कामे तो पार पाडील;

´É¹ÉÇ 4, +EÆ òú 33]

¤ÉvÖ É´ÉÉ®ú, ¨ÉÉSÉúõÇ 14, 2018/¡òÉ±MÉÖxÉö 23, ¶ÉEäò 1939 [{ÉÞ¹`äö 594, ËEò¨ÉiÉ : ¯û{ÉªÉ ä 15.00

(चार) “बाल दǄक Đहण संसाधन मािहती व माग«दश«न यंĝणा” याचा अथ«, दǄक Đहण काय«Ďम सुकर

कर½यासाठी व ¾यावर संिनयंĝण ठेव½यासाठी असलेली ऑनलाईन यंĝणा, असा आहे;

(पाच) “बाल अÆयास अहवाल” याचा अथ«, संबंिधत बालकाचा जÂमिदनांक व ¾याची सामािजक पाÌव«भूमी

यासार°या बालकांिवषयी´या मािहतीचा ¶यात समावेश असेल असा अहवाल, असा आहे;

(सहा) “सामूिहक सेवा” याचा अथ«, िवधीसंघष«ĐÎत, चौदा वषȝहून अिधक परंतू अठरा वषɕपे©ा कमी

वया´या बालकांकडून दे½यात येणाÉया सेवा, असा आहे, आिण ¾यात उǏानाची देखभाल करणे, वृÁदांची सेवा

करणे, Îथािनक Ǘ±णालये ȋकवा सुǛूषा गृहे येथे मदत करणे, अपंग बालकांची सेवा करणे, वाहतूक ËयवÎथा

करणारे Îवयंसेवक Çहणून सेवा देणे इ¾यादȒसार°या कामांचा अंतभɕव होतो ;

(सात) “नमुना” याचा अथ«, या िनयमांना जोडलेले नमुने, असा आहे ;

(आठ)“गृह अÆयास अहवाल” याचा अथ«, संभाËय दǄक पालक ȋकवा Ģितपालक यां´या तपशीलाचा

अंतभɕव असणारा एक अहवाल, असा आहे ; आिण ¾यात सामािजक आिण आȌथक दजɕ, कौटुंिबक

पाÌव«भूमी, घराचे वण«न व वातावरण आिण आरो±य िवषयक ȎÎथती, यांचा अंतभɕव असेल ;

(नऊ) “वैयȎ¯तक काळजी आराखडा”याचा अथ«, बालकाचे वय आिण ȋलग, िविशÍट गरजा आिण

बालकांचा ËयȎ¯तगत अÆयास यां´या आधारावर बालकाचा आ¾मसÂमान, ĢितÍठा व Îवािभमान परत

िमळवून दे½या´या हेतूने आिण ¾याला िश©ण दे½याकिरता बालकाशी िवचारिविनमय कǗन एक जबाबदार

नागिरक बनव½यासाठी तयार केलेला सव«समावेशक िवकास आराखडा, असा आहे, आिण ¾या

आराखǹानुसार, बालका´या पुढील गरजा भागिव½यासाठी व केवळ तेवǺापुरतेच मयɕिदत न ठेवता, ¾याला

पुढील गोÍटी दे½याची योजना, असा आहे, ¾या अशा-

(क) कोण¾याही िवशेष गरजांसह आरो±य आिण पोषणिवषयक गरजा ;

(ख) भाविनक आिण मानिसक गरजा ;

(ग) शै©िणक व Ģिश©णिवषयक गरजा ;

(घ) सवड, सज«निशलता व खेळ ;

(ङ) सव« Ģकार´या िशवीगाळ, दुल«© आिण गैरवत«णूक या Ģकारांपासून संर©ण ;

(च) पुन:Îथापना व ¾याचा पाठपुरावा करणे ;

(छ) सामािजकदृÍटया मु°य Ģवाहात आणणे ;

(ज) जीवनिवषयक कौशÊय Ģिश©ण.

(दहा) “देशांतग«त दǄक िवधान” याचा अथ«, भारतात िनवास करणाÉया भारतीय नागिरकाने बालक दǄक

घेणे असा आहे ;

¨É½þÉ®úÉ¹]Åõ ¶ÉÉºÉxÉ ®úÉVÉ{ÉjÉ +ºÉÉvÉÉ®úhÉ ¦ÉÉMÉ SÉÉ®ú-+ö, ¨ÉÉSÉÇ 14, 2018/¡òÉ±MÉÖxÉ 23, ¶ÉEäò 1939

(अकरा)“वैद्यकीय िपासणी अिवाल” याचा अर्ग, यर्ोहचि अनुज्ञप्िी असणाऱ्या हभषकाने

( वैद्याने) हदलेला बालकाचा अिवाल, असा आिे ;

(बारा)“प्रभारी” याचा अर्ग, बालकांसाती कायगरि संस्र्ेच्या हनयंत्रण व व्यवस्र्ापनाकहरिा हनयुति केलेली

व्यतिी, असा आिे ;

(िेरा)“पोतसो” याचा अर्ग, लैंहगक अपरािापासून बालकांचे संरक्षण अहिहनयम, 2012 (2012 चा 32),

असा आिे ;

(चौदा)“पुनवगसन-हन-सेवायोजन अहिकारी” याचा अर्ग, बालकांच्या पुनवगसनाच्या प्रयोजनार्ग बालकांची

काळजी घेणा-या प्रत्येक संस्र्ेमधये पदहनदेहशि केलेला अहिकारी, असा आिे ;

(पंिरा)“हनवड सहमिी” याचा अर्ग, हनयम 90 अन्वये राज्य शासनाने गहति केलेली सहमिी, असा आिे ;

(सोळा)“सामाहजक पार्शवगभूमी अिवाल” याचा अर्ग, बाल कल्याण पोलीस अहिकाऱ्याने ियार केलेला,

हविीसंघषग्रस्ि बालकाच्या पार्शवगभूमीचा समावेश असणारा अिवाल, असा आिे ;

(सिरा)“सामाहजक अन्वेषण अिवाल” याचा अर्ग, बालकाची पहरक्स्र्िी, आर्थर्क, सामाहजक, मनो-

सामाहजक व इिर संबिीि घटक याबाबिची बालकाची िपशीलवार माहििी आहण त्यावरील हशफारस यांचा

अंिभाव असलेला अिवाल, असा आिे ;

(अतरा)“समाज सेवक” याचा अर्ग, सामाहजक कायग ककवा समाजशास्त्र ककवा मानसशास्त्र ककवा बाल हवकास

यािील पदव्यु्र पदवी ककवा बाल हशक्षण व हवकास ककवा संरक्षण समस्या यािील हकमान साि वषाच्या

अनुभवासि मान्यिाप्राप्ि हवद्यापीताची पदवी िसेच त्याचा बालकाचा सामाहजक अन्वेषण अिवाल ककवा

वैयक्तिक काळजी आराखडा, बाल अभ्यास अिवाल, भावी द्क मािाहपिा ककवा प्रहिपालक मािाहपिा यांचा

गृि अभ्यास अिवाल ियार करणे, द्क ग्रिणो्र सेवा पुरहवणे आहण िा अहिहनयम ककवा या हनयमान्वये अशा

व्यतिीला नेमून देण्याि येिील अशी इिर कोणिीिी काये पार पाडणे यासाती बालकांची काळजी घेणा-या संस्र्ेि

ककवा हजल्िा बाल संरक्षण कक्ष ककवा राज्य बाल संरक्षण संस्र्ा ककवा राज्य द्कग्रिण संसािन अहभकरण ककवा

कदहरियय द्कग्रिण संसािन अहभकरण यामधये काम केलेले असावे, असा आिे ;

स्पष्ट्टीकरण :- या व्याख्येच्या प्रयोजनार्ग, असे स्पष्ट्ट करण्याि आले आिे की, मंडळाच्या समाजसेवक सदस्याची

अिगिा अहिहनयमाच्या कलम-4 प्रमाणे असेल.

(एकोणीस)“हवशेष प्रहशक्षक” यास बालकांचे लैंहगक अपरािापासून संरक्षण अहिहनयम, 2012 नुसार ियार

करण्याि आलेले बालकांचे लैंहगक अपरािापासून संरक्षण हनयम, 2012 यामधये जो अर्ग नेमून देण्याि आला

आिे िोच अर्ग असेल ;

¨É½þÉ®úÉ¹]Åõ ¶ÉÉºÉxÉ ®úÉVÉ{ÉjÉ +ºÉÉvÉÉ®úhÉ ¦ÉÉMÉ SÉÉ®ú-+ö, ¨ÉÉSÉÇ 14, 2018/¡òÉ±MÉÖxÉ 23, ¶ÉEäò 1939

(वीस) “राज्य बाल संरक्षण संस्र्ा” याचा अर्ग, अहिहनयमाच्या कलम 106 अन्वये गहति केलेली संस्र्ा,

असा आिे ;

(एकवीस) राज्य शासन म्िणजे मिाराष्ट्र शासन;

(बावीस) या हनयमाि वापरलेले परंिु व्याख्या न केलेले शब्द व शब्दप्रयोग यांना त्या अहिहनयमांमधये अनुक्रमे

जो अर्ग नेमून हदला असेल िोच अर्ग असेल.

प्रकरण दोन

बाल न्याय मांडळ

3. मांडळ :- (1) राज्य शासन, प्रत्येक हजल्यासाती एक ककवा अहिक बाल न्याय मंडळ राजपत्रािील

अहिसूचनेव्दारे गहति करील.

(2) अहिहरति मंडळे स्र्ापन करण्याची गरज आिे, िे हनिाहरि करण्यासाती दरवषी मंडळाच्या प्रकरणाचे

पुनर्थवलोकन केले जाईल.

(3) राज्य शासनास, अशा अहिसूचनेव्दारे, प्रलंहबि प्रकरणे, हजल्याचे क्षेत्र ककवा भूप्रदेश, लोकसंख्येची घनिा

ककवा इिर कोणत्यािी हवचारािग गोष्ट्टी यर्ायोग्य हवचाराि घेिल्यानंिर हजल्यामधये एकापेक्षा अहिक मंडळे

गहति करिा येिील.

4. मांडळाची रचना :- (1) मंडळ, प्रिान दंडाहिकारी म्िणून नामहनदेहशि करावयाचा हकमान िीन वषांचा

अनुभव असणारा मिानगर दंडाहिकारी ककवा न्याहयक दंडाहिकारी आहण दोन समाजसेवक सदस्य यापैकी एक

महिला असेल, या व्यतिींनी हमळून बनलेले असेल.

(2) दोन समाजसेवक सदस्यांची या हनयमान्वये गहति केलेल्या हनवड सहमिीच्या हशफारशीवरुन, राज्य शासन

हनयुतिी करील.

(3) समाजसेवक सदस्याचे वय 35 वषािून कमी नसेल, आहण त्याला हशक्षण, आरोग्य व कल्याण कायाच्या

क्षेत्रामिील बालकांसोबि काम करण्याचा हकमान साि वषाचा अनुभव असेल, आहण हशक्षणशास्त्र,

समाजशास्त्र ककवा मानसशास्त्रामधये पदव्यु्र पदवी ककवा एम.बी.बी.एस. ककवा कायद्यािील पदवी अशी

शैक्षहणक अिगिा असेल. मंडळाच्या कामकाजाशी हििसंबंि असलेल्या ककवा स्वि:ची बालकांची काळजी

घेणारी संस्र्ा इ. असणारी व्यतिी यासारख्या व्यतिींची मंडळावर समाजसेवक सदस्य म्िणून हनयुतिी केली

जाणार नािी.

¨É½þÉ®úÉ¹]Åõ ¶ÉÉºÉxÉ ®úÉVÉ{ÉjÉ +ºÉÉvÉÉ®úhÉ ¦ÉÉMÉ SÉÉ®ú-+ö, ¨ÉÉSÉÇ 14, 2018/¡òÉ±MÉÖxÉ 23, ¶ÉEäò 1939

(4) शतय असेल िेर्वर, मंडळावर हनयुति करावयाचे दोन समाजसेवक सदस्य वेगवेगळ्या क्षेत्रांमिील

असिील.

(5)मंडळाच्या सवग सदस्यांस, प्रिान दंडाहिकाऱ्यासि, हनयुतिीच्या हदनांकापासून सात हदवसांच्या आि,

प्रेरण व संवेदीकरणाचे प्रहशक्षण देण्याि येईल.

5. प्रिान दांडाधिकाऱ्याखेरीज मांडळाच्या इतर सदस्याांचा पदाविी :-

(1) प्रिान दंडाहिकाऱ्याखेरीज मंडळाच्या इिर सदस्यांची, हनयुतिीच्या हदनांकापासून िीन वषांच्या

कालाविीकहरिा हनयुतिी करण्याि येईल.

(2) प्रिान दंडाहिकाऱ्याखेरीज मंडळाचे इिर सदस्य, दोन कमाल सत्रांपयंिच्या, जे सलग नसिील,

हनयुतिी कहरिा पात्र असिील.

(3) सदस्याला राज्य शासनाला उद्देशून, राज्य शासनास एक महिन्याची आगाऊ लेखी नोटीस देऊन व

हिची एक प्रि मंडळाच्या प्रिान दंडाहिकाऱ्याकडे पातवून, कोणत्यािी वेळी राजीनामा देिा येईल.

(4) राजीनामा, पदावरुन काढून टाकणे ककवा मृत्यु यामुळे मंडळािील कोणिेिी नैहम्ीक पद हरति

झाल्यास िे हनवड सहमिीकडून ियार करण्याि आलेल्या नावांच्या नाहमकेमिून योग्य व्यतिीची

हनयुतिी करुन सदर सदस्याच्या उवगरीि पदाविीकहरिा भरण्याि येईल.

6. मांडळाच्या बैठकाांची वेळ व धठकाण :-

(1) मंडळ, हनरीक्षण गृिाच्या जागेि अर्वा हनरीक्षण गृिाच्या हनकटविी हतकाणी ककवा मंडळाच्या

बैतकीसाती योग्य असलेल्या कोणत्यािी बालकांची काळजी घेणा-या संस्र्ेमधये बैतकांचे आयोजन

करील आहण मंडळ, कोणत्यािी पहरक्स्र्िीि, कोणिेिी न्यायालय अर्वा िुरुग यांच्या जागेि

बैतकांचे आयोजन करणार नािी. हशवाय, खासकरुन जेर्े मंडळाचे भौगोहलक क्षेत्र जास्ि आिे िर,

मंडळाला, हजल्िा बाल संरक्षण कक्षा माफगि हनक्र्शचि केलेल्या, जेर्े बालक जवळच्या हतकाणापासून

त्या खास बैतकीस िजर रािू शकिे अशा हतकाणच्या बालकांची काळजी घेणा-या योग्य संस्र्ेमधये

मंडळाच्या (िात्पुरत्या) हशबीर ककवा हफरत्या बैतका सुधदा आयोहजि करिा येिील.

(2) खटला चालू असेल िदव्िा, खटल्याशी संबंहिि नसलेली कोणिीिी व्यतिी (कोणत्यािी व्यतिी)

कक्षामधये उपक्स्र्ि असणार नािी (नािीि) याची मंडळ सुहनक्र्शचिी करील.

¨É½þÉ®úÉ¹]Åõ ¶ÉÉºÉxÉ ®úÉVÉ{ÉjÉ +ºÉÉvÉÉ®úhÉ ¦ÉÉMÉ SÉÉ®ú-+ö, ¨ÉÉSÉÇ 14, 2018/¡òÉ±MÉÖxÉ 23, ¶ÉEäò 1939

(3) ज्याच्या उपक्स्र्िीि बालकाला आरामदायक वाटेल केवळ त्या व्यतिीला (व्यतिींना) बैतकीमधये

उपक्स्र्ि रािण्याची मुभा हदली आिे याची मंडळ सुहनक्र्शचिी करील.

(4) एखाद्या हवहशष्ट्ट हजल्याि प्रलंहबि खटले कमी असल्याखेरीज ककवा राज्य शासनाने आदेश

हदल्याखेरीज, मंडळ, कामकाजाच्या सवग हदवशी, दंडाहिकारी न्यायालयाच्या कामकाजाच्या

वेळेनुरुप हकमान सिा िास बैतक भरवील.

(5) बैतकीची सूचना िी, मंडळ ज्या हदवशी व ज्यावेळी आपली बैतक घेईल िो हदवस व िी वेळ नमूद

करुन, ज्या हनरीक्षण गृिाच्या कक्षाि मंडळ आपली बैतक घेईल त्या हनरीक्षण गृिाच्या कक्षाच्या

बािेर एक आतवडा अगोदर लावण्याि येईल. मंडळाच्या सदस्यांची नावे अशा सूचनेि दशगहवण्याि

येिील.

(6) मंडळ, जेर्े आपल्या बैतका घेणार आिे त्या पहरवास्िुमधये बालकस्नेिी वािावरण असेल आहण िी

जागा, कोणत्यािी क्स्र्िीि न्यायालयीन कक्षासारखी हदसणार नािी. मंडळ उभारलेल्या व्यासपीतावर

बैतक घेणार नािी आहण िेर्े साक्षीदारांचे कपजरे, मोती टेबले, ककवा मंडळ व बालक यांच्यामधये

कपजरे यांसारखे कोणिेिी अडर्ळे असणार नािीि. मंडळ व बालक यांना समोरासमोर बसून संवाद

साििा येईल अशी बैतकीची व्यवस्र्ा असावी. हवशेषि: मंडळासमोर संवाद साििाना, बालके,

मािा-हपिा, पालक, पोलीस, अहिवतिे व खटल्याशी संबंहिि असलेले इिर सवगजण यांना उभे

रािावे लागू नये याची सुहनक्र्शचिी करण्यासाती िेर्े पुरेशा खुच्या व बाके असिील.

(7) बालकाशी संवाद साििाना मंडळ, आपल्या विगणुकीव्दारे बालकस्नेिी िंत्राचा वापर करील आहण

बालकाशी संभाषण साििाना देिबोली, चेिऱ्यावरील िावभाव, डोळ्यांच्या खुणा, आवाजाचा सूर

व मोतेपणा यासंबंिाि बालकस्नेिी दृष्ट्टीकोनाचा अंगीकार करील. कायगवािीच्या सवग टप्प्यांमधये

बालकाला सिभागी िोण्याची व बोलण्याची संिी देण्याि येईल. शतय असेल िेर्वर, बालकाला

मंडळासमोर िजर करण्याि येईल िेव्िा, हवशेषि: सामाहजक कायगकिे असलेल्या सदस्यांनी

बालकाशी संवाद सािला पाहिजे, बालकाच्या पहरक्स्र्िीचे मूल्यमापन केले पाहिजे व गरजेनुसार

मागगदशगन केले पाहिजे. बालकाशी बोलिाना वापरलेली भाषा आदरयुति असली पाहिजे.

साक्षीदारांची िपासणी िी, चौकशीिील प्रर्शनांसारखी नसावी िर िी मुलाखिीसारखी ककवा संवाद

सािल्यासारखी असावी.

¨É½þÉ®úÉ¹]Åõ ¶ÉÉºÉxÉ ®úÉVÉ{ÉjÉ +ºÉÉvÉÉ®úhÉ ¦ÉÉMÉ SÉÉ®ú-+ö, ¨ÉÉSÉÇ 14, 2018/¡òÉ±MÉÖxÉ 23, ¶ÉEäò 1939

(8) मंडळाची बैतक घेिली जाि नसेल िदव्िा, हविीसंघषग्रस्ि बालकाला, मंडळाच्या एका सदस्यासमोर

िजर केले जाईल. उति प्रयोजनार्ग, मंडळाचा एक सदस्य िा, आपत्कालीन कोणत्यािी बाबीची

दखल घेण्यासाती उपलब्ि असेल ककवा सिज भेटेल, आहण अशा सदस्याकडून आपत्कालीन

पहरक्स्र्िीशी संबंहिि असलेले आवर्शयक िे हनदेश हवशेष बाल पोलीस पर्काला ककवा हजल्याच्या

स्र्ाहनक पोलीसांना देण्याि येिील. प्रिान दंडाहिकारी िा, सामाहजक कायगकिा असलेल्या

सदस्यांशी हवचारहवहनमय करुन, जो, रहववार ककवा सुट्टयांच्या हदवसांसहिि दररोज उपलब्ि असेल

व सिज भेटू शकेल अशा मुख्य दंडाहिकाऱ्यासि मंडळाच्या सवग सदस्यांची एक माहसक किगव्य

नामावली ियार करील. िी नामावली, सवग पोलीस ताणी, मुख्य न्याय दंडाहिकारी ककवा मुख्य

मिानगर दंडाहिकारी, हजल्िा न्यायािीश, हजल्िा दंडाहिकारी, सहमत्या, हजल्िा बाल संरक्षण कक्ष व

हवशेष बाल पोलीस कक्ष यांना पुरेशा आगाऊ वेळेि देण्याि येईल. बालकाला, हनयहमि मंडळाच्या

बैतकीच्या नेिमीच्या जागी व नामावलीनुसार िजर करावयाचे आिे. बालकाला, कोणत्यािी

सदस्याच्या हनवासस्र्ानी ककवा प्रौढांच्या न्यायालयाि िजर करण्याि येणार नािी.

(9) मंडळाचे सामाहजक कायगकिे असलेल्या सदस्यांना, प्रहि बैतक रू.1500/-पेक्षा कमी नसेल इिका

भ्ा प्रहि बैतक देण्याि येईल. ज्यामधये बैतक भ्ा, प्रवास भ्ा व इिर कोणिािी भ्ा याचा

समावेश असेल. मंडळाच्या सदस्यांच्या उपक्स्र्िीची नोंद करण्यासाती, शतय असेल िर,

बायोमेहरक यंत्रणेचा वापर करण्याि येईल. सदस्यांनी, अनुपक्स्र्िीबद्दलच्या रजेसाती, कोणिीिी

असल्यास, लेखी, वैि कारणे द्यावयाची आिेि.

(10)

राज्य शासनाकडून, मंडळाला, प्रहिक्षा व्यवस्र्ा व बैतक व्यवस्र्ा आहण बालके व मािा-हपिा

ककवा पालक यांची सुरक्षा यांसि पुरेशा पायाभूि सुहविा (डेस्क, खुच्या, कभिीवरील घड्याळ,

लेखनसामग्री, संगणक, कप्रटर, स्कॅकनग यंत्र, संग्रि सुहविा इत्यादी) आहण कमगचारीवगग पुरहवण्याि

येईल.

(11)

बालकांच्या खटल्यासंबंिािील नस्त्या सुक्स्र्िीि तेवण्यासाती, मंडळाकडे, शतय असल्यास,

हनरीक्षण गृिाच्या ककवा मंडळाच्या जागांमधये संग्रि सुहविा असिील.

7. मांडळाची भूधमका व काये :- मंडळ, अहिहनयमान्वये त्याला नेमून हदलेल्या कायाहशवाय पुढील काये

पार पाडील :-

(1) बालकासंबंिािील खटल्यांवर अहभहनणगय करणे व िे हनकालाि काढणे ;

¨É½þÉ®úÉ¹]Åõ ¶ÉÉºÉxÉ ®úÉVÉ{ÉjÉ +ºÉÉvÉÉ®úhÉ ¦ÉÉMÉ SÉÉ®ú-+ö, ¨ÉÉSÉÇ 14, 2018/¡òÉ±MÉÖxÉ 23, ¶ÉEäò 1939

(2) अनुसरलेली कायगपधदिी सोपी व बालकांना समजेल अशा भाषेि असावी, बालकाला काय

घडि आिे िे समजि आिे याची सुहनक्र्शचिी मंडळाने हनयहमि कालांिराने, बालकाकडून करावी ;

(3) काळजी व संरक्षणाची गरज असलेल्या बालकांप्रमाणे, एखाद्या बालकाला आवर्शयक असेल

िेर्े, बाल कल्याण सहमिीसमोर िजर करण्याचे हनदेश देणे. याहशवाय, गंभीर अघोर प्रकरणे

वगळिा, जेर्े बालकाला जामीन हमळाला नसेल ककवा मािा-हपिा/ पालक कािी कारणांमुळे

अनुपक्स्र्ि असिील िर अशा पहरक्स्र्िीि, अंिहरम कायगवािीदरम्यान, अहिहनयमाच्या कलम 17

(2) नुसार, मंडळाला, आवर्शयकिेनुसार व आवर्शयक असेल िेव्िा, बालकास िजर करण्याच्या

हनदेशांसि, त्याची काळजी घेण्यासाती व संरक्षणासाती अशा बालकाला बाल कल्याण सहमिीकडे

िस्िांिहरि करिा येईल.

(4) काळजी व संरक्षणाची गरज असलेल्या प्रकरणांबाबि बाल कल्याण सहमिीशी संपकग तेवणे.

(5) हविीसंघषग्रस्ि बालकाबाबि कोणिीिी योग्य सुहविा म्िणून शासकीय संस्र्ा, नोंदणीकृि

स्वयंसेवी ककवा अशासकीय संघटना ककवा योग्य व्यतिी म्िणून कोणत्यािी व्यतिीचा हवचार करणे

आहण त्यांनी ज्याकहरिा योग्य असल्याचे घोहषि केले आिे िी बालके िाब्याि घेणे.

(6) मािा हपत्यांच्या, पालकांच्या िाब्याि असलेल्या योग्य संस्र्ेकडे ककवा व्यतिीकडे असलेल्या

हविीसंघषग्रस्ि बालकांच्या प्रगिीबाबिचा अिवाल मागहवणे व त्यावर हवचार करणे आहण उहचि

प्रकरणांमधये बालकाच्या हििाचा हवचार करुन आदेशाि फेरबदल करणे.

(7) बालकासंबंिीि, अहिहनयमाच्या कलम 74 च्या पोटकलम (1) च्या िरिुदींचे ज्यांनी उल्लंघन

केले आिे अशा प्रसार माधयमाहवरुधद (मुहरियि, इलेतरॉहनक, हकवा समाजमाधयम) कायगवािी सुरु

करण्यासाती संबंहिि हजल्िा दंडाहिकाऱ्याला अिवाल देणे ;

(8) मुख्य न्याहयक दंडाहिकारी ककवा मुख्य मिानगर दंडाहिकाऱ्याच्या व हजल्िा दंडाहिकाऱ्याच्या

आहण आयुति, महिला व बाल हवकास यांच्या पुनर्थवलोकनासाती प्रलंहबि प्रकरणे व त्याबाबिची

कारणे याबाबिची माहििी दर िीन महिन्यांनी पातहवणे ;

(9) जेर्े आवर्शयक िेर्े, मंडळ, भाषांिरकार ककवा दुभाषी ककवा हवशेष हशक्षकाची िरिूद करील,

त्यांना प्रहिहदन ₹1500/- पेक्षा कमी नसेल इिकी आहण भाषांिरकार असल्यास प्रहि पृष्ट्त ₹100/-

पेक्षा कमी नसेल इिकी रतकम प्रदान करण्याि येईल. िी रतकम राज्य शासनाच्या मानकांनुसार

¨É½þÉ®úÉ¹]Åõ ¶ÉÉºÉxÉ ®úÉVÉ{ÉjÉ +ºÉÉvÉÉ®úhÉ ¦ÉÉMÉ SÉÉ®ú-+ö, ¨ÉÉSÉÇ 14, 2018/¡òÉ±MÉÖxÉ 23, ¶ÉEäò 1939

असेल, िी पुनरीक्षणािीन असेल. उति प्रयोजनासाती हजल्िा बाल संरक्षण कक्ष , भाषांिरकार,

दुभाषी व हवशेष हशक्षकांची एक नाहमका तेवील. जी िे मंडळाकडे पातवील. भाषांिरकार, दुभाषी

व हवशेष हशक्षक यांची अिगिा, लैंहगक अपरािापासून बालकांचे संरक्षण अहिहनयम, 2012 (2012

चा 32) आहण त्याखाली केलेल्या हनयमान्वये हविीि केल्याप्रमाणे असेल.

(10)

पहरहवक्षा अहिकारी, हवहि-हन-पहरहवक्षा अहिकारी ककवा हजल्िा बाल संरक्षण कक्ष यांच्याशी

समन्वय सािून वैयक्तिक काळजी आराखडयानुसार बालकाच्या पुनवगसनाच्या हनयिकालीक

प्रगिीचे संहनयंत्रण करणे व आढावा घेणे.

(11)

हनरीक्षण गृिांमिील पहरक्षा देणाऱ्या बालकांना (हनरीक्षण गृिाच्या अहिक्षकाच्या हवनंिीवरुन)

पोलीस संरक्षण देण्याकहरिा, जेर्े बालकाला चौकशी प्रलंहबि असल्यामुळे ककवा कोणत्यािी

कालाविीसाती बालक, बालकांची काळजी घेणा-या संस्र्ेमधये रािि असल्यामुळे, त्याचे हशक्षण

पुढे चालू तेवण्यास मुभा देण्याि आली नसेल िेर्े, पुनगप्रवेश ककवा हशक्षण पुढे चालू तेवणे

याकहरिाचे समुहचि आदेश आवर्शयक असिील िेर्े देणे इिर पहरक्स्र्िीमधये पोलीसांकडून

कोणिेिी चुकीचे चाहरत्र्य प्रमाणपत्र देण्याि आले असल्यास ककवा बालकाने पारपत्राची ककवा

शासकीय नोकरीची मागणी केली असल्यास अपराि, आरोप इत्यादीमुळे िे नाकारण्याि आले

असल्यास, योग्य िे हनदेश देण्याचा समावेश असेल. बालक मािा हपत्यासोबि/ पालकासोबि देश

सोडून जाि असल्यास देखील मंडळाकडून योग्य िी परवानगी घेऊन अनुमिी देण्याि येईल आहण

चाहरत्र्य प्रमाणपत्राचे पुनर्थवलोकन करिा येईल आहण समुहचि आदेश देिा येिील.

(12)

हवशेषि: इिर हतकाणच्या बळी पडलेल्या बालकांच्या प्रकरणाि साक्षीपुरावा घेण्यासाती

क्व्िडीओ कॉन्फरन्न्सग करिा येणे शतय आिे, त्यासाती त्या हजल्ियािील स्र्ाहनक मंडळास साक्षी

पुरावा घेिा येईल.

(13)

हवशेषि: पुनवगसनाबाबि हजल्िा बाल संरक्षण कक्षाकडून हनयिकाहलकपणे अद्ययावि

केलेली माहििी आहण / ककवा आिार मागगदर्थशका मागहवणे ;

(14)

हविीसंघषग्रस्ि बालकांची काळजी घेणा-या संस्र्ांची िपासणी करणे, कोणत्यािी लक्षणीय

चुकीच्या प्रकरणांमधये हनदेश देणे, सुिारणा सुचहवणे, अनुपालन करण्यास भाग पाडणे व संबंहिि

¨É½þÉ®úÉ¹]Åõ ¶ÉÉºÉxÉ ®úÉVÉ{ÉjÉ +ºÉÉvÉÉ®úhÉ ¦ÉÉMÉ SÉÉ®ú-+ö, ¨ÉÉSÉÇ 14, 2018/¡òÉ±MÉÖxÉ 23, ¶ÉEäò 1939

संस्र्ेच्या व हजल्िा बाल संरक्षण कक्षाच्या किगव्याि ियगय केल्याचे हदसून आलेल्या कोणत्यािी

कमगचाऱ्यांहवरुधद योग्य त्या कारवाईची हशफारस करणे ;

(15)

ित्सम मुले ककवा प्रौढ व्यतिी यांच्याकडील माहििीस प्रोत्सािन देण्यासाती मंडळाच्या

आवारामधये तळक जागी सूचना पेटी ककवा िक्रार हनवारण पेटी तेवणे, ज्याच्यावर मुख्य दंडाहिका-

याकडून नामहनदेहशि व्यत्ीमाफगि कायगवािी करण्याि येईल. मुख्य दंडाहिकाऱ्याहवरुधदची

कोणिीिी िक्रार सत्र न्यायािीशासमोर आणण्याि येईल. सामाहजक कायगकिा सदस्याहवरुधद

कोणिीिी िक्रार असल्यास सत्र न्यायािीशाच्या प्रिीसि राज्य शासनाकडे अग्रेहषि करण्याि येईल.

(16)

बालकांच्या सूचना विीचे महिन्यािून हकमान एकदा पुनर्थवलोकन करणे ;

(17)

पहरहवक्षा अहिकारी/ हवहि- हन- पहरहवक्षा अहिकारी ककवा हजल्िा बाल संरक्षण कक्ष यांच्याशी

संपकग तेवणे ककवा समन्वय तेवणे आहण हविीसंघषग्रस्ि बालकांची काळजी घेणा-या संस्र्ांमिील

बाल सहमत्यांचे कामकाज सुरळीिपणे चालण्याची, अशा बालकांची काळजी घेणा-या संस्र्ांचे

कामकाज व व्यवस्र्ापन यािील बालकांच्या सिभागाचे मित्व स्पष्ट्ट करणे ;

(18)

हजल्िा बाल संरक्षण कक्षािील हवहि- हन- पहरहवक्षा अहिकाऱ्याची आहण राज्य ककवा हजल्िा

हविी हवषयक सिाय्य सेवा प्राहिकरण, बालकाला मोफि कायदेहवषयक सेवा देि असल्याची

सुहनक्र्शचिी करणे आहण कायदेहवषयक सिाय्य सेवांचा व नाहमकेच्या संपकाचा िपशील मंडळाच्या

आवाराि तळक जागी प्रदर्थशि करण्याि येईल ;

(19)

हविीसंघषग्रस्ि बालकाच्या संबंिाि अिगन्याहयक ककवा बालकाच्या मािाहपत्यांशी संपकग

करणे आहण बालकाबाबि संबंहिि सामाहजक व पुनवगसनायोग्य माहििी गोळा करणे यासारख्या

इिर कामासाती स्वयंसेवक हवद्यार्ी ककवा अशासकीय संघटनांचे प्रहिहनिी यांच्या सेवा आवर्शयक

असल्यास नेमून देणे.

¨É½þÉ®úÉ¹]Åõ ¶ÉÉºÉxÉ ®úÉVÉ{ÉjÉ +ºÉÉvÉÉ®úhÉ ¦ÉÉMÉ SÉÉ®ú-+ö, ¨ÉÉSÉÇ 14, 2018/¡òÉ±MÉÖxÉ 23, ¶ÉEäò 1939

प्रकरण तीन

धवधिसांघर्षग्रस्त बालकाच्या बाबतीतील कायषपद्धती

पोलीस आधण इतर अधभकरणाांची सादरीकरणपूवष कायषवाही .-

1) हजर्े बालकाने अघोर अपराि केला असल्याचे ककवा प्रौढाच्या बरोबर संयुतिपणे केलेला असल्याचे

अहभकर्ीि असेल अशा बाबी व्यिीहरति अन्य बाबिीि प्रर्म माहििी अिवाल नोदवला जाणार नािी.इिर

सवग प्रकरणाि हवशेष बाल पोलीस कक्ष हकवा बाल कल्याण पोलीस अहिकारी, सवगसािारण दैहनक विीमधये

बालकाकडून घडलेल्या अहभकहर्ि अपरािाबाबिची माहििी नोदवून तेवील आहण त्यानंिर नमुना 1 मिील

बालकाच्या सामाहजक पार्शवगभूमी बाबिचा अिवाल िसेच लागू असेल िेर्े ज्या पहरस्र्ीिीि बालकाला िाब्याि

घेिले िोिे िी पहरक्स्र्िी नोंदवून तेवील आहण पहिल्या सुनावणीपूवी िे मंडळाकडे अग्रेहषि करेल.

परंिु असे की बालकाचे त्याि सवो्म हिि नसेल िर, िाब्याि घेण्याचा अहिकार फति अघोर

अपरािासंबािाि वापरिा येईल.बालकाच्या हििाकहरिा बालकास िाब्याि घेणे आवर्शयक नसेल अशा क्षुल्लक

व गंभीर अपरािाचा अंिभाव असलेल्या अन्य सवग प्रकरणांमधये, पोलीस हकवा हवशेष बाल पोलीस कक्ष ककवा

बाल कल्याण पोलीस अहिकारी,बालकाने केल्याचे अहभकहर्ि असलेल्या अपरािाच्या स्वरूपाबाबिची

माहििी िसेच नमुना 1 मिील त्याचा सामाहजक पार्शवगभूमी अिवाल मंडळाकडे पातवील आहण बालकास

सुनावणीकरीिा मंडळापुढे िजर करावयाचे याबाबि त्या बालकाच्या मािा-हपत्याला अर्वा पालकाला सूहचि

करील.

2) जेव्िा हवहिसंघषग्रस्ि बालकाला पोलीसांनी िाब्याि घेिले असेल त्याबाबिीि, संबंहिि पोलीस अहिकारी

बालकास हवशेष बाल पोलीस कक्ष ककवा बाल कल्याण पोलीस अहिकारी यांच्या िाब्याि देईल जो िात्काळ,-

(एक) बालकाचे मािा-हपिा हकवा पालक यांना बालकाला िाब्याि घेिले असल्याबाबि िसेच हजर्े

बालकास उपक्स्र्ि करावयाचे आिे अशा मंडळाच्या पत्त्याबाबि आहण ज्या हदनांकास व ज्या वेळेस

िजर करावयाचे आिे िो हदनाक व िी वेळ याबाबि कळवील;

(दोन) संबंहिि पहरवीक्षा अहिकाऱी बालकाला िाब्याि घेिले असल्याचे कळवील, जेणेकरून त्याला

त्या बालकाची सामाहजक पार्शवगभूमी आहण चौकशी करण्याकरीिा मंडळास सिाय्यभूि तरू शकेल

अशी इिर मित्वाची पहरक्स्र्िी यासंबंिीची माहििी हमळवणे शतय िोईल; आहण

¨É½þÉ®úÉ¹]Åõ ¶ÉÉºÉxÉ ®úÉVÉ{ÉjÉ +ºÉÉvÉÉ®úhÉ ¦ÉÉMÉ SÉÉ®ú-+ö, ¨ÉÉSÉÇ 14, 2018/¡òÉ±MÉÖxÉ 23, ¶ÉEäò 1939

(िीन) बाल कल्याण अहिकारी हकवा व्यक्तिहवहशष्ट्ट कायगकिा यांना बालकास िाब्याि घेिल्यापासून

चोवीस िासांच्या आि मंडळासमोर िजर करिेवेळी हवशेष बाल पोलीस कक्ष हकवा बाल कल्याण

पोलीस अहिकारी यांच्या बरोबर जाण्याच्या िेिूने कळवील.

3) हवहिसंघषग्रस्ि बालकाला िाब्याि घेणारा पोलीस अहिकारी.-

(एक) बालकास, पोलीस अटक कोतडीमधये पातहवणार नािी आहण बालकास जवळच्या पोलीस

ताण्यामिून बाल कल्याण पोलीस अहिकाऱ्याकडे िस्िांिहरि करण्यास हवलंब करणार नािी.पोलीस

अहिकाऱ्यास, िाब्याि घेिलेल्या व्यतिीस मंडळासमोर उपक्स्र्ि करेपयंिच्याच कालाविीसाती

म्िणजेच त्याला िाब्याि घेिल्यापासून चोवीस िासांच्या आि आहण या हनयंमाच्या हनयम 9 अनुसार

समुहचि आदेश प्राप्ि िोइपयगि अहिहनयमाच्या कलम 12 च्या पोट कलम (2) अन्वये हनरीक्षण गृिाि

पातहविा येईल;

(दोन) बालकाला िािकडी,साखळी हकवा अन्यर्ा बेडया घालणार नािी आहण बालकावर कोणिीिी

जबरदस्िी हकवा बळजबरी करणार नािी;

(िीन) बालकास त्याच्या मािा-हपत्याच्या हकवा पालकाच्या माफगि त्याच्या हवरूधद लावलेल्या

आरोपाबाबि ित्परिेने आहण प्रत्यक्षपणे माहििी देईल.आहण जर प्रर्म माहििी अिवालाची नोंद केली

असेल िर त्याची प्रि बालकाला उपलब्ि करून देण्याि येईल हकवा पोलीस अिवालाची प्रि

बालकाच्या मािाहपत्यास हकेवा पालकास देण्याि येईल;

(चार) समुहचि वैद्यकीय सिाय्य, दुभाषीचे हकवा हवशेष हशक्षकाचे सिाय्य हकवा यर्ाक्स्र्िी बालकांना

आवर्शयक असेल असे इिर कोणिेिी सिाय्य पुरवील ;

(पाच) बालकास त्याचा दोष कबुल करण्याची सतिी करणार नािी आहण केवळ हवशेष बाल पोलीस

पर्कामधये हकवा बालक स्नेिी पहरवास्िुमधये हकवा पोलीस ताण्यामिील बालकस्नेिी दालनाि जेर्े

पोलीस ताण्याि असल्याची अर्वा िवालिीिील चौकशी करि असल्याची जाणीव िोणार नािी, अशा

हतकाणीच त्याची मुलाखि घेिली जाईल.पोलीस बालकाची मुलाखि घेि असिाना मािा-हपिा हकवा

पालक यांना उपक्स्र्ि राििा येईल;

(सिा) कोणत्यािी हनवेदनावर स्वाक्षरी करण्यास बालकास सांगणार नािी; आहण

¨É½þÉ®úÉ¹]Åõ ¶ÉÉºÉxÉ ®úÉVÉ{ÉjÉ +ºÉÉvÉÉ®úhÉ ¦ÉÉMÉ SÉÉ®ú-+ö, ¨ÉÉSÉÇ 14, 2018/¡òÉ±MÉÖxÉ 23, ¶ÉEäò 1939

(साि) बालकाला मोफि कायदेशीर सिाय्य पुरहवण्यासाती हजल्िा हवहि सेवा प्राहिरणाला कळवील.

4) बाल कल्याण पोलीस अहिकारी साधया कपडयाि असिील आहण गणवेश वापरणार नािीि.

5) बाल कल्याण पोलीस आहिकारी बालकाची सामाहजक पार्शवगभूमी आहण एखादया अपरािामधये बालकाचा

अहभकहर्ि सिभाग असल्याच्या प्रत्येक प्रकरणामधये िाब्याि घेण्यामागील पहरक्स्र्िी नमुना 1 मधये

अहभहलहखि करील व िी िात्काळ मंडळाकडे पातवील. सवोिम उपलब्ि माहििी एकहत्रि करण्याच्या दृष्ट्टीने

हवशेष बाल पोलीस कक्ष हकवा बाल कल्याण पोलीस अहिकारी यांनी बालकाच्या मािा हपत्याशी हकवा

पालकांशी संपकग करणे आवर्शयक असेल.

6) हजल्यािील सवग पदहनयुति बाल कल्याण पोलीस अहिकारी, बाल कल्याण अहिकारी,पहरहवक्षा अहिकारी,

हवहि सिायक, हजल्िा हवहि सेवा प्राहिकरणे आहण नोंदणीकृ् स्वंयसेवी आहण अशासकीय संघटना,मुख्य

दंडाहिकारी आहण मंडळाचे सदस्य, हवशेष बाल पोलीस पर्काचे सदस्य आहण चाईल्ड लाईन सेवा त्यांच्या

संपकाच्या िपशीलासि या सवाची एक यादी प्रत्येक पोलीस ताण्याि प्रदर्थशि करण्याि येईल.

7) एखादया प्रकरणाि बालकास अहिपत्राहशवाय िाब्याि घेण्याि आले असेल अशा कोणत्यािी प्रकरणाि

बालकाची सुटका करण्याि येईल िेव्िा हवहिसंघषग्रस्ि बालकाचे मािाहपिा हकवा पालक हकवा त्या

बालकासंबंिी त्यांच्या सवो्म हििार्ग हजच्या िाब्याि तेवले असेल अशी सुयोग्य व्यतिी मंडळासमोर

अहभकहर्ि चौकशीच्या हकवा कायगवािीच्या वेळी त्या त्या िारखेस त्या बालकास िजर करण्याची खात्री देणारे

नमुना 2 मिील न्यायीके्र मुरियांक कागदावर एक िमीपत्र सादर करील.

8) राज्यशासन, जे पहरवीक्षा, समुपदेशन सेवा,समाजसेवा देिाि, पोलीस ककवा हवशेष बाल पोलीस कक्ष

यांच्यासोबि काम करिाि हकवा बाल कल्याण पोलीस अहिकारी चोवीस िासांच्या आि आहण कायगवािी

प्रलंहबि असिाना बालकास मंडळापुढे प्रत्यक्ष िजर करण्याचे उ्म ज्ञान आिे,अशा स्वयंसेवी हकवा

अशासकीय संघटनाची हकवा व्यतिींची एक नाहमका ियार तेवील. आहण अशा स्वंयसेवी हकवा अशासकीय

संघटनांची हकवा व्यतिीची नाहमका मंडळाकडे पातहवण्याि येईल.

9) राज्यशासन, िाब्याि घेिलेल्या बालकाच्या ज्या कालाविीपयगि िाब्याि तेवण्याि येईल त्या कालाविीि

सुरक्षा व संरक्षणासाती प्रवास खचासि अन्न व मूलभूि सोयी सुहविासि त्याला वैदयकीय उपचार देण्यासाती

¨É½þÉ®úÉ¹]Åõ ¶ÉÉºÉxÉ ®úÉVÉ{ÉjÉ +ºÉÉvÉÉ®úhÉ ¦ÉÉMÉ SÉÉ®ú-+ö, ¨ÉÉSÉÇ 14, 2018/¡òÉ±MÉÖxÉ 23, ¶ÉEäò 1939

पोहलस हकवा हवशेष बाल पोहलस कक्ष हकवा बाल कल्याण पोलीस अहिकारी हकवा सामाहजक कायगकिा

हकवा व्यतिी यांना हनिी उपलब्ि करून देईल.

9. धवधिसांघर्षग्रस्त बालकास मांडळासमोर हजर करणे.-

1) हवहिसंघषग्रस्ि बालकास अटक केली असेल िेव्िा त्यास अटक केल्यापासून चोवीस िासाच्या आि

पोलीसांकडून ज्या कारणासाती बालकाला अटक केली असेल त्या कारणांचे स्पष्ट्टीकरण असणाऱ्या

अिवालासि मंडळासमोर िजर करण्याि येईल.

2) बालकास मंडळासमोर िजर केल्यावर, हनरीक्षण गृिाि हकवा सुरहक्षि हतकाणी हकवा योग्य

सोयीसुहविा असलेले हतकाणी हकवा योग्य व्यतिीकडे पातहवण्यासि आवर्शयक वाटिील असे आदेश

मंडळ देईल.

3) ज्याने शरणागिी पत्करली असेल अशा बालकासि, अहिहनयमाच्या कलम 83 अन्वये मंडळासमोर

िजर केलेल्या बालकास संरक्षण देण्याि आले असेल, िेव्िा मंडळास बालकाची यर्ोहचिहरत्या

चौकशी केल्यानंिर आहण बालकाच्या पहरस्र्ीिीची खात्री पटल्यानंिर आवर्शयक त्या कायगवािीिून

काळजी व संरक्षणाची गरज असलेल्या त्या बालकास सहमिीकडे िस्िांिहरि करिा येईल आहण/ककवा

बालकाचा सुरहक्षि िाबा आहण संरक्षण आहण समूहचि संरक्षण देण्याची क्षमिा असलेल्या मान्यिाप्राप्ि

सक्षम सूत्राकडे त्या प्रयोजनार्ग बालकास िस्िांिहरि करणे आहण बालकाचे संरक्षण व सुरहक्षििा

यासाती त्याला हजल्याबािेर ककवा राज्याबािेर स्र्लांिहरि करणे यांबाबिच्या आदेशासि त्या

बालकाच्या पुनवगसनाचे समुहचि हनदेश देिा येिील.

4) जेव्िा हविीसंघषग्रस्ि बालकास अटक करण्याि आली नसेल आहण त्याबाबिची माहििी पोलीस

ककवा हवशेष पोलीस पर्क ककवा बाल कल्याण पोलीस अहिकारी यांचेकडून मंडळास पातहवली

असेल, िर मंडळ अशा बालकास िािडीने मंडळासमोर दाखल करण्याबाबि कळवेल, जेणेकरुन

आवर्शयक त्याप्रमाणे पुनवगसनासाती उपाययोजना सुरु करिा येईल आहण अंहिम अिवाल यर्ावकाश

सादर करण्याि येईल.

5) मंडळाची बैतक नसेल िर हवहिसंघषग्रस्ि बालकाला या अहिहनयमाच्या कलम 7 चे पोट कलम (2)

अन्वये मंडळाच्या एकाच सदस्यापुढे िजर करण्याि येईल.

6) बालकाला अवेळी ककवा अंिरावर िाब्याि घेण्याि आले असल्यामुळे हवहिसंघषग्रस्ि बालकास

मंडळापुढे हकवा मंडळाच्या एका सदस्यापुढे देखील िजर करिा येणे शतय नसेल िर या हनयमांच्या

¨É½þÉ®úÉ¹]Åõ ¶ÉÉºÉxÉ ®úÉVÉ{ÉjÉ +ºÉÉvÉÉ®úhÉ ¦ÉÉMÉ SÉÉ®ú-+ö, ¨ÉÉSÉÇ 14, 2018/¡òÉ±MÉÖxÉ 23, ¶ÉEäò 1939

हनयम 71 (घ) अनुसार बाल कल्याण पोलीस अहिकाऱ्याव्दारे बालकास हनरीक्षण गृिामधये हकवा

योग्य सुहविेमधये तेवण्याि येईल आहण त्यानंिर बालकास िाब्याि घेिल्यापासून चोवीस िासाच्या

आि मंडळापूढे िजर करण्याि येईल.

7) जेव्िा बालकास मंडळाच्या एकाच सदस्यापुढे िजर करण्याि आले असेल आहण आदेश देण्याि

आला असेल िर, असा आदेश मंडळाव्दारे त्याच्या पुढील बैतकीमधये अनुसंमि करण्याि येईल.

10 (क) मांडळाकडून हजर केल्यानांतरची कायषपध्दती.-

1) बालकास मंडळापुढे िजर केल्यावर बालकाची सामाहजक पार्शवगभूमी, बालकाला िाब्याि घेण्याची

पहरक्स्र्िी आहण बालकास िजर करणारे अहिकारी, व्यतिी, अहभकरण यांनी उपबंहिि

केल्यानुसार बालकाकडून घडलेला अहभकहर्ि अपराि यांचा अंिभाव असलेल्या अिवालाचे

मंडळाव्दारे पुनर्थवलोकन करण्याि येईल आहण िे मंडळ बालकाच्या संबंिाि या अहिहनयमाच्या

कलम 17 व 18 अन्वये असलेल्या आदेशांसि त्यास योग्य वाटिील असे पुढील आदेश देईल:-

(एक) त्याच्या पहिल्या उपक्स्र्िीच्या वेळी सादर करण्याि आलेल्या दस्िऐवजांचा व

अहभलेखांचा हवचार केल्यावर बालक हवहिसंघषग्रस्ि आढळून आले नसेल हकवा बालक

हकरकोळ अपरािामधये गोवले असल्याचे अहभकहर्ि असेल िर प्रकरण हनकालाि काढणे;

(दोन) बालकास काळजी व संरक्षणाची गरज आिे असे मंडळास हदसून आले असेल िर

बालकास सहमिीकडे सोपवणे;

(िीन) नमुना 3 मिील आदेशाव्दारे बालकास पुढील िारखेस चौकशीकहरिा िजर

करण्याच्या हनदेशासि योग्य व्यतिी हकवा योग्य संस्र्ा हकवा यर्ाक्स्र्िी पहरवीक्षा अहिकारी

यांच्या पयगवेक्षणािील हकवा अहभरक्षणािील बालकास सोडून देणे; आहण

(चार) नमुना 4 मिील आदेशानुसार प्रलंहबि चौकशी आवर्शयक असल्यास बालकास

यर्ोहचिहरत्या बालकांची काळजी घेणा-या संस्र्ेि तेवण्याचे हनदेश देणे.

2) बंिमुति करण्याच्या प्रलंहबि चौकशीच्या सवग प्रकरणांमधये मंडळ पहिल्या संहक्षप्ि चौकशीची

पंिरा हदवसाच्या आि सुनावणीची पुढील िारीख अहिसूहचि करील आहण पहरहवक्षा अहिकारी

हकवा पहरहवक्षा अहिकारी उपलब्ि नसेल िर बाल कल्याण अहिकारी ककवा संबहिि सामाहजक

¨É½þÉ®úÉ¹]Åõ ¶ÉÉºÉxÉ ®úÉVÉ{ÉjÉ +ºÉÉvÉÉ®úhÉ ¦ÉÉMÉ SÉÉ®ú-+ö, ¨ÉÉSÉÇ 14, 2018/¡òÉ±MÉÖxÉ 23, ¶ÉEäò 1939

कायगकिा यांच्याकडून नमुना 5 मिील आदेशाव्दारे सामाहजक अन्वेषण अिवाल देखील

मागवील.

3) हवहिसंघषग्रस्ि बालकास जामीनादेश हदल्यानंिर सुनावणीसाती हनक्र्शचि केलेल्या िारखेस िो

मंडळापुढे िजर झाला नसेल आहण त्याबाबिीि सूट घेण्यासाती हवनंिी अजग केला नसेल ककवा

त्याला सूट देण्यासाती कोणिेिी पुरेसे कारण नसेल िर मंडळ त्या बालकाला िजर करण्यासाती

बाल कल्याण पेालीस अहिकारी आहण पोलीस ताण्याचा प्रभारी व्यतिी यांना हनदेश देईल.

4) बाल कल्याण पोलीस अहिकारी मुलास िजर करण्याचा हनदेश हदल्यानंिरिी बालकास मंडळापढे

िजर करण्यास कसूर करीि असेल िर मंडळ फौजदारी प्रहक्रया संहििा 1973 (1973 चा 2)

याच्या कलम 82 अन्वये देण्याि येि असलेल्या आदेहशकाऐवजी या अहिहनयमाच्या कलम 26

अन्वये समूहचि असेल असा आदेश देईल.

5) सोळा वषे वय पूणग केले आिे अशा बालकाने अहभकहर्ि अघोर अपराि केले असिील िर

त्याबाबिीि बाल कल्याण पोलीस अहिकारी त्याने नोदहवलेल्या साक्षीदारांचे अहभकर्न आहण

िपासाच्या कालाविी दरम्यान त्याने ियार केलेली इिर कागदपत्रे बालकास मंडळापुढे पहिल्यांदा

िजर केल्याच्या िारखेपासून एक महिन्याच्या कालाविीच्या आि सादर करील, त्याची प्रि त्या

बालकास ककवा मािा हपिा ककवा पालक यांनािी देण्याि येईल.

6) हकरकोळ ककवा गंभीर अपरािांच्या बाबिीि अंिीम अिवाल लवकराि लवकर मंडळासमोर

दाखल करण्याि येईल आहण कोणत्यािी प्रकरणाि पोहलसांना कळवल्याच्या हदनांकापासून दोन

महिन्यांच्या कालाविीपेक्षा अहिक नसेल. ज्या प्रकरणी अपरािामधये गुंिलेली व्यतिी िे बालक

िोिे िे संमजसपणे माहििी नव्ििे अशा अपवादात्मक प्रकरणामधये अंहिम अिवाल दाखल

करण्यासाती वाढीव वेळ मंडळाकडून मंजूर करून घेिा येईल.

7) हवहिसंघषग्रस्ि बालकाच्या संबंिािील चौकशीसाती साक्षीदारांना िपासणीसाती िजर करण्याि

आले असेल िेव्िा मंडळ त्या चौकशीचे आयोजन काटेकोर प्रहिकूल कायगपधदिींच्या ित्वानुसार

िोणार नािी याची खात्री करील आहण िे भारिीय साक्षीपुरावा अहिहनयम 1872 (1872 चा

1)याच्या कलम 165 व्दारे प्रदान करण्याि आलेल्या अहिकाराचा वापर करील जेणेकरून बालक

असल्याचे गृिीि िरून बालकास प्रर्शन हवचारील आहण कायगवािी करील.

8) हवहिसंघषग्रस्ि बालकाची िपासणी करीि असिाना आहण या अहिहनयमाच्या कलम 14 अन्वये

चौकशीदरम्यान त्याचे अहभकर्न नोंदहवि असिाना मंडळ बालकास सुखाहसन तेवण्याच्या दृष्ट्टीने

¨É½þÉ®úÉ¹]Åõ ¶ÉÉºÉxÉ ®úÉVÉ{ÉjÉ +ºÉÉvÉÉ®úhÉ ¦ÉÉMÉ SÉÉ®ú-+ö, ¨ÉÉSÉÇ 14, 2018/¡òÉ±MÉÖxÉ 23, ¶ÉEäò 1939

बालकास बालकस्नेिी रीिीने आहण कोणत्यािी हभिीहशवाय त्याला िथ्ये आहण पहरक्स्र्िी कर्न

करण्यास प्रोत्सािन देईल. त्या बालकाहवरूधद अहभकर्ीि करण्याि आला आिे, अशा

अपरािाच्या बाबिीिच नािी िर घर व सामाहजक पहरसर आहण ज्या प्रभावाच्या हकवा अपरािाच्या

अिीन िे बालक असू शकेल त्याबाबिीििी उ्ेजन देईल.

9) मंडळ बालकास िाब्याि घेण्याची पहरक्स्र्िी व त्याच्याकडून घडलेला अहभकहर्ि अपराि यांचा

अंिभाव असलेला अिवाल आहण पक्षकारांनी दाखल केलेल्या पुराव्यासि पहरहवक्षा अहिकारी

हकवा स्वयंसेवी ककवा अशासकीय संघटना यांनी नमुना 6 मधये ियार केलेला सामाहजक अन्वेषण

अिवाल, हनष्ट्कषाप्रि येण्यासाती हवचाराि घेईल.

10 (ख) मांडळाद्वारे अघोर अपरािाांबाबत प्रारांधभक धनिारण.-

1) मंडळ प्रर्मि: बालकाचे वय सोळा वषे हकवा त्यापेक्षा अहिक आिे हकवा नािी िे हनिाहरि

करील जर िे िसे नसेल िर अहिहनयमाच्या कलम 14 च्या िरिुदीनुसार कायगवािी करील.

2) अघोर अपरािाबाबि प्रारंहभक हनिारण करण्याच्या प्रयोजनार्ग मंडळ ज्यांना गंभीर

पहरक्स्र्िीिील बालकांबरोबर काम करण्याचा अनुभव आिे अशा मानसशास्त्रज्ञ हकवा मनो-

सामाहजक कायगकिा हकवा अन्य िज्ञ व्यतिी यांचे सिाय्य घेईल. हजल्िा बाल संरक्षण कक्ष,

मंडळ ज्यांचे सिाय्य घेऊ शकेल अर्वा त्याला स्विंत्रपणे काम करण्याची मुभा असेल अशा

िज्ञ व्यतिींची नाहमका उपलब्ि करून देईल.

3) प्रारंहभक हनिारण करिेवेळी अन्यर्ा िरिूद केली नसेल िर बालक हनष्ट्पाप असल्याचे

समजण्याि येईल.

4) अहिहनयमाच्या कलम 15 अन्वये, प्रारंहभक हनिारण केल्यावर मंडळाने उति बालक सज्ञान

असल्यामुळे त्याची न्यायचौकशी करण्याचा आदेश हदल्यास त्याबाबिची कारणे नमूद करील

आहण अशा आदेशाची प्रि िात्काळ बालकाला देण्याि येईल.

11 . चौकशीची पूतषता.-

1) अहिहनयमाच्या कलम 15 अन्वये प्रारंहभक हनिारण केल्यावर जर बालकाने अहभकहर्ि

अघोर अपराि केल्यास, मंडळ िे प्रकरण हनकाली काढण्याचा हनणगय घेईल. मंडळ

अहिहनयमाच्या कलम 18 मधये हवहनर्थदष्ट्ट केल्याप्रमाणे यासंबंिाि कोणिेिी व्यविायग आदेश

काढील.

¨É½þÉ®úÉ¹]Åõ ¶ÉÉºÉxÉ ®úÉVÉ{ÉjÉ +ºÉÉvÉÉ®úhÉ ¦ÉÉMÉ SÉÉ®ú-+ö, ¨ÉÉSÉÇ 14, 2018/¡òÉ±MÉÖxÉ 23, ¶ÉEäò 1939

2) आदेश काढण्यापूवी मंडळ आदेश हदल्याप्रमाणे पहरवीक्षा अहिकारी हकवा बाल कल्याण

अहिकारी हकवा सामाहजक कायगकिा यांनी नमुना 6 मधये ियार केलेला सामाहजक अन्वेषण

अिवाल प्राप्ि करील.

3) मंडळाने काढलेल्या सवग व्यविायग आदेशामधये परीवीक्षा अहिकारी हकवा बाल कल्याण

अहिकारी हकवा मान्यिाप्राप्ि स्वंयसेवी संस्र्ा यांनी शतय असेल िेर्वर बालक व त्यांचे

कुटूंबीय यांच्याशी संवाद सािून संबंहिि हवहि संघषग्रस्ि बालकासाती नमुना 7 मधये ियार

केलेला वैयक्तिक काळजी आराखडा अपहरिायग पणे समाहवष्ट्ट करण्याि येईल.

4) जर बालकाला हवशेष गृिामधये तेवणे, िे त्या बालकाच्या हििाचे नािी िसेच िे अन्य

बालकांच्यािी हििाचे नािी याबाबि मंडळाला खात्री पटली िर मंडळ बालकाला सुरहक्षि

हतकाणी आहण त्यास समुहचि वाटेल अशा रीिीने तेवण्याचा आदेश देईल.

5) मंडळाने सल्लामसलि अर्वा उपदेश केल्यावर हकवा गट समुपदेशनामधये सिभाग

घेिल्यावर हकवा समुदाय सेवा करण्याचे त्याला आदेश देण्याि आल्यावरून बालकाची

सुटका करण्याचे तरहवल्यास असे समुपदेशन हकवा समुदाय सेवाहवषयक कायगक्रम आयेाहजि

करण्यासाती मंडळ, हजल्िा बाल संरक्षण कक्षाला आवर्शयक आदेश देखील देईल.

6) मंडळाने हवहिसंघषग्रस्ि बालकास पहरहवक्षेवर सोडण्याचे व त्याला त्याचे मािा-हपिा हकवा

पालक हकवा योग्य व्यतिी यांच्या हनगराणीखाली तेवण्याचे तरहवल्यास बालकाची सुटका

करून त्याला ज्या व्यतिीच्या िाब्याि तेवण्याि येणार असेल त्या व्यतिीस जास्िीि जास्ि

िीन वषाच्या कालाविीसाती बालकाच्या चांगल्या विगनाची व कल्याणाची नमुना 8 मधये

लेखी िमी सादर करणे आवर्शयक असेल.

7) मंडळास हविीसंघषग्रस्ि बालकास नमुना 9 मधये जामीनाकरीिा वैयक्तिक बंिपत्र

हनष्ट्पाहदि करून सोडण्याचे आदेश देिा येिील.

8) बालकाला योग्य सुहविांमधये हकवा हवशेष गृिांमधये तेवण्याप्रकरणी मंडळ, िे बालकाच्या

हििाच्या दृष्ट्टीने जे करणे योग्य नसेल िे वगळिा त्याचे मािा-हपिा हकवा पालक यांच्या

हनवासस्र्ानाच्या नजीक असिील अशा योग्य सुहविा ककवा हवशेष गृि यासंबंिाि हवचाराि

घेईल.

9) मंडळ, जेव्िा एखादया बालकास पहरहवक्षेवर आहण त्यास मािा-हपिा हकवा पालक हकवा योग्य

व्यतिी यांच्या हनगराणीि सोडेल हकवा बालकास पहरहवक्षेवर सोडेल आहण त्यास योग्य

¨É½þÉ®úÉ¹]Åõ ¶ÉÉºÉxÉ ®úÉVÉ{ÉjÉ +ºÉÉvÉÉ®úhÉ ¦ÉÉMÉ SÉÉ®ú-+ö, ¨ÉÉSÉÇ 14, 2018/¡òÉ±MÉÖxÉ 23, ¶ÉEäò 1939

सुहविांच्या हनगराणीि तेवण्याि येईल.िेव्िा िे जो पहरहवक्षा अहिकारी नमुना 10 मिील

हनयिकालीक अिवाल सादर करील त्याच्या देखरेखी खाली तेवण्याचे आदेश देईल व

देखरेखीचा असा कालाविी जास्िीि जास्ि िीन वषाचा असेल.

10) जर मंडळाच्या असे हनदशगनास आले की बालकाचे विगन पहरहवक्षा शिीशी सुसंगि नािी िर

त्यास बालकास त्याच्यासमोर सादर करण्याचा आदेश देिा येईल आहण िे देखरेखीच्या उवगहरि

कालाविीसाती एखादया हवशेष गृिाि हकवा सुरहक्षि हतकाणी बालकास पातवू शकेल.

11) कोणत्यािी प्रकरणी, हवशेष गृि हकवा सुरहक्षि हतकाणच्या वास्िव्यांचा कमाल कालाविी िा

अहिहनयमाच्या कलम 18 च्या पोटकलम 1 च्या खंड (छ) मधये हदलेल्या कमाल

कालाविीपेक्षा वाढविा येणार नािी.

12. प्रलांधबत चौकशी :-

1) अहिहनयमाच्या कलम 16 च्या पोट कलम (3) च्या प्रयोजनार्ग मंडळ नमुना 11 मधये

प्रत्येक प्रकरणाची व प्रत्येक बालकाचे “प्रकरण संहनयंत्रण नोंद पत्र” तेवील. प्रत्येक

प्रकरणाच्या सवाि वर उति नमुना तेवण्याि येईल आहण िो वेळोवेळी अद्ययावि करण्याि

येईल. नमुना 11 मधये नमूद केलेली “चौकशीची प्रगिी” हवचाराि घेिा पुढील मुदयांचा

हवचार करण्याि येईल:-

(एक)

प्रकरण हनकालाि काढण्यासातीचे वेळापत्रक सुनावणीच्या पहिल्या हदनांकास

हनक्र्शचि करण्याि येईल.

(दोन)

चौकशीची प्रगिी याच्या स्िंभ क्र (2) मधये हदलेला अनुसूहचि हदनांक िा त्याच्या

स्िंभ (1) मधये पूिगिा करण्यासाती दशगहवण्याि आलेल्या उपाययोजनांच्या

बािय मयादेच्या आिील असेल.

2) मंडळ प्रलंहबि प्रकरणांच्या बाबिीि नमुना 12 मिील त्रैमाहसक अिवाल व गृिभेट अिवाल

खालील व्यतिींना सादर करील:

(एक)मुख्य न्याय दंडाहिकारी ककवा मुख्य मिानगर दंडाहिकारी;

(दोन) हजल्िा दंडाहिकारी;

(िीन) आयुति,महिला व बाल हवकास यांचेमाफगि राज्य शासनास.

3) हजल्िा न्यायाहिश िीन महिन्यांिून एकदा मंडळाची िपासणी करील आहण मंडळाच्या

सदस्यांचे त्यांनी घेिलेल्या मंडळाच्या कामकाजािील सिभागावरून मुल्यमापन करील

¨É½þÉ®úÉ¹]Åõ ¶ÉÉºÉxÉ ®úÉVÉ{ÉjÉ +ºÉÉvÉÉ®úhÉ ¦ÉÉMÉ SÉÉ®ú-+ö, ¨ÉÉSÉÇ 14, 2018/¡òÉ±MÉÖxÉ 23, ¶ÉEäò 1939

आहण त्याचा अिवाल या हनयमांच्या कलम 90 अन्वये गतीि करण्याि आलेल्या हनवड

सहमिीला सादर करील.

13. बाल न्यायालय आधण सांधनयांत्रण प्राधिकरण याबाबतीत प्रधिया.-

1) मंडळाकडून प्रारंहभक मुल्यमापन करून हमळाल्यावर बाल न्यायालय बालकास प्रौढ म्िणून ककवा बालक

म्िणून संपरीक्षा करण्याची गरज आिे हकवा कसे याबाबि हनणगय घेईल आहण उहचि असे आदेश देईल.

2) मंडळाने बालकाचे वय जािीर केलेल्या आदेशाहवरूधद अहिहनयमाच्या कलम 101 च्या पोट-कलम(1)

अन्वये अपील दाखल करण्याि आले असल्यास, बाल न्यायालय उति अपीलावर प्रर्म हनणगय देईल.

3) मंडळाकडून करण्याि आलेल्या प्रारंहभक मूल्यमापनाच्या हनष्ट्कषाच्या हवरूधद अहिहनयमाच्या कलम 101

च्या पोट-कलम (2) अन्वये अपील दाखल करण्याि आले असल्यास, बाल न्यायालय अहपलावर प्रर्म हनणगय

देईल

4) अहिहनयमाच्या कलम 101 च्या पोट-कलम (2)अन्वये करण्याि आलेल्या अहपलावर बाल न्यायालयाने

बालकाची प्रौढ म्िणून संपरीक्षा करण्याची गरज नािी या हनष्ट्कषावर हनकाल हदला असेल त्याबाबिीि

अहिहनयमाच्या कलम 19 अनुसार िसेच या हनयमांनुसार िे हनकाली काढण्याि येईल.

5) बालकाला प्रौढ समजण्याि यावे या हनष्ट्कषावर अहिहनयमाच्या कलम 101 च्या पोट-कलम (2) अन्वये

करण्याि आलेल्या अहपलावर बाल न्यायालयाने हनकाल हदला असेल त्याबाबिीि बाल न्यायालय,

मंडळाकडून या प्रकरणाची नस्िी मागवील आहण अहिहनयमाच्या िरिुदीनुसार आहण या हनयमानुसार िे प्रकरण

हनकालाि काढील.

6) बालकाला प्रौढ म्िणून हकवा बालक म्िणून समजण्याि यावे हकवा कसे या हनष्ट्कषाप्रि येिाना बाल

न्यायालय आपली कारणे नोंदवून तेवील.

7) बालकाची प्रौढ म्िणून संपरीक्षा करण्याची गरज नािी ,असा बाल न्यायालय हनणगय देईल आहण िे प्रकरणच

हनकालाि काढील अशा बाबिीि-

एक) त्यास जणू कािी मंडळ म्िणून कायगरि असल्यासारखे समजून चौकशी करिा येईल

आहण अहिहनयमाच्या िरिुदीनुसार आहण या हनयमानुसार िे प्रकरण हनकालाि काढिा येईल;

दोन) बाल न्यायालय चौकशी करिेवेळी िे फौजदारी प्रक्रीया संहििा 1973 अंिगगि समन्स

प्रकरणािील संपरीक्षेसातीची कायगपधदिी अनुसरील;

¨É½þÉ®úÉ¹]Åõ ¶ÉÉºÉxÉ ®úÉVÉ{ÉjÉ +ºÉÉvÉÉ®úhÉ ¦ÉÉMÉ SÉÉ®ú-+ö, ¨ÉÉSÉÇ 14, 2018/¡òÉ±MÉÖxÉ 23, ¶ÉEäò 1939

िीन) कायगवािी कॅमेऱ्यामधये हचहत्रि करण्याि यावी आहण बालकस्नेिी वािावरणाि पार

पाडण्याि यावी आहण जी व्यतिी बालक नािी अशा अन्य कोणत्यािी व्यतिीच्या बरोबरीने

हवहिसंघषग्रस्ि बालकाची संयुति संपरीक्षा केली जाणार नािी;

चार) जेव्िा िपासणीकहरिा साक्षीदार िजर केले जािील िेव्िा बाल न्यायालय सति प्रहिकूल

कायगवािीच्या ित्वानुसार चौकशी करण्याि येणार नािी याची खात्री करील आहण भारिीय

साक्षीपुरावा अहिहनयम, 1872 (1872 चा 1) कलम 165 व्दारे प्रदान करण्याि आलेल्या

अहिकारांचा वापर करील.

पाच) हवहिसंघषग्रस्ि बालकाची िपासणी करिाना आहण त्याचा जबाब नोंदहविाना बाल

न्यायालय बालकास िणावमुति तेवण्याच्या दृष्ट्टीने आहण कोणत्यािी हभिीहशवाय,

बालकाहवरोिािील अहभकहर्ि अपरािाच्या बाबिीिच नव्िे िर, त्याच्या घराच्या आहण

सामाहजक वािावरणाच्या बाबिीि देखील िसेच बालक ज्या प्रभावाच्या अिीन असेल त्या

प्रभावाहवषयीची वस्िुक्स्र्िी व पहरक्स्र्िी हवशद करण्यास त्याला प्रोत्सािन देण्याच्या दृष्ट्टीने

त्या बालकाचे प्रकरण बालकस्नेिी रीिीने िािाळील;

सिा) बाल न्यायालयाने संमि केलेल्या व्यवस्र्ा आदेशामधये, हवहिसंघषग्रस्ि बालकासाती,

बालकाशी िसेच शतय िेर्े त्याच्या कुटुंबांशी केलेल्या संवादाच्या आिारे पहरहवक्षा

अहिकाऱ्याने अर्वा बाल कल्याण अहिकाऱ्याने अर्वा मान्यिाप्राप्ि स्वयंसेवी संघटनेने

ियार केलेल्या नमुना 7 मिील वैयक्तिक काळजी आराखड्याचा अवर्शय समावेश असेल;

साि) बाल न्यायालय अशा प्रकरणांमधये अहिहनयमाच्या कलम 18 च्या पोट-कलम (1)

आहण (2) मधये िरिूद केल्याप्रमाणे कोणिािी आदेश देईल;

8) बालकाची प्रौढ म्िणून संपरीक्षा करणे गरजेचे आिे,असा बाल न्यायालयाने हनणगय हदला असेल

त्याबाबिीि,-

एक) फौजदारी प्रक्रीया संिीिा 1973 (1974चा 2) व्दारे हवहिि केलेली कायगपधदिी

अनुसरील व बालकस्नेिी वािावरण तेवील;

दोन) बाल न्यायालयाने संमि केलेल्या अंहिम आदेशामधये बालकाशी िसेच शतय िेर्े

त्याच्या कुटुंबाशी केलेल्या संवादाच्या आिारे पहरवीक्षा अहिकाऱ्याने अर्वा बाल कल्याण

¨É½þÉ®úÉ¹]Åõ ¶ÉÉºÉxÉ ®úÉVÉ{ÉjÉ +ºÉÉvÉÉ®úhÉ ¦ÉÉMÉ SÉÉ®ú-+ö, ¨ÉÉSÉÇ 14, 2018/¡òÉ±MÉÖxÉ 23, ¶ÉEäò 1939

अहिकाऱ्याने अर्वा मान्यिाप्राप्ि स्वयंसेवी संघटनेने ियार केलेल्या नमुना 7 मिील

वैयक्तिक काळजी आराखड्याचा अवर्शय समावेश असेल;

िीन) अपराि करण्याि बालकाचा सिभाग असल्याचे हनदशगनास आल्यास बालकाला िे 21

वषाचे िोईपयगि सुरहक्षि हतकाणी पातहवण्याि येईल;

चार) बालकाला सुरहक्षि हतकाणी तेवलेले असिाना बालकाच्या प्रगिीचे मुल्यमापन

करण्याकहरिा पहरहवक्षा अहिकारी हकवा हजल्िा बाल संरक्षण कक्ष ककवा सामाहजक कायगकिा

यांच्याव्दारे नमुना 13 नुसार वार्थषक पुनर्थवलोकन करण्याि येईल आहण त्याचा अिवाल बाल

न्यायालयाकडे पातहवला जाईल.

पाच) बालकाच्या प्रगिीचे मूल्यहनिारण करण्याच्या आहण बालकाला संस्र्ेव्दारे व्यक्तिगि

काळजी आराखड्याच्या अंमलबजावणीसाती पुरहवलेल्या सोयीसुहविांचे मूल्यमापन

करण्याच्या प्रयोजनाकहरिा बाल न्यायालयास तराहवक कालांिराने आहण प्रत्येक िीन

महिन्यािून हकमान एकदा त्याच्या समक्ष िजर करण्याचा आदेश देिा येईल.

सिा) जेव्िा बालकाचे वय एकवीस वषे पूणग िोईल आहण त्याचा वास्िव्याचा कालाविी पुणग

व्िावयाचा असेल त्याबाबिीि बाल न्यायालय .-

(क)

बालकामधये सुिारात्मक बदल झाले आिेि हकवा कसे आहण बालक

समाजाचा भाग म्िणून जुळवून घेऊ शकेल ककवा कसे याचे मूल्यमापन करण्याबाबि

बालकाशी संवाद सािेल;

(ख)

आवर्शयकिा भासल्यास पहरहवक्षा अहिकारी हकवा हजल्िा बाल संरक्षण

कक्ष हकवा सामाहजक कायगकिा यांनी ियार केलेले बालकाच्या प्रगिीचे हनयिकाहलक

अिवाल हवचाराि घेईल आहण संस्र्ाहवषयक यंत्रणा अपुरी असल्यास िी बळकट करावी

असािी हनदेश देईल;

(ग) मुल्यमापन केल्यानंिर बाल न्यायालय पुढील हनणगय घेऊ शकेल.

(क)

बालकाला िाबडिोब सोडणे;

(ख)

चांगल्या वागणुकीच्या जाहमनासि हकवा हशवाय व्यक्तिगि जामीनाच्या

हनष्ट्पादनावर बालकाला सोडणे;

¨É½þÉ®úÉ¹]Åõ ¶ÉÉºÉxÉ ®úÉVÉ{ÉjÉ +ºÉÉvÉÉ®úhÉ ¦ÉÉMÉ SÉÉ®ú-+ö, ¨ÉÉSÉÇ 14, 2018/¡òÉ±MÉÖxÉ 23, ¶ÉEäò 1939

(ग) बालकाची सुटका करेल आहण अनुकूल व सकारात्मक आचरण इत्यादीस चालना

देण्याच्या

िेिुने

हशक्षण,व्यावसाहयक

प्रहशक्षण,हशकाऊ

उमेदवारी,सेवा

योजन,समुपदेशन आहण अन्य रोगहनवारक उपक्रम यासंबंिी हनदेश देऊ शकेल.

(घ) बालकाची सुटका करेल आहण स्र्हगिीच्या हवहिि शेष मुदिीसाती एक संहनयत्रण

प्राहिकारी हनयुति करेल. जेर्े संहनयत्रण प्राहिकारी हनयुति केला असेल िो नमुना

14 मिील बालकासंबिीचे पुनवगसन पत्रक तेवील.

साि) या हनयमाच्या पोट हनयम (सिा) (ग) ( घ) च्या प्रयोजनासाती:

(क) परीवीक्षा अहिकारी हकवा व्यक्तिहवहशष्ट्ट कायगकिा हकवा बाल कल्याण अहिकारी हकवा

सुयोग्य व्यतिीची संहनयंत्रण प्राहिकारी म्िणून हनयुतिी करेल;

(ख) हजल्िा बाल संरक्षण कक्ष, संहनयत्रण प्राहिकारी म्िणून काम करू शकिाि अशा

व्यतिीची एक यादी तेवील व िी यादी अिगवार्थषक अद्ययावि माहििीसि बाल

न्यायालयाकडे पातहवली जाईल;

(ग) बालक सुटकेनंिर पहिल्या हिमािीि दर पंिरवडयाने हकवा बाल न्यायालय हनदेश देईल

अशा कालांिराने संहनयंत्रण अहिकाऱ्याची भेट घेईल. संहनयंत्रण प्राहिकरण बालकाशी

हवचार हवहनमय करून अशा बैतकीची वेळ व हतकाण हनक्र्शचि करेल. संहनयंत्रण

प्राहिकारी बालकाच्या प्रगिीबाबि माहसक हनरीक्षण बाल न्यायालयास सादर करील;

(घ) पहिल्या हिमािीच्या अखेरीस संहनयंत्रण प्राहिकारी बालकास आवर्शयक असलेल्या पुढील

अनुविी प्रहक्रयेसंबंिी हशफारशी करील;

(ङ) जेर्े सुटकेनंिर बालक गुन्िेगारी कृत्याि गुंिलेले असल्याचे हकवा पूवीच्या गुन्िेगार

लोकांशी संबंहिि असल्याचे हदसून येईल िेर्े त्याला पुढील आदेशासाती बाल

न्यायालयासमोर आणले जाईल;

(च) जर या बालकाला हदघगकाळ संहनयत्रण आवर्शयक नािी असे आढळून आले िर संहनयंत्रण

प्राहिकारी हशफारशीसि सहवस्िर अिवाल बाल न्यायालयापुढे सादर करील, जे एकिर

संहनयंत्रण समाप्ि करण्यास हकवा िे िसेच चालु तेवण्याबाबि पुढील हनदेश देईल;

(छ) पहिल्या हिमािीनंिर संहनयंत्रण प्राहिकाऱ्याने पहिल्या हिमािीच्या अखेरीस केलेल्या

हशफारशी आिारे बाल न्यायालयाकडून हनदेश देण्याि येईल अशा कालांिराने बालक

¨É½þÉ®úÉ¹]Åõ ¶ÉÉºÉxÉ ®úÉVÉ{ÉjÉ +ºÉÉvÉÉ®úhÉ ¦ÉÉMÉ SÉÉ®ú-+ö, ¨ÉÉSÉÇ 14, 2018/¡òÉ±MÉÖxÉ 23, ¶ÉEäò 1939

संहनयंत्रण प्राहिकाऱ्याची भेट घेईल आहण संहनयंत्रण प्राहिकारी बाल न्यायालयाकडे

त्याचा अिवाल पातहवल जे प्रत्येक हिमािीि त्याचे पुनर्थवलोकन करील.

14. अधभलेख नष्ट करणे- हवहिसंघषग्रस्ि बालकाबाबि दोषहसधदीचा अहभलेख अपीलाच्या कालाविी

समाप्िी पयंि ककवा जास्िीि जास्ि साि वषाच्या कालाविीसाती सुरहक्षि िवालाि तेवला जाईल. आहण

त्यानंिर प्रभारी व्यतिी हकवा मंडळ ककवा यर्ाक्स्र्िीि बाल न्यायालय यांच्याकडून नष्ट्ट करण्याि येईल.

परंिु असे की, अघोर अपरािाच्या प्रकरणाि या अहिहनयमाच्या कलम 19 च्या पोट कलम (1) चा खंड

(एक) अन्वये हवहिसंघषग्रस्ि बालक हदसून येि असेल िेर्े अशा बालकाचा दोषहसधदीचा संबंहिि अहभलेख

बाल न्यायालय तेवून घेईल.

प्रकरण 4

बाल कल्याण सधमती

15. सधमतीची रचना व सदस्याांची अहषता.-

1) राज्य शासन, उति अहिहनयमाच्या कलम 27 अन्वये शासकीय राजपत्रािील अहिसुचनेव्दारे प्रत्येक

हजल्याि एक हकवा अहिक सहमिी गतीि करेल.

2) राज्य शासन, या हनयमांच्या हनयम 90 अन्वये,हनवड सहमिीच्या हशफारशीने सहमिीचे अधयक्ष व सदस्य

यांची हनयुतिी करेल.

3) समाजसेवक सदस्यांचे वय 35 वषािून कमी नसेल आहण त्याला हशक्षण, आरोग्य व कल्याण कायाच्या

समाजशास्त्र ककवा मानसशास्त्रामधये पदव्यु्र पदवी ककवा एम.बी.बी.एस. ककवा कायद्यािील पदवी

अशी शैक्षहणक अिगिा असेल.

4) सहमिीचे सदस्य कमाल दोन सत्रापयंिच्या, जे सलग नसिील, हनयुतिीस पात्र असिील.

5) राज्य शासनाकडून, हनवड झालेल्या सवग व्यतिींना शतयिोवर हनयुतिीबाबि अहिसुचनेनंिर 60

हदवसांच्या कालाविीि हनयम 92 अन्वये प्रहशक्षण देणे अहनवायग रािील.

¨É½þÉ®úÉ¹]Åõ ¶ÉÉºÉxÉ ®úÉVÉ{ÉjÉ +ºÉÉvÉÉ®úhÉ ¦ÉÉMÉ SÉÉ®ú-+ö, ¨ÉÉSÉÇ 14, 2018/¡òÉ±MÉÖxÉ 23, ¶ÉEäò 1939

6) नवहनयुति सदस्यांना अहिकारपद ग्रिण करण्यापुवी सहमिीचे अधयक्ष/सदस्य यांचेकडून हदशाहनदेशन

हमळेल आहण राज्य शासनाकडून आयोहजि केलेल्या पहिल्या प्रहशक्षण कायगक्रमास िे उपक्स्र्ि

राििील.

7) अधयक्ष व सदस्य यांना आयुति,महिला व बाल हवकास यांचेमाफगि राज्य शासनाकडे एक महिन्याची

लेखी नोटीस देऊन कोणत्यािी वेळी राजीनामा देिा येईल.यासाती आयुति शासनास हशफारस करिील.

16. सधमतीचे धनयम आधण कायषपध्दती-

1) सहमिी सदस्यांना प्रत्येक बैतकीसाती रू.1,500/- पेक्षा कमी नािी इिका बैतक भ्ा देण्याि येईल.

ज्यामधये बैतक भ्ा,प्रवास भ्ा आहण अन्य कोणिािी इिर भ्ा याचा समावेश असेल.

2) हकमान िीन सदस्यांची बालकांची काळजी घेणा-या संस्र्ेला भेट आयोहजि करण्याि येईल. अशा

भेटीसाती अधयक्षांसि सवग सदस्यांचा आळीपाळीने सिभाग असेल याची सुहनक्र्शचिी िोईल अशा

रीिीने अधयक्षांकडून भेट हनयोहजि करण्याि येईल. अशी भेट िी सहमिीची बैतक समजण्याि येईल.या

भेटीचा अिवाल आयुति, महिला व बाल हवकास यांना सादर करण्याि येईल.

3) बाल कल्याण सहमिीच्या कामाच्या संबंिािील अन्य कोणत्यािी अहिकृि प्रयोजनाकरीिा प्रवास

करणारे सदस्य शासन हनयमानुसार हविीि करण्याि येईल असा प्रवासभ्ा व मिागाई भ्ा हमळण्यास

ितकदार असिील.

4) सहमिी आपल्या बैतका बालगृिाच्या पहरवास्िूमधये ककवा बालगृिाच्या पहरसरािील एखादया जागेि

हकवा काळजी व संरक्षणाची गरज असलेल्या बालकांच्या अहिहनयमान्वये चालहवण्याि येि

असलेल्या कोणत्यािी संस्र्ेिील योग्य हतकाणी घेईल.

5) सहमिी, जेव्िा सत्र चालू असेल िेव्िा कोणिीिी व्यतिी जी प्रकरणाशी संबंहिि नािी िी कक्षामधये

उपक्स्र्ि रािणार नािी याची खािरजमा करील.

6) सहमिी, हजच्या उपक्स्र्िीि बालकाला सोईस्कर वाटेल अशाच व्यतिींना बैतकीच्या वेळी उपक्स्र्ि

रािण्याची परवानगी देण्याि येईल याची खािरजमा करील.

7) आणीबाणीच्या कोणत्यािी बाबीची दखल घेण्यासाती आहण हजल्यािील हवशेष बाल पोलीस कक्ष

हकवा स्र्ाहनक पोहलस यांना आवर्शयक हनदेश देण्याकरीिा सहमिीचा हकमान एक सदस्य नेिमीच

उपलब्ि िोईल. या प्रयोजनाकरीिा सहमिीचे अधयक्ष जे रहववार व सुटीच्या हदवशी यासि दररोज

उपलब्ि िोऊ शकेल आहण सिजहरत्या पोिोचू शकेल अशा सहमिीच्या सदस्यांची दरमिा नामावली

¨É½þÉ®úÉ¹]Åõ ¶ÉÉºÉxÉ ®úÉVÉ{ÉjÉ +ºÉÉvÉÉ®úhÉ ¦ÉÉMÉ SÉÉ®ú-+ö, ¨ÉÉSÉÇ 14, 2018/¡òÉ±MÉÖxÉ 23, ¶ÉEäò 1939

ियार करील. सदस्यांची नामावली सवग पोलीस ताणे,मुख्य न्याय दंडाहिकारी ,मुख्य मिानगर

दंडाहिकारी,हजल्िा न्यायािीश,हजल्िा दंडाहिकारी,मंडळ, हजल्िा बाल संरक्षण कक्ष आहण हवशेष बाल

पोहलस कक्ष यांना आगाऊ उपलब्ि करुन देण्याि येईल.

8) एखादया हवहशष्ट्ट हजल्ियाि प्रलंहबि प्रकरणांची संख्या कमी नसेल आहण या संबंिाि संबंहिि राज्य

शासनाने आदेश काढलेले नसिील िर, सहमिी हकमान सिा िासाकहरिा सवग कामकाजाच्या हदवशी

बैतक घेईल.

परंिु असे की राज्य शासनास,राजपत्रािील अहिसूचनेव्दारे प्रलंहबि प्रकरणांचा यर्ोहचि

हवचार केल्यानंिर हजल्ियाचे क्षेत्र हकवा भूप्रदेश,लोकसंख्या ककवा अन्य कोणत्यािी बाबींचा हवचार

केल्यानंिर एका हजल्ियाि एकापेक्षा अहिक सहमत्या गतीि करिा येिील.

9) शतय असल्यास, बाल कल्याण सहमिीच्या सदस्यांच्या उपक्स्र्िीची नोंद तेवण्याकहरिा राज्य

शासनाकडून बायोमेहरक प्रणाली बसहवण्याि येईल.

10) ज्यास सहमिीपुढे िजर करिा आलेले नािी अशा काळजी व संरक्षणाची गरज असलेल्या बालक हकवा

बालकाबाबिची माहििी प्राप्ि झाल्यावर सहमिी, बालक हकवा बालकांपयंि पोिोचेल आहण असे

बालक ककवा अशा बालकांच्या सोयीच्या हतकाणी बैतक घेईल.

11) बालकाशी संवाद साििाना सहमिीिील सदस्य बालकांशी बालकस्नेिी वागणुकीच्या िंत्राचा वापर

करिील.

12) सहमिी, बालकास अनुकूल असलेल्या, जे न्यायालय कक्षासारखे हदसणार नािी अशा जागेि आपल्या

बैतका घेईल आहण सहमिीला बालकांशी समोरासमोर संवाद सािणे शतय िोईल अशी बैतक व्यवस्र्ा

करेल.

13) राज्य शासन, बाल कल्याण सहमिीची पहरवास्िु बालकस्नेिी करण्यासाती स्विंत्र संवाद कक्ष,प्रसािन

व पाण्याची सुहविा,बालंकासाती प्रहिक्षा कक्ष, बालकांसाती बैतक व्यवस्र्ा,प्रर्मोपचार,खेळणी आहण

वयानुसार उपक्रम पुक्स्िका यांची िरिूद करील.

14)

सहमिी उंच व्यासपीतावर बसणार नािी आहण साक्षीदाराचा कपजरा हकवा सहमिी आहण बालके

यांच्यामधये असलेले खांब यांसारखे कोणत्यािी प्रकारचे अडर्ळे असणार नािीि.

15) सहमिीला शासनाकडून पायाभूि सुहविा आहण कमगचारीवगग पुरहवण्याि येईल.

16) राज्य शासन, लेखन सामग्री,संगणक,फर्थनचर,इंटरनेट,दूरधवनी आहण हपण्याचे पाणी इ. हकमान

आवर्शयक सुहविा पुरहवण्याि येिील याची खािरजमा करील.

¨É½þÉ®úÉ¹]Åõ ¶ÉÉºÉxÉ ®úÉVÉ{ÉjÉ +ºÉÉvÉÉ®úhÉ ¦ÉÉMÉ SÉÉ®ú-+ö, ¨ÉÉSÉÇ 14, 2018/¡òÉ±MÉÖxÉ 23, ¶ÉEäò 1939

17. सधमतीची अधतधरक्त काये आधण जबाबदाऱ्या.- अहिहनयमाच्या कलम 30 अन्वये सहमिीची काये

व जबाबदाऱ्या याहशवाय सहमिी अहिहनयमाची उहद्दष्ट्टे साधय करण्यासाती पुढील काये पार पाडील-

(एक) सहमिीशी संबंहिि प्रत्येक प्रकरणाच्या सारांशासि नमुना 15 मधये दस्िऐवज आहण

िपशीलवार प्रकरणाची नोंद तेवील;

(दोन) बालकांकडून आहण प्रौढांकडून सूचना व िक्रारी येण्यासाती सहमिीच्या जागेि मुख्य

हतकाणी सूचना पेटी हकवा िक्रार हनवारण पेटी तेवण्याि येईल.ज्याच्यावर हजल्िा

दंडाहिकाऱ्यांकडून ककवा त्याच्या नामहनदेहशिांकडून कायगवािी करण्याि येईल;

(िीन)

बालकांची काळजी घेणा-या संस्र्ाच्या कारभाराि आहण व्यवस्र्ापनेि बालकांच्या

सिभागाची जाणीव िोण्याकहरिा हिच्या अहिकारक्षेत्रामिील काळजी आहण संरक्षणाची गरज

असलेल्या बालकांसाती उति बालकांची काळजी घेणा-या संस्र्ामधये बाल सहमत्यांची काये

सुरहळि चालि असल्याची खािरजमा करणे;

(चार) महिन्यािून हकमान एकदा बालकांच्या सुचना पुस्िकाचा आढावा घेणे;

(पाच)

काळजी आहण संरक्षणाची गरज असलेल्या बालंकाबाबिची त्यांना प्राप्ि झालेली

हिमािी माहििी नमुना 16 मधये आयुति,महिला व बालहवकास यांच्यामाफगि हजल्िा

दंडाहिकारी व राज्य शासन यांच्याकडे पातवील.

(सिा) जेव्िा जेव्िा आवर्शयक असेल िेव्िा बालकांच्या प्रगिीचे संहनयंत्रण करण्यासाती काळजी

व संरक्षणाची गरज असलेल्या बालकांना नमुना 14 मधये पुनवगसन पहत्रका ियार करेल.

(साि) एखादया संस्र्ागि बालकाचे सवग दस्िऐवज सुरहक्षिहरत्या वा गोपनीयहरत्या तेवण्याि आले

आिेि आहण अशा बालकांची काळजी घेणा-या संस्र्ेिून बािेर पडिेवेळी बालकाला हकवा

पालकांला सुपुदग करण्याि आलेले आिेि याची खािरजमा करील.

(आत) नोंदविीि पुढील अहभलेख तेवण्याि यावेि,-

क) एका हदवसाि आहण नंिरच्या हदनांकास सूचीबधद केलेल्या प्रकरणांच्या नोंदी आहण

पुढील हदनांक आहण सहमिी हिच्यापुढे आलेल्या प्रकरणांची दैनहदन प्रकरण सूची ियार

करील.

¨É½þÉ®úÉ¹]Åõ ¶ÉÉºÉxÉ ®úÉVÉ{ÉjÉ +ºÉÉvÉÉ®úhÉ ¦ÉÉMÉ SÉÉ®ú-+ö, ¨ÉÉSÉÇ 14, 2018/¡òÉ±MÉÖxÉ 23, ¶ÉEäò 1939

ख) सहमिीसमोर आणलेल्या बालकांच्या नोंदी व त्यांचे िपशील आहण ज्याहतकाणी

बालकांना तेवण्याि आले आिे अशा बालकांची काळजी घेणा-या संस्र्ेचे िपशील ककवा

बालकांना जेर्े पातहवण्याि आले आिे िो प्ा;

ग) िमीपत्राचे हनष्ट्पादन;

घ) संस्र्ेिील भेटींसि इिर कायगवािी;

ङ) द्क ग्रिणासाती वैिहरत्या मुति म्िणून घोहषि केलेली बालके;

च) प्रायोजकत्वाकहरिा हशफारस केलेली ककवा प्रायोजकत्व हदलेली बालके;

छ) वैयक्तिक ककवा समुि प्रहिपालकत्व संगोपनामधये तेवलेली बालके;

ज) दुसऱ्या सहमिीकडून िस्िांिरीि केलेली ककवा प्राप्ि झालेली बालके;

झ) ज्यांचा पातपुरावा पूणग करावयाचा आिे अशी बालके;

ञ) अनुरक्षण सेवेमधये तेवण्याि आलेली बालके;

ट) सहमिीचा िपासणी अहभलेख;

त) सहमिीच्या बैतकांच्या इहिवृ्ाचा अहभलेख;

ड) प्राप्ि झालेला आहण पातवलेला पत्रव्यविार;

ढ)सहमिीस आवर्शयक असेल असा कोणिािी अहभलेख ककवा नोंदविी;

(नऊ) या हनयमांच्या खंड (आत) मधये नमूद केलेली सवग माहििी अंकीकृि करिा येईल आहण

त्यासातई राज्य शासनाकडून सॉफ्टवेअर हवकहसि करिा येईल.

प्रकरण 5

काळजी व सांरक्षणाची गरज असलेल्या बालकाांसांबांिी कायषपध्दती

18. सधमतीपुढे हजर करणे.-

1) काळजी व संरक्षणाची गरज असलेल्या कोणत्यािी बालकास बैतकीच्या हतकाणी कामाच्या वेळी

सहमिीपुढे िजर करण्याि येईल आहण कामाच्या वेळेव्यहिहरति किगव्य नामावलीनुसार सदस्यांपुढे

िजर करण्याि येईल.

¨É½þÉ®úÉ¹]Åõ ¶ÉÉºÉxÉ ®úÉVÉ{ÉjÉ +ºÉÉvÉÉ®úhÉ ¦ÉÉMÉ SÉÉ®ú-+ö, ¨ÉÉSÉÇ 14, 2018/¡òÉ±MÉÖxÉ 23, ¶ÉEäò 1939

परंिु असे की, बालकाला सहमिीसमोर िजर करिा आले नािी िर सहमिी, हवशेषि: त्याग

केलेल्या ककवा लैंहगक छळाच्या प्रकरणांमधये बालकाला एखादया हवहशष्ट्ट हतकाणी गुप्िहरत्या

तेवण्याि आले असेल िेर्े पोिोचेल.

2) जो कोणी बालकाला सहमिीसमोर िजर करील िो, बालकाच्या िपहशलांचा त्याचप्रमाणे ज्या

पहरक्स्र्िीि बालकाचा िाबा घेण्याि आला िोिा ककवा ज्या पहरक्स्र्िीि बालक आढळले िोिे त्या

पहरक्स्र्िीच्या िपहशलाचा अंिभाव असलेला नमुना 17 मधये अिवाल ियार करील.

3) बालक दोन वषापेक्षा कमी वयाचे असेल ककवा वैदयकीयदृष्ट्टया अपात्र/आजारी असेल अशा काळजी

व संरक्षणाची गरज असलेल्या बालकाच्या संपकाि येि असलेली व्यतिी ककवा संघटना चोवीस

िासांच्या आि सहमिीला बालकाच्या छायाहचत्रासि लेखी अिवाल पातहवल आहण बालक जेव्िा

वैदयकीयदृष्ट्टया पात्र िोईल िेव्िा वैदयकीय प्रमाणपत्रासि सहमिीपुढे िजर करील.

4) सहमिीस, बालकाशी संवाद सािाल्यानंिर बालकाला मािा-हपत्यासोबि ककवा पालकांसोबि ककवा

बालगृिामधये सहमिीच्या ज्या पहरसराि बालकाला िजर केले आिे अशा पहरसराि जेर्े बालगृि

उपलब्ि असेल िेर्े बालकाला तेवण्यासाती हनदेश देिा येिील आहण अशा बालगृिाचा अभाव

असल्यास योग्य व्यतिीच्या ककवा योग्य सुहविा असलेल्या सुरहक्षि िाब्यामधये बालकाला तेवण्याचा

हनदेश देिा येईल.

5) सहमिी ककवा किगव्यार्ग सदस्य बालकाला बालगृिामधये ककवा योग्य सुहविा ककवा योग्य व्यतिी ककवा

हवशेष द्क अहभकरणामधये तेवण्याचा आदेश नमुना 18 मधये देईल.

6) सहमिी ककवा किगव्यार्ग सदस्य सहमिीसमोर ककवा किगव्यार्ग सदस्यासमोर बालकाला िजर करिाना

जर वैद्यकीय िपासणी करणे आवर्शयक असेल िर बालकाची वैदयकीय िपासणी करण्याचे िात्काळ

आदेश देईल.

7) पहरत्याग केलेल्या ककवा िरहवलेल्या हकवा अनार् बालकाच्या बाबिीि चौकशी िोईपयंि बालकांचा

अंिहरम िाबा मंजूर करणारा आदेश संमि करण्यापूवी सहमिी अशा बालकाच्या संबंिािील माहििी

अहिकृि पोटगलवर अपलोड केली आिे िे पािील.

8) सहमिीस, मािा-हपिा,पालक ककवा योग्य व्यतिी यांच्या संगोपनाखाली बालकाला तेवण्यासाती नमुना

19 मधये आदेश देिाना चौकशी िोईपयंि ककवा यर्ाक्स्र्िी पुन:स्र्ापना करिे वेळी असा

पालक,मािाहपिा ककवा योग्य व्यतिी यांना नमुना 20 मधये िमीपत्र ियार करण्याचा हनदेश देिा येईल.

¨É½þÉ®úÉ¹]Åõ ¶ÉÉºÉxÉ ®úÉVÉ{ÉjÉ +ºÉÉvÉÉ®úhÉ ¦ÉÉMÉ SÉÉ®ú-+ö, ¨ÉÉSÉÇ 14, 2018/¡òÉ±MÉÖxÉ 23, ¶ÉEäò 1939

9) सहमिी, जेव्िा एखादया बालकास एखादया संस्र्ेमधये तेवण्याचा आदेश देईल िेव्िा अशा संस्र्ेच्या

प्रभारी व्यतिीस, बालकांची काळजी घेणा-या संस्र्ा आहण मािाहपिा,पालक आहण पूवीचे अहभलेख

यांच्या िपहशलांसि नमुना 18 मधये चौकशी िोईपयंि अल्प मुदिीसाती तेवण्याच्या आदेशाची एक

प्रि सादर करील. अशा आदेशाची एक प्रि हजल्िा बाल संरक्षण कक्षाला देखील पातहवण्याि येईल.

19. चौकशीसांबांिी प्रधिया.-

1) सहमिी, ज्या पहरक्स्र्िीमधये बालकाला िजर करण्याि आले आिे त्या पहरक्स्र्िीची चौकशी करील

व त्यानुसार,अशा बालकाला काळजी आहण संरक्षणाची गरज असणारे बालक म्िणून घोहषि करील.

2) सहमिी, आवर्शयकिा असल्यास, या अहिहनयमाच्या कलम 94,अन्वये पुढील चौकशी प्रलंहबि तेवून,

अहभहनणगयाची सुहनक्र्शचिी करण्यासाती प्रर्मदशगनी बालकाचे वय हनक्र्शचि करील. जेव्िा बालकाला

सहमिीकडे आणले जाईल, िेव्िा या अहिहनयमाच्या कलम 36 च्या पोटकलम (2) अन्वये नमुना 21

मिील आदेशाद्वारे सहमिी, प्रकरण सामाहजक कायगकिे ककवा व्यतिीहवहशष्ट्ट कायगकिा ककवा

बालकल्याण अहिकारी ककवा कोणत्यािी मान्यिाप्राप्ि अशासकीय संघटनेकडे सामाहजक

अन्वेषणाकहरिा सोपवील. जर वयाची हनक्र्शचि िपासणी करिा येवू शकि नसेल िर सहमिीने देण्याि

आलेल्या श्रेणीिील त्याचे / हिचे कमी वय हवचाराि घेऊन बालकाला लाभ द्यावा.

3) सहमिी, संबंहिि व्यतिी ककवा संघटनेला योग्य पुनवगसन योजनेसि नमुना 7 मधये वैयक्तिक

काळजी आराखडा ियार करण्याचे हनदेश देईल. संस्र्ात्मक संगोपनािील प्रत्येक बालकाकहरिा ियार

केलेला वैयक्तिक काळजी आराखडा िा प्रकरणाचे पूवगवृ्,पहरक्स्र्िी व बालकाच्या वैयक्तिक

गरजावर आिाहरि बालकाचे पुनवगसन व पुनगएकाक्त्मकरणाचे अंहिम धयेय तेवूनच हवकहसि करण्याि

येईल.

4) सदर चौकशी नैसर्थगक न्यायाच्या मूलभूि ित्वाची पूिगिा करील आहण बालक,आईवडील ककवा

पालकाच्या माहििगार सिभागाची खात्री करील. बालकास त्याचे म्िणणे मांडण्याची संिी देण्याि येईल

आहण त्याचे वय व प्रगल्भिा यांचा योग्य आदर करुन त्याचे मि हवचाराि घेण्याि येईल. सहमिीचे

आदेश लेखी स्वरुपािील असून त्याि कारणे नमूद केलेली असिील.

¨É½þÉ®úÉ¹]Åõ ¶ÉÉºÉxÉ ®úÉVÉ{ÉjÉ +ºÉÉvÉÉ®úhÉ ¦ÉÉMÉ SÉÉ®ú-+ö, ¨ÉÉSÉÇ 14, 2018/¡òÉ±MÉÖxÉ 23, ¶ÉEäò 1939

5) सहमिी, बालकाची संवेदनशीलपणे व बालकस्नेिी रीिीने मुलाखि घेईल व वैमनस्यकारक ककवा

आरोपकारक शब्द ककवा बालकाची प्रहिष्ट्ता ककवा स्वयं आदर यावर प्रहिकूल पहरणाम िोिील असे

शब्द वापरणार नािी.

6) बालकाच्या सवो्म हििाच्या दृष्ट्टीने, बालकाला सोडण्यापूवी ककवा पुन:स्र्ापन करण्यापूवी

सहमिीसमोरील बालकाला काळजी व संरक्षणाची गरज आिे ककवा नािी, याबाबि उपलब्ि कागदपत्रे

व पडिाळणी अिवाल याद्वारे सहमिी स्वि:चे समािान करुन घेईल.

7) सामाहजक कायगकिा ककवा व्यक्तिहवहशष्ट्ट कायगकिा ककवा संस्र्ेचा बाल कल्याण अहिकारी हकवा

कोणिीिी अशासकीय संघटना ककवा हजल्िा बाल संरक्षण कक्ष यांचे नमुना 22 नुसार सामाहजक

िपासणीचे आयोजन करील व बालकाच्या कुटुंबािील पहरक्स्र्िीचे िपशीलवार वणगन देईल व त्याच्या

कुटुंबामधये त्याला पुन:स्र्ाहपि करणे बालकाच्या सवो्म हििाचे आिे ककवा कसे िे लेखी स्पष्ट्ट

करील. बालकाकडे लक्ष देणे शतय व्िावे म्िणून कुटुंबाला कािी मदि िवी असल्यास, बाल कल्याण

सहमिी अशा कुटुंबास सशतिीकरणासाती सेवा पुरहवणा-या संघटनांकडे पातहवल.

सहमिी,बालकाला मुति करील ककवा पुन:स्र्ाहपि करील त्यापूवी बालक त्याचबरोबर त्याचे मािाहपिा

ककवा पालक या दोिोंनािी समुपदेशकाकडे पातहवण्याि यावे.

9) सहमिी, हिच्यासमोर दाखल करण्याि आलेल्या बालकाचे वैद्यकीय अिवाल, सामाहजक िपासणी

अिवाल, इिर कोणिेिी अिवाल व बालकासंबंिाि सहमिीने काढलेले आदेश यासिीि योग्य त्या सवग

नोंदी तेवील.

10) सहमिी, चौकशी प्रलंहबि असलेल्या सवग प्रकरणांि बालकाच्या पुढील उपक्स्र्िीबाबि मागील

िारखेपासून पंिरा हदवसांच्या आिील िारीख कळवेल व अशा प्रत्येक िारखेस केलेल्या

चौकशीवरील, सामाहजक कायगकिा ककवा व्यक्तिहवहशष्ट्ट कायगकिा ककवा बाल कल्याण अहिकारी

यांच्याकडून हनयिकाहलक क्स्र्िीचा अिवालिी मागवेल.

11) चौकशी प्रलंहबि असलेल्या सवग प्रकरणांि, बालक प्रर्म िाब्याि हदल्याच्या हदनांकापासून

बालकाच्या पुनवगसनाकहरिा हशक्षण,व्यावसाहयक प्रहशक्षण इत्यादीसि काय उपाययोजना करावयाच्या

याहवषयी िी व्यतिी ककवा संस्र्ा ज्याच्याकडे बालक तेवले आिे त्यांना सहमिी स्वि: मागगदशगन करेल.

¨É½þÉ®úÉ¹]Åõ ¶ÉÉºÉxÉ ®úÉVÉ{ÉjÉ +ºÉÉvÉÉ®úhÉ ¦ÉÉMÉ SÉÉ®ú-+ö, ¨ÉÉSÉÇ 14, 2018/¡òÉ±MÉÖxÉ 23, ¶ÉEäò 1939

12) सहमिीची बैतक नसिाना, सदस्य व्यतिीने एखादा हनणगय घेिल्यास, नंिरच्या बैतकीमधये सहमिीकडून

त्याचे अनुसमर्गन करण्याि येईल.

13) प्रकरण अंहिमि: हनकालाि काढिाना, अधयक्षासि हकमान िीन सदस्य उपक्स्र्ि असावयास िवेि,

आहण अधयक्ष अनुपक्स्र्ि असल्यास, अधयक्षाने नामहनदेहशि केलेला सदस्य िे काम अधयक्षाप्रमाणे

पार पाडील.

14) सहमिी एकल संस्र्ा म्िणून िे काम सुसंगिपणे पार पाडील व याप्रमाणे त्यासाती कोणिीिी उपसहमिी

ियार करण्याि येणार नािी.

15) जेव्िा दुसरा हजल्िा ककवा राज्य ककवा देशाि बालकाला पातवावयाचे ककवा प्रत्यावर्थिि करावयाचे

असेल िर, सहमिी, हजल्िा बाल संरक्षण कक्षाला परराष्ट्रीय प्रादेहशक नोंदणी कायालये व परराष्ट्र

व्यविार मंत्रालयाकडून ना-िरकि प्रमाणपत्र हमळण्याकहरिा आवर्शयक िी परवानगी घेण्याचे हनदेश

देईल, इिर हजल्िा ककवा राज्य ककवा देश जेर्े बालकाला पातवावयाचे आिे िेर्ील प्रहिरुप सहमिी,

ककवा इिर कोणत्यािी स्वयंसेवी संघटनेशी संपकग करण्यास सांगेल.

16) प्रकरण अंहिमि: हनकालाि काढिाना, सहमिी सामाहजक कायगकिा ककवा व्यतिीहवहशष्ट्ट कायगकिा

ककवा संस्र्ेचा अर्वा यर्ाक्स्र्िी अशासकीय संघटनेचा बाल कल्याण अहिकारी यांनी ियार केलेला

त्या बालकाचा नमुना 7 मिील वैयक्तिक काळजी आराखडा, हनकालाि काढण्याच्या आदेशाि

अंिभूगि करील.

17) प्रकरण पूणगि: हनकालाि काढिाना, सहमिी, प्रकरण हनकालाि काढल्याच्या हदनांकापासून बालकाच्या

पातपुराव्याकहरिा एक महिन्याच्या आिील पुढील हदनांक देईल व त्यानंिर पहिल्या सिा महिन्यांच्या

कालाविीि दर महिन्याला एकदा व त्यानंिर हकमान एक वषगभर प्रत्येक िीन महिन्यांि एकदा ककवा

सहमिीला योग्य वाटेल त्या कालाविीपयगन्ि बालकाच्या पातपुराव्यासाती असा हदनांक देईल.

18) ज्या प्रकरणाि बालक वेगळया हजल्याचा असेल िेव्िा सहमिी वयाचे प्रहिज्ञापत्र, प्रकरणाची नस्िी

आहण वैयक्तिक काळजी आराखडा संबंहिि हजल्िा सहमिीला पातवेल आहण त्यानुसार जर असा

आदेश हदल्याप्रमाणे वैयक्तिक काळजी आराखड्याचा पातपुरावा करेल.

¨É½þÉ®úÉ¹]Åõ ¶ÉÉºÉxÉ ®úÉVÉ{ÉjÉ +ºÉÉvÉÉ®úhÉ ¦ÉÉMÉ SÉÉ®ú-+ö, ¨ÉÉSÉÇ 14, 2018/¡òÉ±MÉÖxÉ 23, ¶ÉEäò 1939

19) व्यवस्र्ा आदेश हदल्यानंिर सहमिीने वरील प्रयोजनासाती नमुना 14 मधये हदल्याप्रमाणे पुनवगसन

पत्रकाद्वारे वैयक्तिक काळजी आराखड्यावर संहनयंत्रण करण्याि येईल आहण जे सहमिीच्या नोंदीच्या

अहभलेखाचा भाग असेल, त्याला वैयक्तिक काळजी आराखड्याची अंमलबजावणी करण्यासाती

पातपुरावा करेल. असे पुनवगसन पत्रक पुनवगसन - हन - पदयोजन अहिकारी यांच्याकडे तेवण्याि येईल.

20) काळजी व संरक्षणाची गरज असलेल्या बालकाच्या संबंिाि देण्याि आलेले सवग आदेश बालकाच्या

खाजगी बाबी व गोपनीयिेचा भंग िोणार नािी याची दक्षिा घेऊन अहिकृि पोटगलवर टाकण्याि येईल.

21) अहिहनयमाच्या कलम 35 च्या पोटकलम (1) अन्वये ज्या मािाहपिा ककवा पालक यांना बालकाला

स्वािीन करण्याची इच्छा आिे, असे मािा हपिा ककवा पालक सहमिीला नमुना 23 मधये अजग करिील,

पण जेव्िा असे पालक हनरक्षर ककवा इिर कोणत्यािी कारणाने अजग करण्यासाती असमर्ग असिील,

िेव्िा सहमिी, हविी सेवा प्राहिकरणाा्द्वारे पुरहवण्याि येणा-या कायदेहवषयक साय उपलब्ि करुन

देईल. नमुना 24 नुसार समपगणाचे बंिपत्र केले जाईल.

22)

या अहिहनयमाच्या कलम 35 च्या पोटकलम 3 अन्वये सहमिी, चौकशी शीघ्रिेने समाप्ि

करील आहण सहमिी स्वािीन करावयाच्या हदनांकापासून दोन महिने पूणग झाल्यानंिर बालक द्क

ग्रिणासाती कायदेशीरपणे मुति असल्याचे घोहषि करील.

23)

अनार् ककवा पहरत्यति बालकाच्या बाबिीि सहमिी बालकाच्या मािा हपिा ककवा पालकाला

शोिण्याचे प्रयत्न करील आहण अशी चौकशी पूणग झाल्यानंिर बालक एकिर अनार् असेल ककवा

त्याची काळजी घेणारे कोणी नसल्याचे हसधद झाले असेल ककवा पहरत्यति असेल िर सहमिी

कायदेशीरपणे बालकाला द्क ग्रिणासाती मुति असल्याचे घेाहषि करील.

24)

बालकांची काळजी घेणा-या संस्र्ेसि हवशेषीकृि द्कग्रिण अहभकरणाला, जर पहरत्यति

ककवा अनार् बालक हमळाले असेल िर, सहमिीसमोर 24 िासाच्या आि (प्रवासासातीची आवर्शयक

वेळ वगळून) त्यांना ज्या पहरक्स्र्िीि बालक हमळाले असेल िसेच त्याचे संपूणग िपशील आहण

छायाहचत्र नमुना 17 मिील अिवालासि सहमिीला दाखल करण्याि येईल. आहण अशा अिवालाची

एक प्रि बालंकांची काळजी घेणा-या संस्र्ा ककवा हवशेषीकृि द्कग्रिण अहभकरण यांनी स्र्ाहनक

पोहलस ताणे यांना त्याचवेळी सादर करणे आवर्शयक रािील.

¨É½þÉ®úÉ¹]Åõ ¶ÉÉºÉxÉ ®úÉVÉ{ÉjÉ +ºÉÉvÉÉ®úhÉ ¦ÉÉMÉ SÉÉ®ú-+ö, ¨ÉÉSÉÇ 14, 2018/¡òÉ±MÉÖxÉ 23, ¶ÉEäò 1939

25)

अहिहनयमाच्या कलम 36 अन्वये प्रलंहबि चौकशी, बालकाला कमी मुदिीि तेवणे आहण

अंिहरम काळजीसाती नमुना 18 मधये सहमिी एक आदेश काढील.

26)

जर पहरत्यति बालक ककवा अनार् बालक िे िरवलेले बालक आिे िर त्या हनहम् अनार्

व पहरत्यति बालकांच्या िपशीलाची खात्री करण्यासाती सहमिी अहिकृि पोटगलचा उपयोग करील.

27)

सहमिी, जोखमीचे घटक आहण त्या बालकाचे सवो्म हिि लक्षाि घेऊन अनार् ककवा

पहरत्यति बालक हमळाल्यानंिर त्यांच्या जैहवक मािा हपत्याचा व कायदेशीर पालकाचा शोि घेण्याच्या

प्रयोजनार्ग िात्काळ बालक आढळल्यापासून 72 िासाच्या आि राष्ट्रीय आहण स्र्ाहनक मुरियण आहण

प्रसार माधयमावर त्याचा सवग िपशील व छायाहचत्र हवस्िाराने प्रहसधदी देण्याबाबि हनदेश देईल.

28)

सहमिी, अहिहनयमाच्या िरिुदींनुसार चौकशी केल्यानंिर असे पहरत्यति ककवा अनार् बालक

द्क ग्रिणासाती कायदेशीरहरत्या मुति असेल असे घोहषि करील आहण नमुना 25 मधये िसा आदेश

देईल आहण िशी माहििी प्राहिका-याला पातहवल.

29)

जेर्े बालकांच्या पालकाचा शोि लागला असेल िेर्े या हनयमांच्या धनयम 84 नुसार अशा

बालकाला परि करण्याची कायगवािी करण्याि येईल.

20. प्रलांधबत प्रकरणे.- (1) सहमिी, प्रत्येक प्रकरणाचे " प्रकरण संहनयंत्रण पत्रक " तेवील आहण जर

एका प्रकरणामधये एकापेक्षा जास्ि मुले असिील िर त्याबाबिीि प्रत्येक बालकासाती स्विंत्र पत्रक वापरण्याि

येईल. प्रकरण संहनयंत्रण पत्रक नमुना 26 मधये असेल. असा नमुना प्रत्येक प्रकरणाच्या नस्िींच्या वर तेवला

जाईल. व वेळोवेळी अद्ययावि करण्याि येईल. नमुना 26 मधये नमूद केलेल्या " चौकशीिील प्रगिी " याचा

जेर्वर संबंि आिे त्यामधये पुढील मुद्दे हवचाराि घेण्याि येिील.-

(एक) प्रकरण हनकालाि काढण्यासातीचे वेळापत्रक सुनावणीच्या पहिल्या िारखेला हनक्र्शचि करण्याि

येईल.

(दोन) " चौकशीिील प्रगिी " याच्या स्िंभ (2) मधये हदलेल्या तराहवक हदनांकाला हनक्र्शचि अशी मयादा

असेल ज्यामधये स्िंभ (1) मधये दशगहवलेले टप्पे पूणग करावयाचे आिेि.

(2)

सहमिी, प्रलंहबि प्रकरणांचा आढावा घेण्यासाती नमुना 16 मधये हजल्िा दंडाहिकारी यांना त्रैमाहसक

अिवाल सादर करील.

¨É½þÉ®úÉ¹]Åõ ¶ÉÉºÉxÉ ®úÉVÉ{ÉjÉ +ºÉÉvÉÉ®úhÉ ¦ÉÉMÉ SÉÉ®ú-+ö, ¨ÉÉSÉÇ 14, 2018/¡òÉ±MÉÖxÉ 23, ¶ÉEäò 1939

(3)

हजल्िा दंडाहिकारी, प्रत्येक हिमािीिून एकदा िपासणीसि सहमिीच्या कामकाजाचे संहनयंत्रण

आहण पुनर्थवलोकन करील आहण सहमिीच्या कामकाजािील त्यांच्या सिभागाच्या आिारे सहमिीचे

अधयक्ष व सदस्य यांच्या कामहगरीचे मूल्यांकन करील आहण त्यांचा अिवाल अन्वये आयुति, महिला

व बाल हवकास यांच्यामाफगि राज्य शासनास व या हनयमाच्या हनयम 90 अन्वये गतीि हनवड सहमिीस

सादर करेल.

प्रकरण 6

पुनवषसन आधण सामाधजक पुनषएकात्मीकरण

21. पुनवषसनासाठी प्रधिया -पुनवगसन प्रहक्रया िी अशी प्रहक्रया आिे ज्यामधये बालकांच्या अनन्य गरजा

व पहरक्स्र्िी हवचाराि घेिली जािे आहण बाल न्याय पधदिीमधये बालकाचा प्रवेश झाल्यापासून त्याचे सामाहजक

पुनगएकात्मीकरण िोईपयगन्ि सुरु रािील आहण त्यामधये बालकाच्या सवो्म हििाला प्रोत्सािन देण्यासाती पुढील

बाबींचा समावेश असेल.

(एक) ज्यामुळे बालकाचे अक्स्ित्व आहण सुरहक्षििा िात्काळ संरहक्षि िोईल अशा िात्काळ गरजांचे

म्िणजेच शाहररीक,वैद्यकीय,मानहसक,शैक्षहणक,संरक्षण या आहण इिर कोणत्यािी गरजांचे हनिारण

करणे व त्यांची प्रहिपूिी करणे.

(दोन) नमुना 7 मिील वैयक्तिक काळजी आराखडयानुसार बालकाच्या देखभालीमधये बालकाला आहण

आवर्शयकिा भासेल िेर्े िज्ञ व्यतिींना आहण समुहचि वाटेल िेर्े पालकांना/ कुटुंहबयांना सिभागी

करुन एक व्यापक वैयक्तिक काळजी आराखडा ियार करणे. िसेच वैयक्तिक काळजी

आराखडयाद्वारे बालकांच्या हवकास अहिकारांची पूिगिा करण्याि यावी, ज्याि मुलांचे अक्स्ित्व आहण

सवांगीण हवकासासाती आवर्शयक कौशल्ये आहण योगदान संसािनांचा समावेश असेल.

(िीन) बालकांवरील सवग प्रकारचे अत्याचार आहण हपळवणूक यांपासून संरक्षणाची सुहनक्र्शचिी करण्यासाती

बालकाच्या आवर्शयकिेनुसार, वैयक्तिक काळजी आराखडयाचे बालकांची काळजी घेणा-या

संस्र्ांकडून आहण सक्षम प्राहिकारी यांच्याकडून हनयिकाहलक आढावा घेणे आहण हिचे पुनगहनहरक्षण

करणे.

¨É½þÉ®úÉ¹]Åõ ¶ÉÉºÉxÉ ®úÉVÉ{ÉjÉ +ºÉÉvÉÉ®úhÉ ¦ÉÉMÉ SÉÉ®ú-+ö, ¨ÉÉSÉÇ 14, 2018/¡òÉ±MÉÖxÉ 23, ¶ÉEäò 1939

(चार) बालकांची काळजी घेणारी संस्र्ा व बाल न्याय यंत्रणा यांपासून बालकाची मुतििा करण्यासाती िरिूद

करणे आहण याबाबिीि बालकाला सिभागी करुन सुटकेबद्दलच्या हनयमांच्या अनुपालनाची

सुहनक्र्शचिी करणे.

22. बालकाांची काळजी घेणा-या सांस््ाांच्या नोंदणीची पध्दत.- (1) (क) त्यावेळी अंमलाि असलेल्या

इिर कोणत्यािी कायद्यान्वये केलेली नोंदणी ककवा प्राप्ि केलेला परवाना लक्षाि न घेिा हविीसंघषग्रस्ि

बालकाची ककवा काळजी व संरक्षणाची गरज असलेल्या बालकांसाती सेवा पुरहवणा-या सवग संस्र्ांची,

शासकीय व स्वयंसेवी संस्र्ांची ,अहिहनयमाच्या कलम 41 च्या पोट कलम (1) अन्वये नोंदणी करणे आवर्शयक

रािील.

(ख) ज्यांची बाल न्याय (मुलांची काळजी व संरक्षण) अहिहनयम 2000 अन्वये, नोंदणी करण्याि आली

असल्याचे मानण्याि आले आिे, अशा सवग बालकांची काळजी घेणा-या संस्र्ांना त्या अहिहनयमान्वये देण्याि

आलेल्या नोंदणी प्रमाणपत्राची वैििा िी एका वषांकहरिा असेल. संस्र्ेची एक वषे पूणग झाल्यानंिर नोंदणी

प्रमाणपत्राचे या अहिहनयम व हनयमानुसार नूिनीकरण करवून घेणे अहनवायग असेल.

(2) अशा सवग संस्र्ा नमुना 27 मधये अजग करिील आहण त्यासोबि हनयमांची,उपहविी, घटनापत्रक, हनयामक

मंडळाची यादी,पदाहिकारी,हवर्शवस्िांची यादी, मागील िीन वषांचा िाळेबंद, संस्र्ेने राज्य सरकारला

पुरहवलेल्या सामाहजक ककवा सावगजहनक सेवेच्या ककवा अन्यर्ा सामान्यि: ककवा हवशेषि: बालकाचे

संगोपन,संरक्षण,हवकास,पुनवगसन, सामाहजक पुनगएकाक्त्मकरण यांच्याशी संबंहिि हदलेल्या सेवेच्या

पूवगवृ्ांिाबाबिचे हववरण; अनैहिक कृत्य, बाल अत्याचार, बालकामगार तेवणे इ. कृत्यासंबंहिि आिीच्या

कोणत्यािी दोषहसधदीच्या पूवोहििाशी ककवा त्यािील सिभागासंबंिािील एखाद्या व्यतिीचे ककवा संघटनेचे

अहभकर्न ककवा त्यांना कदरिय सरकारने ककवा राज्य शासनाने काळया यादीि टाकलेले नािी याबाबिचे प्रहिज्ञापन

यांची प्रत्येकी एकेक प्रि सादर करण्याि येईल.

(3) राज्य शासनास उप हनयम (2) नुसार संस्र्ा/संघटनांमिील अक्स्ित्वाि असलेल्या िरिुदींची पडिाळणी

केल्यानंिर आहण यर्ाक्स्र्िी आयुति,महिला व बालहवकास यांची हशफारस प्राप्ि झाल्यानंिर अहिहनयमाच्या

कलम 41 च्या पोटकलम (1) अन्वये अशा संस्र्ेला नमुना 28 मधये एक नोंदणी प्रमाणपत्र देण्याि येईल.

(4) राज्य शासन, नोंदणी अजाबाबिचा हनणगय घेिाना यर्ाक्स्र्िी खालील बाबी हवचाराि घेईल :

(एक) त्या त्या वेळी अंमलाि असलेल्या कोणत्यािी कायद्याखालील संघटनेची नोंदणी;

¨É½þÉ®úÉ¹]Åõ ¶ÉÉºÉxÉ ®úÉVÉ{ÉjÉ +ºÉÉvÉÉ®úhÉ ¦ÉÉMÉ SÉÉ®ú-+ö, ¨ÉÉSÉÇ 14, 2018/¡òÉ±MÉÖxÉ 23, ¶ÉEäò 1939

(दोन) पायाभूि सुहविा,पाणी आहण वीज सुहविा,स्वच्छिा आहण आरोग्यहवषयक सुहविा,

मनोरंजन सुहविा यांचा िपशील;

(िीन) संघटनेची आर्थर्क क्स्र्िी व मागील िीन वषांच्या लेख्यांचे लेखापरीक्षण हववरणासि

तेवलेले दस्िऐवज;

(चार) संस्र्ा ककवा खुले हनवारागृि चालहवण्याचा हनयामक मंडळाचा तराव;

(पाच) नवीन अजगदाराच्या बाबिीि बालकांना

वैद्यकीय,व्यावसाहयक,शैक्षहणक,समुपदेशन,इत्यादी सेवा पुरहवण्याबाबिची योजना आहण

हवद्यमान संस्र्ांच्या बाबिीि पुरहवण्याि येणा-या अशा सेवांचे िपशील;

(सिा) सुरहक्षििा, संरक्षण आहण पहरविन व्यवस्र्ा;

(साि) संस्र्ेकडून हदल्या जाणा-या इिर सियोगी सेवांचा िपशील;

(आत) बालकांच्या गरजा आिाहरि सेवा पुरहवणा-या इिर शासकीय, अशासकीय,

हनगमहनकाय आहण इिर समूि आिाहरि एजन्सी यांच्याशी असलेल्या सािचयाचा आहण

समन्वयाचा िपशील;

(नऊ) हवद्यमान कमगचारी वगग, त्यांची शैक्षहणक पात्रिा व अनुभव यांचा िपशील;

(दिा) हवदेशी अंशदान हवहनयमन अहिहनयमाखालील नोदणीचा आहण हनिी उपलब्ि

असल्यास त्याचा िपशील;

(अकरा) कोणत्यािी अनैहिक कृत्याि ककवा बालकांच्या अत्याचाराच्या कृत्याि ककवा बाल

कामगारास कामावर तेवण्याच्या कृिीमिील सिभागाबद्दलच्या कोणत्यािी पूवग प्रहसधदीच्या

अहभलेखांशी संबंहिि व्यतिीचे ककवा संघटनेचे प्रहिज्ञापन.

(5) जेर्े संस्र्ेची िात्पुरिी नोंदणी करण्याि आली असेल अशा संस्र्ेची राज्य शासन, आयुति,महिला

व बालहवकास यांचेमाफगि सहवस्िर िपासणी करेल ककवा अहिहनयमाच्या कलम 41 च्या पोट कलम

(1) अन्वये नोंदणी केल्यानंिर, संस्र्ेिील सोयी सुहविा, कमगचारी वगग,पायाभूि सुहविा,आहण या

अहिहनयमांन्वये आहण हनयमान्वये हनिाहरि केलेल्या अशा संस्र्ा ककवा संघटना यांमिील बाल

संगोपन, संरक्षण, पुनवगसन व पुनगएकाक्त्मकरण सेवा व त्यांचे व्यवस्र्ापन याबद्दलच्या मानकांचे

अनुपालन याबाबि वार्थषक आढावा घेईल.

¨É½þÉ®úÉ¹]Åõ ¶ÉÉºÉxÉ ®úÉVÉ{ÉjÉ +ºÉÉvÉÉ®úhÉ ¦ÉÉMÉ SÉÉ®ú-+ö, ¨ÉÉSÉÇ 14, 2018/¡òÉ±MÉÖxÉ 23, ¶ÉEäò 1939

(6) जर अशा हनरीक्षणावरुन ककवा वार्थषक आढाव्यावरुन असे आढळून आले असेल की, या

अहिहनयमान्वये व हनयमान्वये हनिाहरि केल्याप्रमाणे, अशा संस्र्ा ककवा संघटना यांचे संगोपन,

संरक्षण,पुनवगसन व पुनगएकाक्त्मकरण हवषयक सेवा व व्यवस्र्ापन यांच्या मानकांचे समािानकारक

अनुपालन िोि नसेल ककवा त्याबाबिच्या सुहविा अपु-या असिील िर राज्य शासन, कोणत्यािी वेळी

अशा संस्र्ेच्या व्यवस्र्ापनास नोटीस बजावू शकेल आहण त्यांचे म्िणणे ऐकून घेण्याची संिी

हदल्यानंिर, िपशीलवार हनरीक्षणाच्या ककवा यर्ाक्स्र्िी,वार्थषक आढाव्याच्या हदनाकापासून सात

हदवसांच्या कालाविीच्या आि, अशा संस्र्ेची ककवा संघटनेची नोंदणी, त्या नोटीसीमधये हवहनर्थदष्ट्ट

केलेल्या हदनांकापासून मागे घेण्याि येईल ककवा िी रद्द करण्याि येईल आहण उति हदनांकापासून िी

संस्र्ा अहिहनयमाच्या कलम 41 च्या पोटकलम (1) अन्वये नोंदणीकृि संस्र्ा असल्याचे रद्द िोईल.

(7) जेव्िा एखादी संस्र्ा अहिहनयमान्वये नोंदणीकृि संस्र्ा असल्याचे रद्द िोईल ककवा उति िरिुदीनुसार

हनिाहरि केलेल्या कालमयादेि नोंदणी अजग करण्याि कसूर करील ककवा हिला िात्पुरिी नोंदणी मंजूर

करण्याि आली नसेल िेव्िा अशा संस्र्ांचे राज्य शासन व्यवस्र्ापन करील हकवा िेर्ील बालकांचे

मंडळाच्या ककवा सहमिीच्या आदेशाद्वारे या अहिहनयमाच्या कलम 41च्या पोट कलम (1) अन्वये

नोंदणी केलेल्या कािी इिर संस्र्ांमधये स्र्लांिर करण्याि येईल.

(8) एखाद्या बालकांची काळजी घेणा-या संस्र्ेला,नोंदणी प्रमाणपत्र प्रदान केले असेल आहण त्या संस्र्ेने

असे नोंदणी प्रमाणपत्र हमळाल्यापासून सिा महिन्यांच्या आि कायास प्रारंभ केला नसेल त्याबाबिीि,

नोंदणी प्रमाणपत्र प्रदान करणा-या प्राहिका-याकडून हनणगय घेण्याि येईल त्यानुसार अशी नोंदणी रद्द

ककवा हनलंहबि करण्याि येईल.

(9) सवग संस्र्ा ककवा संघटनाना, नोंदणीचा कालाविी समाप्ि िोण्याच्या िीन महिने आिी नोंदणीचे

नूिनीकरण करणे बंिनकारक असेल आहण संस्र्ेचा ककवा संघटनेचा, नोंदणीचा कालाविी समाप्ि

िोण्यापूवी नोंदणीचे नूिनीकरण न केल्यास त्याबाबिीि संस्र्ा ककवा संघटना अहिहनयमाच्या कलम

41 च्या पोट कलम (1) अन्वये नेादणीकृि संस्र्ा ककवा संघटना म्िणून असल्याचे रद्द िोईल आहण

त्याबाबिीि या हनयमाच्या उप-हनयम (8) च्या िरिुदी लागू िोिील.

(10) संस्र्ेच्या नोंदणीच्या नुिनीकरणाचा अजग, िो अजग हमळाल्याच्या हदनांकापासून सात हदवसांच्या आि

हनकालाि काढण्याि येईल.

¨É½þÉ®úÉ¹]Åõ ¶ÉÉºÉxÉ ®úÉVÉ{ÉjÉ +ºÉÉvÉÉ®úhÉ ¦ÉÉMÉ SÉÉ®ú-+ö, ¨ÉÉSÉÇ 14, 2018/¡òÉ±MÉÖxÉ 23, ¶ÉEäò 1939

(11) ज्या वषाि नुिनीकरणाची मागणी करण्याि आली असेल त्या वषाि केलेल्या वार्थषक आढाव्याच्या

आिारे नोंदणीच्या नुिनीकरणाचा हनणगय घेिला जाईल.

(12) राज्य शासन, नोंदणीच्या अद्ययाविीकरणाच्या क्स्र्िीसि, अजाची स्वीकृिी करण्यासाती ककवा त्यावर

प्रहक्रया व मंजुरीसाती ककवा िी रद्द करणासाती कदरिय सरकारच्या प्रमाणीकृि ऑनलाईन प्रणालीचा

अवलंब करील ककवा त्याबाबि आपली स्वि:ची प्रणाली हवकहसि करील.

23. खुले धनवारागृह --

1) राज्य शासनास स्वि: ककवा स्वयंसेवी अर्वा अशासकीय संघटनांच्या माधयमािून खुले हनवारागृिाची

स्र्ापना करिा येईल.

2) ज्या संघटनांना ककवा व्यतिींना खुले हनवारागृि स्र्ापन करण्याची इच्छा असेल ककवा जे आिीच

प्रत्यक्षाि खुले हनवारागृि चालवि असिील अशा सवग संघटना ककवा व्यतिी नोंदणीसाती राज्य

शासनाकडे नमुना 27 मधये अजग करिील.

3) अजगदार, जेर्े खुले हनवारागृिस्र्ापन करावयाचे प्रस्िाहवि केले असेल िेर्े असे खुले हनवारागृि

उघडण्यासाती बालकांची संख्या दशगहवणारी, बालकांच्या क्स्र्िीवरील सवेक्षणासि असा खुले हनवारा

सुरु करण्याची गरज असल्याबाबिचा एक अिवाल सादर करिील. यर्ायोग्य पोलीस पडिाळणी व

आवर्शयक वाटेल अशी इिर चौकशी केल्यानंिर, त्या संघटनेची ककवा व्यतिीची खूले हनवारा सुरु

करण्यासाती हनवड केली जाईल.

4) खुले हनवारागृिाची नोंदणी, अहिहनयमाच्या कलम 41 च्या पोट कलम (1) मिील िरिूदीनुसार नमुना

28 प्रमाणे करण्याि येईल.

5) खुले हनवारागृिामधये देण्याि येणा-या सेवांमधये दैहनक देखभाल आहण रात्रीची हनवासाची सुहविा यांसि

जेवण, कपडे िुण्याची व्यवस्र्ा व स्वच्छिा गृिे आहण शैाचालये या सुहविांचा आहण राज्य शासनाच्या

मिे योग्य वाटिील अशा इिर कोणत्यािी सुहविांचा समावेश असेल.

6) खुले हनवारागृिांची िारणक्षमिा िी, त्यामधये एका वेळी पंचवीस िे पन्नास बालकांची सोय िोईल अशी

असेल आहण िेर्े स्वयंपाकगृि, भोजन सुहविा, स्नानगृिे व शौचालये, लॉकसग व मनोरंजनात्मक

सुहविांची िरिुद असेल.

¨É½þÉ®úÉ¹]Åõ ¶ÉÉºÉxÉ ®úÉVÉ{ÉjÉ +ºÉÉvÉÉ®úhÉ ¦ÉÉMÉ SÉÉ®ú-+ö, ¨ÉÉSÉÇ 14, 2018/¡òÉ±MÉÖxÉ 23, ¶ÉEäò 1939

7) खुले हनवारागृिाचा िाबा असलेल्या एजन्सीला असे वाटले की, एखाद्या बालकाला अल्प मुदिीच्या

संगोपनापेक्षा अहिक संगोपनाची आहण 24 िासांपेक्षा अहिक काळासाती संरक्षणाची गरज असेल,

त्याबाबिीि अशा बालकाला पुढील योग्य त्या उपाययोजनेसाती सहमिीसमोर सादर करिा येईल.

8) या हनयमांच्या हनयम 71 मधये नमूद केल्याप्रमाणे कोणत्यािी वेळी काळजी व संरक्षणाची गरज असलेल्या

कोणत्यािी बालकाला खुले हनवारागृिाि प्रवेश नाकारला जाणार नािी.

9) प्रत्येक खुले हनवारागृि, त्यािील सेवा घेणा-या बालकांसंबंिी हजल्िा बाल संरक्षण कक्ष आहण सहमिी

यांना नमुना 29 मधये माहसक माहििी पातवील.

24. सांस््ात्मकतेस प्रधतबांि करणे आधण सामाधजक पुनषएकात्त्मकरण सुलभ करणे-

प्रत्येक बालकाला आपल्या कुटुंबाि मोते िोण्याचा ितक आिे आहण या अहिहनयमाच्या कलम 3

(बारा) खालील ित्वानुसार राज्य शासन बालकाच्या जैहवक हकवा हवस्िाहरि कुटुंबापासून अलग

करण्यास प्रहिबंहिि करण्यासाती कौटुंहबक आिाराच्या सुहविांना प्रोत्सािन देईल ककवा जर बालक

बाल संगोपन संस्र्ेि दाखल झाले िर शतय िोईल िेर्े बालकाचे जैहवक ककवा हवस्िाहरि कुटुंबािील

पुनगएकाक्त्मकरण व बालकाच्या सवो्म हििास प्रोत्सािन देईल.

2) जैहवक ककवा हवस्िाहरि कुटुंब असणा-या व काळजी व संरक्षणाची गरज असणाऱ्या एखादया बालकाला

बाल कल्याण सहमिीपुढे सादर करण्याि येईल, िेव्िा बाल कल्याण सहमिी समुहचि वाटेल त्या त्या

प्रकरणाि त्या बालकाला संस्र्ेि दाखल करून घेण्याऐवजी त्या कुटुंबाना, कुटुंब सशतिीकरणासाती

सेवा पुरवणा-या एखादया संघटनेकडे पातवील.

3) बाल कल्याण सहमिी जेव्िा केव्िा उहचि तरेल िेव्िा बालकांना त्यांच्या कुंटुंहबयासोबि पुन्िा सामावून

घेण्यासाती बालकांची काळजी घेणा-या संस्र्ेसारख्या संघटनाकडे बालकाला प्रवेश देण्यासाती

पातवील.

25. प्रधतपालकत्व:-

राज्य शासन, सहमिीच्या आदेशानुसार काळजी व संरक्षणाची गरज असलेल्या बालकास अल्प ककवा

अहिक कालाविीसाती समुि प्रहिपालकत्वासि प्रहिपालकत्व संगोपनासाती तेवू शकेल.

¨É½þÉ®úÉ¹]Åõ ¶ÉÉºÉxÉ ®úÉVÉ{ÉjÉ +ºÉÉvÉÉ®úhÉ ¦ÉÉMÉ SÉÉ®ú-+ö, ¨ÉÉSÉÇ 14, 2018/¡òÉ±MÉÖxÉ 23, ¶ÉEäò 1939

हजल्िा बाल संरक्षण कक्ष िे हजल्यामधये प्रहिपालकत्व संगोपन कायगक्रमाची अंमलबजावणी करण्यासाती

नोडल प्राहिकरण असिील.

3) बालकांना प्रहिपालकत्व संगेापनासाती तेवण्यासंबंिािील सवग हनणगय सहमिी घेईल. या हनयमांच्या हनयम

46 च्या पोट-हनयम (1) मधये उल्लेखलेल्या पहरक्स्र्िीि ,सिा वषे ककवा त्यापेक्षा अहिक वयोगटािील

बालकांचा प्रहिपालकत्व संगोपनासाती तेवण्याबाबि हवचार करिा येईल. िसेच शतयिो सिा वषे

वयाच्या खालील बालकांना द्कग्रिणासाती तेविा येईल.

4) काळजी व संरक्षणाची आवर्शयकिा आिे अशा समाजामधये रािणा-या बालकांचा देखील हजल्िा बाल

संरक्षण कक्षाव्दारे ियार केलेल्या नमुना 30 मधये बाल अभ्यास अिवालाच्या आिारे प्रहिपालकत्व

संगोपनासाती तेवण्याबाबि हवचार करिा येईल.

प्रहिपालकत्व संगोपनाचे स्वरूप हनक्र्शचि करण्यापूवी, सहमिी बालंकाचे वय व पहरपतविा यासंबंिी

वैयक्तिक संगोपन आराखडा व बालंकाचे मि हवचाराि घेईल. या पूणग प्रक्रीयेबद्दल बालकाला माहििी

देण्याि येईल.

6) प्रहिपालकत्व संगोपन िे बालकांच्या आवर्शयकिेवर आिाहरि अल्पमुदिी ककवा दीघगमुदिी असू

शकेल. प्रहिपालकत्व संगोपनाचा अल्पमुदि कालाविी िा एका वषापेक्षा अहिक असणार नािी.

7) प्रहिपालकत्व संगोपनाचा हदघगमुदि कालाविी िा एक वषापेक्षा अहिक असेल.िा कालाविी प्रहिपालकत्व

संगोपन ककवा समुि प्रहिपालकत्व संगोपन व्यवस्र्ेशी बालकाच्या सिित्वाच्या हनिारणावर आिाहरि,

बालक वयाची अतरा वषे पूणग करीपयंि तराहवक कालाविीने वाढहविा येऊ शकेल.

8) प्रत्येक बालकाला कौटुंहबक वािावरणाि वाढण्याचा ितक आिे असे मान्य करून शतयिोवर असे बालक

त्याच्या जैहवक पालकासोबि रािील यासाती सवगिोपरी प्रयत्न केला जाईल.

9) सहमिी, मुलांना प्रहिपालकत्वासाती तेवण्यापूवी हजल्िा बाल संगोपन कक्षाकडून नमुना 31 मधये कुटुंबाचा

गृि अभ्यास अिवाल मागवील.

10) प्रहिपालकत्व संगोपनामधये बालकांना तेविेवेळी जैहवक ककवा द्क पालक यांची संमिी, नमुना 32

प्रमाणे प्राप्ि करील.

11) हवशेष गरजा असणाऱ्या बालकाचा एकिर प्रहिपालकत्व कुटूंब ककवा समूि प्रहिपालकत्व संगोपनामधये

तेवण्याबाबि हवचार करण्याि येईल.मात्र प्रहिपालकत्व संगोपन करणाऱ्या कुटुंबाचा गृि अभ्यास अिवाल िा

अशा बालकांची क्षमिा ककवा समूि पहरसरामधये संगोपनासाती सुहविा आिेि याबाबि पुष्ट्टी देणारा असावा.

¨É½þÉ®úÉ¹]Åõ ¶ÉÉºÉxÉ ®úÉVÉ{ÉjÉ +ºÉÉvÉÉ®úhÉ ¦ÉÉMÉ SÉÉ®ú-+ö, ¨ÉÉSÉÇ 14, 2018/¡òÉ±MÉÖxÉ 23, ¶ÉEäò 1939

12) समूि प्रहिपालकत्व संगोपनामधये तेवण्याि येणाऱ्या बालंकाची संख्या िी प्रहिपालकत्व संगोपन

करणाऱ्या पालकाच्या जैहवक मुलासि एका युहनटमधये आतपेक्षा अहिक असणार नािी.

13) हजल्िा बाल संरक्षण कक्ष प्रहिपालकत्व कुटुंबाची हनवड करिाना पुढील बाबी हवचाराि घेईल:

(क)

पिी-पत्नी दोघेिी भारिीय नागहरक असले पाहिजे;

(ख)

पिी-पत्नी दोघानािी एकच बालक घेण्याची इच्छा असली पाहिजे;

(ग) पिी-पत्नी दोघांचेिी वय पस्िीस वषापेक्षा अहिक असले पाहिजे व त्यांचे शारीहरक,भावहनक

व मानहसक आरोग्य चांगले असले पाहिजे;

(घ) प्रहिपालकत्व कुटुंबाचे सामान्यि: ज्यामुळे िे बालकांच्या आवर्शयक गरजा भागवू शकिील

इिके उत्पन्न असावे;

(ङ) प्रहिपालकत्व कुटुंबािील सवग सदस्यांचा वैदयकीय अिवाल एचआयव्िी,क्षयरोग व िेपाटायटीस

बी यासि प्राप्ि करावा जेणेकरून िे कुटुंब वैद्यकीयदृष्ट्टया हनरोगी असल्याचे तरहविा येईल;

(च) प्रहिपालकत्व कुटुंबाकडे पुरेशी जागा व मूलभुि सुहविा असल्या पाहिजेि.

14) समूि प्रहिपालकत्वाची हनवड करिाना हजल्िा बाल संरक्षण कक्ष पुढील हवशदीकरणात्मक हनकष

हवचाराि घेईल:-

क) अहिहनयमाअन्वये समूि स्र्ापनेची नोंदणी;

ख) योग्य सुहविा असल्याबाबिची सहमिीची मान्यिा ;

ग) हवद्यमान बाल संरक्षण िोरण आहण;

घ) मुलांकरीिा पुरेशी जागा व योग्य सोयीसुहविा.

15) प्रहिपालकत्व कुटुंबाची हनवड प्रहक्रया ककवा प्रहिपालकत्व समूिाची स्र्ापना राज्य शासनाकडून

अहिसूहचि करण्याि येईल.

16) सहमिी, प्रहिपालकत्व संगोपनामधये तेवण्याि आलेल्या बालकाचा कालाविी हवहनर्थदष्ट्ट करून

प्रहिपालकत्व संगोपनामधये बालकास तेवण्यासाती नमुना 33 मिील अंहिम आदेश मंजूर करील.

17)

प्रहिपालकत्व कुटुंब ककवा प्रहिपालकत्व समूि, प्रहिपालकत्वासाती नमुना 34 मिील

वचननाम्यावर स्वाक्षरी करील.

¨É½þÉ®úÉ¹]Åõ ¶ÉÉºÉxÉ ®úÉVÉ{ÉjÉ +ºÉÉvÉÉ®úhÉ ¦ÉÉMÉ SÉÉ®ú-+ö, ¨ÉÉSÉÇ 14, 2018/¡òÉ±MÉÖxÉ 23, ¶ÉEäò 1939

18) हजल्िा बाल संरक्षण कक्ष प्रहिपालकत्वािील प्रत्येक बालकाचा नमुना 35 प्रमाणे अहभलेख तेवील.

19) मुलांची सुक्स्र्िी िपासण्याकरीिा त्यासंबंिीचा हनयहमि आढावा घेण्याकहरिा आहण जेर्े आवर्शयकिा

असेल िेर्े समुहचि कायगवािी करण्याकरीिा सहमिी, हजल्िा बालक संरक्षण कक्षामाफगि प्रहिपालकत्व

कुटुंबाची ककवा समुि प्रहिपालकत्व सेवा पुरवणा-यांची नमुना 36 प्रमाणे िपासणी करील.

20) प्रहिपालकत्व कुटुंब ककवा समुि प्रहिपालकत्व पुरवणारे:-

एक) पुरेसे अन्न,वस्त्र आहण हनवारा व हशक्षण पुरहवल;

दोन) बालंकाच्या संपूणग शारीहरक,भावहनक व मानहसक आरोग्याची काळजी घेईल,आिार देईल व

औषोिोपचार करील;

िीन) शोषण,गैरविगणुक,इजा,दुलगक्ष व दुरूपयोग या गोष्ट्टीपासून संरक्षण करण्याची सुहनक्र्शचिी

करील;

चार) मनोरंजन,क्रीडा,संगीि,नृत्य,कला इ.सारखे पाठ्येिर कायगक्रम, वयानुरूप सुहविा पुरवील;

पाच) बालकांच्या हवशेष गरजा,मुति शाळा आहण बालकांच्या आवडीनुसार व सवयीनुसार व

क्षमिेनुसार व्यावसाहयक प्रहशक्षण यांच्या अहिहरति सेवा पुरवील;

सिा) बालक आहण त्याचे जैहवक कुटुंब ककवा पालक यांच्या एकांििेचा आदर तेवील आहण

त्याच्यासंबंिी गोपनीयिेची कोणिीिी माहििी,पूवगपरवानगी हशवाय अन्य पक्षकाराकडे उघड

करणार नािी;

साि) आकक्स्मक पहरक्स्र्िीमधये उपचार पुरहवल आहण समुहचि आदेश मंजूर करिा येईल अशी

त्याबाबिची माहििी जेव्िा आवर्शयक असेल िेव्िा सहमिीस व जैहवक कुटुंबास देईल;

आत) बालकाचे सवो्म हिि सािण्याच्या दृष्ट्टीने सहमिीशी हवचारहवहनमय करून बालक आहण

त्याचे जैहवक कुटुंब यांच्यामधये संपकग करण्यास सिाय्य करील;

¨É½þÉ®úÉ¹]Åõ ¶ÉÉºÉxÉ ®úÉVÉ{ÉjÉ +ºÉÉvÉÉ®úhÉ ¦ÉÉMÉ SÉÉ®ú-+ö, ¨ÉÉSÉÇ 14, 2018/¡òÉ±MÉÖxÉ 23, ¶ÉEäò 1939

नऊ) सहमिी आहण बालकांचे कुटुंब यांच्याशी तराहवक काळाने बालंकाच्या प्रगिीहवषयीच्या

माहििीची देवाण-घेवाण करील व चचा करील आहण सहमिी हनदेश देईल िेव्िा सदर माहििी

सहमिीपुढे सादर करील आहण;

दिा) पत्त्यामधये झालेला कोणिािी बदल,सुटीिील योजना आहण बालक पळून जाण्याच्या

कोणत्यािी घटना याबाबिची माहििी सहमिीला देण्यासोबिच संपूणग वेळ बालकाच्या

तावहतकाणाची सुहनक्र्शचिी करील.

26. प्रायोजकत्व.-

1) राज्य शासन प्रायोजकत्वाचा कायगक्रम ियार करील त्यामधये पुढील गोष्ट्टींचा समावेश करिा येईल:-

एक)

व्यतिीगि प्रायोजकत्व;

दोन)

समूि प्रायोजकत्व;

िीन)

समाज प्रायोजकत्व;

चार)

प्रायोजकत्वामाफगि कुटुंबांना सिाय्य;

पाच) बालगृिे आहण हवशेष गृिे यांना सिाय्य.

2) प्रायोजकत्व कायगक्रम,हजल्िा बाल संरक्षण कक्ष कायाक्न्वि करील, जो बालकास प्रायोजकत्वाची

आवड असणाऱ्या व्यतिी ककवा कुटुंबाची ककवा संघटनांची नाहमका पुरवेल.

3) हशक्षण,वैद्यकीय सिाय्य,पोषण आिार,व्यावसाहयक प्रहशक्षण इ.सारख्या क्षेत्रािील आवडीनुसार व

प्रायोजकत्वाच्या स्वरूपानुसार प्रायोजकांची नाहमका ियार करील.

4) हजल्िा बालक संरक्षण कक्ष,मंडळाकडे ककवा सहमिीकडे ककवा बाल न्यायालयाकडे नाहमका पातवील.

5) मंडळ हकवा सहमिी ककवा बाल न्यायालय,स्वाहिकारे अर्वा याबाबिीि प्राप्ि झालेल्या अजावरून

अशा बालकास सिाय्य करण्यासाती प्रायोजकत्व उपलब्ि असलेल्या अशा नाहमकेिून ज्या

प्रयोजनाकरीिा बालकास पुरस्कृि केले असेल त्या प्रयोजनाखाली तेवण्याचा हवचार करू शकेल

आहण नमुना 37 मिील प्रायोजकाच्या खाली बालकाला तेवण्याचा आदेश देऊ शकेल.

6) व्यतिीगि प्रायोजकत्वाच्या बाबिीि, हजल्िा बाल संरक्षण कक्षाकडून चालहवण्याि यावयाचे

बालकाच्या नावाचे खािे उघडील. हजल्िा बाल संरक्षण कक्षाच्या बँक खात्यामिून र्ेट बालकाच्या बँक

खात्याि रतकम िस्िांिहरि केली जाईल.

¨É½þÉ®úÉ¹]Åõ ¶ÉÉºÉxÉ ®úÉVÉ{ÉjÉ +ºÉÉvÉÉ®úhÉ ¦ÉÉMÉ SÉÉ®ú-+ö, ¨ÉÉSÉÇ 14, 2018/¡òÉ±MÉÖxÉ 23, ¶ÉEäò 1939

7) प्रायोजकत्व िे एकदा ककवा बालकाच्या गरजेनुसार दीघग कालाविीसाती असू शकेल.

27. सांस््ात्मक व्यवस््ा सोडल्यानांतर बालकाचे अनुरक्षण.-

1) राज्य शासन, वयाची अतरा वषे पूणग झाल्यावर जी बालके संस्र्ा सोडून जािाि अशा बालकांना

समाजाच्या मुख्य प्रवािाि आणण्यासाती हशक्षण, रोजगार प्राप्ि िोण्याजोगी कौशल्ये िसेच वास्िव्याचे

हतकाण पुरहवण्याच्या अनुषंगाने अनुरक्षण कायगक्रम ियार करेल.

2) बालकांची काळजी घेणा-या संस्र्ा सोडून जाणाऱ्या कोणत्यािी बालकाला नमुना 38 प्रमाणे सहमिी

ककवा मंडळ ककवा यर्ाक्स्र्िी बाल न्यायालय यांच्या आदेशावरून वयाची एकवीस वषे पूणग िोईपयंि

आहण अपवादात्मक पहरक्स्र्िीमधये वयाची एकवीस वषे पूणग झाल्यावर आणखी दोन वषांपयगि

अनुरक्षण सेवा पुरहविा येईल.

3) हजल्िा बाल संरक्षण कक्ष, हशक्षण,वैद्यकीय सिाय्य,पोषण आिार,व्यावसाहयक प्रहशक्षण इ.सारख्या

त्यांच्या आवडीच्या क्षेत्रानुसार अनुरक्षण सेवा पुरहवण्याची आवड असणाऱ्या संघटना,संस्र्ा व व्यतिी

यांची यादी ियार करील व तेवील आहण िी, मंडळ ककवा सहमिी व सवग बालकांची काळजी घेणा-या

संस्र्ा यांच्याकडे त्याच्या अहभलेखासाती पातहवण्याि येईल.

4) पहरवीक्षा अहिकारी ककवा बाल कल्याण अहिकारी ककवा व्यक्तिहवहशष्ट्ट कायगकिा ककवा सामाहजक

कायगकिा बालकाच्या मुतििेनंिरची योजना ियार करील आहण बालकांची काळजी घेणा-या संस्र्ा

सोडण्याच्या दोन महिने अगोदर, बालकाच्या गरजेनुसार अशा बालकाला अनुरक्षण सेवा पुरहवण्याच्या

हशफारशीसि मंडळाला ककवा सहमिीला सादर करील.

5) मंडळ ककवा सहमिी ककवा बाल न्यायालय, मुतििेनंिरच्या योजनेचे संहनयंत्रण करिाना अनुरक्षण

कायगक्रमाची पहरणामकारकिा देखील िपासेल. खासकरून ज्या प्रयोजनासाती हिला मान्यिा देण्याि

आली आिे, त्याच प्रयोजनांसाती हिचा वापर करण्याि येि आिे ककवा कसे आहण अशा अनुरक्षण सेवा

कायगक्रमामुळे बालकाने प्रगिी केली आिे ककवा कसे याबाबि िपासणी करील.

6) ज्या बालकांना अनुरक्षण सेवा कायगक्रमाि तेवण्याि आले असेल त्या बालकांना त्यांच्या अत्यावर्शयक

खचासाती राज्य शासनाकडून हनिी पुरहवण्याि येईल,त्यांना सामूहिक अनुरक्षण गृिामधये तेवण्याि आले

असेल िर असा हनिी त्यांच्या बँक खात्यामधये र्ेट िस्िांिहरि करण्याि येईल. बालके अनुरक्षणगृिामधये

¨É½þÉ®úÉ¹]Åõ ¶ÉÉºÉxÉ ®úÉVÉ{ÉjÉ +ºÉÉvÉÉ®úhÉ ¦ÉÉMÉ SÉÉ®ú-+ö, ¨ÉÉSÉÇ 14, 2018/¡òÉ±MÉÖxÉ 23, ¶ÉEäò 1939

रािि असिील िर असा हनिी अनुरक्षण वसिीगृिाची सुहविा पुरहवणाऱ्या संघटनेकडे िस्िांिहरि करिा

येईल.

7) समूिामाफगि अनुरक्षण सेवा कायगक्रमांिगगि पुरहवण्याि येणाऱ्या सेवा यामधये :-

एक)

अनुरक्षण गृि

दोन)

सामूहिक समूि गृिहनमाण ककवा सिा िे आत व्यतिींच्या गटाकरीिा िात्पुरत्या ित्वावर समूि

गृि यांचा समावेश करिा येईल.

8) अतरा वषे पूणग झाल्यावर संस्र्ेमिून मुति करण्याि आलेल्या बालकांना पुरहवण्याि येणाऱ्या अन्य

अनुरक्षण सेवांमधये :-

एक)

व्यावसाहयक प्रहशक्षण पातयक्रमादरम्यान हवद्यावेिन हकवा उच्च हशक्षणाकरीिा हशष्ट्यवृ्ी

व व्यतिीस रोजगार प्राप्ि िोईपयंि सिाय्य याकहरिा िरिूद करणे;

दोन)

राष्ट्रीय कौशल्य हवकास कायगक्रम,भारिीय कौशल्य प्रहशक्षण संस्र्ा व केरिय सरकारचा अर्वा

राज्य सरकारचा ित्सम कायगक्रम आहण हनगम इ. बरोबर समन्वय सािून वाहणक्ज्यक

आस्र्ापनांमधये कौशल्य प्रहशक्षण व रोजगार यासाती व्यवस्र्ा करणे इत्यादी;

िीन)

त्यांच्या पुनवगसन योजनेहवषयी चचा करण्याकरीिा अशा व्यतिींसोबि हनयहमि संपकग

तेवण्यासाती समुपदेशकाची िरिूद करणे;

चार)

त्यांच्यािील उजेस चालना देण्यासाती आहण आयुष्ट्यािील संकटसमयी हनभावून नेण्याकरीिा

,जीवन जगण्यासाती सजगनशील मागग पुरवणे;

पाच)

व्यावसाहयक उपक्रम सुरू करू इक्च्छणाऱ्या अनुरक्षणािील व्यतिीकरीिा कजाची व

अर्गसिाय्याची व्यवस्र्ा करणे;

सिा)

राज्याच्या ककवा संस्र्ेच्या सिाय्यहशवाय त्यांना स्वावलंबी बनहवण्यासाती प्रोत्सािन देणे या

गोष्ट्टींचा समावेश करिा येईल.

28. बालकाांची काळजी घेणा-या सांस््ाांचे व्यवस््ापन व सांधनयांत्रण:-

¨É½þÉ®úÉ¹]Åõ ¶ÉÉºÉxÉ ®úÉVÉ{ÉjÉ +ºÉÉvÉÉ®úhÉ ¦ÉÉMÉ SÉÉ®ú-+ö, ¨ÉÉSÉÇ 14, 2018/¡òÉ±MÉÖxÉ 23, ¶ÉEäò 1939

1) बालकांची काळजी घेणा-या संस्र्ाच्या कमगचाऱ्याची संख्या, किगव्ये,पदे,कामाचे िास आहण बालकांचा

प्रवगग, खाद्य पेय व्यवस्र्ा करणारा कमगचारीवगग यानुसार हनक्र्शचि करण्याि येईल.

2) बालकांची काळजी घेणा-या संस्र्ेचा कमगचारी वगग प्रभारी व्यतिीचे हनयत्रण आहण संपूणग पयगवेक्षणाच्या

अिीन असेल जो आदेशाव्दारे, बालकांच्या गरजा व या अहिहनयम व हनयमािील सांहविाहनक

आवर्शयक बाबींनुसार त्यांची हवहनर्थदष्ट्ट किगव्ये, जबाबदाऱ्या व किगव्याच्या वेळा यांचे हनिारण करेल.

3) कमगचारी वगाच्या प्रत्येक प्रवगािील पदांची संख्या, संस्र्ेच्या क्षमिेच्या आिारावर हनक्र्शचि केली

जाईल आहण संस्र्ेच्या क्षमिेिील वाढीसि त्यामधये प्रमाणबधद वाढ केली जाईल.

4) मुलींचा अहिवास असणाऱ्या बालकांची काळजी घेणा-या संस्र्ांबाबि केवळ महिला प्रभारी व्यतिी

आहण कमगचारीवगग हनयुति केला जाईल.

5) बालकांची काळजी घेणा-या संस्र्ेशी संबंहिि कोणिीिी व्यतिी अपरािाकहरिा हसधदापराि

तरहवण्याि आलेली नसावी ककवा कोणत्यािी अनैहिक कृत्यामधये ककवा बाल शोषणाचे कृत्यामधये

ककवा बाल कामगारास रोजगार देण्याच्या कामाि सिभागी नसेल ककवा नैहिक अि:पिनाचे

अपरािामधये सिभागी नसावी हकवा त्यांचे पदाविीमधये कोणत्यािी राजकीय पक्षाचे पद िारण केलेली

असु नये.

6) कोणिीिी व्यतिी पोलीस पडिाळणी झाल्याहशवाय बालकांची काळजी घेणा-या संस्र्ेि कामावर

तेवली जाणार नािी.

7) 25/50 बालकांच्या क्षमिेसि असणाऱ्या संस्र्ेच्या सुहचि कमगचा-यांचा आकृिीबंि खालीलप्रमाणे

असेल:-

अ.क्र. कमगचारी वगग/वृंद

25 बालक

50 बालक

प्रभारी व्यतिी

(अहिक्षक),(हनवासी)

पहरवीक्षा

अहिकारी/बाल

कल्याण

अहिकारी/व्यक्तिहवहशष्ट्ट

कायगकिा

(एनजीओ)/ बाल कल्याण अहिकारी िा

पुनवगसन-हन-पदयोजन

अहिकारी

म्िणून

पदहनदेहशि असेल

¨É½þÉ®úÉ¹]Åõ ¶ÉÉºÉxÉ ®úÉVÉ{ÉjÉ +ºÉÉvÉÉ®úhÉ ¦ÉÉMÉ SÉÉ®ú-+ö, ¨ÉÉSÉÇ 14, 2018/¡òÉ±MÉÖxÉ 23, ¶ÉEäò 1939

समुपदेशक/मानसशास्त्रज्ञ/मानहसक

आरेाग्य

िज्ज्ञ

1(अिगवेळ) 1(पुणगवेळ)

गृि मािा/गृि हपिा (हनवासी)

गृि मािा/गृि हपिा (अहनवासी)

3(प्रत्येक

पाळीमधये 1

)

6(प्रत्येक

पाळीमधये 2)

हशक्षक/पातहनदेशक

1 (अिगवेळ)

2 (अिगवेळ)

वैद्यकीय अहिकारी (हभषक)

(मागणीवार)

वैद्यक कमगचारीवगग/ अहिपरीचाहरका/ पहरचया

(हनवासी)

भांडारपाल-हन-लेखापाल

कला व हशल्प आहण कायग हशक्षक

1 (अिगवेळ)

1(अिगवेळ)

शा.हश.(हपटी) हनदेशक-हन-योग प्रहशक्षक

1 (अिगवेळ)

स्वयंपाकी

मदिनीस

घरकामगार (हनवासी)

चालक (सेवाहनयुति/भाडयाने)

माळी

1 (अिगवेळ)

सुरक्षा कमगचारीवगग

3 (प्रत्येक

पाळीमधये

1 )

6(प्रत्येक

पाळीमधये 2)

(8) अभगकांसाती असणा-या संस्र्ांप्रकरणी गरजेप्रमाणे आया आहण पॅरामेडीकल कमगचारीवगाची िरिुद

करण्याि यावी.

¨É½þÉ®úÉ¹]Åõ ¶ÉÉºÉxÉ ®úÉVÉ{ÉjÉ +ºÉÉvÉÉ®úhÉ ¦ÉÉMÉ SÉÉ®ú-+ö, ¨ÉÉSÉÇ 14, 2018/¡òÉ±MÉÖxÉ 23, ¶ÉEäò 1939

(9) बालकांची संख्या,वयोगट,शारीहरक व मानहसक क्स्र्िी, अपरािाचे स्वरूप व संस्र्ेची संरचना

याआिारे वेगवेगळे तेवण्याची सुहविा हवचाराि घेऊन बालकांची काळजी घेणा-या संस्र्ेच्या

स्वरूपानुसार व आवर्शयकिेनुसार सुरक्षा कमगचारी वगग हनयुति करण्याि येईल.

(10)

कामावर तेवण्याि येणारा ककवा हनयुति करण्याि येणारा सुरक्षा कमगचारीवगग प्रािान्याने माजी

सैहनक ककवा हनवृ् हनमलष्ट्कर कमगचारीवगग असावा, त्यांना पुनगवसािि मिासंचालकाकडून

बालकांना संवेदनशीलपणे िािाळण्याहवषयी पुरेसे प्रहशक्षण देण्याि यावे व त्याहभमुख बनवावे.

(11)

सुरक्षा कमगचाऱ्याजवळ शस्त्रे हकवा बंदुका नसिील परंिु आहणबाणीची पहरक्स्र्िी

िािाळण्याचे,किसाचार हनयंहत्रि करण्याचे व संस्र्ेमिून पळून गेलेल्या बालंकाचा शोि घेण्याचे व

झडिी घेण्याचे व सुरक्षा टेिळणी याबाबिचे प्रहशक्षण आहण हवशेष कौशल्य असले पाहिजे.

29. योग्य सुधविा.-

1) मंडळ ककवा सहमिी , समूि प्रहिपालकत्वासि, काळजी व संरक्षणाची गरज असलेल्या बालकासाती

ककवा यर्ाक्स्र्िी हवहिसंघषग्रस्ि बालकासाती समुहचि पुरहवणा-या संस्र्ेस, त्या त्या वेळी अंमलाि

असणाऱ्या कोणत्यािी संबंिीि कायदयाखाली ककवा शासकीय योजनेअंिगगि कोणत्यािी नोंदणीकृ्,

अनुज्ञप्िीिारक,मान्यिाप्राप्ि संस्र्ेस योग्य सुहविा म्िणून घोहषि करील.

2) समूि प्रहिपालकत्वाच्या प्रयोजनार्ग मंडळ ककवा सहमिी मान्यिेसाती कोणिीिी संस्र्ा ककवा संघटना

यांच्याकडून नमुना 39 मधये अजग प्राप्ि करील. त्यासोबि प्रत्येक हनयमाची एक प्रि, उपहवहि

,संस्र्ापन समयलेख, हनयामक मंडळाची सूची ,पदाहिकाऱ्यांची सूची, हवर्शवस्िमंडळाची सूची, मागील

िीन वषाचा िाळेबंद,संस्र्ेने ककवा संघटनेव्दारे पुरहवण्याि आलेल्या सामाहजक व सावगजहनक सेवांच्या

मागील अिवालाचे हववरण जोडलेले असेल.

3) योग्य सुहविा म्िणून मान्यिा हमळहवण्यासातीचे कोणिेिी सुहविा केरिय:-

एक)

बालकाची काळजी घेणे व त्याचे संरक्षण याबाबिची मूलभूि मानके पूणग करेल.

दोन)

संस्र्ेि तेवलेल्या कोणत्यािी बालकाला मुलभूि सेवा पुरवील (ज्याकरीिा संस्र्ा स्र्ापन

केली त्या प्रयोजनाकरीिा)

िीन)

हिर्े तेवलेल्या बालकाचे कोणत्यािी प्रकारची क्रुरिा,शोषण ककवा दुलगक्ष करणे ककवा

कोणत्यािी प्रकारचा छळ यापासून संरक्षण करील.

चार)

मंडळाव्दारे ककवा सहमिीव्दारे देण्याि येणाऱ्या आदेशांचे पालन करील.

¨É½þÉ®úÉ¹]Åõ ¶ÉÉºÉxÉ ®úÉVÉ{ÉjÉ +ºÉÉvÉÉ®úhÉ ¦ÉÉMÉ SÉÉ®ú-+ö, ¨ÉÉSÉÇ 14, 2018/¡òÉ±MÉÖxÉ 23, ¶ÉEäò 1939

4) मंडळ ककवा सहमिी योग्य िी िपासणी व चौकशी केल्यानंिर नमुना 40 मधये समुि

प्रहिपालकत्वासाती योग्य सुहविा कदरिय म्िणून अशा संस्र्ेला हकवा संघटनेला मान्यिा देऊ शकेल

परंिु अशी संस्र्ा ककवा संघटनेशी संलग्न असलेली कोणिीिी व्यतिी हसधदापराि तरहवण्याि

आलेली नसावी ककवा कोणिेिी अनैहिक कृत्य ककवा बालकांचा छळ करण्याच्या कायाि ककवा बाल

कामगार म्िणून कामावर लावण्यास ककवा नैहिक अि:पिनाचा समावेश असणाऱ्या कोणत्यािी

अपरािाि सिभागी नसावी.

5) संस्र्ेच्या ककवा संघटनदच्या मान्यिा हमळण्याबाबिच्या अजावर असा अजग प्राप्ि झाल्याच्या

हदनांकापासून पंिरा हदवसांच्या कालाविीच्या आि मंडळ हकवा सहमिीकडून हनणगय घेण्याि येईल.

6) योग्य सुहविा म्िणून संस्र्ेला ककवा संघटनेला सुरूवािीला िीन वषाच्या कालाविीसाती मान्यिा

देण्याि येईल, त्याचे या हनयमाच्या उप-हनयम (4) नुसार आणखी िीन वषाकरीिा नूिनीकरण करिा

येईल.

7) मंडळ ककवा सहमिी, पुरहवण्याि आलेल्या काळजी व संरक्षणाचा दजाहवषयी ककवा सुहविेमिील

अहभभावी शिी हवषयी ककवा अहिहनयमाअन्वये मान्यिा हदलेल्या संस्र्ेच्या ककवा संघटनेच्या

व्यवस्र्ापनाहवषयी असमािानी असल्यास ककवा अहिहनयमाच्या कलम 54 अन्वये हनयुति केलेल्या

हनरीक्षण सहमिीने हदलेल्या प्रहिकूल अिवालावरून ककवा कोणत्यािी इिर कारणासाती मंडळाला

ककवा सहमिीला, कोणत्यािी वेळी िशा संयुक्तिक आदेशाव्दारे योग्य सुहविा म्िणून संस्र्ेची ककवा

संघटनेची मान्यिा काढून घेिा येईल आहण मंडळाच्या ककवा सहमिीच्या आदेशामधये हवहनर्थदष्ट्ट

केलेल्या हदनांकापासून अहिहनयम व त्याखालील हनयमांन्वये मान्यिा हदलेल्या संस्र्ा ककवा संघटना

योग्य सुहविा कदरिय म्िणून असणे बंद िोईल.

8) जेर्े योग्य सुहविा हदल्याची मान्यिा मंडळाव्दारे हकवा सहमिीव्दारे रद्द करण्याि आली आिे, िेर्े

याबाबि बाल न्यायालय, हवशेष बाल पोहलस कक्ष व हजल्िा बाल संरक्षण कक्षाला कळहवण्याि येईल

आहण अशी संस्र्ा ककवा संघटनेकडे तेवण्याि आलेल्या बालकांना,मंडळ ककवा सहमिी ककवा बाल

न्यायालयाकडून दुसऱ्या योग्य सुहविेमधये ककवा कोणत्यािी इिर बालकांची काळजी घेणा-या

संस्र्ेकडे तेविा येईल.

9) मंडळाने ककवा सहमिीने मान्यिा हदलेल्या योग्य सुहविा मिील सुहविांची सूची त्या कायालयाि

तेवण्याि येईल आहण बाल न्यायालय, हवशेष बाल पोलीस युहनट,हजल्िा बाल संरक्षण कक्ष आहण

राज्य बाल संरक्षण संस्र्ेकडे पातहवण्याि येईल.

¨É½þÉ®úÉ¹]Åõ ¶ÉÉºÉxÉ ®úÉVÉ{ÉjÉ +ºÉÉvÉÉ®úhÉ ¦ÉÉMÉ SÉÉ®ú-+ö, ¨ÉÉSÉÇ 14, 2018/¡òÉ±MÉÖxÉ 23, ¶ÉEäò 1939

10) एखादी संस्र्ा ककवा संघटनेला पुढील प्रयोजनांसाती योग्य सुहविा म्िणून मान्यिा देण्याि येईल :

एक)अल्पाविी संगोपन;

दोन) वैदयकीय आरोग्य सेवा उपचार व हवशेषीकृ् उपचार;

िीन) मनोहवकृह्हचहकसात्मक व मानहसक आरेाग्य सेवा;

चार) व्यसनमुतिी व पुनगवसन;

पाच) हशक्षण;

सिा) व्यवसाय प्रहशक्षण व कौशल्य हवकास;

साि) साक्षीदारांचे संरक्षण;

आत)समूि प्रहिपालकत्व.

11) योग्य सुहविेमधये पुरवावयाच्या सेवामधये पुढील सेवांचा समावेश असेल:-

एक)

अन्न,वस्त्र,जल,स्वच्छिा व आरोग्य;

दोन)

समुपदेशनासि मानहसक आरोग्य उपक्रम;

िीन)

प्रर्मोपचारासि वैद्यकीय सुहविा आहण हवशेषोपचार सुकर करणे;

चार)

पूरक हशक्षण व हनरंिर आहण जीवन कौशल्य हशक्षण व व्यवसाय प्रहशक्षण यासि औपचाहरक

वयानुसार यर्ोहचि हशक्षण देणे;

पाच)

मनोरंजन,क्रीडा,लहलि कला व गट कायगक्रम;

सिा)

बालकाला आवर्शयक असिील अशा इिर कोणत्यािी हवशेषीकृि सेवा.

12) मंडळ ककवा सहमिी ककवा बाल न्यायालय यांना योग्य वाटेल अशा कालाविीकरीिा बालकांना योग्य

सुहविेमधये तेवण्याि येईल.

30.योग्य व्यक्ती.-

1) बालकाची काळजी,संरक्षण ककवा उपचार याकहरिा आवर्शयक असेल अशा कालाविीकरीिा बालकाला

िात्पुरिा िाब्याि घेण्यास सक्षम असेल अशा कोणत्यािी व्यतिीस, मंडळ ककवा सहमिी, योग्य व्यतिी म्िणून

घोहषि करेल.

2) मंडळास ककवा सहमिीस व्यतिीची हवर्शवसनीयिा,योग्यिा,हवद्विा,व्यावसाहयक अिगिा,बालकांना

िािाळण्याचा अनुभव आहण बालक स्वीकारण्याची त्यांची इच्छा शतिी याच्या आिारावर व्यतिींची एक

नाहमका हनक्र्शचि करिा येईल आहण अहिहनयमाच्या प्रयोजनार्ग योग्य व्यतिी म्िणून त्यांना मान्यिा देिा येईल.

¨É½þÉ®úÉ¹]Åõ ¶ÉÉºÉxÉ ®úÉVÉ{ÉjÉ +ºÉÉvÉÉ®úhÉ ¦ÉÉMÉ SÉÉ®ú-+ö, ¨ÉÉSÉÇ 14, 2018/¡òÉ±MÉÖxÉ 23, ¶ÉEäò 1939

परंिु, अशा कोणत्यािी व्यतिीवर अहिहनयमािील कोणत्यािी अपरािाचा आरोप तेवण्याि आलेला

नसावा ककवा िी कोणत्यािी अनैहिक कृत्याि ककवा बालकाशी दुवगिनाच्या कृत्यामधये ककवा बाल

कामगारास कामावर तेवण्यासातीच्या कृत्यामधये ककवा नैहिक अि:पिनाचा अंिभाव असलेल्या

अपरािामधये गुंिलेली नसावी.

मंडळास हकवा सहमिीस, गरजेनुसार हजल्िा बाल संरक्षण कक्षाकडून एखादया व्यतिीच्या

हवर्शवसनीयिेची यर्ेाहचिहरत्या पडिाळणी केल्यानंिर आहण जेर्े शतय असेल िेर्े अशा व्यतिीची

पोलीसाकडून पडिाळणी करून घेिल्यानंिर बालक ककवा बालकांसाती “योग्य व्यतिी” म्िणून

हनयुतिीिी करिा येईल.

मंडळाचे ककवा सहमिीचे कोणत्यािी वेळी काळजी व संरक्षण यांच्या दजाबाबि ककवा इिर कोणत्यािी

कारणामुळे समािान झाले नािी िर मंडळास हकवा सहमिीस कोणत्यािी वेळी आदेशाव्दारे, अशा मंडळ

ककवा सहमिीच्या आदेशाि हवहनर्थदष्ट्ट केलेल्या िारखेपासून “योग्य व्यतिी” म्िणून असलेली अशा

व्यतिीची मान्यिा काढून घेिा येईल.

5) एखाद्या योग्य व्यतिीची मान्यिा मंडळाकडून ककवा सहमिीकडून काढून घेण्याि आल्यास त्याची सूचना

बाल न्यायालय ,हवशेष बाल पोलीस पर्क आहण हजल्िा बाल संरक्षण कक्ष यांना देण्याि येईल आहण

अशा योग्य व्यतिीकडे तेवलेले बालक िे मंडळाकडून ककवा सहमिीकडून ,योग्य संस्र्ेकडे ककवा इिर

कोणत्यािी बालकांची काळजी घेणा-या संस्र्ेकडे सोपवण्याि येईल.

6) हजल्िा बाल संरक्षण कक्षाकडून मंडळाने ककवा सहमिीने मान्यिा हदलेल्या योग्य व्यतिींची यादी ियार

करण्याि येईल आहण िी यादी मंडळाच्या आहण सहमिीच्या कायालयाि आहण बाल न्यायालयाि

तेवण्याि येईल आहण िसेच िी हवशेष बाल पोलीस पर्क , हजल्िा बाल संरक्षण कक्ष आहण राज्य बाल

संरक्षण संस्र्ा यांच्याकडे पातहवण्याि येईल.

7) जेर्े एखादया बालकास अंिरामुळे ककवा टाळिा न येण्याजोग्या परीक्स्र्िीमुळे अवेळी संस्र्ेि पातहवले

जाऊ शकणार नािी. त्यासि जेर्े जेर्े आवर्शयकिा भासेल त्या त्या प्रकरणाि मंडळास ककवा सहमिीस

ककवा बाल न्यायालयास बालकाला योग्य व्यतिीकडे तेविा येईल.

¨É½þÉ®úÉ¹]Åõ ¶ÉÉºÉxÉ ®úÉVÉ{ÉjÉ +ºÉÉvÉÉ®úhÉ ¦ÉÉMÉ SÉÉ®ú-+ö, ¨ÉÉSÉÇ 14, 2018/¡òÉ±MÉÖxÉ 23, ¶ÉEäò 1939

8) योग्य व्यतिीची:-

एक) बालक स्वीकारण्याची क्षमिा व इच्छा असावी; आहण

दोन) िी बालकाचे संगोपन व संरक्षण यासाती मूलभूि सेवा पुरवील.

9) मंडळ ककवा सहमिी ककवा बाल न्यायालय बालकाच्या गरजेवर आिाहरि व योग्य व्यतिीशी

हवचारहवहनमय करून ज्या कालाविीसाती बालक योग्य व्यतिीकडे रािील िो कालाविी हनिाहरि करील.

10) बालकास िीस हदवसांिून अहिक कालाविीसाती योग्य व्यतिीकडे तेवण्याि येणार नािी आहण जेर्े

बालकास अहिक संगोपनाची आवर्शयकिा आिे, अशा प्रकरणामधये सहमिीस बालकाला

प्रहिपालकत्वासाती देण्याचा हवचार करिा येईल ककवा बालकासातीच्या इिर पुनगवसन पयायांचा हवचार

करिा येईल. मंडळ ककवा बाल न्यायालय जेर्े बालकाचा तेवण्याचा कालाविी िीस हदवसांिून अहिक

असेल अशा प्रकरणामधये बालकाच्या बाबिीि पुढील आदेशासाती सहमिीकडे िे प्रकरण पातवील.

31. भौधतक सोयीसुधविा :-

1)प्रत्येक संस्र्ेिील हनवास व्यवस्र्ा पुढील हनकषानुसार असेल:-

एक) हनरीक्षण गृिे:

क) मुली व मुले यांच्यासाती वेगवेगळी हनरीक्षण गृिे;

ख) शारीहरक व मानहसक क्स्र्िी लक्षाि घेवून व केलेल्या अपरािाचे स्वरूप आहण यर्ाक्स्र्िी इिर

कोणिीिी हवशेष क्स्र्िी यर्ायोग्य हवचाराि घेऊन हवशेष करून 7-11 वषे,12-16 वषे आहण 16-18

वषे या त्यांच्या वयोगटानुसार बालंकाचे वगीकरण व हवलगीकरण करणे.

2) हवशेष गृिे:-

क) 10 वषे वयावरील मुलींसाती आहण 11 िे 15 व 16 िे 18 वषे वयोगटािील मुलांसाती वेगवेगळी

हवशेष गृिे असणे.

ख) वय व अपरािांचे स्वरूप आहण त्यांची मानहसक व शारीहरक क्स्र्िी आहण यर्ाक्स्र्िी इिर कोणिीिी

हवशेष क्स्र्िी याआिारे बालकांचे वगीकरण व हवलगीकरण करणे.

¨É½þÉ®úÉ¹]Åõ ¶ÉÉºÉxÉ ®úÉVÉ{ÉjÉ +ºÉÉvÉÉ®úhÉ ¦ÉÉMÉ SÉÉ®ú-+ö, ¨ÉÉSÉÇ 14, 2018/¡òÉ±MÉÖxÉ 23, ¶ÉEäò 1939

3)सुरहक्षि हतकाण:

क) अघोर अपरािाचा आरोप असलेल्या व चौकशी प्रलंहबि असलेल्या 16 िे 18 वषे वयोगटािील

बालकांसाती;

ख) चौकशी पूणग झाल्यानंिर अघोर अपरािामधये गुंिले असल्याचे आढळून आलेल्या 16 िे 18 वषे

वयोगटािील बालकांसाती;

ग) चौकशी प्रलंहबि असणाऱ्या व त्यांचे 18 वषापेक्षा कमी वय असिाना अपराि केला असल्याचा

आरोप असलेल्या 18 वषांवरील व्यतिींसाती;

घ) चौकशी पूणग झाल्यानंिर अपरािामधये गुंिले असल्याचे आढळून आलेल्या 18 वषावरील व्यतिींसाती;

ङ) अहिहनयमाचे कलम 18 चे पोट कलम (1) चे खंड (छ) अन्वये मंडळाचे आदेशांप्रमाणे बालकांकहरिा.

4) बाल गृि:

क) 10 वषांखालील बालक व बाहलकांना एकाच गृिाि तेविाना, 5-10 वषे वयोगटािील बालक व

बाहलकांकरीिा वेगवेगळी स्नानाची व झोपण्याची व्यवस्र्ा करण्याि यावी;

ख) 7-11 वषग आहण 12-18 वषग वयोगटामिील बालक व बाहलकांकरीिा वेगवगळी बालगृिे;

ग) अभगकांकहरिा योग्य सुहविेसि सिा वषे वयापयंिच्या बालकांकहरिा स्विंत्र सुहविा.

2) बालकांची काळजी घेणा-या संस्र्ा िया बालकस्नेिी असाव्याि आहण त्या िुरूंग ककवा अटक

कोतडीसारख्या असू नयेि.

3) प्रत्येक बालकांची काळजी घेणा-या संस्र्ेमधये राज्य शासनाने ियार केलेल्या अहिहनयमाची आहण

हनयमांची एक प्रि तेवावी आहण त्यामधये रािणारा कमगचारीवगग व बालके अशा दोन्िींच्या उपयोगाकहरिा

त्यांना िी सिजपणे उपलब्ि करावी.

4) प्रत्येक बालकांची काळजी घेणा-या संस्र्ेकडे संस्र्ेचे व्यवस्र्ापन आहण वैयक्तिक काळजी

आराखडयाप्रमाणे बालगृिािील प्रत्येक मुलाच्या प्रगिीचे संहनयंत्रण करण्याकहरिा एक व्यवस्र्ापन सहमिी

असावी.

¨É½þÉ®úÉ¹]Åõ ¶ÉÉºÉxÉ ®úÉVÉ{ÉjÉ +ºÉÉvÉÉ®úhÉ ¦ÉÉMÉ SÉÉ®ú-+ö, ¨ÉÉSÉÇ 14, 2018/¡òÉ±MÉÖxÉ 23, ¶ÉEäò 1939

5) हवहिसंघषग्रस्ि बालकाकहरिा आहण काळजी व संरक्षणाची गरज असलेल्या बालकांची काळजी घेणा-या

संस्र्ा या सहवस्िर हनकषांप्रमाणे वेगळया जागांमधये कायगरि असिील.

6) 50 बालकांसाती प्रत्येक संस्र्ेमिील इमारि ककवा हनवासी जागेचे सुचीि केलेले प्रमाण खालीलप्रमाणे

असेल.

(एक)

2 शयनशाला

25 बालकांकहरिा प्रत्येकी 1000 चौ.फूट अर्ाि 2000 चौ.फूट

(दोन)

2 वगग खोल्या

25 बालकांकहरिा 300 चौ.फुट अर्ाि 600 चौ.फूट

(िीन)

रूग्ण खोली/

प्रर्मोचार खोली

प्रिी बालक 75 चौ.फुट अर्ाि 10 बालकांसाती 750

चौ.फूट

(चार)

स्वयंपाकघर

250 चौ.फूट

(पाच)

भोजन कक्ष

800 चौ.फूट

(सिा)

भांडार

250 चौ.फूट

(साि)

मनोरंजन कक्ष

300 चौ.फूट

(आत)

ग्रंर्ालय

500 चौ.फूट

(नऊ)

5 स्नानगृिे

प्रत्येकी 25 चौ.फूट अर्ाि 125 चौ.फूट

(दिा)

8 प्रसािनगृिे

25 चौ.फूट अर्ाि 200 चौ.फूट

(अकरा) कायालय खोल्या

क) 300 चौ.फूट ख) प्रभारी व्यतिीसाती 200 चौ.फूट

खोली.

(बारा)

समुपदेशन

व

मागगदशगन कक्ष

120 चौ.फूट

(िेरा)

कायगशाळा

15 बालकांकहरिा 1125 चौ.फूट प्रिी प्रहशक्षणार्ी 75

चौ.फूट

(चौदा)

प्रभारी

व्यतिींचा

हनवास

क) प्रत्येकी 250 चौ.फूट च्या 2 खोल्या

ख) 75 चौ.फूट चे स्वयंपाक घर

ग) 50 चौ.फूट चे स्नानगृि हन प्रसािनगृि

¨É½þÉ®úÉ¹]Åõ ¶ÉÉºÉxÉ ®úÉVÉ{ÉjÉ +ºÉÉvÉÉ®úhÉ ¦ÉÉMÉ SÉÉ®ú-+ö, ¨ÉÉSÉÇ 14, 2018/¡òÉ±MÉÖxÉ 23, ¶ÉEäò 1939

(पंिरा)

बाल न्याय मंडळ

ककवा बाल कल्याण

सहमिी करीिा दोन

खोल्या

प्रत्येकी 300 चौ.फूट अर्ाि 600 चौ.फूट

(सोळा)

क्रींडागण

बालकांची एकूण संख्या हवचाराि घेऊन पुरेसे क्षेत्र

7) प्रभारी व्यतिी संस्र्ेमधयेच रािील आहण त्यामधयेच त्यांचे हनवासस्र्ान रािील आहण वैि कारणांमुळे िो

बालकांची काळजी घेणा-या संस्र्ेि रािू शकि नसेल िर अशा बाबिीि संस्र्ेमिील कोणिािी अन्य वहरष्ट्त

कमगचारी संस्र्ेमधयेच रािील आहण बालकाच्या संपूणग देखरेखीचे व पयगवेक्षण करण्याचे काम करील आहण

कोणत्यािी अहरष्ट्ट ककवा संकटकाळाि त्याबाबि हनणगय घेईल.

8) त्या हतकाणी अपघािांना प्रहिबंि करण्याकरीिा उहचि व न घसरणारी फरशी असेल.

9) िेर्े पुरेसा उजेड, उष्ट्ण व शीिकरणाची व्यवस्र्ा आहण वायुहवजन असावे. त्या हतकाणी सुरहक्षि व

स्वच्छ,पुरेसे व मुले -मुलीना वापरण्यायोग्य व हपण्यास योग्य पेय जल, वयानुरूप योग्य आहण हवकलांग अनुकूल

प्रसािनगृिे आहण आवर्शयकिेप्रमाणे स्नानाकरीिा गरम व र्ंड पाणी यांची व्यवस्र्ा असावी.त्या हतकाणी

बालकांच्या संरक्षणाकहरिा काटेरी िारेच्या कुंपणासि उंच कभिी असाव्याि.

10) सवग हवद्युिहवषयक सािनसामग्री समुहचि सुरहक्षििा यंत्रणेसाती प्रमाणीकृि गुणव्ेची असावी.

11) अहिहनयामाखालील सवग संस्र्ामधये पुढील बाबींसि एक स्वयंपाकगृि असावे.-

एक) पुरेशा बहि:सजगक सुहविांसि चांगला प्रकाश,वायुहवजन असले पाहिजे;

दोन) स्वयंपाक करणे, सफाई आहण सुतया व ओल्या बाबींकहरिा वेगळे उपहवभाग ककवा वेगवेगळया जागा

असाव्याि;

िीन) अन्न हशजवणे,वाढणे आहण सातवण करणे याकरीिा पुरेशी जागा;

चार) बालकांच्या उपयोगाकहरिा पुरेशी हचनी मािीची भांडी आहण चाकु,सुरे इ. (जी उहचि व सुरहक्षि

आिेि);

पाच) हशळे,मुदिबािय,खराब अन्नाचे वापरास प्रहिबंि करणेसाती अन्नाचे हनरीक्षण आहण उहचि सातवण

सुहनक्र्शचि करणे.

¨É½þÉ®úÉ¹]Åõ ¶ÉÉºÉxÉ ®úÉVÉ{ÉjÉ +ºÉÉvÉÉ®úhÉ ¦ÉÉMÉ SÉÉ®ú-+ö, ¨ÉÉSÉÇ 14, 2018/¡òÉ±MÉÖxÉ 23, ¶ÉEäò 1939

12)अहिहनयमाखालील सवग संस्र्ांनी:-

क) प्रर्मोपचार पेटी,स्वयंपाक गृिाि अक्ग्नशामक,मनोरंजन कक्ष,व्यावसाहयक प्रहशक्षण कक्ष,

शयनशाला,सामान खोली आहण समुपदेशन कक्षाची िरिूद करावी;

ख) वीज संचमांडणीचे अक्ग्नशमन व संरचनात्मक लेखापरीक्षा करावी व हनयिकालीन हनरीक्षण

करावे;

ग) अन्न पदार्ाची उहचि सातवण व त्यांची िपासणी याची खात्री करावी, आहण,

घ) जलसंचय आहण संकटकालीन हदवाब्ी करीिा राखीव व्यवस्र्ेची खात्री करावी.

13) हदव्यांग बालकांना हवशेष पायाभूि सुहविा आहण आवर्शयक सािन सामग्री पुरहवण्याि यावी. अशा सुहविा

आहण सािनसामग्री हवशेषज्ञ ककवा िज्ञाच्या मागगदशगनाखाली बनहवण्याि यावी.

14) बालक आहण कमगचारीवगाकरीिा इिर कायदेशीर व कायात्मक सुहविा पुरहवण्याि येिील, ज्याि पुढील

बाबींचा अंिभाव असेल:-

एक)

संगणक संच (कायालय व बालकांच्या वापराकरीिा वेगळा);

दोन) फोटोकॉपीयसग;

िीन) कप्रटर,स्कॅनर हन फॅतस;

चार) इंटरनेट सुहविेसि दुरधवनी (बालकांसाती इंटरनेटचा वापर करिांना पुरेशी सुरक्षा उपाययोजना);

पाच) वेब कॅम;

सिा) कमगचाऱ्यांकहरिा फर्थनचर,अहभलेख तेवण्याचे खणांचे कपाट,वकग स्टेशन,चाकखुची आहण

वैदयकीय कक्षाकरीिा स्रेचसग;

साि)

भोजन कक्ष आहण अधययनाकहरिा खुच्या व टेबले;

आत)

दुरहचत्रवाणी (क्व्िडीओ दाखवणेस दृकश्राव्य यंत्रणेसि) धवहनयंत्रणेसि

हचत्रदशगक;

नऊ) बालकांची काळजी घेणा-या संस्र्ाचे प्रवेश/ हनगगमन मागग आहण

सीमांवर सूक्ष्मपहरक्रमा दूरहचत्रवाणी सुहविा.(CCTV).

15) बालकांची काळजी घेणा-या सवग संस्र्ा बायोमेहरक यंत्रणा बसविील. सवग कमगचारीवगग आहण

बालक या यंत्रणेवर िशी नोंद केल्याहशवाय प्रवेश ककवा हनगगमन करणार नािीि.

¨É½þÉ®úÉ¹]Åõ ¶ÉÉºÉxÉ ®úÉVÉ{ÉjÉ +ºÉÉvÉÉ®úhÉ ¦ÉÉMÉ SÉÉ®ú-+ö, ¨ÉÉSÉÇ 14, 2018/¡òÉ±MÉÖxÉ 23, ¶ÉEäò 1939

16) बालकांची काळजी घेणा-या सवग संस्र्ामधये अधयक्ष, हजल्िा बाल पहरवीक्षा अहिकाऱी आहण चाइल्ड

लाईन सि सवग पाच सहमिी सदस्यांची नावे आहण त्यांचे संपकग क्रमांक तळकपणे दशगहवण्याि येिील.

32. कपडे, धबछाना,प्रसािनवस्तू व इतर वस्तू:-

1) कपडे व हबछाने िे प्रमाणानुसार व िवामानाच्या क्स्र्िीनुसार बालकाच्या वय व कलगानुसार असिील.

प्रत्येक बालकाच्या गरजेनुसार कपडे व हबछान्याकरीिा असलेले हकमान प्रमाण खालीलप्रमाणे असेल.

क.धबछाना

अ.क्र. वस्िू

प्रत्येक बालकाला पुरवावयाची संख्या

गादी अस्िरासहिि ककवा गादी व

हबछाना

प्रवेश घेिेवेळी 1 व त्यानंिर दर वषाला 1

सूिी दरी

प्रवेश घेिेवेळी 2 व त्यानंिर दर दोन वषांला 2

कॉटन बेडशीट

प्रवेश घेिेवळी 2 व त्यानंिर दर 6 महिन्याला 1

उशी (कापूस भरलेली)

प्रवेश घेिेवेळी 1 त्यानंिर दर वषाला 1

उशी कव्िर

प्रवेश घेिेवेळी 2 व त्यानंिर दर वषाला 2

सूिी ब्लॅकदट

प्रवेश घेिेवेळी 2 व त्यानंिर दर 2 वषाला 1

कापूस भरलेली गोिडी

प्रवेश घेिेवेळी 1 व त्यानंिर दर 2 वषाला 1

(र्ंड प्रदेशाि कंबल)

मच्छरदाणी

प्रवेश घेिेवेळी 1 व त्यानंिर दर 6 महिन्याला 1

सुिी पंचे

प्रवेश घेिेवेळी 2 व त्यानंिर दर 3

महिन्याला 1

ख. मुलींकरीता कपडे

अ.क्र. वस्िू

प्रत्येकीला पुरवावयाची संख्या

स्कटग व ब्लाउज ककवा सलवार

कमीस ककवा ब्लाउज व साडी

वय व प्रदेशाच्या प्रािान्यानुसार मुलींकरीिा दर

वषी 5 जोडया

वयानुसार अंिवस्त्रे

दर हिमािीला 3 जोडया

¨É½þÉ®úÉ¹]Åõ ¶ÉÉºÉxÉ ®úÉVÉ{ÉjÉ +ºÉÉvÉÉ®úhÉ ¦ÉÉMÉ SÉÉ®ú-+ö, ¨ÉÉSÉÇ 14, 2018/¡òÉ±MÉÖxÉ 23, ¶ÉEäò 1939

सॅनेटरी टॉवेल्स

मोतया मुलींकहरिा वषांला 12 पाकीटे हकवा मुलीच्या

गरजेनुसार.

लोकरीचे जॅकेट/स्वेटसग लांब

बािया असलेले

वषाला 1 स्वेटर

लोकरीचे जॅकेट/स्वेटसग अिी

बािया असलेले

वषाला 1 स्वेटर

लोकरीची शाल

वषाला 1

रात्री झोपिाना घालावयाचे कपडे

दर 6 महिन्याला 2 संच

ग. मुलाांकधरता कपडे

अ.क्र. वस्िू

प्रत्येकाला पुरवावयाची संख्या

शटग /सदरा

प्रवेश घेिेवेळी 2 व त्यानंिर दर 6 महिन्याला 1

शॉटगस्/हवजार

प्रवेश घेिेवेळी 2 व त्यानंिर दर 6 महिन्याला 1

पँट्स

प्रवेश घेिेवेळी 2 व त्यानंिर दर 6 महिन्याला

मोतया मुलांकहरिा 1

वयानुसार अंिवस्त्रे

दर हिमािीला 3 जोडया

लोकरीचे जॅकेट/स्वेटसग

(लांब/अिी बािी)

वषाला 2

लोकरीच्या टोप्या

1 वषाला 1

झोपिाना घालण्याकरीिा कुिा

पायजामा

दर 6 महिन्याला 2 जोडया

घ. धकरकोळ वस्तू

चप्पल

प्रवेश घेिेवेळी 1 जोडी व त्यानंिर दर 6

महिन्याला 1 जोडी

स्पोटग शुज

प्रवेश घेिेवेळी 1 जोडी व त्यानंिर दर वषी 1

जोडी

¨É½þÉ®úÉ¹]Åõ ¶ÉÉºÉxÉ ®úÉVÉ{ÉjÉ +ºÉÉvÉÉ®úhÉ ¦ÉÉMÉ SÉÉ®ú-+ö, ¨ÉÉSÉÇ 14, 2018/¡òÉ±MÉÖxÉ 23, ¶ÉEäò 1939

शाळेचा गणवेश

शाळेि उपक्स्र्ि रािणाऱ्या मुलांकहरिा दर सिा

महिन्याला 2 जोडी

शाळेचे दप्िर

शाळेि उपक्स्र्ि रािणाऱ्या मुलांकहरिा दरवषी

स्कुल शुज

शाळेि प्रवेश घेिल्यानंिर 1 जोडी व त्यानंिर

दर 6 महिन्याला 1 जोडी

िािरूमाल

प्रवेश घेिेवेळी 2 व त्यानंिर दर 2 महिन्याला 2

पायमोजे

दर सिा महिन्याला 3 जोडया

छत्री/रेनकोट व टोपी

गरजेनुसार

शाळेशी संबंहिि सवग पुस्िके व

लेखन सामग्री

गरजेनुसार

लंच बॉतस व पाण्याची बाटली

2) वर उल्लेखलेल्या कपडयांखेरीज प्रत्येक बालकाला समारभांच्या प्रसंगादरम्यान वापरण्याकरीिा साजेसा

(कलग व वयानुरूप हवचाराि घेऊन ) पोशाख पुरहवण्याि येईल.

3) जेर्े रूग्णांसाती खाटा उपलब्ि आिेि अशा संस्र्ेशी जोडलेल्या प्रत्येक रूग्णालयामधये खालील प्रमाणे

प्रमाण अनुसरणे आवर्शयक आिे:-

अ.ि. रात्री झोपताना घालावयाचे

कपडे व धबछाना

पुरधवण्याचे प्रमाण

गादी

दर 3 वषांनी एका खाटेला एक

कॉटन बेडशीट

दर वषी प्रत्येक खाटेला चार

उर्शया

दर दोन वषानी प्रत्येक खाटेला एक

उशी कव्िर

दर वषाला प्रत्येक खाटेला चार

लोकरीचे कंबल/ब्लँकेट

दर दोन वषांनी प्रत्येक खाटेला एक

पायजमा व सैल शटग (मुलांकहरिा

रूग्णालयासारखे)

दर वषी प्रत्येक मुलाला 3 जोडया

¨É½þÉ®úÉ¹]Åõ ¶ÉÉºÉxÉ ®úÉVÉ{ÉjÉ +ºÉÉvÉÉ®úhÉ ¦ÉÉMÉ SÉÉ®ú-+ö, ¨ÉÉSÉÇ 14, 2018/¡òÉ±MÉÖxÉ 23, ¶ÉEäò 1939

मुलींकरीिा स्कटग-ब्लाउज ककवा

सलवार कमीस

दरवषी प्रत्येक मुलीला 3 जोडया

कॉटन दरी

दर िीन वषानी प्रत्येक खाटेला एक

4) प्रसािने:- बालकांची काळजी घेणा-या संस्र्ेमधये रािणाऱ्या प्रत्येकाला खालील प्रमाणानुसार िेल,साबण

व इिर साहित्य हदले जाईल.

अ.ि. बाबी

प्रत्येक बालकाला द्यावयाचे प्रमाण

(1)

केसांना लावावयाचे िेल

दर महिन्याला 100 हम.ली.

(2)

शौचालय साबन/िॅन्डवॉश

दर महिन्याला 100 ग्रॅमच्या 2 वडया

(3)

दाि घासावयाचा ब्रश

दर िीन महिन्याला 1

(4)

टुर्पेस्ट

दर महिन्याला 100 ग्रॅम

(5)

कंगवा

दर 3 महिन्याला 1

(6)

शांपू सॅशे

महिन्याला 8 (प्रत्येक सॅशे/10 हम.ली.)

(7)

अंघोळीचा साबण

दर महिन्याला 125 ग्रॅमच्या 2 वडया

(8)

केसाच्या हपना/रबर बॅन्ड

3 महिन्याला 2 रबरबॅन्ड

(9)

मॉईर्शचरायझर ककवा कोल्ड हक्रम

र्ंडीच्या हदवसाि महिन्याला 250 हम.ली.

5) कपडे व पंचे,चादर इ.िुण्याकरीिा खालील प्रमाण वापरण्याि येईल:-

एक) िुण्याचा साबण-एक महिन्याला 3 साबण (125 ग्रॅम) ककवा त्याच्याशी समिुल्य

िुण्याची पावडर

दोन) पांढऱ्या कपडयांकरीिा स्वच्छिेसाती ककवा हवरंजन म्िणून वापरावयाचे प्रमाण.

िुण्याच्या वेळी ककवा रूग्णालयाचे कपडे इिर कपडयांमधये हमसळण्याि येणार नािीि. गरज

भासल्यास, रूग्णालयाचे कपडे िुण्याकरीिा व्यवस्र्ापक, वरील बाबी स्विंत्रपणे देईल. गरजेनुसार

अहिक्षक वॉकशग मशीन बसवून घेऊ शकेल.

¨É½þÉ®úÉ¹]Åõ ¶ÉÉºÉxÉ ®úÉVÉ{ÉjÉ +ºÉÉvÉÉ®úhÉ ¦ÉÉMÉ SÉÉ®ú-+ö, ¨ÉÉSÉÇ 14, 2018/¡òÉ±MÉÖxÉ 23, ¶ÉEäò 1939

6) बालकांची काळजी घेणा-या संस्र्ा आरोग्यपूणग व स्वच्छिेच्या क्स्र्िीमधये तेवण्याकहरिा खालील बाबी

पुरहवण्याि येिील:-

अ.ि.

बाबी

पुरवठयाचे प्रमाण

झाडू

दर महिन्याला 25 िे 40 संस्र्ेच्या क्षेत्रावर

आिाहरि

कीटकनाशक फवारा

संस्र्ेच्या डॉतटरांच्या सल्यानुसार

ढेकूण मारण्याचे पहरणामकारक सािन

आवर्शयकिेनुसार

हफनेल व स्वच्छिेसाती ॲहसड

संस्र्ेच्या डॉतटरांच्या सल्यानुसार दररोज साफ

करावयाच्या शौचालयाच्या क्षेत्रावर आिाहरि.

मच्छरांना दूर तेवण्याचे मशीन

दर महिन्याला प्रत्येक खोलीसाती 2 पुरेशा

हफलेटसि.

33. स्वच्छता व आरोग्य:- प्रत्येक बालकांची काळजी घेणा-या संस्र्ेमधये ,खालील सुहविा पुरहवल्या

जािील, त्या म्िणजे-

पुरेसे शुधद केलेले हपण्याचे व हपण्यायोग्य पाण्याची व्यवस्र्ा. संस्र्ेच्या आवाराि

स्वयंपाकघर, झोपण्याची खोली,मनोरंजनाच्या खोल्या इ.सारख्या हतकाणी पाणी सिजपणे

उपलब्ि करण्यासाती वॉटर हफल्टसग ककवा आर.ओ. बसहवण्याि येिील;

आंघोळीसाती गरम पाणी व कपडे िुण्याकहरिा,आवाराची देखभाल व स्वच्छिा

करण्याकरीिा पुरेसे पाणी;

सवग टातया,पाणी सातवण्याच्या यंत्रणांमधये योग्य त्या सातयाची खात्री करणे, त्यांची स्वच्छिा

व हनयहमि देखभाल;

हनयहमि देखभालीसि योग्य अशी जलहन:सारण व्यवस्र्ा;

¨É½þÉ®úÉ¹]Åõ ¶ÉÉºÉxÉ ®úÉVÉ{ÉjÉ +ºÉÉvÉÉ®úhÉ ¦ÉÉMÉ SÉÉ®ú-+ö, ¨ÉÉSÉÇ 14, 2018/¡òÉ±MÉÖxÉ 23, ¶ÉEäò 1939

5) कचरा हवल्िेवाटीची व्यवस्र्ा;

मच्छरदाण्या हकेवा हरपेलंटस पुरवून डासांपासून संरक्षण;

वार्थषक ,हिमािी ककवा गरजेनुसार अहिक कीट व कृंिक हनयंत्रण;

चांगली प्रकाश योजना असलेले व िवेशीर आहण साि बालकांकहरिा हकमान एक

प्रसािनगृि या प्रमाणाि योग्य त्या जोडण्या असलेली पुरेशा संख्येची प्रसािनगृिे;

चांगली प्रकाशयोजना असलेली व िवेशीर आहण दिा बालकांकहरिा हकमान एक स्नानगृि

या प्रमाणाि योग्य त्या जोडण्या असलेली पुरेशा संख्येची स्नानगृिे;

10)

कपडे िुण्याकरीिा व वाळवण्याकरीिा पुरेशी जागा;

11)

जेर्े शतय आिे िेर्े कपडे िुण्याची मशीन;

12)

स्वच्छ व मार्शयांरहिि स्वयंपाकघर व भांडी स्वच्छ करण्यासाती स्विंत्र जागा;

13)

प्रत्येक महिन्यािून दोनदा हबस्िर उन्िाि तेवणे आहण हनयहमिपणे वस्त्रे उन्िाि टाकणे;

14)

वैद्यकीय कदरियामधये स्वच्छिा राखणे;

15)

बालगृिािील सवग मजले रोजच्या रोज झाडणे व पुसून काढणे;

16)

दररोज दोन वेळा प्रसािनगृिे आहण स्नानगृिे स्वच्छ करणे हकवा िुवून काढणे व

हनजंिूक करणे;

17)

भाज्या आहण फळे योग्यहरत्या िुवून काढणे आहण आरोग्य पूणग जेवण बनहवणे;

18)

प्रत्येक जेवणानंिर स्वयंपाकगृिाचा ओटा ,फरशी आहण गॅस स्वच्छ करणे;

19)

अन्न पदार्ग आहण इिर पुरवता भांडार स्वच्छ आहण हकटकमुति राखणे;

20)

वषािून हकमान एकदा हबछाना हनजंिूक करणे;

21)

एखाद्या सांसर्थगक अर्वा संक्रामक रोगाची लागण असल्यास अशा प्रत्येक मुतििेनंिर

रूग्णखोलीला ककवा हवहवतिी खोलीला िुमारा देणे;

22)

वैद्यकीय कदरियामधये स्वच्छिा राखणे.

34. दैनांधदन धनत्यिम .-

¨É½þÉ®úÉ¹]Åõ ¶ÉÉºÉxÉ ®úÉVÉ{ÉjÉ +ºÉÉvÉÉ®úhÉ ¦ÉÉMÉ SÉÉ®ú-+ö, ¨ÉÉSÉÇ 14, 2018/¡òÉ±MÉÖxÉ 23, ¶ÉEäò 1939

1) प्रत्येक बालकांची काळजी घेणा-या संस्र्ेिील बालकांच्या हवकासासाती, बाल सहमत्यांशी

हवचारहवहनमय करुन तरवलेला दैनंहदन हनत्यक्रम असेल, जो बालकांची काळजी घेणा-या संस्र्ेमधये

तळकपणे हदसेल अशा हवहवि हतकाणी लावण्याि येईल.

2) दैनंहदन हनत्यक्रमाि इिर गोष्ट्टींबरोबरच, वैयक्तिक सृजनशील अहभव्यतििा, मोकळा वेळ आहण

हवहनयहमि आहण हशस्िबधद जीवनाकहरिा हशक्षण आहण संिी पुरहवण्याि येईल. दैनंहदन हनत्यक्रमाि

खेळासाती पुरेसा वेळ देणे, वैयक्तिक आरोग्य आहण स्वच्छिा, शाहररीक व्यायाम, योगा, शैक्षहणक

वगग, व्यवसाय प्रहशक्षण, मनोरंजन आहण खेळांचे आयोजन, जीवन कौशल्य, नैहिक हशक्षण, सांहघक

पाठ्ये्र कायगक्रम जसे गायन, नृत्य, अहभनय इत्यादींसारखे सांहघक उपक्रम राबहवणे आहण रहववार,

सुट्टया, राष्ट्रीय सुट्टया, सणांचे हदवस व वाढहदवस यांसाती हवशेष कायगक्रम साजरे करणे.

3) जे बालकाकहरिा जोखमीचे असिील अशा कोणत्यािी पयगवेक्षणबाय व वयानुसार अयोग्य

उपक्रमांमधये भाग घेण्याची परवानगी असणार नािी. अशा कामांमुळे बालकांच्या शैक्षहणक,

मनोरंजनात्मक, मुतिवेळ ककवा इिर हवकासात्मक कायगक्रमांमधये बालकाच्या सिभागास व्यत्यय

ककवा अडर्ळा येणार नािी.

35. पोर्ण व आहार प्रमाण :-

1) बालकांची काळजी घेणा-या संस्र्ाव्दारे पोषण व आिार प्रमाण पुढीलप्रमाणे अनुसरण्याि येईल.

(एक)

बालकांना सकाळचा नार्शिा, दुपारचे जेवण, संधयाकाळचा नार्शिा, रात्रीचे जेवण आहण

अन्नाची अहिहरति िरिूद यांसि एका हदवसाला चार जेवणं पुरहवण्याि येिील. अन्नाचा

दजा व प्रमाण बालकाची गरज व आवर्शयकिेनुसार तरहवण्याि यावा.

(दोन)

हकमान पोषण मानक आहण आिार प्रमाण यानुसार संिुहलि आिार आहण चवीमधये

हवहवििा यांची खािरजमा करण्यासाती पोषण आिार िज्ञ ककवा डॉतटर यांच्या सिाय्याने

खाद्यपदार्ांची यादी ियार करण्याि येईल.

(िीन) प्रत्येक बालकांसाती कायगरि संस्र्ा खाली हवहनर्थदष्ट्ट केल्याप्रमाणे हकमान

पोषण मानक व आिार प्रमाण यांचे काटेकोरपणे पालन करिील :

अ.ि. आहारातील पदा्ाचे नाव

प्रमाण- दरडोई-दररोज

¨É½þÉ®úÉ¹]Åõ ¶ÉÉºÉxÉ ®úÉVÉ{ÉjÉ +ºÉÉvÉÉ®úhÉ ¦ÉÉMÉ SÉÉ®ú-+ö, ¨ÉÉSÉÇ 14, 2018/¡òÉ±MÉÖxÉ 23, ¶ÉEäò 1939

िांदूळ/ गिू/ रागी/ ज्वारी

600 ग्रॅम - (700 ग्रॅम 17 िे 18

वयोगटासाती)

यापैकी हकमान 100 ग्रॅम एक िर गिू

ककवा रागी ककवा ज्वारी ककवा

िांदूळ.

डाळ/ राजमा/ िरभरा

120 ग्रॅम

खाद्यिेल

25 ग्रॅम

कांदा

25 ग्रॅम

मीत

25 ग्रॅम

िळद

05 ग्रॅम

िणे पावडर

05 ग्रॅम

आले

05 ग्रॅम

लसूण

05 ग्रॅम

कचच/ आंबा पावडर

05 ग्रॅम

दूि (सकाळच्या न्यािरीि)

150 ग्रॅम

कोरडया हमरच्या

05 ग्रॅम

पालेभाज्या/

इिर भाज्या

100 ग्रॅम

130 ग्रॅम

दिी ककवा लोणी

100 ग्रॅम

आतवडयािून एकदा कोंबडीचे मांस ककवा अंडी

हदवसाला 4

115 ग्रॅम

¨É½þÉ®úÉ¹]Åõ ¶ÉÉºÉxÉ ®úÉVÉ{ÉjÉ +ºÉÉvÉÉ®úhÉ ¦ÉÉMÉ SÉÉ®ú-+ö, ¨ÉÉSÉÇ 14, 2018/¡òÉ±MÉÖxÉ 23, ¶ÉEäò 1939

गूळ आहण शदगदाणे ककवा पनीर (केवळ

शाकािारी)

प्रत्येकी 60 ग्रॅम(100 ग्रॅम

पनीरसाती) आतवडयािून एकदा

साखर

40 ग्रॅम

चिा/ कॉफी

05 ग्रॅम

सुजी/ पोिा

150 ग्रॅम

रागी

150 ग्रॅम

खालील बाबी 50 बालकाांसाठी प्रती धदन

हमरपूड

25 ग्रॅम

जीरे बीया

25 ग्रॅम

उडीद डाळ

50 ग्रॅम

मोिरी

50 ग्रॅम

ओवा

50 ग्रॅम

(कोंबडीच्या माांसाच्या धदवशी 10 धक.ग्रॅ.साठी)

गरम मसाला

10 ग्रॅम

खोबरा

150 ग्रॅम

खसखस

150 ग्रॅम

शदगदाणा िेल

500 ग्रॅम

आजारी बालकाांकधरता

पाव

500 ग्रॅम

दूि

500 हमली

हखचडी

300 ग्रॅम

¨É½þÉ®úÉ¹]Åõ ¶ÉÉºÉxÉ ®úÉVÉ{ÉjÉ +ºÉÉvÉÉ®úhÉ ¦ÉÉMÉ SÉÉ®ú-+ö, ¨ÉÉSÉÇ 14, 2018/¡òÉ±MÉÖxÉ 23, ¶ÉEäò 1939

इतर बाबी

एल.पी.जी. गॅस केवळ स्वयंपाकाकहरिा

सुट्टी, सण, खेळ व सांस्कृहिक हदवस आहण राष्ट्रीय सण- उत्सवाच्या हदवशी बालकांना हवशेष

जेवण देिा येईल.

अभगके व आजारी बालकांना त्यांच्या आवर्शयक आिारावरील डॉतटरांच्या सल्ल्यानुसार

हवशेष आिार देण्याि येईल.

आवर्शयकिेनुसार प्रत्येक बालकाची गरज लक्षाि घेऊन त्यास पूरक लोि आहण फोलीक

आम्ल घटकांचा पुरवता करण्याि येईल.

हवद्यार्ी सहमिीशी हवचारहवहनमय करुन त्या-त्या हदवसाच्या अन्नपदार्गची सूची ियार करुन

भोजनगृिाि लावली जाईल.

ऋिूमानानुसार आहण प्रादेहशक हभन्निेनुसार आिाराि बदल करिा येिील. आिाराि

सुचवलेले बदल िे खाली हदलेले आिेि :-

एक)हवहवि प्रकारच्या डाळी म्िणजे िूर, मूग आहण िरभरा यांचा आिाराि आलटून पालटून

वापर करिा येईल;

दोन) मांसािाराच्या हदवशी, शाकािारी बालकांना प्रत्येकी एकिर 60 ग्रॅम गूळ आहण 60 ग्रॅम

शदगदाणे यांच्यािून बनहवलेला लाडू ककवा इिर कोणिेिी हमष्ट्तान्न ककवा 100 ग्रॅम पनीरचा

पदार्ग देण्याि येईल;

िीन) आतवडयािून एकदा मेर्ी, पालक, मोिरी (राई), घुंगरु (गोगुरा, र्ोटाकुरा) ककवा इिर

भाज्या इ. पालेभाज्या देखील देण्याि येिील. जर एखाद्या संस्र्ेची परसबाग असेल िर त्यािून

पालेभाज्या हपकहवल्या जािील आहण त्यांचा आिाराि वापर करण्याि येईल, आहण अहिक्षक

हवहवि प्रकारचा भाजीपाला देण्याचा प्रयत्न करील आहण एकच भाजी आतवडयािून अहिक

वेळा हदली जाणार नािी, असे पािील;

चार) ऋिुमानानुसार उपलब्ि िोणारी फळे पुरेशा प्रमाणाि आलटून पालटून रीिीने

पुरहवण्याि येिील;

¨É½þÉ®úÉ¹]Åõ ¶ÉÉºÉxÉ ®úÉVÉ{ÉjÉ +ºÉÉvÉÉ®úhÉ ¦ÉÉMÉ SÉÉ®ú-+ö, ¨ÉÉSÉÇ 14, 2018/¡òÉ±MÉÖxÉ 23, ¶ÉEäò 1939

पाच) प्रभारी व्यतिीस िीला आवर्शयक वाटेल िेव्िा डॉतटरने केलेल्या सूचनेनुसार ककवा

संस्र्ेच्या व्यतिीगि प्रकरणािील आिाराच्या प्रमाणाि हनिारीि प्रमाणापेक्षा अहिक िोणार

नािी या शिीच्या अिीन रािून िात्पुरिे फेरफार करिा येिील;

(सिा) प्रभारी व्यतिी सवग बालकांना सभ्यिापूवगक हरिीने अन्न वाढले जाि असल्याची खात्री

करील;

(साि) जेवणाच्या वेळा आहण पदार्ांची यादी.

(एक) अल्पोपहार- सकाळी 7.30 ते सकाळी 8.30

(क) उपमा/ इडली/ पोिा / सँडवीच / हमसळ / अंडे, गिू ककवा रागीपासून बनवलेल्या चपात्या

ककवा कोणिािी इिर अन्नपदार्ग;

(ख) चटणी ककवा िाजी पालेभाजी ककवा िाजी कोकर्बीर ककवा नारळ आहण पुिणा डाळ

इत्यादी डाळी ककवा भाजी अन्नपदार्ाप्रमाणे देण्याि येईल;

(ग) दूि;

(घ) पुरेशा प्रमाणािील कोणिीिी िंगामी फळे.

(दोन) मध्यान्ह भोजन, दुपारी 12.30 ते 1.30 वा. आधण रात्रीचे जेवण सांध्याकाळी

7.30 ते 8.30 वा.

(क) भाि ककवा चपात्या/ भाकरी ककवा दोन्िी;

(ख) रस्साभाजी, परंिु त्याच हदवशी दोन्िी जेवणांमिील लागोपातची पुनरावृ्ी असणार नािी;

(ग) सांबर हकवा डाळ ककवा मोड आलेली कडिान्ये;

(घ) िाक ककवा दिी.

(तीन) मध्यान्ह भोजन आधण रात्रीचे भोजनादरम्यान 4-5 वाजता चहा आधण नाश्ता.

(चार) इतर:

(क)

ऋिुमानानुसार अन्नपदार्ांची यादी आहण अन्नाचे हविरण करण्याकहरिा वेळेि

फेरफार करण्याचा स्वेच्छाहिकार प्रभारी व्यतिीस असेल;

(ख)

संस्र्ेच्या डॉतटरांच्या सूचनेवरुन ककवा प्रभारी व्यतिीच्या स्वेच्छाहिकारे, ज्यास

त्याच्या अनारोग्यामुळे हनयहमि अन्न घेण्यास प्रहिबंि केलेला असेल अशा प्रत्येक आजारी

बालकास, आजारी बालकाकहरिा असलेल्या प्रमाणाप्रमाणे वैद्यकीय पथ्यािार देण्याि येईल;

¨É½þÉ®úÉ¹]Åõ ¶ÉÉºÉxÉ ®úÉVÉ{ÉjÉ +ºÉÉvÉÉ®úhÉ ¦ÉÉMÉ SÉÉ®ú-+ö, ¨ÉÉSÉÇ 14, 2018/¡òÉ±MÉÖxÉ 23, ¶ÉEäò 1939

(ग) संस्र्ेच्या डॉतटरांच्या सूचनेनुसार बालकाला हनयहमि आिाराबरोबरच वजन वाढहवण्यासाती

ककवा इिर आरोग्यहवषयक कारणांसाती दूि, अंडी, साखर आहण फळांसारखा आिार

पोषणाकहरिा देिा येईल,आहण दैहनक हशिावाटपाची गणना करण्याचे प्रयोजनाकहरिा आजारी

बालक हदवसाचे संख्येमिून वगळिा येईल;

(घ) राष्ट्रीय सणाच्या हदवशी आहण सण- उत्सव प्रसंगी बालकांची काळजी घेणा-या संस्र्ेिून मुलांना

हवशेष भोजन ककवा रात्रीचे जेवण देिा येईल. बालकांची काळजी घेणा-या संस्र्ेच्या प्रभारी

व्यतिीने तरवून हदलेल्या अंदाजपत्रकानुसार िे सण व उत्सवाचे हदवस असे.-

(क) प्रजास्ाक हदन (26 जानेवारी);

(ख) स्वािंत्र्य हदन (15 ऑगस्ट) ;

(ग)

मिात्मा गांिी जयंिी (2 ऑतटोबर) ;

(घ)

बालहदन (14 नोव्िदबर);

(ङ) राष्ट्रीय सण;

(च)

स्र्ाहनक सण ;

(छ)

बालकांची काळजी घेणा-या संस्र्ेचा वार्थषक हदवस.

(ड.) शतयिोवर, बालकांची काळजी घेणा-या संस्र्ेिील पदार्गसूहचि बसिील असेच पोषण दजा

आहण पोषणमुल्य असलेले खाद्यपदार्ग भोजन दान हवहनयहमि करण्याि येईल.

36. वैद्यकीय देखभाल :-

(1) सवग बालकांची काळजी घेणा-या संस्र्ांमधये आतवडयािून एकदा आहण जेव्िा जेव्िा आवर्शयक

असेल िेव्िा िािडीने उपचार करण्यासाती बोलावल्यावर वैद्यकीय अहिकारी उपलब्ि करुन देण्याि

येईल.

(2) एक पहरचया ककवा आरोग्य सेवक संपूणग हदवसभरासाती उपलब्ि करुन देण्याि येईल.

(3) बालकांची काळजी घेणारी प्रत्येक संस्र्ा.-

(एक) संस्र्ेमधये दाखल झालेल्या प्रत्येक बालकाची, िे दाखल झाल्यापासून चोवीस िासाच्या आि

वैद्यकीय अहिकाऱ्याव्दारे वैद्यकीय िपासणी करण्याची व हवशेष प्रकरणांमधये ककवा

वैद्यकीयदृष्ट्टया िािडीच्या प्रसंगी िात्काळ वैद्यकीय िपासणी करण्याची व्यवस्र्ा करील;

¨É½þÉ®úÉ¹]Åõ ¶ÉÉºÉxÉ ®úÉVÉ{ÉjÉ +ºÉÉvÉÉ®úhÉ ¦ÉÉMÉ SÉÉ®ú-+ö, ¨ÉÉSÉÇ 14, 2018/¡òÉ±MÉÖxÉ 23, ¶ÉEäò 1939

(दोन) बालकाच्या स्र्ानांिरणाच्या वेळी, त्याचे स्र्ानांिरण करण्याच्या चोवीस िास अगोदर वैद्यकीय

अहिकाऱ्याकडून त्याची वैद्यकीय िपासणी करण्याची व्यवस्र्ा करील;

(िीन) प्रत्येक बालकाच्या केलेल्या माहसक वैद्यकीय िपासणीच्या आिारे त्याचा वैद्यकीय अहभलेख

तेवील व त्याला आवर्शयक िी वैद्यकीय सुहविा पुरहवल;

(चार) त्या वैद्यकीय अहभलेखाि वजन व उंची, कोणिािी आजार व केलेले उपचार आहण अन्य

शारीहरक ककवा मानहसक समस्या यांचा समावेश असल्याची खािरजमा करील;

(पाच) बालकाची दंि िपासणी, नेत्र िपासणी, कुपोषणाचे परेक्षण (क्स्कनींग) व त्वचारोग यांसि

त्रैमाहसक वैद्यकीय िपासणीची सुहविा व त्यावरील उपचाराची सोय उपलब्ि करील;

(सिा) प्रत्येक संस्र्ेि प्रर्मोपचार संच व प्रर्मोपचार करण्यासाती प्रहशहक्षि सवग कमगचारी वगग

असेल;

(साि) बालकांच्या लसीकरणासाती आवर्शयक िी व्यवस्र्ा करील आहण असे पत्रक वैयक्तिक

काळजी आराखडयाचा एक भाग म्िणून तेवण्याि येईल;

(आत) संसगगजन्य ककवा सार्ीच्या रोगांचा फैलाव झाल्यास अशा वेळी प्रहिबंिात्मक उपाययोजना

करील;

(नऊ) आजारी बालकास सिि वैद्यकीय देखरेखीखाली तेवील;

(दिा) बालकाच्या मािाहपत्याची ककवा पालकाची पूवगसंमिी घेिल्याहशवाय, मात्र बालकाच्या

मािाहपत्याशी ककवा पालकाशी संपकग िोऊ शकि नसेल आहण बालकाची अवस्र्ा अशी

असेल की, आणखी कोणत्यािी हवलंबामुळे अनावर्शयकहरत्या बालकाच्या आरोग्यावर

पहरणाम ककवा त्याला इजा िोऊ शकिे, असे वैद्यकीय अहिकाऱ्याचे मि िोईल अशा

पहरक्स्र्िी व्यहिहरति बालकाच्या मािा हपत्यांची ककवा पालकांची पूवगसंमिी न घेिा कोणत्यािी

बालकावर रुग्णालयाि िोणाऱ्या शस्त्रहक्रयेमधये कोणिािी शस्त्रहक्रयात्मक िस्िक्षेप करणार

नािी. ककवा या बाबिीि संस्र्ेच्या प्रभारी व्यतिीची िशा आशयाची लेखी संमिी

घेिल्याहशवाय कोणत्यािी रुग् णालयाि कोणिािी शस्त्रहक्रयात्मक उपचार करणार नािी;

¨É½þÉ®úÉ¹]Åõ ¶ÉÉºÉxÉ ®úÉVÉ{ÉjÉ +ºÉÉvÉÉ®úhÉ ¦ÉÉMÉ SÉÉ®ú-+ö, ¨ÉÉSÉÇ 14, 2018/¡òÉ±MÉÖxÉ 23, ¶ÉEäò 1939

(अकरा) प्रत्येक बालकाचे हनयहमि समुपदेशन करील ककवा िे करण्याची व्यवस्र्ा करील आहण

संस्र्ाच्या पहरवास्िुमधये समुपदेशन सत्रांसाती स्विंत्र कक्ष आहण आवर्शयक असल्यास

हवशेषीकृि मानहसक आरोग्य कदरियाि पातवण्याची सोय यांसि त्यांना अशा सेवांची गरज

असेल अशा बालकांसाती हवहनर्थदष्ट्ट मानहसक आरोग्य उपचार हमळण्यासाती खािरजमा

करील;

(बारा) ज्या बालकांना हवशेष अंमली पदार्ग व्यसनमुतिी व पुनवगसन कायगक्रमाची गरज आिे, त्यांना

ज्या हतकाणी बालकांचे वय, कलग व अन्य हनदेशांनुसार अिगिाप्राप्ि व्यतिीव्दारे असे कायगक्रम

राबहवण्याि येिाि, अशा समुहचि कदरियाकडे पातहवण्याि येईल ;आहण

(िेरा) आवर्शयकिेनुरुप व्यवसायोपचार, उच्चारण उपचार (वाचा शुधदी उपचार) भौहिकोपचार इ.

यांसारखे हवशेषीकृि उपचार देईल ककवा िे देण्याची व्यवस्र्ा करील.

(4) सवग बालकांना संस्र्ेि दाखल करिाना, बालकांची िपासणी केल्यावर आहण मािा-हपिा ककवा

पालक ककवा संस्र्ाप्रमुख यांच्याकडून एच.आय.व्िी. चाचणी करण्यासातीची संमिी घेिल्यावर

डॉतटरांनी सूचवल्याप्रमाणे रति चाचणी (बेसलाईन इन्व्िेस्टीगेशन ऑफ कंप्लीट ब्लड काऊंट

(सीबीसी), मूत्र िपासणी (युरीन रुटीन), एच.आय.व्िी., व्िी.डी.आर.एस., िेपटायटीस बी, व

िेपटायटीस सी िपासणी, ॲलजी ककवा अंमली रियव्ये याबाबिचे उपचार करण्याि येिील.

(5) मंडळाच्या ककवा सहमिीच्या ककवा बाल न्यायालयाच्या आदेशाव्दारे आवर्शयक केल्यास, लैंहगक

अपरािास बळी पडलेल्यांसाती गभगिारणा परीक्षा ककवा आजारपणासातीच्या िपासण्या केल्या

जािील, अशा प्रकरणी हजल्िा बालक संरक्षण कक्ष, िशी गरज असल्यास, वैद्यकीय गभगसमापण

अहिहनयम, 1971 (1971 चा 34) यामधये हदलेली पधदिी अनुसरील.

(6) राज्य शासन, हजल्िा बाल संरक्षण कक्षामाफगि वैद्यकीय अहिकाऱ्याच्या हशफारशीवरुन संप्रेरकजन्य

आजार, कमजोर रोगप्रहिकारक्षमिा (इम्युनो कॉम्प्रमाईझ्ड) शाहररीक व मानहसक कमजोरी यांसारखे

हवशेष रोगाचे हनदान झालेल्या बालकांसाती उपचाराची सोय उपलब्ि करुन देण्याि येईल. बालकाला

हवशेष देखभाल सुहविेि ककवा रुग्णालयाि तेवण्याि येईल आहण त्याला आवर्शयक त्या वैद्यकीय/

मानसशास्त्रीय सेवा पुरहवण्याि येिील आहण मानसशास्त्रीय पातबळ ककवा उपचार देण्याि येिील.

¨É½þÉ®úÉ¹]Åõ ¶ÉÉºÉxÉ ®úÉVÉ{ÉjÉ +ºÉÉvÉÉ®úhÉ ¦ÉÉMÉ SÉÉ®ú-+ö, ¨ÉÉSÉÇ 14, 2018/¡òÉ±MÉÖxÉ 23, ¶ÉEäò 1939

(7) वयाि आलेल्या सवग मुलींना, त्यांच्यािील लोि न्यूनिा जाणून घेण्यासाती आरोग्य चाचण्या करुन

घ्याव्या लागिील. त्यासाती आवर्शयक असल्यास, पोषण आराखडा व औषिे, आिारिज्ञ व हनयुति

केलेल्या डॉतटरांकडून हविीि करण्याि येिील.

(8) बालकांची काळजी घेणा-या संस्र्ेव्दारे प्रत्येक बालकाची मनो-सामाहजक माहििी तेवण्याि येईल

आहण वैयक्तिक काळजी आराखडयाचा भाग म्िणून िी अद्ययावि करण्याि येईल. जेव्िा गरज

भासेल िेव्िा हवशेष हनरीक्षणाच्या नोंदी तेवण्याि येिील. संस्र्ेची प्रभारी व्यतिी, करण्याि आलेल्या

हशफारशींचे यर्ोहचि हरिीने अनुपालन करण्याि येि असल्याची सुहनक्र्शचिी करील.

37. मानधसक आरोग्य :-

(1) संस्र्ेिील वािावरण छळ हवरिीि, मुलांना पहरक्स्र्िीशी जुळवून घेण्याजोगे व मुलांचा आत्महवर्शवास

वाढवण्याजोगे असावे.

(2) संस्र्ेमधये बालकांची देखभाल करण्याि गुंिलेल्या सवग व्यतिी, उपचारिज्ञांनी सुचहवलेले वािावरण

हनमाण करण्याि व त्यादृष्ट्टीने काम करण्याि सिभागी िोिील.

(3) वािावरण आिाहरि उपचार व व्यतिीगि उपचार पधदिी, सवग संस्र्ांमिील प्रत्येक बालकास देण्याि

आली पाहिजे आहण सवग संस्र्ांमधये िशी िरिूद करण्याि येईल .

स्पष्ट्टीकरण:- या उपहनयमाच्या प्रयोजनार्ग “वािावरण आिाहरि उपचार” िी बालकांना त्यांचे आयुष्ट्य

पुन्िा मागावर आणून देणारी एक प्रहक्रया असून, िी प्रत्येक बालकाच्या उपजि गुणांचे चीज िोण्याच्या

आहण त्यांना त्यांच्या आयुष्ट्यासंबंिािील बाबींची हनवड व हनणगय घेण्याचा अहिकार हमळू शकेल या

दृष्ट्टीने संस्र्ेिील वािावरण व संस्कृिी राखण्यासाती सुरु करण्याि येईल आहण अशा हरिीने मुलांवर

झालेले गंभीर मानहसक पहरणाम दूर करणाऱ्या अशा उपक्रमांमुळे बालकांना त्यांच्या नकारात्मक

अनुभवांमिून बािेर काढून त्यांचा हवकास साििा येईल व त्यांच्या समस्या जाणून घेिा येिील.

(4) व्यतिीगि उपचार पधदिी िी एक हवशेषीकृि प्रहकया असून प्रत्येक संस्र्ा एक हवशेष मानसोपचार

प्रहक्रया म्िणून िरिूद करील.

(5) बालकांना हवशेषीकृि व हनयहमि व्यतिीगि उपचारपधदिी देण्यासाती प्रत्येक संस्र्ेि प्रहशहक्षि

समुपदेशकांची सेवा ककवा बाल मागगदशगक कदरिये, मानसशास्त्र व मनोहवकारशास्त्र हवभाग ककवा ित्सम

शासकीय व स्वयंसेवी संस्र्ा यांसारख्या बाय अहभकरणांचा सियोग घेिला जाईल. प्रत्येक बालकाने

¨É½þÉ®úÉ¹]Åõ ¶ÉÉºÉxÉ ®úÉVÉ{ÉjÉ +ºÉÉvÉÉ®úhÉ ¦ÉÉMÉ SÉÉ®ú-+ö, ¨ÉÉSÉÇ 14, 2018/¡òÉ±MÉÖxÉ 23, ¶ÉEäò 1939

जर अशी सेवा त्यास उपलब्ि करुन देण्याची मागणी केली असल्यास, त्याला/ हिला समुपदेशक/

सामाहजक कायगकत्याकडे र्ेट संपकग करिा येईल.

(6) आवर्शयकिेनुसार, मानहसक आरोग्य िज्ञांच्या हशफारशींची आवर्शयकिेनुरुप प्रत्येक प्रकरणाची नस्िी

तेवण्याि येईल.

(7) कोणत्यािी बालकास, त्याच्या मानहसक आरोग्यहवषयक समस्येसाती प्रहशहक्षि मानहसक आरोग्य

व्यावसाहयकांकडून त्याची मानसशास्त्रीय हचहकत्सा व हनदान करण्याि आल्याहशवाय त्याच्यावर

औषिोपचार केले जाणार नािीि.

(8) बालकावर केवळ प्रहशहक्षि वैद्यकीय कमगचाऱ्यांकडून औषिोपचार केले जािील आहण त्याच्यावर

संस्र्ेिील अन्य कोणत्यािी कमगचाऱ्यांकडून औषिोपचार केले जाणार नािीि. औषिे मुलांपासून

सुरहक्षि अंिरावर तेवण्याि येिील.

38. धशक्षण.-

1) बालकांची काळजी घेणा-या संस्र्ेिील, त्यांच्या वास्िव्याचा कालाविी हवचाराि न घेिा, बालकाचे

वय, क्षमिा व त्याची गरज यांनुसार आहण बालकांच्या मोफि व सतिीच्या हशक्षणाचा अहिकार

अहिहनयम,2009 (2009चा 35) अनुसार प्रत्येक संस्र्ा संस्र्ेिील सवग बालकांना हशक्षण देईल.

2) बालकांना मुख्य प्रवािाि आणण्यासाती औपचाहरक शाळांबरोबरच हवशेष शाळा, पूरक शाळा, िज्ञ

हशक्षक असलेली ना- नफा, ना -िोटा ित्वावर चालहवण्याि येणारी हवशेष बालकांसातीची शाळा,

मुति शाळा, आवर्शयक असेल िेर्े अनौपचाहरक हशक्षण व अधययन घेण्याची सोय व हशक्षणाच्या

अहिकाहिक संिी उपलब्ि करुन देण्याि येिील.

3) जेव्िा जेव्िा आवर्शयक असेल िेव्िा स्वयंसेवी सेवांना उ्ेजन देऊन ककवा हवशेष हशक्षण कदरिय ककवा

हशक्षक यांच्या जोडीने संस्र्ेिील शाळेि जाणाऱ्या बालकांना हवशेष हशक्षण उपलब्ि करुन हदले

जाईल.

4) शारीहरकदृष्ट्टया ककवा बौक्धदकदृष्ट्टया हवशेष गरजा असलेल्या बालकांच्या शैक्षहणक आवर्शयकिांची

पूिगिा करण्यासाती हवशेषीकृि प्रहशक्षक व िज्ञ यांची नेमणूक करण्याि येईल. अधययन हवकलांगिा

ओळखून िे हनक्र्शचि केले जािील व त्याचा वैयक्तिक काळजी आराखडयाि समावेश केला जाईल

आहण िसे बालक, हशक्षक व देखभाल करणाऱ्या अन्य व्यतिींना कळहवण्याि येईल. प्रहशहक्षि

व्यावसाहयकांकडून बालकास अहिक सिाय्य हमळवून हदले जाईल.

¨É½þÉ®úÉ¹]Åõ ¶ÉÉºÉxÉ ®úÉVÉ{ÉjÉ +ºÉÉvÉÉ®úhÉ ¦ÉÉMÉ SÉÉ®ú-+ö, ¨ÉÉSÉÇ 14, 2018/¡òÉ±MÉÖxÉ 23, ¶ÉEäò 1939

5) आवर्शयक असल्यास, संस्र्ा व स्वयंसेवी संघटना यांच्या सिाय्याने हनयहमिपणे शैक्षहणक कायगक्रम

चालहवण्याि येिील आहण त्याचा अिवाल िीन महिन्यांिून एकदा यर्ाक्स्र्िी मंडळ ककवा सहमिी

ककवा बाल न्यायालय यांच्याकडे सादर करण्याि येिील.

6) बालकांची काळजी घेणा-या संस्र्ेच्या प्रभारी व्यतिीमाफगि बालकास हशष्ट्यवृिी, अनुदान व योजना

आहण प्रायोजकत्व उपलब्ि करुन देण्याि येईल.

39. व्यावसाधयक प्रधशक्षण.-

1) बालकांची काळजी घेणा-या संस्र्ेमधये ककवा बािेर अशा दोन्िी हतकाणी बालकांना त्यांचे वय,

अहभयोग्यिा, आवड व क्षमिा यांनुसार उपयुति असे कमी कालाविीचे व दीघग कालाविीचे

व्यावसाहयक प्रहशक्षण हदले जाईल.

2) व्यावसाहयक प्रहशक्षणामधये बालकांना कौशल्याहिक्ष्ट्ति व बालकांच्या आवडीवर आिाहरि प्रहशक्षण

देणे, पातयक्रमाच्या अखेरीस योग्य रोजगार देण्याचे उहद्दष्ट्ट यांचा समावेश असेल. व्यावसाहयक

प्रहशक्षण देणारी संस्र्ा, प्रािान्याने शासन मान्यिाप्राप्ि संस्र्ा पातयक्रम पूणग झाल्यावर प्रमाणपत्र देईल.

3) जर बालकांची काळजी घेणा-या संस्र्ेच्या पहरवास्िू बािेर व्यावसाहयक प्रहशक्षण देण्याि येि असेल

िर, हवशेष करुन ज्यांना िोका आिे अशा बालकांसाती योग्य त्या सुरक्षेची िजवीज करण्याि येईल.

4) कायगक्रमास उपक्स्र्ि रािणाऱ्या सवग बालकांची नोंद तेवण्याि येईल आहण प्रत्येक बालकाच्या प्रगिीचा

आढावा घेण्याि येईल. यासंबंिािील अिवाल, िीन महिन्यांिून एकदा यर्ाक्स्र्िी, मंडळ ककवा सहमिी

ककवा बाल न्यायालयास सादर केला जाईल.

5) बालकांची काळजी घेणा-या संस्र्ेची प्रभारी व्यतिी , अशा व्यावसाहयक प्रहशक्षणासाती पातवण्याि

आलेल्या बालकांना अशा व्यावसाहयक प्रहशक्षणासाती आवर्शयक साहित्य सामग्रीची िरिूद करण्याि

आली असल्याची सुहनक्र्शचि करील.

40. मनोरांजन धवर्यक सुधविा.-

1) मनोरंजनहवषयक सुहविांमधये बैते (इनडोअर) व मैदानी खेळ, योगासने व धयानिारणा, संगीि,

दूरदशगन, सिली व सिप्रवास (छोटी सिल) सांस्कृहिक कायगक्रम, बागकाम व ग्रंर्ालय, इत्यादी यांचा

समावेश असेल.

2) मैदानी क्रीडा व खेळांसाती पुरेशी जागा उपलब्ि करुन देण्याि येईल.

¨É½þÉ®úÉ¹]Åõ ¶ÉÉºÉxÉ ®úÉVÉ{ÉjÉ +ºÉÉvÉÉ®úhÉ ¦ÉÉMÉ SÉÉ®ú-+ö, ¨ÉÉSÉÇ 14, 2018/¡òÉ±MÉÖxÉ 23, ¶ÉEäò 1939

3) सिल व छोटी सिल यांमधये, शैक्षहणक जत्रा ( प्रदशगन) ककवा हवज्ञान जत्रा (मिोत्सव/प्रदशगन)

वस्िुसंग्रिालय िारांगण, वनस्पिी उद्यान, प्राणीशास्त्र उद्यान, इत्यादींचा समावेश करण्याि येईल.

4) िीन महिन्यांिून एकदा सणांच्या ककवा राष्ट्रीय सणांच्या हदवशी सांस्कृहिक कायगक्रमांचे ककवा क्रीडा

स्पिांचे आयोजन करण्याि येईल.

5) ग्रंर्ालयाि बालकांसाती बालकस्नेिी वािावरण तेवण्याि येईल. िेर्े प्रादेहशक भाषेिील पुस्िके,

वृ्पत्रे, बालकांसातीची माहसके कोडयांची पुस्िके, हचत्रांची पुस्िके, ब्रेल हलपीिील पुस्िके, दृक-श्राव्य

उपकरणे, इत्यादी तेवण्याि येिील.

6) बालकांना माळयाकडून बागकामाची िांहत्रक सािने पुरवून संस्र्ेिील एक कोपरा बागकामासाती

उपलब्ि करुन देण्याि येईल.

7) प्रत्येक बालकाच्या उपचार प्रहक्रयेि वाढ करण्यासाती मनोरंजनात्मक उपक्रमांच्या यादींमधये संगीि,

नृत्य व कला उपचार पधदिीचा समावेश करण्याि यावा.

8) आवर्शयकिा असल्यास, अशासकीय संघटना आहण संस्र्ांच्या सिाय्याने उपक्रमांचा हनयहमिपणा

राखण्याि येईल. आहण मंडळ ककवा सहमिी ककवा यर्ाक्स्र्िी, बाल न्यायालय यांना त्रैमाहसक ित्त्वावर

अिवाल सादर करण्याि येईल.

41. व्यवस््ापन सधमती.-

1) बालकांची काळजी घेणा-या प्रत्येक संस्र्ेि व्यवस्र्ापनासाती आहण प्रत्येक बालकाच्या प्रगिीचे

संहनयंत्रण करण्यासाती एक व्यवस्र्ापन सहमिी असेल.

2) वैयक्तिक काळजी आराखडयानुसार योग्य संगोपन व उपचार याची सुहनक्र्शचिी िोण्यासाती वय,

आवर्शयक संगोपनाचा प्रकार, शाहररीक व मानहसक आरोग्य आहण वास्िव्याचा कालाविी या

आिारावर बालकांचे गट पाडण्याि येिील.

3) व्यवस्र्ापन सहमिीि पुढील सदस्यांचा समावेश असेल:-

एक) हजल्िा बाल संरक्षण अहिकारी (हजल्िा बाल संरक्षण कक्ष ) - अधयक्ष

दोन) प्रभारी व्यतिी-

सदस्य -सहचव

िीन) पहरहवक्षा अहिकारी ककवा बाल कल्याण अहिकारी ककवा

व्यक्तिहवहशष्ट्ट कायगकिा-

सदस्य

चार) वैद्यकीय अहिकारी -

सदस्य

¨É½þÉ®úÉ¹]Åõ ¶ÉÉºÉxÉ ®úÉVÉ{ÉjÉ +ºÉÉvÉÉ®úhÉ ¦ÉÉMÉ SÉÉ®ú-+ö, ¨ÉÉSÉÇ 14, 2018/¡òÉ±MÉÖxÉ 23, ¶ÉEäò 1939

पाच) मानसशास्त्रज्ञ ककवा समुपदेशक -

सदस्य

सिा) कायगशाळा पयगवेक्षक ककवा व्यवसाय हनदेशक -

सदस्य

साि) हशक्षक -

सदस्य

आत) मंडळ ककवा सहमिीचा सामाहजक कायगकिा -

सदस्य

नऊ) बालकांच्या सहमिीिील प्रत्येकी दोन बालक प्रहिहनिी -

सदस्य

दिा) अधयक्षांव्दारे हनयुति, बाल ितक व बाल संरक्षण

याहवषयी स्वारस्य व अनुभव असलेले नागरी समाजामिील

दोन प्रहिहनिी

सदस्य .

अकरा) व्यवस्र्ापन सहमिीच्या अधयक्षांच्या संमिीने कोणिेिी हवशेष हनमंहत्रि सदस्य

4) व्यवस्र्ापन सहमिी प्रत्येक हिमािीि हकमान एकदा ककवा आवर्शयकनिेनुसार हवचार करण्यास

ककवा पुनर्थवलोकनासाती बैतक घेईल:

एक) संस्र्ेि घेण्याि येणारी काळजी, रािण्याची व्यवस्र्ा, कायगक्षेत्र आहण पयगवेक्षणाचा प्रकार

ककवा आवर्शयक असेल िेर्े िस्िक्षेप;

दोन) वैद्यकीय सुहविा व उपचार;

िीन) अन्न (दजा हवहवििा आहण भोजनपत्रकासिीि) पाणी, स्वच्छिा व आरोग्यक्स्र्िी;

चार) मानहसक आरोग्याची व्यविाने;

पाच) बालकांच्या वैयक्तिक समस्या आहण संस्र्ात्मक समायोजन;

सिा) वैयक्तिक काळजी आराखड्यांचे हिमािी पुनर्थवलोकन;

साि) हविी हवषयक सिाय्य सेवांची िरिूद;

आत) व्यावसाहयक प्रहशक्षण आहण रोजगाराच्या संिी;

नऊ) हवकास कायगक्रम हशक्षण व जीवन कौशल्ये;

दिा) सामाहजक समायोजन, मनोरंजन, समाजकायग उपक्रम, मागगदशने आहण समुपदेशन;

अकरा) बालकांच्या गरजांशी संबंिीि प्रगिी, समायोजन आहण हनवास हवषयक कायगक्रमांचे

फेरबदल;

¨É½þÉ®úÉ¹]Åõ ¶ÉÉºÉxÉ ®úÉVÉ{ÉjÉ +ºÉÉvÉÉ®úhÉ ¦ÉÉMÉ SÉÉ®ú-+ö, ¨ÉÉSÉÇ 14, 2018/¡òÉ±MÉÖxÉ 23, ¶ÉEäò 1939

बारा) मुतििेनंिर ककवा पुन:स्र्ापनो्र पुनवगसन कायगक्रमाचे हनयोजन करणे आहण अनुरक्षण

सेवा आहण अहभकरणांसि असलेले आंिरहजल्िा ककवा यर्ाक्स्र्िी, आंिरराज्य जाळे यांच्या

सियोगाने दोन वषाच्या कालाविीसाती ककवा प्रकरणहनिाय पातपुरावा करणे;

िेरा)

मुतििेपूवी ककवा पुन:स्र्ापनेपूवीची ियारी;

चौदा) मुतििा ककवा पुन:स्र्ापन ककवा प्रत्यापगण;

पंिरा) मुतििेनंिर ककवा पुन:स्र्ापने्र ककवा प्रत्याविगनाचा पातपूरावा;

सोळा) पायाभूि आहण उपलब्ि सेवासहिि संगोपनाची हकमान प्रमाणके;

सिरा) दैहनक हनत्यक्रम;

अतरा) बालकांच्या हनवासी जीवनािील, जसे शैक्षहणक व्यावसाहयक उपक्रम मनोरंजन

आहण छंद यामिील सामुहिक सिभाग व स्वेच्छा सिभाग;

एकोहणस) िा अहिहनयम व हनयमांिंगगि संस्र्ेव्दारे तेवल्या जाणाऱ्या आवर्शयक सवग

नोंदवया यर्ोहचिहरत्या मुरियांहकि व स्वाक्षरीि आहण महिन्याच्या आढावा बैतकींमधये

नोंदवयांची िपासणी व पडिाळणी करणे;

वीस) बालकांच्या सहमिीशी संबंहिि बाबी आहण;

एकवीस) प्रभारी व्यतिी हनदशगनास आणण्याची शतयिा असेल अशी कोणिीिी अन्य बाब.

व्यवस्र्ापन सहमिी प्रत्येक संस्र्ेि िक्रार व हनवारण यंत्रणा स्र्ापन करील आहण

कायालयापासून दूर , बालकांना सिज पोिोचण्याजोग्या हतकाणी आहण बालकांचा हनवास

ककवा खोल्या ककवा शयनकक्षांच्या जवळ प्रत्येक संस्र्ेमधये बालकांची सूचना पेटी

बसहवण्याि येईल.

बालकांच्या सूचना पेटीची हकल्ली व्यवस्र्ापन सहमिीच्या अधयक्षांच्या िाब्याि असेल आहण

व्यवस्र्ापन सहमिीचा अधयक्ष ककवा हजल्िा बाल संरक्षण कक्षाचा प्रहिहनिी यांच्याकडून

बालक सहमिींच्या सदस्यांच्या उपक्स्र्िीिीि प्रत्येक महिन्याला िपासणी करण्याि येईल.

जर हिर्े कािी समस्या ककवा सूचनाबाबि िात्काळ लक्ष देण्याची आवर्शयकिा असेल िर

व्यवस्र्ापन सहमिीचा अधयक्ष व्यवस्र्ापन सहमिीशी चचा करण्यासाती आहण आवर्शयक

कायगवािीसाती िािडीची बैतक बोलहवल.

¨É½þÉ®úÉ¹]Åõ ¶ÉÉºÉxÉ ®úÉVÉ{ÉjÉ +ºÉÉvÉÉ®úhÉ ¦ÉÉMÉ SÉÉ®ú-+ö, ¨ÉÉSÉÇ 14, 2018/¡òÉ±MÉÖxÉ 23, ¶ÉEäò 1939

आपत्कालीन बैतका घेण्यासातीची गणपूिी िी, बालक सहमत्यांचे दोन सदस्य, व्यवस्र्ापन

सहमिीचा अधयक्ष,मंडळाचा ककवा यर्ाक्स्र्िी,सहमिीचा सदस्य आहण बालकांची काळजी

घेणा-या संस्र्ेचा प्रभारी व्यतिी या पाच सदस्यांनी िोईल.

संस्र्ेचा प्रभारी असलेल्या व्यतिीहवरुधद गंभीर आरोप ककवा िक्रार असल्यास िो

आपत्कालीन बैतकीि भाग घेणार नािी आहण त्याच्या जागी व्यवस्र्ापन सहमिीच्या उपलब्ि

असलेल्या दुसऱ्या सदस्याचा समावेश असेल.

10)

सूचना पेटीद्वारे हमळालेल्या सवग सूचना व आपत्कालीन बैतकीि घेिलेल्या हनणगयाच्या

अनुषंगाने केलेली कायगवािी ककवा करण्याची आवर्शयकिा असेलेली कायगवािी िी,

व्यवस्र्ापन सहमिीच्या माहसक बैतकीि चचा करण्यासाती व आढावा घेण्यासाती तेवण्याि

येईल.

11)

प्रत्येक संस्र्ेि, बालक सूचना नोंदविी तेवण्याि येईल. ज्यामधये िक्रारी व व्यवस्र्ापन

सहमिीने केलेल्या कायगवािीची यर्ोहचिरीत्या नोंद घेिलेली असेल आहण व्यवस्र्ापन

सहमिीच्या प्रत्येक माहसक बैतकीनंिर अशी कायगवािी व पातपुरावा याबाबि बाल सहमत्यांना

कळहवण्याि येईल.

12)

मंडळ ककवा सहमिी िी महिन्यािून हकमान एकदा बालक सूचना नोंदविीचा आढावा घेईल.

13)

सहमिीच्या अधयक्षास ककवा त्याने प्राहिकृि केलेल्या इिर कोणत्यािी व्यतिीस िक्रारपेटी

उघडिा येईल.

14)

व्यवस्र्ापन सहमिीच्या बैतकीच्या कायगवृ्ांिाची बैतकीच्या नोंदविीमधये नोंद घेण्याि येईल.

42. बालक सधमत्या.-

1) बालकांची काळजी घेणा-या संस्र्ेची प्रभारी व्यतिी, बालकांच्या हवहवि वयोगटांसाती म्िणजे 6 िे

10 वषे, 11िे 15वषे व 16िे 18वषे या वयोगटािील बालकांसाती , बालकांच्या सहमत्या स्र्ापन

करण्यास मदि करील आहण या बालकांच्या सहमत्या केवळ बालकांकडून गतीि करण्याि येिील.

2) अशा बालकांच्या सहमत्यांना पुढील कायगक्रमांमधये सिभागी िोण्यासाती प्रोत्सािन देण्याि येईल.

एक)

संस्र्ेची क्स्र्िी सुिारणे;

दोन) करण्याि येि असलेल्या संगोपनाच्या दजाचा आढावा घेणे;

¨É½þÉ®úÉ¹]Åõ ¶ÉÉºÉxÉ ®úÉVÉ{ÉjÉ +ºÉÉvÉÉ®úhÉ ¦ÉÉMÉ SÉÉ®ú-+ö, ¨ÉÉSÉÇ 14, 2018/¡òÉ±MÉÖxÉ 23, ¶ÉEäò 1939

िीन) हदनक्रम व आिाराचे प्रमाण ियार करणे;

चार) शैक्षहणक, व्यावसाहयक व करमणुकीच्या योजना हवकहसि करणे;

पाच) संकटांचे व्यवस्र्ापन करिाना एकमेकांचा आदर राखणे व एकमेकांना आिार देणे;

सिा)

समवयस्क व देखरेख करणाऱ्यांकडून िोणारा छळ व हपळवणूक याबद्दलची माहििी

कळहवणे;

साि) हभ्ीपत्रके ककवा बािमीपत्रे ककवा रंगकाम ककवा संगीि ककवा रंगभूमी

यामाफगि अहभव्यतिीस वाव देणे ;

आत) व्यवस्र्ापन सहमिीव्दारे संस्र्ेचे व्यवस्र्ापन करणे.

3) बालकांच्या सहमत्यांची प्रत्येक महिन्यािून एकदा बैतक घेिली जाईल आहण त्यांचे कायगक्रम व

कायगपधदिी यांची नोंद करण्यासाती एक नोंदविी तेवली आिे आहण िी नोंदविी व्यवस्र्ापन

सहमिीच्या माहसक बैतकींमधये सादर केली जािे याबाबि प्रभारी व्यतिी सुहनक्र्शचिी करील.

4) बालकांच्या सहमत्यांचे कामकाज सुरहळिपणे चालण्यासाती, त्यांना लेखनसामग्री जागा व

मागगदशगन यांसहिि आवर्शयक िी मदि व सािनसामग्री पुरहवली जािे याबाबि प्रभारी व्यतिी

सुहनक्र्शचिी करेल.

5) प्रभारी व्यतिीस शतय असेल िेर्वर बालकांच्या सहमत्या स्र्ापन करण्यासाती आहण त्यांचे

कामकाज चालहवण्यासाती स्र्ाहनक स्वंयसेवी संघटना ककवा बालकहिि िज्ज्ञ व्यतिी यांच्याकडून

सिाय्य मागिा येईल.

6) स्र्ाहनक स्वयंसेवी संघटना ककवा बाल सिभाग िज्ज्ञ व्यतिी या बालकांच्या सहमत्यांना पुढील

बाबिीि मदि करिील.

एक)

बालकांच्या प्रमुखांची हनवड करणे आहण दर 6 महिन्यांनी हनवडणूक घेण्यासाती

अनुसरावयाची कायगपधदिी ियार करणे;

दोन) हनवडणूका व माहसक बैतका घेणे;

िीन) बालकांच्या सहमत्यांचे कामकाज चालू रािण्यासाती हनयम ियार करणे व िे अनुसरणे;

¨É½þÉ®úÉ¹]Åõ ¶ÉÉºÉxÉ ®úÉVÉ{ÉjÉ +ºÉÉvÉÉ®úhÉ ¦ÉÉMÉ SÉÉ®ú-+ö, ¨ÉÉSÉÇ 14, 2018/¡òÉ±MÉÖxÉ 23, ¶ÉEäò 1939

चार) अहभलेख व बालकांची सूचना नोंदविी आहण इिर संबंहिि दस्िऐवज तेवणे;

आहण

पाच) इिर कोणिािी नाहवन्यपूणग उपक्रम.

7) व्यपस्र्ापन सहमिी िी प्रभारी व्यतिीकडून बालकांच्या सहमत्या स्र्ापन करणे व त्यांचे कामकाज

यासंबंिाि अिवाल मागवील, त्यांच्या माहसक बैतकींमधये या अिवालांचा आढावा घेईल आहण

आवर्शयक िी कायगवािी करील ककवा आवर्शयकिा असेल िेव्िा मंडळासमोर ककवा सहमिीसमोर िे

अिवाल तेवील.

43. तपासणी.-

1) राज्य शासन, राज्यस्िरीय आहण हजल्िास्िरीय िपासणी सहमत्या गतीि करील.

2) राज्यस्िरीय िपासणी सहमिीमधये खालील सदस्यांचा समावेश असेल :-

एक)

राज्य बाल संरक्षण सोसायटीचा सदस्य-सहचव,

अधयक्ष

दोन) िपासणी सहमिीच्या अधयक्षाने हनयुति केल्याप्रमाणे मंडळािील

सदस्य

ककवा सहमिीिील प्रहिहनिी,

िीन) राज्य बाल ितक संरक्षण आयोगाचा प्रहिहनिी,

सदस्य

चार)

राज्य द्कग्रिण स्त्रोि अहभकरण कायगक्रम व्यवस्र्ापक,

सदस्य

पाच)

आरोग्य हवभागाने हशफारस केलेला वैद्यकीय िज्ज्ञ,

सदस्य

सिा)

िपासणी सहमिीच्या अधयक्षाने हनयुति केल्याप्रमाणे बालसंरक्षण

सदस्य

िज्ज्ञ.

साि)

िपासणी सहमिीच्या अधयक्षाव्दारे हनयुति केलेला स्वयंसेवी

सदस्य

संघटनेचा प्रहिहनिी,

आत) िपासणी सहमिीच्या अधयक्षाव्दारे हनयूति केलेला नामांहकि

सदस्य

सामाहजक कायगकिा,

नऊ)

उपायुति, बाल हवकास.

सदस्य-सहचव.

¨É½þÉ®úÉ¹]Åõ ¶ÉÉºÉxÉ ®úÉVÉ{ÉjÉ +ºÉÉvÉÉ®úhÉ ¦ÉÉMÉ SÉÉ®ú-+ö, ¨ÉÉSÉÇ 14, 2018/¡òÉ±MÉÖxÉ 23, ¶ÉEäò 1939

3) राज्य िपासणी सहमिी, अहिहनयमाच्या कलम (1) च्या पोट-कलम (21) नुसार, राज्यािील

बालकांचे वास्िव्य असलेल्या संस्र्ाची नमुना 41 प्रमाणे िपासणी करेल.

4) राज्य िपासणी सहमिी, बालकांचे वास्िव्य असलेल्या संस्र्ामधये काळजी व संरक्षणाची गरज

असलेली बालके आिेि याची हनक्र्शचिी करण्यासाती अशा संस्र्ांची यादृक्च्छकपणे िपासणी करील.

5) राज्य िपासणी सहमिी अहिहनयमाच्या अंमलबजावणी करणा-या हवभागाचे सहचव यांचेकडे

अिवाल सादर करील.

6) राज्य िपासणी सहमिी, अहिहनयम आहण त्याखाली केलेले हनयम यांच्या िरिुदीनुसार संस्र्ांची

सुिारणा आहण हवकासाची कायगवािी करण्यासाती राज्य बाल संरक्षण सोसायटी ककवा हजल्िा बाल

संरक्षण कक्ष यांना हशफारस करेल.

7) राज्य िपासणी सहमिी, बालकांच्या हििाकरीिा संस्र्ेला भेट देऊन बालकांशी संवाद सािील

आहण त्यांचे अहभप्राय घेईल.

8) हजल्िा िपासणी सहमिीि पुढील सदस्यांचा समावेश असेल:-

एक) हजल्िा दंडाहिकारी;

अधयक्ष

दोन) हजल्िा आरोग्य अहिकारी;

सदस्य

िीन) बाल ितक,संगोपन,संरक्षण व कल्याण या क्षेत्राि

सदस्य

कायगरि असलेल्या नागरी समूिाचा एक सदस्य;

चार) बाल कल्याण सहमिीचा एक सदस्य;

सदस्य

पाच) बाल न्याय मंडळाचा एक सदस्य;

सदस्य

सिा) बालकांसोबि काम करण्याचा अनुभव असलेला एक

सदस्य

मानसोपचार िज्ञ;

साि) हजल्िा महिला व बालहवकास अहिकारी

सदस्य- सहचव.

9) हजल्िा िपासणी सहमिी नमुना 41 मधये हजल्ियािील सवग बालकांची काळजी घेणा-या संस्र्ांची

िपासणी करील.

¨É½þÉ®úÉ¹]Åõ ¶ÉÉºÉxÉ ®úÉVÉ{ÉjÉ +ºÉÉvÉÉ®úhÉ ¦ÉÉMÉ SÉÉ®ú-+ö, ¨ÉÉSÉÇ 14, 2018/¡òÉ±MÉÖxÉ 23, ¶ÉEäò 1939

10) हजल्ियािील बालकांचे वास्िव्य असलेल्या संस्र्ांमिील सुहविांची िपासणी हकमान िीन

महिन्यािून एकदा करण्याि येईल.

11)

हजल्िा िपासणी सहमिी हनष्ट्कषाचा अिवाल हजल्िा बाल संरक्षण कक्ष आहण मिाराष्ट्र राज्य

बाल संरक्षण सोसायटी याच्यामाफगि आवर्शयकिेनुसार राज्य शासनाकडे सादर करील आहण

अहिहनयम व त्याखाली करण्याि आलेले हनयम याच्या िरिुदीनुसार बालकांची काळजी घेणा-या

संस्र्ांची सुिारणा व हवकास करण्यासाती सूचना सुधदा करील.

12)

हजल्िा िपासणी सहमिी बालकांच्या हििाकरीिा संस्र्ेला भेट देऊन बालकांशी संवाद सािेल

आहण त्यांचे अहभप्राय घेईल.

13)

हजल्िा बाल संरक्षण कक्ष, हजल्िा िपासणी सहमिीच्या अिवालावर आवर्शयक िो पातपुरावा

करण्याची कायगवािी करेल आहण कायगवािीचा अिवाल मिाराष्ट्र राज्य बाल संरक्षण सोसायटी

याच्यामाफगि आवर्शयकिेनुसार राज्य शासनाकडे सादर करील.

44. मूल्यमापन.- 1) या अहिहनयमानुसार कायगरि मंडळ, सहमिी, बालकांसाती हवशेष पोलीस

पर्क,नोदणींकृ् संस्र्ा ककवा मान्यिाप्राप्ि सोयी सुहविा आहण व्यतिी यांच्या कायाचे, कदरिय ककवा राज्य

शासनाकडून मूल्यमापन आहण सामाहजक लेखापरीक्षा इ.प्रयोजनासाती हवशेष घहटि केलेल्या नामांहकि

अशा हवद्याहवषयक संस्र्ा, समाज कायग करणारी हवदयापीते, व्यवस्र्ापन संस्र्ा,बिुआयामी सहमिी

यासारख्या संस्र्ा व अहभकरण यांच्या माफगि िीन वषािून एकदा मुल्यमापन करण्याि येईल.

2) हवहवि संरचनांची काये बळकट करणे व सुिारणे यासाती कदरिय व राज्य शासन यांमधये वरील पोट-

हनयम (1) च्या नुसार वरील मूल्यमापनाच्या हनष्ट्कषांची देवाण घेवाण करण्याि येईल.

प्रकरण-सात

दत्तक ग्रहण

45. दत्तक ग्रहणासांबांधित अहवाल.- बाल कल्याण सहमिी, द्क ग्रिणासाती मुति करण्याि

आलेल्या बालकांची माहििी आहण हनणगय घेण्यासाती प्रलंहबि असलेली प्रकरणे याबाबिची माहििी

द्क ग्रिण हनयमावलीमधये िरिूद केलेल्या नमुन्याि संबंहिि प्राहिकरणाकडे ऑनलाईन सादर

करील िसेच हजल्िा बाल संरक्षण कक्ष यांच्या सिाय्याने राज्य दिक ग्रिण प्राहिकरणाला सादर करेल.

¨É½þÉ®úÉ¹]Åõ ¶ÉÉºÉxÉ ®úÉVÉ{ÉjÉ +ºÉÉvÉÉ®úhÉ ¦ÉÉMÉ SÉÉ®ú-+ö, ¨ÉÉSÉÇ 14, 2018/¡òÉ±MÉÖxÉ 23, ¶ÉEäò 1939

46. दत्तक ग्रहणासाठी मुक्त करण्यात आलेल्या ज्या बालकाांचे दत्तकधविान होणार नाही , अशी

बालके प्रधतपालकत्वासाठी पात्र असतील.-

1) पुढील प्रवगािील आहण पहरक्स्र्िीिील मुलांचा प्रहिपालकत्वासाती हवचार करण्याि येईल.

एक)

0 िे 6 वषे वय असलेल्या ज्या बालकांना द्क ग्रिणासाती मुति करण्याचे सहमिीच्या

हवचारािीन आिे आहण ज्या बालकांना द्क ग्रिणासाती मुति केल्याचे घोहषि करण्याि

आले आिे, अशा बालकांचा प्रहिपालकत्वासाती शतयिो हवचार केला जाणार नािी. अशा

बालकांना द्क ग्रिण हनयमावलीनुसार द्क हविानाव्दारे कायमस्वरूपी कुटूंब

हमळवून देण्याि येईल.

दोन)

जर 6 िे 8 वषे वय असलेली कायदेशीरहरत्या द्क ग्रिणासाती मुति असल्याचे बाल

कल्याण सहमिीने घोहषि केल्यानंिर दोन वषांच्या कालाविीि एकिर देशांिगगि द्क

ग्रिण ककवा आंिरराष्ट्रीय द्क ग्रिणासाती कुटुंब हमळाले नािी िर अशा बालकांना

हजल्िा बाल संरक्षण कक्ष ककवा हवशेष द्क संस्र्ेच्या हशफारशीवरून सहमिीकडून

प्रकारणपरत्वे प्रहिपालकत्व ककवा समुि प्रहिपालकत्व याहतकाणी तेवण्याि येईल.

िीन)

8 िे 18 वषे वयोगटािील बालकांना जे द्क ग्रिणासाती कायदेशीर मुति आिेि परंिु

कोणत्यािी द्केच्छूक पालकानी त्यांची हनवड केली नािी अशा मुलांना हजल्िा बाल

संरक्षण कक्ष ककवा हवशेष द्क संस्र्ेच्या हशफारशीवरून सहमिीकडून प्रकारणपरत्वे

प्रहिपालकत्व ककवा समुि प्रहिपालकत्व याहतकाणी तेवण्याि येईल.

चार)

द्क ग्रिणासाती कायदयाने मुति घोहषि केलेल्या हदव्यांग मुलांना (वय हवचाराि न

घेिा,) एक वषाच्या कालाविीि एकिर देशांिगगि द्क हविान ककवा आंिरराष्ट्रीय

द्क हविानाकरीिा कुटुंब हमळाले नािी िर अशा मुलांना हजल्िा बाल संरक्षण कक्ष ककवा

हवशेष द्क संस्र्ेच्या हशफारशीवरून सहमिीकडून प्रकारणपरत्वे प्रहिपालकत्व ककवा

समुि प्रहिपालकत्व याहतकाणी तेवण्याि येईल. परंिु अशा बालकांच्या संगोपनासाती

प्रहिपालक हकवा प्रहिपालकत्व कुटुंब आवर्शयक सुहविा पुरहवण्यासाती सक्षम

असल्याबाबि गृि चौकशी अिवाल घेण्याि येईल.

पाच)

जर बालक द्क हविानापूवी प्रहिपालकत्व कुटुंब संगोपनामधये हकमान पाच वषे पालक

कुटुंबासमवेि राहिले असल्यास िे कुटूंब द्कग्रिणासाती अजग करु शकेल. द्कहविान

हनयमावलीनुसार िे पात्रिा हनकष पूणग करीि असल्यास आहण बालक द्क ग्रिण

¨É½þÉ®úÉ¹]Åõ ¶ÉÉºÉxÉ ®úÉVÉ{ÉjÉ +ºÉÉvÉÉ®úhÉ ¦ÉÉMÉ SÉÉ®ú-+ö, ¨ÉÉSÉÇ 14, 2018/¡òÉ±MÉÖxÉ 23, ¶ÉEäò 1939

माहििी आहण मागगदशगक यंत्रणामधये( केअरींग) नोंदणी केल्यानंिर आहण द्क

हनयमावलीमधये घालून हदलेल्या प्रहक्रयानुसार आहण िे बालक द्क देण्याकरीिा

कायदयाने मुति घोहषि करण्याि आल्यानंिर त्यांना िे बालक देण्याकरीिा प्रािान्य हदले

जाईल.

सिा)

बालकाचे द्क ग्रिण िोईपयंि िे बालक द्क ग्रिण माहििी आहण मागगदशगक यंत्रणा

पधदिीि रािील.

47. न्यायालयीन कायषपध्दती.-

1) न्यायालयाकडून द्क ग्रिण आदेश हमळहवण्यासाती द्कहविान हनयमावलीि िरिूद केल्याप्रमाणे

कायगपधदिी असेल.

2) न्यायालय द्क ग्रिण आदेशासाती अजग प्रयोजनाकहरिा हदवाणी प्रहक्रया संहििा 1908 (1908 चा

5) व भारिीय साक्षीपुरावा अहिहनयम, 1872 मधये घालून हदलेल्या कायगपधदिीनुसार बांिील असणार

नािी. द्क ग्रिण हनयमावली व अहिनायमामधये हदल्याप्रमाणे कायगपधदिी अनुसरण्याि येईल.

48. अजष धनकालात काढण्यासाठी कालाविी.-

1) न्यायालय, अहिहनयमाच्या कलम 61 च्या पोट-कलम (2) मधये िरिूद केल्याप्रमाणे अजग दाखल

केल्याच्या हदनांकापासून दोन महिन्याच्या कालाविीच्या आि द्क ग्रिण आदेश देण्याि येईल

आहण जर अशा प्रकरणांमधये सवगसािारणपणे अहिकारिेचा वापर करणारे संबंहिि न्यायालयाचा

न्यायािीश एक महिन्यापेक्षा अहिक कालाविीसाती उपलब्ि नसेल िर इिर वहरष्ट्त

न्यायािीशाकडून हवहिि कालाविीि अजग हनकाली काढण्याि येईल.

2) द्क ग्रिणासंबंिी बालकाची ओळख व न्यायालयाचा आदेश द्क हविान हनयमावलीि हवहिि

केलेल्या हतकाणाहशवाय इिर कोणत्यािी हतकाणी (पोटगल) टाकिा येणार नािी.

49. दत्तक धदलेल्या बालकाच्या सांरक्षणाची धवशेर् तरतुद:-

जर द्क घेिलेल्या बालकाच्या बाबिीि अपराि झाला असल्यास अशा प्रकरणाि इिर कोणत्यािी

बालकाकहरिा जो कायदा लागू असेल त्यानुसार कारवाई करण्याि येईल.

50. धवशेर् दत्तक सांस््ा आधण बालकाांची काळजी घेणाऱ्या सांस््ाांची जोडणी:-

अहिहनयमाच्या कलम 66 व द्क ग्रिण हनयमावलीमिील िरिूदींनुसार द्कहविान प्रयोजनासाती

हवशेष द्क संस्र्ा आहण बालकांची काळजी घेणाऱ्या संस्र्ांची जोडणी शाहसि करण्याि येईल.

¨É½þÉ®úÉ¹]Åõ ¶ÉÉºÉxÉ ®úÉVÉ{ÉjÉ +ºÉÉvÉÉ®úhÉ ¦ÉÉMÉ SÉÉ®ú-+ö, ¨ÉÉSÉÇ 14, 2018/¡òÉ±MÉÖxÉ 23, ¶ÉEäò 1939

51. प्राधिकरणाची अधतधरक्त काये:-

1) प्राहिकरण अहिहनयमाच्या कलम 68 च्या पोट-कलम (1) मधये हवहनर्थदष्ट्ट केलेल्या कायाहशवाय

पुढील काये पार पाडील:-

एक)

अहिहनयमाच्या कलम 59 च्या पेाट-कलम (5) नुसार, प्राहिकृि ककवा संबंहिि

शासकीय हवभाग ककवा भारिीय राजनैहिक हमशन माफगि अहनवासी भारिीय ककवा

भारिािील परदेशी नागहरक ककवा परदेशाि स्र्ाहयक परदेशी नागहरक यांचे अजग

स्वीकारणे;

दोन)

एखादी हवदेशी व्यतिी ककवा भारिाि एक वषग ककवा एक वषांपेक्षा अहिक रहिवास

असलेला एखादा हवदेशी भारिीय नागहरक या अहिहनयमाच्या कलम 59 च्या पोट-

कलम (12) अन्वये भारिािून बालक द्क घेण्यास इच्छूक असेल अशा

व्यतिींकडून प्राप्ि झालेले अजग क्स्वकारणे व कायगवािी करणे;

िीन) आंिरदेशीय द्क ग्रिणाच्या सवग प्रकरणाि ना िरकि प्रमाणपत्र देणे;

चार) आंिरदेशीय द्क ग्रिण प्रकरणाि, आंिरदेशीय द्क ग्रिणाच्या

बाबिीि सिकायग व बालकांच्या संरक्षणावरील अहभसंिी, 1993 च्या अनुच्छेद 23

अन्वये अहभसंमिी प्रमाणपत्र देणे;

पाच)

आंिरदेशीय द्क प्रकरणांबाबि मुलाचा स्वीकार करणारा देश व भारिाच्या

आप्रवास(immigration) अहिका-याला कळहवणे;

सिा) द्क ग्रिण पधदिीि पारदशगकिेसाती बालक द्क ग्रिण संसािन माहििी

व मागगदशगन पधदिी क्स्वकारणे;

साि)

राज्य द्क ग्रिण संसािन अहभकरण, हजल्िा बाल संरक्षण कक्ष, हवशेष द्कहविान

संस्र्ा आहण द्क ग्रिण आहण त्या प्रकरणांशी संबंहिि हििसंबंहिि व्यतिी यांना

प्रहशक्षण, कायगशाळा,अहभव्यतिी भेटी, पहरषदा,चचासत्रे व इिर क्षमिा बांिणी

कायगक्रम यांव्दारे मदि व मागगदशगन करणे;

आत)

राज्य शासन व राज्य द्क ग्रिण संसािन अहभकरण यांच्याि समन्वय सािणे आहण

द्क ग्रिण प्रकरणांच्या संबंिाि त्यांना सल्ला देणे;

नऊ)

पुढील बाबींसाती समान मानदंड आहण हनदेश प्रस्र्ाहपि करणे-

¨É½þÉ®úÉ¹]Åõ ¶ÉÉºÉxÉ ®úÉVÉ{ÉjÉ +ºÉÉvÉÉ®úhÉ ¦ÉÉMÉ SÉÉ®ú-+ö, ¨ÉÉSÉÇ 14, 2018/¡òÉ±MÉÖxÉ 23, ¶ÉEäò 1939

क) अनार्, पहरत्यतिा व पहरत्याग केलेली बालके यांच्याशी संबंहिि आहण द्कांच्या

संबंहिि द्क ग्रिणाची प्रहक्रया;

ख) हवशेष द्क संस्र्ा आहण बालकांची काळजी घेणाऱ्या संस्र्ा यांमिील दजेदार बाल

संगोपन मानके;

ग) सेवा पुरवतादारांचे संहनयत्रण व पयगवेक्षण;

घ) द्क हविानाच्या प्रकरणांमिील कागदपत्रांचे प्रमाणीकरणच

ङ) दिक ग्रिणाच्या सुलभी करणासाती ऑनलाईन अजासहिि संरक्षक उपाययोजना व

नैहिक प्रयत्न.

दिा) द्क ग्रिणाशी संबंहिि प्रकरणांवर संशोिन, दस्िऐवजीकरण व प्रकाशन करणे.

अकरा) बालक द्क ग्रिण संसािन माहििी व मागगदशगन पधदिीमधये द्क ग्रिणाच्या

प्रयोजनासाती बालक व संभाव्य द्क पालक यांच्याशी संबंहिि सवग समावेशक कदरियीकृि

आिार सामग्री सुक्स्र्िीि तेवणे.

बारा) बालक द्क ग्रिण संसािन माहििी व मागगदशगन पधदिीमधये द्क ग्रिण केलेले

बालक व द्क घेणारे पालक यांच्याशी संबंहिि गोपनीय कदरियीकृ् सािनसामग्री

सुक्स्र्िीि तेवणे.

िेरा) एकिर स्वि:िून ककवा त्यांच्याशी संबंहिि संस्र्ामाफगि द्क घेण्यास प्रोत्सािन

देण्यासाती जागरूकिा व माहििी हशक्षण आहण सुसंवाद कायगक्रम पार पाडणे.

चौदा) िेग द्क ग्रिण अहभसंिी अन्वये आवर्शयक असेल िेर्े हवदेशी कदरियीय प्राहिकरणांबरोबर

क्व्दपक्षीय करार करणे.

पंिरा) भारिीय मुलांच्या आंिरदेशीय द्क ग्रिणाकरीिा अहनवासी भारिीय ककवा भारिाचा

परदेशी नागहरक ककवा हवदेशी द्क घेणाऱ्या संभाव्य पालकाच्या अजावर प्रक्रीया

करण्यास हवदेशी द्क ग्रिण अहभकरण यांना मान्यिा देणे.

52. प्राधिकरणाांच्या सूकाणू सधमती सदस्याांची नेमणूक करण्यासांबांिीच्या अटी व शती:-

1) प्राहिकरणाच्या सुकाणू सहमिीचा सदस्य म्िणून हनवडलेली ककवा नामहनदेहशि केलेली व्यतिी:-

क) भारिीय नागहरक असेल;

¨É½þÉ®úÉ¹]Åõ ¶ÉÉºÉxÉ ®úÉVÉ{ÉjÉ +ºÉÉvÉÉ®úhÉ ¦ÉÉMÉ SÉÉ®ú-+ö, ¨ÉÉSÉÇ 14, 2018/¡òÉ±MÉÖxÉ 23, ¶ÉEäò 1939

ख) 25 वषापेक्षा कमी व 60 वषापेक्षा जास्ि असणार नािी व या अहिहनयमाच्या कलम 69 च्या

पोट-कलम (1) च्या खंड (ङ) नुसार जो द्क सदस्य आिे त्याकरीिा हकमान वय 21 वषे

असेल;

ग) त्यावेळी अंमलाि असलेल्या कोणत्यािी कायदयान्वये एख्यादया अपरािाकरीिा दोषहसधदी

ककवा कारावासाची हशक्षा झालेली नसेल,आहण;

घ) कदरिय आहण राज्य शासनामधये ककवा कदरिय ककवा राज्य शासनाच्या मालकीचे ककवा हनयंत्रणाि

असलेली एखादी संस्र्ा ककवा मिामंडळ यांच्या सेवेिून काढलेली हकवां बडिफग करण्याि

आलेली नसेल.

2) या अहिहनयमाच्या कलम 69 च्या पोट-कलम (1) च्या खंड (घ) अन्वये सदस्य आळीपाळीने हवहभन्न

पहरमंडळािील असिील.

3) वेळोवेळी आंिर राज्य पहरषद व उ्रपूवीय पहरषदेकडून केलेल्या गट पाडणीनुसार सुकाणू सहमिी

सदस्यांच्या हनवडीच्या प्रयोजनासाती पहरमंडळे व राज्य यांचा समावेश असेल. कोणत्यािी क्षेत्रीय

पहरषदेि समावेश नसलेली राज्ये भौगोहलक साहनधय असलेल्या पहरमंडळामधये समाहवष्ट्ट करण्याि

येिील.

4) राज्य द्क ग्रिण संसािन अहभकरणाचे सदस्य हवचारािीन पहरमंडळाच्या राज्यामिून पुढील

आिारावर हनवडले जािील.

एक)

राज्य संसािन अहभकरणाव्दारे आयोहजि हवशेष द्क संस्र्ांच्या िपासणीची संख्या;

दोन)

हवशेष द्क संस्र्ांच्या हिमािी बैतकींचे आयोजि करण्याबाबि हनयहमििा आहण बालक

द्क हविान संसािन माहििी व मागगदशगन पधदिीमधये अशा बैतकीचे कायगवृ्े अदययावि करून

टाकणे;

िीन) हवशेष द्क संस्र्ांमधये माहििीच्या एकाक्त्मकरणासाती संबंहिि हजल्िा बाल संरक्षण कक्षाच्या

माधयमािुन राज्य दिक ग्रिण संसािन संस्र्ेने तेवलेला दजा;

चार)

संबंहिि यंत्रणांच्या क्षमिावृधदीसाती िसेच राज्यामधये दिक ग्रिणाला प्रोत्सािन देण्यासाती,

राज्य द्क ग्रिण संसािन अहभकरणाचा प्रहसधदी माहििी कायगक्रम;

पाच)

राज्यामिील संबंहिि यंत्रणांशी िसेच प्राहिकरणाशी समन्वय सािणे.

¨É½þÉ®úÉ¹]Åõ ¶ÉÉºÉxÉ ®úÉVÉ{ÉjÉ +ºÉÉvÉÉ®úhÉ ¦ÉÉMÉ SÉÉ®ú-+ö, ¨ÉÉSÉÇ 14, 2018/¡òÉ±MÉÖxÉ 23, ¶ÉEäò 1939

5) राज्य द्क ग्रिण संसािन अहभकरणाच्या सुकाणू सहमिीमधये राज्य शासनाचा प्रहिहनिी म्िणून द्क

ग्रिण प्रकरणासंबंहिि सहचव ककवा त्यांचा प्रहिहनिी जो उपसहचव ककवा सि संचालक याच्यापेक्षा कमी

दजाचा नसेल, प्रहिहनहित्व करेल.

6) हवशेष द्क संस्र्ांचे सदस्य बालक द्क ग्रिण संसािन माहििी आहण मागगदशगन पधदिीमधये पुढील

हनकषांनुसार आहण प्राहिकरणाकडे उपलब्ि असलेल्या अहभलेखानुसार हनवडण्याि येिील,-

एक)

द्क ग्रिणामधये हदलेल्या बालकांची संख्या;

दोन)

बालक द्क ग्रिण संसािन माहििी आहण मागगदशगन प्रणालीमिील कामहगरी आहण त्याच्या

आिार सामग्रीचे एकत्रीकरण;

िीन)

द्क ग्रिणासाती हदलेल्या बालकाच्या प्रगिीचा आढावा घेणे;

चार) अहभलेख व संबंहिि कागदपत्रांचे जिन;

पाच) बालंकाची हवशेष काळजी घेण्याची मानके;

सिा) अहभकरणा हवरूधद गैरव्यविाराची कोणिीिी िक्रार हसधद न िोणे.

7) हवशेष द्क संस्र्ांचे प्रहिहनिीत्व त्यांचे अधयक्ष ककवा सभापिी ककवा मिासहचव ककवा सहचव ककवा

हवर्शवस्ि व्यवस्र्ापक ककवा संचालक ककवा यर्ाक्स्र्िी व्यवस्र्ापक यांपैकी जो असेल िी करील.

8) कुटुंब हवषयक कायदयामधये वकील ककवा प्राधयापक यांच्या संवगािील सदस्याची हनवड राष्ट्रीय हवहि

सेवा प्राहिकरणाकडून प्राप्ि झालेल्या प्रत्येक प्रवगामिून दोन व्यतिींच्या नावासि, चार व्यतिींच्या

नावांच्या संयुति नाहमकेमिून केली जाईल.

9) अहिहनयमाच्या कलम 69 च्या पोट-कलम 1च्या खंड (ड) आहण (च) अन्वये सुकाणू सहमिीचे सदस्य

िे पुढील सदस्यांचा समावेश असलेल्या सहमिीकडून हनवडण्याि अर्वा नामहनदेहशि केले जािील.-

एक)

सहचव, महिला व बाल हवकास हवभाग, अधयक्ष असिील;

दोन)

महिला व बाल हवकास, मंत्रालयािील प्राहिकरणाचे प्रभारी असणारे अहिहरति सहचव ककवा

सि सहचव, सदस्य असिील;

िीन)

मंत्री,महिला व बाल हवकास यांनी नामहनदेहशि केलेली बाल संरक्षण क्षेत्रािील एक िज्ज्ञ

व्यतिी सदस्य असिील;

चार) सुकाणू सहमिीचा सदस्य सहचव-आंमत्रक सदस्य असिील.

10) पदहसधद सदस्यांखेरीज मंत्री,महिला व बाल हवकास यांच्या मान्यिेने सुकाणू सहमिीचे सदस्य हनयुति

केले जािील.

¨É½þÉ®úÉ¹]Åõ ¶ÉÉºÉxÉ ®úÉVÉ{ÉjÉ +ºÉÉvÉÉ®úhÉ ¦ÉÉMÉ SÉÉ®ú-+ö, ¨ÉÉSÉÇ 14, 2018/¡òÉ±MÉÖxÉ 23, ¶ÉEäò 1939

11) सुकाणू सहमिीच्या सदस्याचा पदाविी इिर पदहसधद सदस्या व्यहिहरति सदस्याने राजीनामा हदला

नसेल ककवा त्याला काढून टाकले नसेल ककवा त्यांच्या वयाची सात वषग पूणग िोईपयगि हनयुतिीच्या

हदनांकापासून दोन वषापयंि असेल.

12) पदहसधद नसलेला सदस्य पुनर्थनयुतिीसाती पात्र नसेल.

13) जर एखादे पद हरति असेल िर पदाहिका-याच्या उवगहरि कालाविीसाती त्याच राज्यामिून त्याच

प्रवगािील नहवन सदस्याला हनवडले अर्वा नामहनदेहशि केले जाईल.

14)

प्राहिकरणाच्या सुकाणू सहमिीच्या पदहसधद नसलेल्या सदस्याचे पुढील कारणाने सदस्यत्व

संपुष्ट्टाि येईल जर:-

एक)

त्याने सदस्य पदाचा राजीनामा हदला असेल;

दोन)

सदस्य म्िणून त्याने ज्या पदाचे प्रहिहनहित्व केले आिे िे पद िारण करण्याचे रद्द झाले

असेल;

िीन) त्याला पुढील कारणांच्या आिारे काढून टाकण्याि येईल.

क) त्याला हदवाळखोर जाहिर केले असेल;

ख) नैहिक अि:पिनाच्या गुन्याि दोषी तरवलेला असेल;

ग) सुकाणू सहमिीच्या अधयक्षाच्या परवानगी हशवाय सुकाणू सहमिीच्या सलग िीन

बैतकीला अनुपक्स्र्ि राहिल्यास ककवा;

घ) दिक ग्रिण कायगक्रमाच्या उहदष्ट्टांच्या प्राहिकरणाच्या हििाच्या हवरूधद काम करीि

असल्याचे आढळून आले असेल आहण लागू असलेल्या हनयमांचे अनूपालन करीि

नसल्याचे आढळून आले असेल ककवा,

ङ) अधयक्षाच्या पूवगमंजुरी ककवा अहिकृि परवानगीहशवाय सुकाणू सहमिीच्या

बैतकीमधये चालहवण्याि येणारे कोणिेिी कामकाज ककवा हवचारहवमशग ककवा

एखादया प्रयोजनार्ग त्यांना हविहरि केलेले कोणिेिी दस्िऐवज ककवा माहििी यांचा

प्रसार माधयम ककवा इिर कोणत्यािी अहभकरणाला गौप्यस्फोट केल्याचे आढळून

आले असेल;

च) प्राहिकरणाचे आदेश आहण उहदष्ट्टांशी हवसंगि असणाऱ्या शिी व आबंिने यामधये

समाहवष्ट्ट कोणत्यािी स्त्रोिापासून िमगदान स्वीकार केल्याचे आढळून आले असेल.

¨É½þÉ®úÉ¹]Åõ ¶ÉÉºÉxÉ ®úÉVÉ{ÉjÉ +ºÉÉvÉÉ®úhÉ ¦ÉÉMÉ SÉÉ®ú-+ö, ¨ÉÉSÉÇ 14, 2018/¡òÉ±MÉÖxÉ 23, ¶ÉEäò 1939

15) राज्य दिक ग्रिण संसािन अहभकरणा व्यहिहरति पदहसधद नसलेला सदस्य केरिय सरकारच्या

हनयमांप्रमाणे सुकाणू सहमिीच्या प्रत्येक बैतकीला िजर रािण्यासाती प्रिी बैतक रू. 1000/-

सवगसािारण श्रेणीचा हवमान प्रवास भ्ा, िॉटेल हनवासव्यवस्र्ा आहण भोजन देयक हमळण्याचा

ितकदार असेल.

53. प्राधिकरणाच्या सुकाणू सधमतीचे कामकाज.-

1) प्राहिकरणाच्या सुकाणू सहमिीची बैतक महिन्यािून एकदा घेण्याि येईल.

2) सुकाणू सहमिीचे कामकाज चालवण्यासाती िात्काळ आयोहजि करण्याि येणाऱ्या बैतकीची माहििी

पत्रकाव्दारेिी कळहवण्याि येईल आहण अशा प्रकारे चालहवण्याि येणारे कामकाज िे िसेच

पहरणामकारक असेल जसे इिर हनयहमि बैतकीमधये चालहवण्याि आले असेल.

3) सुकाणू सहमिीच्या बैतकीची माहििी अधयक्षाच्या मान्यिेने सदस्य सहचवाव्दारे कळहवण्याि येईल.

4) बैतकीची सूचना बैतकीच्या हदनांकापूवी हकमान साि हदवस अगोदर सदस्य सहचवांकडून

हनगगहमि करण्याि येईल.

5) सहमिीच्या अधयक्षांकडून सुकाणू सहमिीची असािारण बैतक कोणत्यािी वेळी बोलावण्याि येईल.

6) सुकाणू सहमिीच्या बैतकीच्या गणपूिीसाती पाच सदस्यांची आवर्शयकिा असेल.

7) अधयक्ष ककवा त्यांच्या अनुपक्स्र्िीि त्यांनी नामहनदेहशि ककवा पदहनदेहशि केलेल्या व्यतिीच्या

अधयक्षिेखाली बैतक घेण्याि येईल.

8) सुकाणू सहमिीमिील सवग हनणगय खास आमंहत्रि व्यतिी वगळिा उपक्स्र्ि सदस्यांच्या बिुमिाने घेण्याि

यावेि.

9) मिांची बरोबरी झाल्यास अधयक्षांना हनणायक मि असेल.

10)बैतकीच्या इहिवृ्ास अधयक्षांची मान्यिा हमळाल्यानंिर सदस्य सहचवांमाफगि इहिवृ् प्रमाहणकृि

करण्याि येईल.

11)आवर्शयकिेनुसार, सुकाणू सहमिीच्या कामकाजाशी संबंहिि इिर कोणिेिी प्रकरण सुकाणू सहमिीद्वारे

अवलंहबि केलेल्या पद्धिीनुसार संचाहलि केले जाईल.

54. प्राधिकरणाचा वार्षर्क अहवाल.-

1) मुख्य कायगकारी अहिकारी ककवा मुख्य कायगकारी अहिकाऱ्याव्दारे प्राहिकृि केलेल्या एखाद्या

अहिकाऱ्याव्दारे प्राहिकरणाचा प्रत्येक हवह्य वषाचा वार्थषक अिवाल अहिहनयमाच्या कलम 71 च्या

पोटकलम (1) नुसार 30 जूनपूवी ियार करील.

¨É½þÉ®úÉ¹]Åõ ¶ÉÉºÉxÉ ®úÉVÉ{ÉjÉ +ºÉÉvÉÉ®úhÉ ¦ÉÉMÉ SÉÉ®ú-+ö, ¨ÉÉSÉÇ 14, 2018/¡òÉ±MÉÖxÉ 23, ¶ÉEäò 1939

2) उपहनयम (1) अन्वये ियार करण्याि आलेल्या वार्थषक अिवालास सुकाणू सहमिीव्दारे मान्यिा

हमळाल्यानंिर मुख्य कायगकारी अहिकाऱ्याव्दारे स्वाक्षहरि व अहिप्रमाहणि करण्याि येईल.

55. प्राधिकरणाचे लेखे व लेखापधरक्षा.-

मुख्य कायगकारी अहिकारी ककवा मुख्य कायगकारी अहिकाऱ्याव्दारे प्राहिकृि केलेल्या प्राहिकरणाच्या

एखाद्या अहिकाऱ्याव्दारे प्राहिकरणाच्या प्रत्येक हव्ीय वषाचे लेख्यांचे वार्थषक लेखा अिवाल ियार

करण्याि येईल.

करण्याि आलेला खचग आहण हव्ीय वषाच्या राहिलेल्या कालाविीकरीिा करण्याि येणारा खचाचे

हिमािी अवलोकन प्राहिकरणाकडून कदरिय सरकारला पातहवण्याि येईल.

मुख्य कायगकारी अहिकारी िा हव्ीय हववरणपत्रे व हववरणे यांचे संकलन, प्राहिकरणाच्या लेख्यांचे

पहरक्षण करील आहण प्राहिकरणाच्या लेखा पहरक्षणाच्या प्रयोजनासाती हनयंत्रक व मिालेखापहरक्षक

यांच्या कायालयास आवर्शयक असलेली प्राहिकरणाची लेखा पुस्िके, संबंहिि प्रमाणके आहण इिर

दस्िऐवज आहण कागदपत्रे त्या कायालयाच्या लेखा पहरक्षणासाती कायालयाि तेवण्याि आल्याची

खात्री करील.

भारिाचा हनयंत्रक व मिालेखापहरक्षक यांच्या कायालयाव्दारे वेळोवेळी हवहिि केलेल्या नमुन्यामधये

प्राहिकरणाच्या लेख्यांचे पहरक्षण करण्याि येईल.

मुख्य कायगकारी अहिकाऱ्याव्दारे लेख्यांचे वार्थषक हववरणपत्र स्वाक्षहरि व अहिप्रमाहणि करण्याि

येईल.

प्राहिकरणाचे वार्थषक लेखा हववरणपत्र हनयंत्रक व मिालेखापहरक्षक यांच्या कायालयास त्या त्या वषाि

30 जून रोजी ककवा त्यापुवी सादर करण्याि येईल व सादर केलेल्या लेखा हववरण पत्रांचे लेखा पहरक्षण

करुन त्याबाबिचा अिवाल सादर करण्याि येईल.

लेखापहरक्षा अिवाल प्राप्ि झाल्यानंिर प्राहिकरण, िीस हदवसाच्या आि त्यािील कोणिािी दोष ककवा

अहनयहमििा शोिून काढून उपाय योजील आहण याबाबि करण्याि आलेल्या कायगवािी हवषयीचा

अिवाल हनयंत्रक व मिालेखापहरक्षक यांचे कायालय आहण कदरिय शासन यांना सादर करील.

¨É½þÉ®úÉ¹]Åõ ¶ÉÉºÉxÉ ®úÉVÉ{ÉjÉ +ºÉÉvÉÉ®úhÉ ¦ÉÉMÉ SÉÉ®ú-+ö, ¨ÉÉSÉÇ 14, 2018/¡òÉ±MÉÖxÉ 23, ¶ÉEäò 1939

प्रकरण आठ

बालकाांधवरुध्दचे अपराि

56. बालकाांधवरुध्द घडणाऱ्या अपरािाांच्या प्रकरणाांमिील कायषपध्दती.-

एखाद्या बालकाहवरुधद घडलेल्या एखाद्या अपरािाची िक्रार बालकाकडून, बालकाचे कुटूंब, पालक,

हमत्र ककवा हशक्षक, चाईल्ड लाईन सेवा ककवा इिर कोणािीकडून वैयक्तिकहरत्या ककवा संस्र्ांकडून

ककवा संघटनेकडून दाखल केली जाऊ शकिे.

एखाद्या बालकाच्या हवरुधद एखादा दखलपात्र गुन्िा घडला असल्याची माहििी हमळाल्यावर पोहलस

िात्काळ प्रार्हमक माहििी अिवाल नोंदविील.

एखाद्या बालकाच्या हवरुधद एखाद्या अदखलपात्र अपरािाची माहििी हमळाल्यावर पोहलस दैनंहदन

पुक्स्िकेि नोंद करिील िात्काळ िी माहििी दंडाहिकाऱ्यांच्या माहििीस्िव त्यांच्याकडे पारेहषि

करिील,की जो फौजदारी प्रहक्रया संहििा 1973 (1974 चा 2) याच्या कलम 155 च्या पोटकलम

(2) अन्वये समुहचि कायगवािीचा हनदेश देईल.

बालकांहवरुधदच्या अपरािाच्या सवग प्रकरणांमधये बाल कल्याण पोहलस अहिकाऱ्याव्दारे िपास िािी

घेण्याि येईल. िपासाच्या कालाविीच्या दरम्यान अहभकहर्ि आरोपीपासून बालकास संरक्षण देण्याि

येईल.

या अहिहनयमाखाली केलेला कोणिािी अपराि बालकांची काळजी घेण्याकरीिा कायगरि संस्र्ेशी

िसेच हवशेष द्क संस्र्ेशी संलग्न असलेल्या व्यतिीने ककवा अशा संस्र्ेशी संबंहिि अभ्यागिाने

केलेला असल्यास, सहमिी ककवा मंडळ बालकांना ज्या बालकांची काळजी घेणाऱ्या कायगरि संस्र्ा

ककवा हवशेष द्क संस्र्ा यांमधये तेवण्याि आलेले आिे िेर्ून इिर कोणत्यािी बालकांची काळजी

घेणाऱ्या संस्र्ा ककवा हवशेष द्क संस्र्ा यांमधये तेवण्याचे समुहचि आदेश मंजूर करील आहण

संस्र्ेची मान्यिा काढून घेण्याची व नोंदणी रद्द करण्याची हशफारस करील.

अहिहनयम आहण हनयमांिगगि हवशेष द्क संस्र्ा सि एखाद्या बालकांची काळजी घेणाऱ्या

संस्र्ेबरोबर काम करणाऱ्या व्यतिी हवरुधद कोणत्यािी अपरािासाती प्रर्म खबरी अिवाल(FIR) नोंद

केली आिे, अशा व्यतिींना फौजदारी खटला प्रलंहबि असिाना, मुलांबरोबर प्रत्यक्ष काम करण्यास

मनाई करण्याि येईल.

¨É½þÉ®úÉ¹]Åõ ¶ÉÉºÉxÉ ®úÉVÉ{ÉjÉ +ºÉÉvÉÉ®úhÉ ¦ÉÉMÉ SÉÉ®ú-+ö, ¨ÉÉSÉÇ 14, 2018/¡òÉ±MÉÖxÉ 23, ¶ÉEäò 1939

ज्या व्यतिीला सेवेिून बडिफग करण्याि आलेले आिे, ककवा िा अहिहनयम आहण हनयमांिगगि एखाद्या

अपरािासाती दोषी तरहवले आिे अशी व्यतिी पुढील कोणत्यािी हनयुतिीकहरिा अपात्र तरहवली

जाईल.

एखाद्या बालकास कोणत्यािी प्रकरणामधये पोहलस कोतडीि ककवा िुरुंगाि टाकण्याि

येणार नािी.

बालक व त्यांचे कुटुंबीय यांना हजल्िा हविी सेवा प्राहिकरणांिगगि असलेल्या हविीसदृर्शय (पॅराहलगल)

स्वयंसेवकांकडे जाण्यासाती िजवीज करण्याि येईल.

10)

बाल कल्याण पोलीस अहिकाऱ्याकडून मुलाच्या िात्काळ गरजेचे हनिारण करण्याि येईल आहण जर

अन्न, वस्त्र, िात्काळ वैद्यहकय सेवा, समुपदेशन आहण मानहसक आिार यासंबंिाि हजल्िा बाल

संरक्षण कक्ष/ अशासकीय / सामाहजक कायगकिे यांच्या सिाय्याची आवर्शयकिा असेल िर िे पोलीस

ताण्याि असलेल्या त्या बालकाला िाबडिोब पुरहवण्याि येईल.

11)

एखाद्या बालकास लैंहगक अत्याचाराला भाग पाडले असेल त्या बालकास स्र्ाहनकहरत्या उपलब्ि

असल्यास जवळच्याच हजल्िा रुग्णालयाि ककवा यर्ाक्स्र्िी, वन स्टॉप क्रायसेस सदटरकडे

पातहवण्याि येईल.

12)

प्रत्येक न्यायालय संकुलामधये बालकांना प्रहिक्षा करण्यासाती आहण जी बालके त्यांचे जबाब ककवा

मुलाखि देिाि त्यांच्यासाती वेगळी जागा, शतय आहण व्यविायग असेल िेर्े स्विंत्र प्रवेशव्दारे, शतय

असेल िेर्े बालकाशी संवाद सािण्यासाती दृकश्राव्यसंभाषण सुहविा, बालकांच्या करमणूकीसाती

पुस्िके, खेळ ईत्यादी संबंिी िरिूद करण्याि येईल.खटल्याव्यहिहरति हपडीि ककवा साक्षीदार अशा

बालकांच्या असलेले जबाब व मुलाखिी बालकांच्या कक्षाि बालकस्नेिी प्रहक्रयेव्दारे नोंदहवण्याि

येिील अशा सुहविेसिीि हवशेष बालक कक्ष ियार करण्याि यावे.

13)

पीडीि, साक्षीदार बालकाचा जबाब ककवा मुलाखि पुढील अटीची खात्री झाल्यानंिरच घेिली जाईल.

(एक) दंडाहिकारी, फौजदारी दंड संहििा 1973 (1974 चा 2) कलम 164 अन्वये

बालकाच्या जबाबाची नोंद बालगृिाि ककवा शतय असेल िर, बालकाच्या हनवासाचे हतकाण

ज्यामधये घर ककवा संस्र्ा, हजर्े िो ककवा िी हनवास करि असेल ककवा बालकास सोयीस्कर

असेल अशा कुतल्यािी हतकाणी बालकस्नेिी पधदिीने नोंद घेईल.

(दोन) बालकाकडून वदवून घेिलेल्या जबाबाची नोंद शब्दश: घेिली जाईल.

(िीन) फौजदारी प्रहक्रया संहििा 1973 याच्या कलम 164 च्या पोट कलम (1) च्या

¨É½þÉ®úÉ¹]Åõ ¶ÉÉºÉxÉ ®úÉVÉ{ÉjÉ +ºÉÉvÉÉ®úhÉ ¦ÉÉMÉ SÉÉ®ú-+ö, ¨ÉÉSÉÇ 14, 2018/¡òÉ±MÉÖxÉ 23, ¶ÉEäò 1939

िरिूदीनुसार जबाबाची नोंद दृक- श्राव्य माधयमांव्दारे घेिली जाईल.

(चार) आईवडील ककवा पालक ककवा सामाहजक कायगकिा बालकांसोबि रिािील .

14)

हविी सेवा प्राहिकरण संपरीक्षा पूवग समुपदेशनासाती आहण जबाब नोंदहवण्यास बालकास सोबि

करण्यास सिायक व्यतिी ककवा हविी सदृर्शय स्वयंसेवक यांची िरिूद करील. जो आिीच न्यायालय

आहण न्यायालय पहरसराची बालकास माहििी देईल. आहण हजर्े बालक न्यायालयाि येण्याच्या

अनुभवामुळे अस्वस्र् असल्याचे हनदशगनास आले आिे बालकाच्या विीने सिायक व्यतिी ककवा हविी

सदृर्शय स्वयंसेवक ककवा हवहि सेवा प्राहिकरण यांनी अजग केल्यावर न्यायालयाकडून दृकश्राव्य

संभाषण करण्याचा आदेश मान्य केले जािील.

15)

जर पीहडि बालक ककवा साक्षीदार िा हजल्िा ककवा राज्य ककवा देशािील नसेल िर बालकाचा जबाब

ककवा मुलाखि ककवा अहभसाक्ष िी दृकश्राव्य संभाषणाव्दारे सुधदा (क्व्िडीओ कॉन्फरन्सव्दारे) घेिली

जाईल.

16)

जेर्े दृकश्राव्य संभाषण करणे शतय नसेल िेर्े बालकास आहण बालकासोबि असलेल्या पालकास

सवग आवर्शयक िी हनवासव्यवस्र्ा, प्रवास खचग राज्यशासनाकडून िीन महिन्याच्या आि ककवा शतय

असेल त्यानुसार प्रत्यक्ष रकमांमधये प्रहिपूिी केली जाईल/देण्याि येईल.

17)

बाल साक्षीदारांच्या पुराव्याची नोंद करण्यास प्रत्येक न्यायालय संकुलामधये संवेदनशील

साक्षीदारांकहरिा स्विंत्र कक्ष ियार करण्याि येईल.

18)

बालकांचा समावेश असलेल्या न्यायचौकशी दरम्यान, शतय असेल िोवर बालकाला बालकस्नेिी

वािावरण हमळण्याची सुहनक्र्शचिी करण्यासाती पुढील मानके अनुसरण्याि येिील:

(एक)

मािा- हपिा ककवा पालक िे प्रत्येक वेळी बालकाच्या सोबि असिील, ( केवळ बालकाच्या

सवो्म हििासाती असेल िर). उति व्यतिीचा हििसंघषग असेल ि़,, मुलाच्या पसंिीची दुसरी

व्यतिी, ककवा योग्य व्यतिी, हनक्र्शचि केलेल्या योग्य संस्र्ेचा प्रहिहनिी ककवा सहमिीने ककवा

न्यायालयाने हनयुति केलेला मानसशास्त्रज्ञ न्यायालयाच्या मान्यिेनुसार प्रत्येक वेळी

बालकासोबि असिील.

(दोन) बालकाला आवर्शयक असेल िेर्े मानसशास्त्रीय समुपदेशन सुधदा पुरहवण्याि येईल.

(िीन) जेर्े मािा- हपिा ककवा पालक गुन्िामधये सिभागी आिेि. अशा पहरक्स्र्िीि, ककवा जेर्े

बालक रािाि आिे िेर्े संभाव्य आघािाचा िोका आिे. आहण िे न्यायालयाच्या हनदशगनास

आणून देण्याि आले ककवा न्यायालय स्वि:च्या प्रस्िावावरुन बालकाला अशा पहरक्स्र्िीिून

¨É½þÉ®úÉ¹]Åõ ¶ÉÉºÉxÉ ®úÉVÉ{ÉjÉ +ºÉÉvÉÉ®úhÉ ¦ÉÉMÉ SÉÉ®ú-+ö, ¨ÉÉSÉÇ 14, 2018/¡òÉ±MÉÖxÉ 23, ¶ÉEäò 1939

बािेर काढण्यास ककवा संगोपन अर्वा िाब्यािून बािेर काढण्याचे हनदेश देईल आहण

बालकाला िात्काळ सहमिीसमोर िजर करण्याि येईल.

(चार) या अहिहनयमांिगगि बालकाहवरुधदच्या अपरािासंबंिािील हपहडि बालकाच्या वयाचे

हनिारण करण्यासाती, मंडळ आहण सहमिी यांसाती या अहिहनयमाच्या कलम 94 अंिगगि

बंिनकारक असेल अशी कायगपधदिी अनुसरण्याि येईल.

(पाच) बालकाला अवगि असलेल्या भाषांचा वापर केला जाईल आहण आवर्शयकिा

असल्यास अनुवादक आहण हवशेष हशक्षक उपलब्ि करुन देण्याि येिील.

(सिा) न्यायालय बालकाचा जबाब नोंदहवण्यापूवी बालक स्वेच्छेने जबाब देण्याकरीिा सक्षम

असल्याची खािरजमा करील.

(साि) न्याय चौकशीिील पुरावा म्िणून एखाद्या बालकाच्या कर्नाबाबि केवळ अशा मुलांचे

वयाच्या आिारावर दुलगक्ष करिा येणार नािी.

(आत) बालकाच्या मुलाखिीमिील स्वीकारािग कल्पना ककवा कर्ने िी त्या मुलाच्या मानहसक

व शाहररीक आरेाग्यास िाहनकारक असणार नािी.

(नऊ) मुलाखिीच्या वेळी अनुज्ञेय असलेल्या हनवेदनाची लांबी व त्याबाबिचे प्रर्शन िे मुलांच्या

सिनशीलिेचा अंि पािणारे नसावेि व मुलाचे लक्ष वेिण्याइिपि िे योग्य असावेि.

(दिा) एखादे िरुण बालक ककवा अन्यर्ा असमर्ग बालक याबाबिीि माहििी घेण्याच्या

ककवा पुरावे गोळा करण्याच्या वेळी कमी िाकदडपशा दाखहवणाऱ्या पयायी पधदिी

असाव्याि.

(अकरा) न्यायालय, न्यायचौकशीच्या कोणत्यािी टप्प्यावर बालक आहण आरोपी समोरासमोर

येणार नािीि याची सुहनक्र्शचिी करेल. न्यायालय, असे बालक, आरोपी आहण ककवा

त्यांचे/ हिचे प्रहिहनिी यांच्या दडपणाि येणार नािी याची सुहनक्र्शचिी करेल.

(बारा) बालकाचे वाया गेलेल्या हदवसांसातीच्या उपायात्मक हशकवण्याबाबि आहण पहरक्षेला

बसण्याबाबि शाळेकडून हवशेष परवानगी व िशा व्यवस्र्ेची शाळा प्राहिकरण सुहनक्र्शचिी

करील.

19)

बालक यर्ाक्स्र्हि, पुढीलव्दारे प्रहिहनहित्व करु शकेल.

(एक) त्याच्या हनवडीचा वकील, ककवा

(दोन) सरकारी वकील, ककवा

¨É½þÉ®úÉ¹]Åõ ¶ÉÉºÉxÉ ®úÉVÉ{ÉjÉ +ºÉÉvÉÉ®úhÉ ¦ÉÉMÉ SÉÉ®ú-+ö, ¨ÉÉSÉÇ 14, 2018/¡òÉ±MÉÖxÉ 23, ¶ÉEäò 1939

(िीन) हवहि सेवा प्राहिकरणाव्दारे पदहनदेहशि ककवा नाहमकाहिक्ष्ट्ति केलेला वकील.

20)

न्यायालयाचे सवग कमगचारी आहण इिर संबहिि कमगचारी यांना बालकांच्या हवशेष गरजा व बाल

ितक याप्रिी अहिक संवेदनशील करावे.

21)

न्यायचौकशीच्या प्रहक्रयेनंिर;

(अ) न्यायालयाि बालकाचे प्राहिहनहित्व करणाऱ्या व्यतिीने , न्यायालयीन प्रहकयेिील हनणगय

आहण त्यािील सुचीिार्ग यांची संपूणग माहििी बालकास ककवा त्याच्या पालकांस द्यावी.

(ब) न्यायालयाि बालकांचे प्रहिहनहित्व करणाऱ्या व्यतिीने त्याच्या कायदेशीर

हवकल्पांची जाणीव बालक व पालकांना करुन द्यावी .

57. अधिधनयमाच्या कलम 75 अन्वये अपराि बाबत कायषपध्दती.-

अहिहनयमाच्या व या हनयमाच्या कलम 75 च्या प्रयोजनार्ग, बालहववाि करणे िी

बालकाबाबि क्रुरिा असल्याचे समजण्याि येईल. एखाद्या बालकाचा बालहववाि िोण्याची जोखीम

आिे , अशी माहििी प्राप्ि झाल्यावर पोहलस ककवा या अहिहनयमान्वये ककवा बाल हववाि प्रहिबंिक

अहिहनयम ,2006 (2007चा 6) अन्वये प्राहिकृि केलेला कोणिािी अहिकारी योग्य हनदेश

देण्यासाती व पुनवगसन उपाययोजना करण्यासाती अशा बालकाला सहमिीपुढे िजर करील.

जेव्िा बालकांच्या काळजी घेणाऱ्या संस्र्ा, ककवा शाळा, कोकचग तलासेस, रुग्णालये,

हशकवणी वगग , दैनंहदन संगोपन कदरिये, शालेय सिली दरम्यान , आवार, शाळा , खेळाची कदरिये , शैक्षहणक

संस्र्ा, वसहिगृिे, आश्रमशाळा ककवा बालकाचे काळजी व संरक्षणाचे कोणिेिी अन्य हतकाण यामधये

बालकासोबि क्रुरिा िोि असेल, िेव्िा मुलांचे सवो्म हिि लक्षाि घेिा , मंडळ ककवा सहमिी ककवा

बाल न्यायालय; बालकांशी आहण ककवा आई-वडीलांशी ककवा पालकांशी हवचारहवहनमय करुन अशा

बालकांचे पयायी पुनवगसन करील.

या अहिहनयमांिगगि येणा-या एखाद्या बालकाला िात्काळ वैद्यकीय उपचाराची आवर्शयकिा

असल्यास, मंडळ ककवा सहमिी यांनी याबाबि हदलेल्या हनदेशानुसार एखाद्या रुग्णालयाव्दारे ककवा

दवाखान्याव्दारे ककवा एखाद्या सुहविेव्दारे आवर्शयक िी वैद्यकीय व्यवस्र्ा व उपचार हवनाशुल्क

करण्याि येईल. याहवषयी िात्काळ प्रहिसाद न हदल्यामुळे, मुलाला जर गंभीर दुखापि, भरुन न येणारी

िानी , ककवा जीवाला िोका ककवा मृत्यु, अशी घटना घडल्यास, िी अशा मुलांकडे जाणीपूवगक दुलगक्ष

केल्याचे समजण्याि येईल. आहण त्याबाबि सखोल चौकशी केल्यानंिर मंडळाच्या ककवा सहमिीच्या

हनदेशानुसार अहिहनयमाच्या कलम 75 अन्वये िे बालकाशी क्रुरिा मानण्याि येईल.

¨É½þÉ®úÉ¹]Åõ ¶ÉÉºÉxÉ ®úÉVÉ{ÉjÉ +ºÉÉvÉÉ®úhÉ ¦ÉÉMÉ SÉÉ®ú-+ö, ¨ÉÉSÉÇ 14, 2018/¡òÉ±MÉÖxÉ 23, ¶ÉEäò 1939

58. अधिधनयमाच्या कलम 77 अन्वये अपराि झाल्यास कायषपध्दती,-

1) जेव्िा एखादे बालक, मादक रियव्य ककवा गुंगीकारक रियव्ये ककवा मन:प्रभावी पदार्ग ककवा िंबाखूजन्य उत्पादने

यांची हवहक्र करण्याच्या प्रयोजनार्ग त्याच्या प्रभावाि ककवा िी बाळगिांना आढळून आल्यास, पोलीस

याबाबिीि िे बालक मादक रियव्य ककवा गुंगीकारक रियव्ये ककवा मन:प्रभावी पदार्ग ककवा िंबाखूजन्य

उत्पादने यांच्या प्रभावाि कसे आले याची सखोल चौकशी करुन प्रार्हमक चौकशी अिवालाची नोंद

करिील.

2) जे बालक गुंगीकारक रियव्ये ककवा मन:प्रभावी पदार्ांचा व्यविार करीि असेल ककवा त्याच्या प्रभावाखाली

आल्याचे आढळून आले असेल िर अशा बालकाला एक िर मंडळापुढे ककवा यर्ाक्स्र्िी सहमिीपुढे िजर

करण्याि येईल आहण मंडळ ककवा सहमिी, अशा बालकाचे पुनवगसन व हनव्यगसनी करण्यासंबिी योग्य

आदेश संमि करील.

3) एखादे बालक अंमली रियव्ये ककवा िंबाखूजन्य उत्पादने यांच्या व्यसनािीन असल्याचे आढळून आले

असेल, िर त्याला सहमिीपुढे िजर करण्यापूवी त्या बालकाला हनव्यगसनी करण्यासि त्याचे पुनवगसन

करण्याचे हनदेश देण्याि येिील आहण त्यासातीच्या प्रयोजनार्ग अशा बालकाला योग्य सुहविा कदरियामधये

िस्िांिरीि करण्याि येईल.

4) कोणिेिी बालक बालकांची काळजी घेणा-या संस्र्ेि मादक रियव्य ककवा गुंगीकारक रियव्ये ककवा मन:प्रभावी

पदार्ग ककवा िंबाखूजन्य पदार्ग यांचा व्यविार करीि असल्याचे आढळून आल्यास, अशा बालकाला जेव्िा

िे बालक मंडळ ककवा सहमिीपुढे िजर करण्याच्या क्स्र्िीि नसेल व त्याला िात्काळ वैद्यकीय उपचाराची

आवर्शयकिा असेल अशा बाबिच्या प्रकरणांखेरीज मंडळापुढे ककवा सहमिीपुढे िात्काळ िजर करण्याि

येईल.

5) मंडळ स्वि:िून ककवा सहमिीकडून प्राप्ि झालेल्या िक्रारीवरून पोलीसांना िात्काळ प्रार्हमक माहििी

अिवाल नोंदहवण्याचे हनदेश देईल.

6) मंडळ ककवा सहमिीस,बालकांसाती कायगरि संस्र्ेि, योग्य हनदेशांसि चौकशी केली असिा प्राप्ि

पहरक्स्र्िीि संस्र्ेि वरील पदार्ग आढळून आल्यास आहण बालकांचा त्याि समावेश आढळून आल्यास

सदर बालकांची काळजी घेणा-या संस्र्ेवर व संस्र्ेच्या पदाहिका-यांवर कायालयीन चौकशी आहण कडक

कारवाई करण्याचे आदेश मंडळ ककवा सहमिी देईल.

7) मंडळ ककवा सहमिी बालकांची काळजी घेणा-या इिर संस्र्ेकडे बालकाचे िस्िांिरण करण्याबाबि

यर्ाक्स्र्िी हनदेश सुधदा देईल.

¨É½þÉ®úÉ¹]Åõ ¶ÉÉºÉxÉ ®úÉVÉ{ÉjÉ +ºÉÉvÉÉ®úhÉ ¦ÉÉMÉ SÉÉ®ú-+ö, ¨ÉÉSÉÇ 14, 2018/¡òÉ±MÉÖxÉ 23, ¶ÉEäò 1939

8) कोणत्यािी दुकानाि, जेर्े मादक रियव्य,िंबाखू उत्पादने यांची हवक्री केली जािे,त्या दुकानाच्या मुख्य

हतकाणी सवाना हदसेल असा, बालकांना मादक रियव्य ककवा िंबाखू उत्पादन देणे ककवा हवकणे िा साि

वषाच्या सश्रम कारावास व एक लाख रूपयापयगिच्या रियव्यदंडाच्या हशक्षेचा अपराि आिे, या आशयाचा

मजकूर प्रदर्थशि करणे सतिीचे आिे.

9) सवग िंबाखु उत्पादक व मादक रियव्य उत्पादकांनी त्याच्या उत्पादनांवर हदसेल अशा हतकाणी बालकांना

मादक रियव्य ककवा िंबाखू उत्पादने देणे ककवा हवकणे िा साि वषाच्या सश्रम कारावास व एक लाख

रूपयापयंि असू शकेल इितया रियव्यदंडाच्या हशक्षेचा अपराि आिे,असा आशयाचा मजकूर प्रदर्थशि करणे

सतिीचे आिे.

10) बालकांची काळजी घेणाऱ्या संस्र्ा ककवा या अहिहनयमांिगगि नोदणीकृि ककवा मान्यिाप्राप्ि अन्य

कोणिेिी गृि/संस्र्ा,सहमिी ककवा मंडळा यांचे कायालय यांच्या 200 मीटरच्या आि मादक रियव्य,अंमली

पदार्ग ककवा मन:प्रभावी पदार्ग ककवा िंबाखू उत्पादने देणे ककवा हवकणे ,या अहिहनयमाच्या कलम 77

अन्वये अपरािसमजण्याि येईल.

59. अधिधनयमाच्या कलम 78 अन्वये अपराि झाल्यास कायषपध्दती .-

1) जेर्े बालक मादक रियव्य, अंमली पदार्ग ककवा मन:प्रभावी पहरणाम करणारे पदार्ग यांची हवक्री करिाना

ककवा सोबि बाळगिांना ककवा पुरवता करिाना हकवा िस्करी करिाना आढळिील, िेर्े पोलीस

बालकाजवळ मादक रियव्य,अंमली पदार्ग ककवा मन:प्रभावी पहरणाम करणारे पदार्ग, कसे व कोणाकडून

आले याची चौकशी करिील आहण िाबडिोब प्रार्हमक चौकशी अिवाल नोंदवून घेिील.

2) या अहिहनयमाच्या कलम 78 अन्वये, बालकाने अहभकहर्ि अपराि केला असेल,त्याला मंडळासमोर

िजर केले जाईल जर बालकाला काळजी व संरक्षणाची गरज असेल, िर िे बालकाला सहमिीकडे

िस्िािंरीि करू शकेल.

60. अधिधनयमाच्या कलम 80 अन्वये अपराि झाल्यास कायषपध्दती.-

1) कोणिेिी अनार्, सोडून हदलेले ककवा पहरत्याग केलेले बालक या अहिहनयमािील व या

हनयमािील िरिुदीमिील कायगपधदिीचे पालन न अनुसरिा दिक ग्रिणाच्या प्रयोजनासाती देऊ

केले असेल हकवा घेिले असेल, िेव्िा पोलीस स्वाहिकारामधये हकवा माहििी हमळाल्यावर

िाबडिोब प्रार्हमक चौकशी अिवाल नोंदवून घेईल.

¨É½þÉ®úÉ¹]Åõ ¶ÉÉºÉxÉ ®úÉVÉ{ÉjÉ +ºÉÉvÉÉ®úhÉ ¦ÉÉMÉ SÉÉ®ú-+ö, ¨ÉÉSÉÇ 14, 2018/¡òÉ±MÉÖxÉ 23, ¶ÉEäò 1939

2) जे बालक दिक ग्रिणाच्या प्रयोजनासाती देऊ केले आिे ककवा हदले आिे हकवा घेिले असल्यास,

त्याला िाबोडिोब सहमिीसमोर िजर केलेजाईल व अशा बालकाला सहमिी हवशेष दिक

संस्र्ेमधये तेवण्यासि, बालकाच्या पुनवगसनासाती योग्य हनदेश देईल.

3) अहिहनयमाच्या कलम 80 अन्वये,एखाद्या मान्यिाप्राप्ि हवशेष दिक संस्र्ेव्दारे ककवा अशा

संस्र्ेशी संबंहिि व्यतिीव्दारे अपराि झाला असेल, अशा हवशेष दिक ग्रिण संस्र्ेिील अन्य

बालकांना बालकांची काळजी घेणाऱ्या इिर संस्र्ा हकेवा हवशेष दिक संस्र्ेमधये दाखल

करण्यासाती सहमिी समूहचि आदेश सुधदा काढील.

61. अधिधनयमाच्या कलम 81 अन्वये अपराि झाल्यास कायषपध्दती:-

1) बालकाच्या खरेदी ककवा हवक्रीची माहििी हमळाल्यावर पोलीस िाबडिोब प्रार्हमक चौकशी

अिवाल नोंदवून घेिील.

2) बालकाचे कोणिेिी भावी दिक पालक ककवा मािा-हपिा ककवा पालक ककवा हवशेष द्क संस्र्ा

यांच्याकडून द्क शुल्क ककवा सेवा शुल्क ककवा बाल संगोपन रतकम याबाबि प्राहिकरणाने

ियार केलेल्या दिक हवहनयम अन्वये हदलेल्या परवानगी व्यहिहरति कोणिेिी प्रदान देणे ककवा

देण्याचे मान्य करणे ,घेणे ककवा घेण्याचे मान्य करणे ककवा बहक्षसी मोबदला रतकम घेणे, या

अहिहनयमाच्या कलम 81 व या हनयमाअन्वये अपराि समजला जाईल.

3) असे बालक, जे हवकले जाण्याचा हकदवा हवकि घेण्याच्या पहरक्स्र्िीि असेल त्याला िात्काळ

सहमिीसमार िजर केले जाईल. त्यावर सहमिी अशा मुलाच्या पूनवगसनासाती समुहचि आदेश

काढील.

4) जेर्े अहिहनयमाच्या कलम 81 अन्वये, मुलांच्या मािाहपत्याने ककवा पालकाने ककवा बालकाचा

िाबा असलेल्या अन्य कोंणत्यािी व्यतिीने अपराि केला असेल ,िेव्िा सहमिी अशा मुलाला

यर्ाक्स्र्िी बालकांची काळजी घेणाऱ्या संस्र्ा योग्य संस्र्ा अर्वा योग्य व्यतिी सोबि

तेवण्यासाती समुहचि आदेश काढील.

5) जेव्िा या अहिहनयमाच्या कलम 81 अन्वये, बालकांसाती कायगरि संस्र्ा, हवशेष दिक संस्र्ा

ककवा रुग्णालय ककवा शुश्रूषालय,प्रसुहिगृि हकवा अशा संस्र्ांशी संबंहिि व्यतिी यांनी अपराि

केला असेल, िदव्िा सहमिी, कोणिीिी अन्य हवशेष द्क संस्र्ा, बालकांची काळजी घेणाऱ्या

संस्र्ा ककवा रुग्णालय ककवा शुश्रूषालय,प्रसुहिगृि यासारख्या अन्य हतकाणी अशा मुलांना

तेवण्याबाबि समूहचि आदेश काढील.

¨É½þÉ®úÉ¹]Åõ ¶ÉÉºÉxÉ ®úÉVÉ{ÉjÉ +ºÉÉvÉÉ®úhÉ ¦ÉÉMÉ SÉÉ®ú-+ö, ¨ÉÉSÉÇ 14, 2018/¡òÉ±MÉÖxÉ 23, ¶ÉEäò 1939

6) सहमिी, , अशा संस्र्ेची नोंदणी हकवा मान्यिा ककवा असे रुग्णालय ककवा शुश्रूषालय ककवा

प्रसुहिग्रि ककवा याबाबि कोणत्यािी कायदयान्वये संबंहिि संस्र्ा व्यतिी ,यांची नोदणी ककवा

परवाना रद्द करण्याबाबि राज्य शासनाला हशफारस करील .

62. अधिधनयमाच्या कलम 82 अन्वये अपराि झाल्यास कायषपध्दती.-

1) अहिहनयमाच्या कलम 82 अन्वये बालकाला केलेल्या शारीहरक हशक्षेहवषयीची िक्रार िो बालक

ककवा त्याच्या विीने कोणीिी नोंदवू शकेल.

2) बालकांची काळजी घेणारी प्रत्येक संस्र्ा शारीहरक हशक्षेची िक्रार प्राप्ि करण्यासाती इमारिीमधये

मुख्य हतकाणी िक्रार पेटी तेवील.

3) िक्रार पेटी महिन्यािून एकदा हजल्िा बाल संरक्षण कक्ष प्रहिहनिी व व्यवस्र्ापन सहमिीवरील दोन

सदस्य यांच्या उपक्स्र्िीि उघडली जाईल.

4) अशा सवग िक्रारी बालकांची काळजी घेणा-या संस्र्ेच्या हनकटिम असलेल्या प्रर्म वगग

न्यायदंडाहिकारी समोर िात्काळ सादर करण्याि येईल आहण त्याची प्रि मंडळ ककवा सहमिीकडे

अग्रेहषि करण्याि येईल.

5) न्याय दंडाहिकारी संबंहिि बाल कल्याण पोलीस अहिकारी यांचेमाफगि प्रकरणाचे अन्वेषण करेल

आहण िक्रार हमळाल्यावर त्यावर यर्ोहचिहरत्या कायगवािी करील.

6) मंडळ ककवा सहमिी, ज्या बालकाने िक्रार केली आिे हकवा ज्या बालकास शारीहरक हशक्षा झाली

आिे. अशा बालकाच्या सवो्म हििाकरीिा बालकांची काळजी घेणा-या दुसऱ्या संस्र्ेमधये

बालंकाचे िस्िांिरण करण्याचा हवचार करील.

7) अहिहनयमाच्या कलम 82 च्या पोटकलम (3) अन्वये, चौकशीसाती ककवा न्यायालयाच्या

आदेशाचे अनुपालन करण्याकरीिा संस्र्ेचे व्यवस्र्ापन सिकायग करीि नसेल, असे प्रर्म वगग

न्याय दंडाहिकारी यांना आढळून आल्यास प्रर्म वगग न्याय दंडाहिकारी एकिर स्वि: अपरािाची

दखल घेिील आहण संस्र्ेच्या व्यवस्र्ापनाच्या प्रभारी व्यतिीहवरूधद प्रर्म माहििी अिवालाची

नोंद करण्याचे अहण कायगवािी करण्याचे हनदेश देिील.

8) मंडळ ककवा सहमिी ककवा राज्यशासन, शारीहरक हशक्षेच्या कोणत्यािी घटनेच्या बाबिीि

बालकांची काळजी घेणा-या संस्र्ेच्या व्यवस्र्ापनास कािी हनदेश देईल, त्याचप्रमाणे व्यवस्र्ापन

अनूपालन करील.

100

¨É½þÉ®úÉ¹]Åõ ¶ÉÉºÉxÉ ®úÉVÉ{ÉjÉ +ºÉÉvÉÉ®úhÉ ¦ÉÉMÉ SÉÉ®ú-+ö, ¨ÉÉSÉÇ 14, 2018/¡òÉ±MÉÖxÉ 23, ¶ÉEäò 1939

9) अनुपालन करण्याि न आल्यास अशा प्रसंगी, मंडळ स्वि: हकवा सहमिीच्या िक्रारीवर ककवा

राज्यशासन अहिहनयमाच्या कलम 82 कलम पोटकलम (3) अन्वये प्रर्म माहििी अिवालाची

नोंद करण्याचे हनदेश देईल

10) एखादया व्यतिीला, सेवेिून बडिफग करण्याि आले असेल ककवा बालकांसोबि काम

करण्यापासून प्रहिरोि केला असेल ककवा अहिहनयमाच्या कलम 82 च्या पोट कलम (2) अन्वये

बालकास हशक्षा देण्यास भाग पाडल्याचा अपराि हसधद झाला असेल िर िी व्यतिी अहिहनयम

आहण हनयमान्वये कोणत्यािी हनयुतिीसाती अपात्र तरेल.

प्रकरण 9

सांकीणष

63. बालकाांची काळजी घेणाऱ्या सांस््ेच्या प्रभारी व्यक्तीची कतषव्ये.-

1) बालकांची काळजी घेणारी संस्र्ा सुक्स्र्िीि तेवणे आहण बालकांची काळजी घेणे व त्यांना संरक्षण

पुरहवणे िी प्रभारी व्यतिीची प्रार्हमक जबाबदारी आिे

2) प्रभारी व्यतिी बालंकाना ककवा कमगचारीवृदांना आवर्शयकिा असेल िेव्िा लगेचच उपलब्ि िोईल

अशा जागेि वास्िव्य करील आहण कदाहचि अशा जागेि हनवासव्यवस्र्ा उपलब्ि नसेल िर

बालकांची काळजी घेणा-या संस्र्ेच्या जागेि अशी हनवास व्यवस्र्ा उपलब्ि िोणाच्या

कालाविीपयंि बालकांची काळजी घेणाऱ्या संस्र्ेच्या जवळच साहनधय असलेल्या हतकाणी

वास्िव्य करील.

3) प्रभारी व्यतिीची सवगसािारण किगव्ये व कामे याि पुढील कामाचा अंिभाव िोिो:-

एक) अहिहनयम आहण त्याखालील केलेले हनयम व आदेशाच्या िरिुदींचे अनुपालन करणे;

दोन) मंडळ ककवा सहमिी ककवा बाल न्यायालयाच्या आदेशाचे अनुपालन करणे;

िीन) बालकांची काळजी घेणे व त्यांना प्रेम,स्नेि, काळजी याहवषयी घरगुिी व सिायभूि

वािावरण पुरहवणे;

चार) बालकांचा हवकास व कल्याण यासाती प्रयत्न करणे;

पाच) बालकाच्या आहण कमगचारी वगाच्या हशस्िीचे आहण स्वास्र्ाचे पयगवेक्षण

आहण संहनयत्रण करणे;

सिा) प्रहशक्षण व उपचार कायगक्रम ककवा यर्ाक्स्र्िी अचूक काये यासहिि हनयोजन करणे

अंमलवजावणी करणे आहण सवग कायगक्रम व काये यामधये समन्वय करणे;

¨É½þÉ®úÉ¹]Åõ ¶ÉÉºÉxÉ ®úÉVÉ{ÉjÉ +ºÉÉvÉÉ®úhÉ ¦ÉÉMÉ SÉÉ®ú-+ö, ¨ÉÉSÉÇ 14, 2018/¡òÉ±MÉÖxÉ 23, ¶ÉEäò 1939

101

साि)

संस्र्ेिील वैदयकीय अहिकाऱ्याच्या सल्यानुसार सांसर्थगक ककवा संक्रामक रोग असलेल्या

बालकांना वेगळे तेवणे;

आत)

आवर्शयकिेनुसार बालकांना वेगळे तेवणे;

नऊ)

नेिमीच्या दैहनक कृिीचे हनरीक्षण करणे व त्याचा पातपुरावा करण्याचे सुहनक्र्शचि करणे;

दिा)

गृिामधये स्र्ाहनक आहण राष्ट्रीय सण आयेाहजि करणे;

अकरा) बालकासाती सिल ककवा हविार ककवा वनभोजन आयोहजि करणे;

बारा)

कलम 98 नुसार, बालकांना रजा मंजुरीसाती यर्ाक्स्र्िी सहमिी ककवा मंडळाकडून आदेश प्राप्ि

करणे आहण सहमिी ककवा मंडळाला बालकाच्या परिीचा अिवाल पुढील आदेशासाती कळहवणे;

िेरा) मंडळ ककवा यर्ाक्स्र्िी सहमिीला, प्रत्येक आतवडयाला बालकांची काळजी घेणाऱ्या

संस्र्ेिील मुलांची नमुना 42 प्रमाणे यादी पातहवणे आहण जर मंडळ आहण सहमिी

समोर कोणत्यािी बालकाला िजर करण्यासाती हदनांक हदला नसेल िर मंडळ ककवा

सहमिीच्या लक्षाि आणून देणे;

चौदा) कमगचारीवगाला कामाचे वाटप करणे आहण कमगचारी वगासोबि (बालकांच्या

काळजीसाती जबाबदार असलेल्या) संस्र्ेमिील सुहविा व त्यांचा दजा, आहण

बालकांची सुक्स्र्िी संबंिी माहसक सभा घेणे आहण अशा सभांची कायगवृ्े कमगचारी

सभा नोंदविीमधये नोंदवून तेवणे;

पंिरा) बालकांसोबि वैयक्तिकपणे ककवा गटाने संवाद सािणे;

सोळा) राज्यशासन वेळोवेळी हवहिि करेल त्याप्रमाणे िसेच या हनयम व अहिहनयमानुसार

संस्र्ेिील काळजी आहण संरक्षण यांचा दजा राखणे;

सिरा) अन्नसामग्रीचा योग्य साता करणे आहण त्याचे हनरीक्षण याची सुहनक्र्शचिी करणे

िसेच अन्न वाटप करणे;

अतरा) बालकांची काळजी घेणा-या संस्र्ेच्या इमारिी आहण पहरसराची देखभाल करणे;

एकोणीस) गृिाि योग्य अशी आरोग्यहवषयक स्वच्छिा राखणे;

वीस) अपघाि व आग प्रहिबंिक उपाययोजना,पहरसरामधये आप्ी व्यवस्र्ापनांची

िरिूद करणे आहण िसेच प्रर्मोपचार पेटीिी तेवणे;

एकवीस) पाण्याची सातवण, पॉवर बॅक -अप,इन्व्िटगस,जनरेटर यांची पयायी व्यवस्र्ा करणे;

बावीस) उपकरणांची काळजीपूवगक िािाळणी करण्याची सुहनक्र्शचि करणे;

102

¨É½þÉ®úÉ¹]Åõ ¶ÉÉºÉxÉ ®úÉVÉ{ÉjÉ +ºÉÉvÉÉ®úhÉ ¦ÉÉMÉ SÉÉ®ú-+ö, ¨ÉÉSÉÇ 14, 2018/¡òÉ±MÉÖxÉ 23, ¶ÉEäò 1939

िेवीस) योग्य सुरक्षा उपायांची उपाययोजना करणे;

चोवीस) बालकांची काळजी घेणा-या संस्र्ांची दैनहदन हनहरक्षण आहण फेऱ्याबरोबरच

हनयिकाहलक हनरीक्षण करणे;

पंचवीस) संकटकालीन पहरक्स्र्िीि सामना करण्यासाती सत्वर कृिी करणे;

सव्वीस) सवग हशस्िहवषयक प्रकरणांची सत्वर, दृढ आहण हवचारपूवगक िािाळणी

करण्याची सुहनक्र्शचिी करणे;

स्ावीस) प्रकरणाच्या नस्िींची सुयोग्य व वेळेवर देखभाल कदल्याची सुहनक्र्शचिी करणे;

अठ्ठावीस) या अहिहनयमाअंिगगि आहण या हनयमांच्या अंिगगि असलेल्या आवर्शयक अहभलेख

व नोंदविया तेवणे;

एकोणिीस) अंदाजपत्रक ियार करणे व हव्हवषयक बाबींसंबंिी हनयंत्रण तेवणे;

िीस) या हनयमांच्या धनयम 41 अन्वये स्र्ापन केलेल्या व्यवस्र्ापन सहमिीच्या

बैतका आयोहजि करणे आहण आवर्शयक मदि प्रदान करणे आहण

व्यवस्र्ापन सहमिीने घेिलेल्या हनणगयांचे अनुपालन करणे,

एकिीस) हनयमांच्या धनयम 41 अन्वये स्र्ाहपि केलेल्या व्यवस्र्ापन सहमिीव्दारे

सवग अहभलेख आहण नोदवियांची दरमिा पडिाळणी करणे.

ब्ीस) जदव्िा आवर्शयक असेल िेव्िा राज्य बाल संरक्षण संस्र्ा आहण हजल्िा बाल संरक्षण

कक्ष यांच्याशी संपकग, समन्वय सािणे आहण सिकायग करणे,

िेि्ीस) हजल्िा बाल संरक्षण कक्ष ककवा हजल्िा ककवा राज्य हवहि सेवा प्राहिकरण ककवा

हवहि-हन-पहरवीक्षा अहिकारी ककवा इिर संबंहिि यांच्याशी समन्वय सािून

प्रत्येक बालकाला कायदेशीरहरत्या प्रहिहनहित्व हमळवून देणे,िसेच

मोफि कायदेहवषयक सेवा व इिर आवर्शयक मदि हमळेल याची सुहनक्र्शचिी करणे

चौिीस) मंडळ ककवा सहमिी ककवा बाल न्यायालयापुढे बालकाला िजर करावयाच्या

हदवशी िजर करण्याची सुहनक्र्शचिी करणे आहण उति प्रयोजनांच्या िारखांची

नोंद झाली आिे का याची सुहनक्र्शचिी करणे.

पस्िीस) बालकांची काळजी घेणा-या संस्र्ांचा वार्थषक अिवाल ियार करणे आहण िो

प्रकाहशि करणे.

¨É½þÉ®úÉ¹]Åõ ¶ÉÉºÉxÉ ®úÉVÉ{ÉjÉ +ºÉÉvÉÉ®úhÉ ¦ÉÉMÉ SÉÉ®ú-+ö, ¨ÉÉSÉÇ 14, 2018/¡òÉ±MÉÖxÉ 23, ¶ÉEäò 1939

103

4) प्रभारी व्यतिी बालकांची काळजी घेणा-या संस्र्ेमधये जदव्िा शतय असेल िेव्िा परंिु एका हदवसाि

दोनपेक्षा कमी नािी अशा वेळेस बालकांची काळजी घेणा-या संस्र्ेचे हनरीक्षण करील. िसेच

त्याच्या हनरीक्षण वेळांची या प्रयोजनासाती असणा-या स्विंत्र विीि नोंद करेल आहण यामधये

हवशेषि पुढील बाबींची नोंद करेल-

एक)

आरेाग्य हवषयक स्वच्छिा व सफाई राखणे;

दोन) सुव्यवस्र्ा राखणे;

दो)

अन्नाचा दजा व परीमाण;

िीन)

अन्न पदार्ग व इिर वस्िुंची आरोग्यपूणग स्वच्छिा राखणे;

पाच)

वैदयकीय कदरियामधये आरोग्यहवषयक स्वच्छिा राखणे आहण वैदयकीय

देखभालासाती िरिूद;;

सिा) बालके आहण कमगचारी यांचे विगन

साि)

सुरक्षा व्यवस्र्ा; आहण

आत)

नस्त्या, नोंदविया आहण पुस्िके सुक्स्र्िीि तेवणे.

5) कािीिी, जे अहनयहमि आिे, असे प्रभारी व्यतिीच्या हनदशगनास आल्यास त्याची चौकशी करून

हनराकरण करणे आहण केलेल्या कारवाईची हदनांक ,वेळ आहण स्वरूप यांची नोंदविीि नोंद घेणे.

6) ज्याहतकाणी, िािडीच्या स्वरूपाच्या समस्येचे दोन कामकाजाच्या हदवसांि हनराकरण झाले नसेल

िर मंडळ ककवा सहमिी ककवा हजल्िा बाल संरक्षण कक्ष यांना अवगि करणे.

7) जर प्रभारी व्यतिी रजेवर असल्यास ककवा अन्यर्ा उपलब्ि नसेल िेव्िा प्रभारी व्यतिीने

पदहनदेहशि केलेला बाल कल्याण अहिकारी िा प्रभारी व्यतिीची किगव्ये पार पाडेल.

64. बाल कल्याण अधिकारी ककवा व्यक्तीधवधशष्ट कायषकता याांची कतषव्ये-

1) बालकांची काळजी घेणाऱ्या संस्र्ेिील प्रत्येक बालकल्याण अहिकारी ककवा व्यतिीहवहशष्ट्ट

कायगकिा, मंडळ ककवा सहमिी ककवा बाल न्यायालय यांनी हदलेल्या सवग हनदेशांचे पालन करेल.

2) बालकल्याण अहिकारी ककवा व्यतिीहवहशष्ट्ट कायगकिा , िे बालकांचे पुनवगसन आहण सामाहजक

पुनगएकाक्त्मकरण सुकर करण्यासाती आहण आवर्शयक िो पातपुरावा करण्याची सुहनक्र्शचिी

करण्यासाती स्वंयसेवी कायेकिे आहण संघटना यांच्याशी अनुबंिने प्रस्र्ाहपि करिील.

104

¨É½þÉ®úÉ¹]Åõ ¶ÉÉºÉxÉ ®úÉVÉ{ÉjÉ +ºÉÉvÉÉ®úhÉ ¦ÉÉMÉ SÉÉ®ú-+ö, ¨ÉÉSÉÇ 14, 2018/¡òÉ±MÉÖxÉ 23, ¶ÉEäò 1939

3) बालकांची काळजी घेणाऱ्या संस्र्ेिील बाल कल्याण अहिकारी ककवा व्यतिीहवहशष्ट्ट कायगकिा िे

बालकाचा िाबा घेिेवेळी बालकाशी मैत्रीपुवगक संवाद साििील आहण बालकाचा िाबा घेण्याच्या

प्रहक्रयेचे पयगवेक्षण करिील.

4) पोलीस ककवा बाल कल्याण पोलीस अहिकारी यांच्याकडून माहििी प्राप्ि केल्यानंिर ककवा बालकांची

काळजी घेणा-या संस्र्ेि एखादा बालक आल्यावर, बाल कल्याण अहिकारी ककवा व्यतिीहवहशष्ट्ट

कायगकिा िे बालक ककवा त्याच्या कुटुबांच्या सदस्यांबरोबर सामाहजक संस्र्ा ककवा इिर मागग याद्वारे

वैयक्तिक मुलाखिीच्या माधयमािून बालकाची सामाहजक िपासणी करिील आहण बालकाचा पुवग

इहििास आहण कौटुहबक इहििासाची िपासणी आहण इिर संबंिीि मित्वपूणग माहििी गोळा करील

आहण पंिरा हदवसांच्या आि सामाहजक िपासणी अिवाल मंडळ ,सहमिी ककवा बाल न्यायालय यांना

सादर करील.

5) बालकांची काळजी घेणाऱ्या संस्र्ेिील प्रत्येक बालकांसाती एक बाल कल्याण अहिकारी ककवा

व्यतिीहवहशष्ट्ट कायगकिा यांना नेमून हदले जाईल.आहण बाल कल्याण अहिकारी हकवा व्यतिीहवहशष्ट्ट

कायगकिा बालंकाची सवग बाबींसाती जसे बालकाची काळजी व हवकास याकहरिा आहण बालकांबाबि

मंडळाला ककवा सहमिीला ककवा बाल न्यायालयाला अिवाल देण्यासाती ककवा बालकांची काळजी

घेणा-या संस्र्ेिील मुलाच्या नोंदी राखणे इ. बाबि पुणगि: जबाबदार असेल.

6) बाल कल्याण अहिकारी ककवा व्यतिीहवहशष्ट्ट कायगकिा यांच्याकडे बालकाला सोपवून हदल्यानंिर

बाल कल्याण अहिकारी ककवा व्यतिीहवहशष्ट्ट कायगकिा -

एक)

बालकाच्या प्रकरणाबाबि नस्िी ियार करील;

दोन) संरक्षक िाबा काडग (Protective Custody Card) तेवील;

िीन) बालकाचा वैदयकीय दस्िऐवज ियार करेल व िो अद्ययावि तेवेल व बालकाच्या उपचाराि

कोणिािी खंड पडला नािी ककवा दुलगक्ष झाले नसल्याची खात्री करील;

चार) बालकाची सुरहक्षििा ,स्वास्थ्य व हवकास यांची खात्री करण्यासाती िो रोज बालकाची

भेट घेईल बालकांची काळजी घेणाऱ्या संस्र्ेिील नवीन परीक्स्र्िीशी जुळवून घेण्यासाती

बालकाला मदि करेल .नवीन दाखल बालकाला हदवसािून अहिक वेळा भेटावे लागेल;

पाच) बालकाचे हशक्षण ,व्यावसाहयक हशक्षणाची क्स्र्िी व नैसर्थगक कल व भावनात्मक दजा

याहवषयी पहिल्या पाच हदवसांच्या आि बालकाची माहििी गोळा करील;

सिा) बालकासाती आवर्शयक त्या वैद्यहकय ककवा बौक्धदक चाचण्या, मुल्यांकन व िपासण्या

¨É½þÉ®úÉ¹]Åõ ¶ÉÉºÉxÉ ®úÉVÉ{ÉjÉ +ºÉÉvÉÉ®úhÉ ¦ÉÉMÉ SÉÉ®ú-+ö, ¨ÉÉSÉÇ 14, 2018/¡òÉ±MÉÖxÉ 23, ¶ÉEäò 1939

105

करून घेईल;

साि) अिवालाचा अभ्यास करील व प्रलंहबि चौकशीच्या कालाविीसाती बालकाच्या प्रकरण

फाईलमधये तेवण्याकरीिा बालक व त्याचे कुटुंब यांच्याशी चचा करून नमुना 7 मधये

बालकासातीचा वैयक्तिक संगोपन आराखडा ियार करील, बाल कल्याण अहिकारी ककवा

व्यतिी हचहकत्सक त्याला योग्य वाटल्यास याबाबिीि समुपदेशक ,मानसशास्त्रज्ञ ककवा

अशाच इिर व्यतिीचा सल्ला घेईल;

आत) वैयक्तिक काळजी आराखडा लक्षाि घेऊन, बालकाकरीिा रोजचा हदनक्रम हवकहसि करून

त्याला सांगण्याि येईल;

नऊ) या हवकसीि केलेल्या हदनक्रमानूसार बालक वागि असल्यची खात्री करील व या बाबिीिील

त्या त्या वेळेचा अिवाल काळजीवािकाकडून घेईल;

दिा) वैयक्तिक काळजी आराखड्याचे कायान्वयन व परीणामकत्व याचा वेळोवेळी हनयिकाहलक

आढावा घेणे आहण गरज भासल्यास व्यवस्र्ापन सहमिीच्या मान्यिेने नमुना 7 मिील वैयक्तिक

काळजी आराखड्यामधये आहण बालकाच्या रोजच्या हदनचयेमधये योग्य िे बदल करेल;

अकरा) गृिािील बालकांच्या समस्याचे हनराकरण करील व त्यांच्या जीवनािील अडचणी समजून

घेऊन सिानुभूिीपूवगक वागेल;

बारा)

बालकाच्या संबंिािील हदशाहनदेशन ,हनरीक्षण ,हशक्षण,व्यवसाय हशक्षण व पुनवगसन

कायगक्रमांमधये सिभागी िोईल व त्याला नेमून हदलेल्या बालकांच्या शाळेिील पालक-हशक्षक

बैतकांना उपक्स्र्ि राहिल;

िेरा)

मंडळ ककवा सहमिी ककवा बाल न्यायालयांच्या कामकाजाला उपक्स्र्ि राहिल आहण

सवग माहििी पुरवेल व मागहवण्याि आलेले अिवाल फाईल करून तेवेल;

चौदा) वयाच्या प्रहिज्ञापत्राच्या आदेशाची प्रि हमळाल्यानंिर बदल करण्याची आवर्शयकिा

भासल्यास बालकाच्या वयासंबंिािील अहभलेखाि आवर्शयक िे बदल करणे व बालकाच्या

प्रकरण नस्िीमधये उति आदेशाची प्रि तेवेल;

पंिरा) बालकांच्या पूवग मुतििा कायगक्रमाि सिभाग घेणे व मुतििा झाल्यानंिर बालकाला

भावहनक व सामाहजक पातबळ देण्यासाती बालकाशी संपकग प्रस्र्ाहपि करण्यासाती बालकाला

मदि करणे;

सोळा) बालक बािेर पडल्यानंिरिी त्यांच्याशी संपकग तेवणे व त्याला मदि व मागगदशगन करणे;

106

¨É½þÉ®úÉ¹]Åõ ¶ÉÉºÉxÉ ®úÉVÉ{ÉjÉ +ºÉÉvÉÉ®úhÉ ¦ÉÉMÉ SÉÉ®ú-+ö, ¨ÉÉSÉÇ 14, 2018/¡òÉ±MÉÖxÉ 23, ¶ÉEäò 1939

सिरा) त्यांच्या पयगवेक्षणाखाली असलेल्या मुलाच्या हनवासास व िसेच रोजगाराची हतकाणे ककवा त्या

मुलाची शाळा या हतकाणांना सिि भेट देणे व त्याचा दर पंिरवडयाने ककवा जसे हनदेश हदले

असिील त्याप्रमाणे अिवाल सादर करणे;

अतरा) शतय असेल िेर्े मंडळ ककवा सहमिी ककवा यर्ाक्स्र्िी बाल न्यायालय ककवा बालकांची

काळजी घेणा-या संस्र्ेकडे बालकासोबि राहिल;

एकोणीस) मंडळ ककवा सहमिी ककवा बाल न्यायालयापुढे बालकाला सादर करण्याचा ककवा वैद्यकीय

उपचाराकहरिा जाण्याचा पुढील हदनांक याची नोंद तेवणे व उति हदनांकाला बालकाला,मंडळ

ककवा सहमिी ककवा बाल न्यायालयापुढे सादर केले ककवा वैदयकीय उपचाराकरीिा नेले याची

खात्री करील;

वीस)

वेळोवेळी हवहनर्थदष्ट्ट करण्याि आले असेल त्याप्रमाणे नोंदविया अदयावि तेवेल;

एकवीस) बालकांची काळजी घेणाऱ्या संस्र्ेच्या प्रभारी व्यतिीने नेमून हदलेली इिर किगव्य.

7) बालकांची काळजी घेणाऱ्या संस्र्ेच्या आवारािील दैहनक स्वच्छिेच्या िपासणीचे काम ज्याला नेमून

हदले आिे असा बाल कल्याण अहिकारी ककवा व्यतिीहवहशष्ट्ट कायगकिा िे काम हदवसािून दोन वेळेस

करेल, सकाळी स्वच्छिा केल्यानंिर एकदा व संधयाकाळी स्वच्छिा केल्यानंिर दुसऱ्या वेळी त्याची

बाल कल्याण अहिकारी ककवा व्यतिीहवहशष्ट्ट कायगकिा स्वच्छिाहवषयक नोंदविी मधये नोंद तेवील.

8) बाल कल्याण अहिकारी ककवा व्यतिीहवहशष्ट्ट कायगकिा, ज्या कोणाला दररोजचा स्वयंपाक िपासणीचे

काम नेमून हदले आिे, िो प्रत्येक भोजन िपासून त्याची भोजन नोंदविी मधये नोद तेवील.

65. गृह माता ककवा गृह धपत्याची कतषव्ये-

1) प्रत्येक गृि हपिा ककवा गृि मािा प्रभारी व्यतिीच्या आदेशांचे पालन करेल.

2) गृि हपिा ककवा गृि मािा यांची सवगसािारण किगव्ये, काये व जबाबदाऱ्या खालीलप्रमाणे असिील-

एक)

बालकांची काळजी घेणा-या संस्र्ेिील प्रत्येक बालकाला वात्सल्याने वागवणे त्याची

योग्य काळजी घेणे व त्याच्या हवकासाची खात्री करणे;

दोन) प्रत्येक बालकाला दाखल झाल्यानंिर कपडे, प्रसािनवस्िू व दैनहदन वापरातीच्या

आवर्शयक असणाऱ्या इिर वस्िु पुरहवणे;

िीन) अन्नसामग्रीची पुिगिा करणे ककवा बालकासाती आिाराचे प्रमाणानुसार व

त्याच्या गरजेनुसार पुरवता करणे;

चार) मुलांमधये हशस्ि जोपासणे;

¨É½þÉ®úÉ¹]Åõ ¶ÉÉºÉxÉ ®úÉVÉ{ÉjÉ +ºÉÉvÉÉ®úhÉ ¦ÉÉMÉ SÉÉ®ú-+ö, ¨ÉÉSÉÇ 14, 2018/¡òÉ±MÉÖxÉ 23, ¶ÉEäò 1939

107

पाच) मुलांच्या वैयक्तिक स्वच्छिा व आरोग्याची खात्री करणे;

सिा) देखभाल ,स्वच्छिा याकडे लक्ष देणे व आरोग्यदायी पहरसर राखणे;

साि) प्रत्येक बालकाच्या दैनंहदन हनत्यक्रमाची प्रभावीरीिीने अंमलबजावणी करणे

आहण बालकांच्या सिभागाची सुहनक्र्शचिी करणे;

आत) बालकांची काळजी घेणा-या संस्र्ेिील सुरहक्षििा व संरक्षण व्यवस्र्ा यावर लक्ष तेवणे;

नऊ)

मंडळ ककवा सहमिी हकवा बाल न्यायालय यांच्यासमोर िजर करण्याच्या प्रयोजनाखेरीज

बालके जेव्िा बालकांची काळजी घेणाऱ्या संस्र्ेच्या बािेर जािील िेव्िा त्यांना संरक्षण देणे;

दिा)

बाल कल्याण अहिकाऱ्याकडे बालकाला सोपहवण्याबाबि प्रभारी व्यतिी व

बाल कल्याण अहिकारी यांना कळहवणे;

अकरा) त्याच्या किगव्याशी संबंहिि नोंदविया तेवणे आहण बालकांची काळजी

घेणाऱ्या संस्र्ेच्या प्रभारी व्यतिीव्दारे नेमून देण्याि येिील अशी कोणिीिी इिर किगव्ये.

66. पधरवीक्षा अधिकाऱ्याची कतषव्ये-

1) अहिहनयमाच्या कलम 13 चे पोट कलम (1) चा खंड (दोन) अन्वये, पोहलस ककवा बाल कल्याण

पोलीस अहिकारी यांच्याकडून माहििी प्राप्ि झाल्यावर मंडळाच्या कोणत्यािी औपचारीक

आदेशाची वाट न पाििा, मंडळाने केलेल्या चौकशीच्या संबंिाि असू शकेल अशी बालकाच्या

पहरक्स्र्िीची चौकशी परीहवक्षा अहिकारी करील आहण त्याबाबिचा सामाहजक अन्वेषण अिवाल

मंडळास नमुना 6 मधये सादर करील.

2) सामाहजक अन्वेषण अिवालाि, िोका बाबिचे मुल्यमापन, ज्यामधये क्रुरिा करणाऱ्या

व्यतिी,िरूण टोळया अंमली पदार्ग वापरणाऱ्या व्यतिी, शस्त्रे आहण मादक रियव्य यांची उपलब्ििा,

वयानुसार विगन,माहििी व साहित्य याचे अयोग्य प्रदशगन यांसारख्या बाबी व ज्या पहरक्स्र्िीचा

बालकांच्या संवेदनशील मनावर पडिो, िी पहरक्स्र्िी अहिक हवकोपास नेणारे आहण सौम्यकरण

करणारे घटक तळकपणे हनदशगनास आणून देऊन त्याबाबिची जोखीम हनिाहरि करणे या बाबींचा

समावेश करण्याि यावा.

3) परीवीक्षा अहिकारी मंडळाने हदलेल्या हनदेशांचे पालन करील आहण त्याला पुढील किगव्ये, काये

व जबाबदाऱ्या असिील:

एक)

नमुना 6 प्रमाणे बालकाचे सामाहजक अन्वेषण करणे;

108

¨É½þÉ®úÉ¹]Åõ ¶ÉÉºÉxÉ ®úÉVÉ{ÉjÉ +ºÉÉvÉÉ®úhÉ ¦ÉÉMÉ SÉÉ®ú-+ö, ¨ÉÉSÉÇ 14, 2018/¡òÉ±MÉÖxÉ 23, ¶ÉEäò 1939

दोन)

मंडळाच्या ककवा बाल न्यायालयाच्या कामकाजासाती उपक्स्र्ि रािणे आहण

आवर्शयकिेनुसार अिवाल सादर करणे;

िीन)

बालकाच्या समस्या हवषद करणे व त्याच्या संस्र्ेच्या वास्िव्यािील समस्या सोडवणे

चार)

हदशाहनदेशन ,संहनयंत्रण ,शैक्षहणक,व्यावसाहयक आहण पुनवगसन कायगक्रमांमधये

सिभागी िोणे;

पाच) बालक आहण प्रभारी व्यतिी यांच्यामधये सिकायग आहण सामंजस्य

प्रस्र्ाहपि करणे;

सिा)

बालकाचा कुटुंबासेाबि संपकग वाढहवण्यासाती बालकाला सिाय्य करणे आहण

कुटुंबािील सदस्यानािी सिाय्य पुरहवणे;

साि) पुवग मुतििा कायगक्रमाि सिभागी िोणे आहण बालकाला मुति केल्यानंिर बालकास

भावहनक व सामाहजक आिार देऊ शकेल असा संपकग प्रस्र्ाहपि करणे;

आत) सामाहजक अन्वेषण अिवाल प्राप्ि करणे, पयगवेक्षण आहण पातपुरावा यांसाती इिर

हजल्ियािील व राज्यािील परीहवक्षा अहिकाऱ्यांसोबि संपकग प्रस्र्ाहपि करणे;

नऊ)

बालंकाचे पुनवगसन व सामाहजक पुनगएकात्मीकरण सुकर करण्यासाती स्वयंसेवक

आाहण संस्र्ा यांसोबि संपकग प्रस्र्ाहपि करणे आहण आवर्शयक पातपुराव्याची

सुहनक्र्शचिी करणे;

दिा)

बालकास संस्र्ेिून मुति केल्यानंिर त्याचा हनयहमि पातपुरावा करून त्याला

समाजाच्या मुख्य प्रवािाि परि आणणे सुकर व्िावे, यासाती सिाय्य व मागगदशगन

करणे;

अकरा) बालकासाती वैयक्तिक काळजी आराखडा व मुतििेनंिरची योजना ियार करणे;

बारा)

वैयक्तिक काळजी आराखड्यानुसार पहरहवक्षेवर असेल्या मुलांचे पयगवेक्षण करणे;

िेरा)

पयगवेक्षणाखाली असलेल्या मुलांच्या हनवासस्र्ानास आहण सेवायोजना ककवा

शाळेच्या हतकाणी हनयहमि भेटी देणे आहण नमुना 10 अनुसार त्याचा हनयिकाहलक

अिवाल सादर करणे;

चौदा) मंडळाच्या कायालयापासून, िे हनरीक्षण गृि,हवशेष गृि,सुरक्षीि हतकाण ककवा

यर्ाक्स्र्िी योग्य सुहविा केरियापयंि बालकांसोबि जेव्िा शतय असेल िेव्िा सोबि

करणे;

¨É½þÉ®úÉ¹]Åõ ¶ÉÉºÉxÉ ®úÉVÉ{ÉjÉ +ºÉÉvÉÉ®úhÉ ¦ÉÉMÉ SÉÉ®ú-+ö, ¨ÉÉSÉÇ 14, 2018/¡òÉ±MÉÖxÉ 23, ¶ÉEäò 1939

109

पंिरा) सुरहक्षि हतकाणी असणा-या बालकाच्या प्रगिीचे हनयिकालीक मूल्यमापन करणे

आहण मनो-सामाहजक अिवाल ियार करणे आहण िो बाल न्यायालयाला सादर

करणे;

सोळा) बाल न्यायालयाव्दारे हनयूति करण्याि आले असल्यास संहनयत्रण प्राहिकाऱ्याची

काये पार पाडणे;

सिरा) त्यांचे दैनंहदन कायग जसे की, त्यांनी हदलेल्या भेटी, त्यांनी ियार केलेला सामाहजक

अन्वेषण अिवाल, त्यांनी केलेला पातपुरावा आहण त्यांनी ियार केलेले पयगवेक्षण

अिवाल यांची नोंद तेवण्यासाती एक दैनंहदनी ककवा नोंदविी तेवणे;

अतरा) समुदाहयक सेवांचा पयाय शोिून काढणे आहण बालकांचे पुनवगसन व सामाहजक

पुनगएकात्मीकरण सुकर िोण्याकरीिा स्वयंसेवी क्षेत्राशी संपकग प्रस्र्ाहपि करणे.

एकोणीस) नेमुन देण्याि येईल असे इिर कोणिेिी काम.

67. पुनवषसन-धन-पदयोजन अधिकारी,-

1) सुरहक्षि हतकाणासि, बालकांसाती कायगरि सवग संस्र्ांमधये पुनवगसन-हन-पदयोजन

अहिकाऱ्याची हनयुतिी करण्याि येईल.

2) पुनवगसन-हन-पदयोजन अहिकाऱ्याकडे समाज कायग ककवा मनुष्ट्यबळ व्यवस्र्ापन यामिील

पदव्यू्र पदवी आहण पुनवगसन, सेवायोजन हनर्थमिी आहण स्त्रोि सूसज्जिा या

क्षेत्रािील हकमान िीन वषाचा अनुभव असेल.

3) पुनवगसन-हन-पदयोजन अहिकारी पुढील काये पार पाडील:

एक) बाल कल्याण अहिकारी,व्यतिी हवहशष्ट्ट कायगकिा, समुपदेशक व व्यावसाहयक

हनदेशक ककवा यर्ायोग्य यंत्रणा यांच्या सल्यानुसार बालकांची काळजी घेणाऱ्या संस्र्ेि

असलेल्या बालकांचे कौशल्य व अहभयोग्यिा शोिून काढणे.

दोन)

पातयक्रमाच्या शेवटी नोकरीच्या पदयोजनासि व्यावसाहयक व प्रहशक्षण सेवा

देणाऱ्या अशा सवग संस्र्ांची ओळख पटहवणे आहण त्यांच्याशी संपकग वाढहवणे.

िीन)

कायगक्रम पुरस्कृि करणे आहण स्वयं-रोजगारास सिाय करणे यासाती सािनसंप्ी

सुसज्ज करण्यासाती हजल्िा बाल संरक्षण पर्क,व्यतिी,हनगम मान्यिाप्राप्ि अशासकीय

संघटना आहण इिर हनहि पुरहवणाऱ्या संस्र्ा यांच्याशी कायगजाळे हनमाण करणे.

110

¨É½þÉ®úÉ¹]Åõ ¶ÉÉºÉxÉ ®úÉVÉ{ÉjÉ +ºÉÉvÉÉ®úhÉ ¦ÉÉMÉ SÉÉ®ú-+ö, ¨ÉÉSÉÇ 14, 2018/¡òÉ±MÉÖxÉ 23, ¶ÉEäò 1939

चार)

वय, अहभयोग्यिा, कल आहण क्षमिेप्रमाणे बालकांची काळजी घेणाऱ्या संस्र्ांमधये

व्यावसाहयक प्रहशक्षण कक्ष ककवा कायगशाळा स्र्ापन करण्यासाती संस्र्ा, व्यक्ति , हनगम,

मान्यिाप्राप्ि अशासकीय संघटना व इिर हनहि पुरहवणाऱ्या संस्र्ा यांना माहििी देणे व

समन्वय सािणे.

पाच) बालकांची काळजी घेणाऱ्या संस्र्ेि प्रहशक्षण कायगक्रमाचे काम पार पाडण्यास जे

स्वेच्छा सेवा देिील अशा व्यावसाहयक प्रहशक्षकांना सुसज्ज करणे.

सिा)

स्वयं रोजगाराकरीिा उद्योजकीय कौशल्ये कबबहवणे आहण हव्ीय व पणन सिाय्य

सुकर करणे.

साि)

बालकाचे व्यतिीमत्वाची लक्षणे आहण अपरािाचे स्वरूप लक्षाि घेऊन पुनवगसन

आराखडा ियार करणे.

आत) नमूना 14 मधये पुनवगसन पत्रक तेवणे आहण बालकाच्या प्रगिीचे हनयहमि संहनयंत्रण

करणे आहण अशा प्रगिीचा अिवाल व्यवस्र्ापन सहमिीस सादर करणे.

नऊ)

योग्य असेल त्याप्रमाणे बालकाचे कुटुंब,पालक, इिर मित्वाच्या प्रौढ व्यतिी यांच्याि

सिभागी िोणे आहण बालकाच्या पुनवगसन प्रहक्रयेि त्यांच्या सिभागाची सुहनक्र्शचिी करणे.

दिा)

शैक्षहणक ककवा व्यावसाहयक प्रहशक्षण पातयक्रम पुणग झाल्यावर बालकास प्रमाणपत्रे

हमळवून देणे सुलभ करणे.

अकरा) प्रत्येक पात्र आहण प्रहशहक्षि बालकास योग्य नोकरी हमळेल िे सुहनक्र्शचि

करण्याकहरिा प्रयत्न करणे .

बारा)

केरिय व राज्य सरकारी योजनांखालील पुनवगसन कायगक्रम व उपलब्ि सेवा

याहवषयीच्या कायगशाळा आयोहजि करणे, कामाची हसधदिा करणे, अशा योजना व सेवाच्या

माहििीबाबि जनजागृिी करणे आहण त्याची उपलब्ििा सूकर करणे.

िेरा)

बालकाने उत्पादक व जबाबदार नागहरक व्िावे यासाती त्यास प्रोत्सािन देण्यासाती

व्यतिीमत्व हवकास, जीवन कौशल्य हवकास, िाणिणाव व्यवस्र्ापन आहण अन्य

कौशल्यांवर आिाहरि कायगशाळा आयोहजि करणे.

चौदा) जेर्े बालकांना तेवलेले आिे अशा संस्र्ांना त्यांच्या प्रगिीचे संहनयत्रण करण्यासाती

हनयहमि भेटी देणे आहण आवर्शयक असेल त्याप्रमाणे कोणिेिी अन्य सिाय्य करणे.

¨É½þÉ®úÉ¹]Åõ ¶ÉÉºÉxÉ ®úÉVÉ{ÉjÉ +ºÉÉvÉÉ®úhÉ ¦ÉÉMÉ SÉÉ®ú-+ö, ¨ÉÉSÉÇ 14, 2018/¡òÉ±MÉÖxÉ 23, ¶ÉEäò 1939

111

68. कमषचारी वगाचे अनुशासन.-

1) कोणत्यािी किगव्याि कसुर, हनयम हकवा आदेशांचा भंग या बाबी गंभीरपणे घेण्याि येिील आहण

प्रभारी व्यतिीकडून हशफारस करण्याि आल्यास अशा कमगचाऱ्यांचे हवरूधद कतोर हशस्िभंगाची

कारवाई करण्याि येईल.

2) बालकांची काळजी घेणाऱ्या संस्र्ेचा कोणिािी कमगचारी बालकांची काळजी घेणा-या संस्र्ेिील

अनहिकृि हतकाणी उपक्स्र्ि रािणार नािी.

3) बालकांची काळजी घेणाऱ्या संस्र्ेचा कोणिािी कमगचारी संस्र्ेमधये कोणिीिी मनाई केलेली वस्िु

आणणार हकवा पुरहवणार नािी.

4) बालकांची काळजी घेणाऱ्या संस्र्ेचा कोणिािी कमगचारी पुणग वेळ मग िो कामावर असो ककवा

नसो, बालकांची काळजी घेणा-या संस्र्ेच्या पहरसराि मद्य,हबडी ,हसगारेट,िंबाखू अन्य कोणिेिी

पदार्ग यांसारख्या कोणत्यािी व्यसनी पदार्ाचा उपभोग घेणार नािी ककवा कोणत्यािी मादक

पदार्ाचे अंमलाखाली कामावर उपक्स्र्ि रािणार नािी.

5) बालकांची काळजी घेणाऱ्या संस्र्ेचा कोणिािी कमगचारी लाभाकरिा कोणिीिी वस्िू कोणत्यािी

बालकास हवकणार ककवा भाडयाने देणार नािी ककवा असा बालक ककवा त्याचे मािा हपिा ककवा

पालक सोबि कोणिािी व्यवसायाचा सौदा करणार नािी.

6) बालकांची काळजी घेणाऱ्या संस्र्ेचा कोणिािी कमगचारी कोणत्यािी हशवराळ हकवा अर्शलील

भाषेचा वापर करणार नािी हकवा वयास अनुहचि मुद्यावर चचा करणार नािी ककवा अर्शलील

साहित्य पािणार नािी ककवा अर्शलील साहित्याचे वाचन करणार नािी.

69. सुरक्षाधवर्यक उपाययोजना.-

1) बालकांची काळजी घेणाऱ्या संस्र्ेिील बालकांचा संवगग ,बालकाचा वयोगट व बालकाच्या

संस्र्ांचे प्रयोजन आहण बालकांना व बालकांपासून असलेले जोखमीचे घटक िे लक्षाि घेऊन

बालकांसाती कायगरि प्रत्येक संस्र्ेि पुरेसा सुरक्षा कमगचारीवगग कामावर तेवण्याि येिील.

2) मिासंचालक, पुनवगसन यांनी हनयुति केलेले माजी सैहनक ककवा त्यांनी हशफारस केलेल्या संस्र्ांना

सुरक्षा कमगचारी वगग हनयुतिी करिांना प्रािान्य देण्याि येईल.

3) मुलींचा हनवास असणाऱ्या बालकांची काळजी घेणाऱ्या संस्र्ेि आिील सुरहक्षििेकहरिा स्त्री

सुरक्षा रक्षक तेवण्याि येिील आहण बालकांची काळजी घेणाऱ्या संस्र्ेची बािेरील सुरहक्षििेकहरिा

पुरूष सुरक्षा रक्षक कामावर तेवण्याि येिील.

112

¨É½þÉ®úÉ¹]Åõ ¶ÉÉºÉxÉ ®úÉVÉ{ÉjÉ +ºÉÉvÉÉ®úhÉ ¦ÉÉMÉ SÉÉ®ú-+ö, ¨ÉÉSÉÇ 14, 2018/¡òÉ±MÉÖxÉ 23, ¶ÉEäò 1939

4) कोणत्यािी संकट कालीन क्स्र्िीकरिा राखीव सुरक्षा कमगचारीवगग देखील उपलब्ि असेल.

5) खालील बाबींसि चोवीस िास सुयोग्य सुरक्षा उपाययोजना करण्याि आल्या आिेि अशी प्रभारी

व्यतिी खात्री करील :

एक)

प्रभारी व्यतिी कडून सुरक्षा प्रभारी आहण हवभागाशी चचा हवहनमय करून हनक्र्शचि

करण्याि आलेल्या हतकाणी वेगवेगळया पाळीमधये पुरेशा संख्येि सुरक्षा रक्षक

नेमण्याि येिील.

दोन)

कोणत्यािी बालकास जर रात्री वैदयकीय समस्या ककवा कोणत्यािी समस्येची िक्रार

उद्भवल्यास िो याबाबि संबंहिि काळजी वािकास अवगि करील.काळजी वािक

आवर्शयकिेनुसार उपाययोजना करील आहण आणीबाणीचे प्रकरणाि गरज असेल

त्याप्रमाणे प्रभारी व्यतिी ककवा संबंहिि वैदयकीय अहिकाऱ्यास कळहवल जो िात्काळ

योग्य उपाययोजना करील.

िीन)

प्रभारी व्यतिीकडून बालकांसाती कायगरि संस्र्ेच्या पहरसराि मुख्य हतकाणी कायग

नामावली ियार करण्याि येऊन लावण्याि येईल.

6) गृिाचा प्रत्येक काळजीवािक ककवा अन्य कमगचारी जर त्यास कोणिीिी घटना ककवा बालकामिील

अशांििा माहिि पडल्यास, वेळ न घालविा िी प्रभारी व्यतिीच्या हनदशगनास आणून देईल ,जो

आवर्शयक उपाययोजना करील आहण पहरक्स्र्िीनुरुप मंडळ ककवा सहमिी यांना याबाबिची माहििी

व करण्याि आलेल्या उपाययोजनांबाबि लेखी कळहवल.

7) बालकांची काळजी घेणाऱ्या संस्र्ेचा प्रभारी व्यतिी संस्र्ेला रात्रीच्या वेळी शतय असेल िर वारंवार

परंिु एका आतवडयाि एकापेक्षा कमी नसेल इितया वेळा अनपेहक्षि भेटी देईल. िो त्याच्या भेटीच्या

वेळांची नोद करील आहण िसेच या संबंिाि त्याने तेवलेल्या नोंदविीि अहभप्राय नोदवून तेवील.

8) बालकांची काळजी घेणाऱ्या संस्र्ेच्या बािेर अशांििा असेल त्याबाबिीि त्या पाळीिील प्रभारी िी

बाब संबंहिि पोलीस ताण्याला िात्काळ कळवील.

9) बालकांची काळजी घेणाऱ्या संस्र्ेच्या आि किसाचार ककवा अशांििा असेल त्याबाबिीि पाळीिील

प्रभारीला प्रभारी व्यतिीच्या परवानगीने पोलीसांची मदि घेिा येईल. पाळीिील प्रभारी बालकांना

पहिल्यांदा इशारा देईल.सदर व्यतिी िी बाब यर्ाक्स्र्िी सहमिीला ककवा मंडळाला देखील कळहवल.

10) एखादी नैसर्थगक आप्ी ककवा आग ककवा अशी कोणिीिी आप्ी घडून आल्यास पाळीिील

प्रभारी िा राज्य आप्ी व्यवस्र्ापन प्राहिकरणाने बालकांची काळजी घेणा-या संस्र्ासाती हवकसीि

¨É½þÉ®úÉ¹]Åõ ¶ÉÉºÉxÉ ®úÉVÉ{ÉjÉ +ºÉÉvÉÉ®úhÉ ¦ÉÉMÉ SÉÉ®ú-+ö, ¨ÉÉSÉÇ 14, 2018/¡òÉ±MÉÖxÉ 23, ¶ÉEäò 1939

113

केलेल्या आप्ी व्यवस्र्ापन संहििेनुसार बालकांना िेर्ून स्र्लांिरीि करण्यासाती व त्यांच्या

सुरक्षेसाती आवर्शयक त्या उपाययोजना करील.

11) वरील उपाययोजनांचे अनुसरण करण्यासाती अहिकारी बालके व सुरक्षा रक्षक यांची ियारी करून

घेण्याकरीिा प्रभारी व्यतिीकडून कोणिीिी पूवग सूचना न देिा महिन्यािून एकदा सराव कवाईि

घेण्याि येईल.

12) बालकांची काळजी घेणाऱ्या संस्र्ेमधये बालकांचा खाजगीपणाचा व सन्मानाचा भंग िोणार नािी

अशा पधदिीने संस्र्ेचे सवग प्रवेश व हनगगमन मागग, स्वागि कक्ष,जाण्या येण्याच्या मागग,, स्वयंपाकगृि,

कोती हकवा सामानाची खोली, स्वच्छिागृिांचा प्रवेश व हनगगमन मागग इ.या हतकाणी सीसीटीव्िी

कॅमेरे बसहवण्याि येिील. बालकांची काळजी घेणा-या प्रत्येक संस्र्ेि पुरेसे स्कॅनसग व मेटल

हडटेतटर बसहवण्याि येिील.

70. शोि व जप्ती,-

1) संस्र्ेचा प्रभारी ककवा संस्र्ेचे अहिकृि पदाहिकारी गरजेनुसार संस्र्ेची िपासणी करिील व कािी

प्रहिबंिात्मक आढळल्यास जप्ि करिील.

2) जप्िीसातीची प्रहक्रया खालीलप्रमाणे कऱण्याि येईल,-

एक) िपासणी दरम्यान एखादी प्रहिबंिात्मक वस्िु आढळल्यास प्रभारी व्यतिीकडून िी जप्ि

करण्याि येईल व जप्ि करण्याि आलेल्या वस्िुंची यादी ियार करण्याि येईल.

दोन) एखादे शस्त्र, शस्त्रास्त्रे, ककवा गुन्िेगारी कृत्यासाती शस्त्र म्िणून वापरिा येईल अशी

एखादी वस्िु ककवा सािने ककवा व्यसनासातीचे पदार्ग इत्यादी बालकाकडे ककवा शयनकक्षाि

आढळले िर संस्र्ेचा प्रभारी याबाबि वस्िुंचे आक्स्ित्व व जबाबदार व्यतिी याबाबि चौकशी

करेल.

िीन)प्रभारी व्यतिी याबाबि पोहलसांना अिवाल सादर करेल िसेच याबाबि िात्काळ मंडळ

व सहमिीला माहििी देईल.

चार) सदर अिवालावर ककवा सहमिीकडून प्राप्ि अिवालावर मंडळ आवर्शयक कायगवािी

करेल व जप्ि करण्याि आलेल्या वस्िु नष्ट्ट करण्याबाबिचा हनणगय घेईल.

पाच)राज्य शासन, यासाती जबाबदार व्यतिीवर जर िो बालकांची काळजी घेणाऱ्या संस्र्ेचा

अहिकारी असेल ककवा ज्यामुळे त्या व्यतिीचा संबंि आला असेल अशी संबंहिि यंत्रणा

यावर उहचि कायगवािी करेल.

114

¨É½þÉ®úÉ¹]Åõ ¶ÉÉºÉxÉ ®úÉVÉ{ÉjÉ +ºÉÉvÉÉ®úhÉ ¦ÉÉMÉ SÉÉ®ú-+ö, ¨ÉÉSÉÇ 14, 2018/¡òÉ±MÉÖxÉ 23, ¶ÉEäò 1939

सिा)यासाती जबाबदार बालकावर अहिहनयम व त्याअंिगगि करण्याि आलेले हनयम

यानुषंगाने कायगवािी करण्याि येईल.

3) जर जप्ि करण्याि आलेल्या वस्िुंची कोणत्यािी चौकशीसाती ककवा एखाद्या अहिका-याहवरूधद

करावयाच्या हवभागीय कायगवािीमधये ककवा गुन्िे िपासामधये आवर्शयकिा नािी अशी खात्री झाली

असेल िर जप्ि करण्याि आलेल्या सवग वस्िु त्यांचे स्वरूप लक्षाि घेऊन,याबाबि न्यायालयाच्या

आदेशानुसार नष्ट्ट करण्याि येिील.

71. बालांकाचे सांस््ात्मक व्यवस््ापन.-

क. 1) बालकांची काळजी घेणाऱ्या संस्र्ेच्या प्रभारी व्यतिीकडून ककवा बालकाचा स्वीकार

करण्यासाती प्रभारी व्यतिीने यर्ेाहचिरीत्या प्राहिकृि केलेल्या अशा इिर कमगचाऱ्याकडून प्रत्येक

बालक क्स्वकृि करण्याि येईल.

2) प्राप्िकिा अहिकारी बालकाच्या ओळखीची स्वि: खािरजमा करील आहण कोणिीिी शंका

असल्यास प्राप्िकिा अहिकारी प्रभारी व्यतिीला िात्काळ िी माहििी कळवील व प्रभारी व्यतिी

,मंडळ ककवा सहमिीला िात्काळ िी माहििी कळवील आहण हवनाहवलंब मंडळाच्या ककवा

सहमिीच्या समोर बालकाला िजर करील.

ख) बालकाांची काळजी घेणा-या सांस््ेतील वास्तव्याचे प्रकार-

1) हविीसंघषग्रस्ि बालकांच्या वास्िव्यासाती बालकांची काळजी घेणाऱ्या संस्र्ेिील

वास्िव्याचे िीन प्रकार आिेि:-

एक) संरक्षक अहभरक्षा;

दोन) रात्रभर संरक्षक वास्िव्य;

िीन) पुनवगसन वास्िव्य.

2) काळजी व संरक्षणाची गरज असलेल्या बालकांच्या वास्िव्यासाती बालकांची काळजी

घेणा-या संस्र्ांचे दोन प्रकार आिेि:-

एक)

रात्रभर संरक्षक वास्िव्य;

दोन)

पुनवगसन वास्िव्य;

¨É½þÉ®úÉ¹]Åõ ¶ÉÉºÉxÉ ®úÉVÉ{ÉjÉ +ºÉÉvÉÉ®úhÉ ¦ÉÉMÉ SÉÉ®ú-+ö, ¨ÉÉSÉÇ 14, 2018/¡òÉ±MÉÖxÉ 23, ¶ÉEäò 1939

115

ग) सांरक्षक अधभरक्षा,-

1) नमुना 43 प्रमाणे संरक्षक अहभरक्षा पत्रावर, मंडळाकडून यर्ेाहचिरीत्या स्वाक्षरी करण्याि

येईल ककवा अशा वास्िव्यासाती बाल न्यायालयाची आवर्शयकिा असेल िर अहभरक्षा

वॉरंटवर बाल न्यायालयाकडून यर्ेाहचिहरत्या स्वाक्षरी करण्याि येईल.

2) मंडळाने ककवा बाल न्यायालयाने हनदेश हदल्याप्रमाणे आहण त्यानी वेळोवेळी वाढ

केल्याप्रमाणे अशा वास्िव्याचा कालाविी असेल.

3)असे वास्िव्य चौकशी प्रलंहबि असिाना असेल.

घ) रात्रभर सांरधक्षत वास्तव्य.-

1) मुलांना हनवारा पुरहवणे आहण पयायी व्यवस्र्ा करून पोलीस ताणे ककवा अशा

कोणत्यािी अयोग्य हतकाणी रात्रभर मुलांना तेवणे टाळिा येईल. िा संरहक्षि

वास्िव्याचा िेिू आिे.

2) असे वास्िव्य केवळ रात्री आत वाजल्यापासून दुसऱ्या हदवशी दुपारी दोन

वाजेपयगि असेल.

3) रात्रभर संरहक्षि वास्िव्याकरीिा बाल कल्याण पोलीस अहिकाऱ्याने प्राप्िकिा

अहिकाऱ्यास लेखी अजग करून िशी हवनंिी केल्यास मुलांची काळजी घेणाऱ्या

संस्र्ेि एका रात्रीसाती असे संरहक्षि वास्िव्य करण्याची परवानगी हमळू शकेल.

ज्या पहरक्स्र्िीिून मुलाला िाब्याि घेण्याि आले ककवा ज्या पहरक्स्र्िीि िे

सापडले िी परीक्स्र्िी आहण त्यावेळेची बालकाची वैदयकीय क्स्र्िी

दशगहवणाऱ्या सवग कागदपत्रांची प्रि अजासोबि जोडण्याि येईल.

4) बालकाची ओळख पटल्याची खात्री झाल्यावर प्राप्िकिा अहिकारी बालकाला

प्रवेश देईल आहण नमुना 44 िीन प्रिींमधये भरेल. अजाची एक प्रि बालकांची

काळजी घेणा-या संस्र्ेच्या अहभलेखार्ग तेवून घेण्याि येईल. एक प्रि बाल कल्याण

पोलीसांना सुपुदग करील आहण हिसरी प्रि संबंिीि सहमिी ककवा मंडळाच्या

अहभलेखाकरीिा पातवील.

5) दुसऱ्या हदवशी प्रभारी अहिकारी बालकल्याण पोलीस अहिकाऱ्याला प्राप्ि

झालेल्या पोिोचच्या नमुन्याि नमूद केलेल्या वेळेि बालकास बाल कल्याण पोलीस

अहिकाऱ्याच्या िाब्याि देईल.

116

¨É½þÉ®úÉ¹]Åõ ¶ÉÉºÉxÉ ®úÉVÉ{ÉjÉ +ºÉÉvÉÉ®úhÉ ¦ÉÉMÉ SÉÉ®ú-+ö, ¨ÉÉSÉÇ 14, 2018/¡òÉ±MÉÖxÉ 23, ¶ÉEäò 1939

6) जर बाल कल्याण पोलीस अहिकारी तरलेल्या वेळेि बालकाला िाब्याि घेि

नसेल,िर सदर बालकास बालकांची काळजी घेणाऱ्या संस्र्ेचा प्रभारी अहिकारी

संबंहिि मंडळापुढे ककवा सहमिीपुढे िशी वस्िूक्स्र्िी कर्न करून िजर करील.

7) प्रवेश व मुतििा नोंदविीि मुलाचा िपशील व िे बालक रात्रभराच्या

वास्िव्याकरीिाच आिे ,अशी नोंद नमुद करण्याि येईल.

8) बालकाची आहण त्याच्या सोबि असलेल्या वस्िुंची प्रत्यक्ष झडिी घेण्याि येईल

आहण िपासणीमधये बालकाकडे त्याच्या स्वि:च्या मालकीच्या कोणत्यािी वस्िू

आढळून आल्यास त्या बालकाला िजर करणाऱ्या बाल कल्याण पोलीस

अहिकाऱ्याच्या िाब्याि देण्याि येिील व त्यांचेकडून त्या वस्िू जप्ि करण्याि येिील

व अशा जप्ि केलेल्या वस्िूची एक प्रि प्राप्िकिा अहिकाऱ्याकडे देण्याि येईल.

9) बालकाला िाब्याि घेण्याची वेळ लक्षाि न घेिा जर त्याला भुक लागलेली असेल

िर जेवण िर्ा पेय पुरहवण्याि येईल.

10) एका रात्री कहरिा अशा बालकास स्वागि कक्षाि ककवा यर्ाक्स्र्िी

प्रकरणहनिाय वगीकरण कक्षाि तेविा येईल.

च) पुनवषसन वास्तव्य:-

1) अशा वास्िव्याकरीिा सहमिीकडून बालकास बालगृिाि िर मंडळ ककवा बाल

न्यायालयाकडून हवशेष गृिाि ककवा सुरहक्षि हतकाणी पातहवण्याि येईल.

2) नमुना 14 मधये बालकाला पुनवगसन पहत्रका देण्याि येईल. ज्याि बालकाच्या

वास्िव्याचा कालाविी नमूद करण्याि येईल जोपयंि असा बालकाच्या वास्िव्याचा

कालाविी मंडळाकडून ककवा सहमिीकडून ककवा बाल न्यायालयाकडून हवशेष

आदेशाव्दारे कमी करण्याि आला नािी.

छ) बालकास स्वीकृत करण्याच्या वेळी अनुसरावयाची कायषपध्दती:-

1) प्राप्िकिा अहिकारी बालकास स्वीकृि करिेवेळी खालील कायगपधदिी

अनुसरील:-

एक) प्रवेश आहण मुतििा नोंदविीि सदर बालकाची संपूणग वैयक्तिक माहििी

नोंदहवण्याि येईल. िर पुनवगसनाच्या बाबिीि बालकाच्या मुतििेचा हदनांकिी नमूद

करण्याि येईल.

¨É½þÉ®úÉ¹]Åõ ¶ÉÉºÉxÉ ®úÉVÉ{ÉjÉ +ºÉÉvÉÉ®úhÉ ¦ÉÉMÉ SÉÉ®ú-+ö, ¨ÉÉSÉÇ 14, 2018/¡òÉ±MÉÖxÉ 23, ¶ÉEäò 1939

117

दोन) बालकाला आवर्शयक प्रक्रीयेबाबि स्पष्ट्टीकरण देऊन व त्यास सभ्यिेची व

प्रहिष्ट्तेची वागणूक देऊन झडिी घेिली जाईल आहण त्याच्या व्यक्तिगि

चीजवस्िूबाबि या हनयमांच्या हनयम 74 मधये नमूद केल्याप्रमाणे कायगवािी करण्याि

येईल. मुलींची झडिी केवळ महिला कमगचाऱ्याकडून घेण्याि येईल.

िीन) बालकाला िाब्याि घेण्याची वेळ कोणिीिी असली िरी, जर त्याला भूक

लागली असेल िर जेवण आहण पेय पुरहवण्याि यावे.

चार) जर बालक आजारी, जखमी, मानहसक आजारी,रोगी ककवा व्यसनी असेल िर

त्यास िात्काळ वैदयकीय सुहविा पुरहवण्याि येईल.

पाच) संसगगजन्य ककवा संक्रामक आजाराने बाहिि संशहयि बालक आढळल्यास व

त्याला हवशेष काळजी आहण साविहगरी बाळगण्याची गरज असेल िर त्याला

हवशेषरीत्या राखून तेवण्याि आलेल्या शयनगृिाि, शाळांमधये ककवा कक्षाि ककवा

रुग्णालयाि वेगळे तेवण्याि येईल.

सिा) परीक्षेस ककवा मुलाखिीसाती उपक्स्र्ि रािणे िसेच घरािील लोकांशी संपकग

सािणे यांसारख्या िात्काळ आहण अत्यावर्शयक गरजेहवषयी बालकांना हवचारणा

करण्याि येईल.िशी नोंद ककवा अशी कोणिीिी गरज नािी अशी वस्िूक्स्र्िी

प्राप्िकिा अहिकारी नमूद करील आहण ज्याच्याकडे बालक सोपवण्याि आले आिे

अशा बाल कल्याण अहिकारी ककवा व्यतिी हवहशष्ट्ट कायगकिा यांच्यासमोर सादर

करेल. बालकाच्या प्रकरण नस्िीमधये उति नोंद घेिली जाईल.

2) बालकांची काळजी घेणाऱ्या संस्र्ेस प्राप्ि झालेले प्रत्येक बालक सुरूवािीचे 14 हदवस

त्याला हवशेषि: या प्रयोजनासाती ियार करण्याि आलेल्या स्वागिकक्षाच्या शयनशाळेि

ककवा हवलग्नीकरण पर्कामधये तेवण्याि येईल. जेणेकरून बालकाला संस्र्ेिील

जीवनक्रमाशी जुळवून घेिा येईल.

3) या टप्यावर वैयक्तिक काळजी आराखड्याचा प्रारंभ िोईल आहण बालकाच्या िािडीच्या

गरजा यामधये हवचाराि घेण्याि येिील.

ज) बालक स्वीकृत केल्यानांतर अनुसरावयाची कायषपध्दती:-

1) बालकाला रात्री स्वीकृि केले असेल िर त्याच हदवशी ककवा त्याच्या नंिरच्या हदवशी पुढील

कायगपधदिी अनुसरण्याि येईल.

118

¨É½þÉ®úÉ¹]Åõ ¶ÉÉºÉxÉ ®úÉVÉ{ÉjÉ +ºÉÉvÉÉ®úhÉ ¦ÉÉMÉ SÉÉ®ú-+ö, ¨ÉÉSÉÇ 14, 2018/¡òÉ±MÉÖxÉ 23, ¶ÉEäò 1939

एक) बालकाचे छायाहचत्र घेण्याि येईल.एक छायाहचत्र बालकाच्या प्रकरण नस्िीमधये

तेवण्याि येईल आहण दुसरे बालकाच्या माहििीसि हनदेशपत्रकावर लावण्याि येईल िसेच एक

प्रि अल्बम मधये आहण एक छायाहचत्र सहमिीला िसेच हजल्िा बाल संरक्षण कक्षाला पातवण्याि

येईल आहण त्या प्रयोजनाकरीिा बनवलेल्या पोटगलवर टाकण्याि येईल.

दोन) बालकाचे स्नान झाल्यानंिर त्याला नवीन वस्त्रे देण्याि येईल. या हनयमांिील हनयम 32

नुसार काळजीवािक प्रसािनाच्या वस्िू, नवीन कपडयांची जोडी, हबछाना आहण इिर साहित्य व

सािनसामग्री बालकाला देईल. त्यांची सूची त्याच्या प्रकरण नस्िीमधये तेवण्याि येईल. िसेच

बालकास या हनयमाच्या हनयम 32 मिील िरिुदीनुसार वस्िु वेळोवेळी पुरहवण्याि येिील.

िीन) बाल कल्याण अहिकारी ककवा व्यक्तिहवहशष्ट्ट कायगकिा, बालकांची काळजी घेणाऱ्या

संस्र्ेमधये नव्याने दाखल झालेल्या प्रत्येक बालकाचा परीचय करून देईल आहण हवशेषि: पुढील

बाबींची, त्याच्या हदनक्रमाहवषयीची माहििी त्याला देईल आहण िी माहििी बालकांची काळजी

घेणाऱ्या संस्र्ेमधये तळकपणे प्रदर्थशि करण्याि येईल:-

1) वैयक्तिक आरेाग्य ,स्वास्र् व स्वच्छिा;

2) बालकांची काळजी घेणाऱ्या संस्र्ेिील हशस्ि व आचरण संहििा;

3) दैनंहदन हदनचया व परस्पर संवाद;

4) बालकांची काळजी घेणाऱ्या संस्र्ेिील ितक,जबाबदाऱ्या व हनबंि;

5) बालकाला त्याच्या /हिच्या पहरवाराशी /पालकाशी संपकग सािण्यासातीच्या

कायगपधदिीहवषयी देखील माहििी हदली पाहिजे.

चार)वैद्यकीय अहिकाऱ्याकडून बालकाची िपासणी करण्याि येईल,िो बालकाचे आरोग्य व

त्याच्या शरीरावरील कोणिीिी जखम ककवा खूण व वैदयकीय अहिकाऱ्यास योग्य वाटेल असे

इिर हनरीक्षण यांची नोंद तेवील आहण बालकाच्या वैदयकीय अहभलेखामधये त्याची प्रि

तेवील.

पाच) प्रभारी व्यतिीकडून बालकाचे प्रकरणासाती बाल कल्याण अहिकारी ककवा

व्यक्तिहवहशष्ट्ट कायगकिा यांना नेमण्याि येईल.

ज) बालकाचा ताबा घेतल्यानांतर पधहल्या 14 धदवसाांमध्ये अनुसरावयाची कायषपध्दती:-

1) नेमून हदेलेला बाल कल्याण अहिकारी ककवा व्यक्तिहवहशष्ट्ट कायगकिा,शतय िोईल

त्याप्रमाणे बालकांशी नेिमी संवाद सािील.

¨É½þÉ®úÉ¹]Åõ ¶ÉÉºÉxÉ ®úÉVÉ{ÉjÉ +ºÉÉvÉÉ®úhÉ ¦ÉÉMÉ SÉÉ®ú-+ö, ¨ÉÉSÉÇ 14, 2018/¡òÉ±MÉÖxÉ 23, ¶ÉEäò 1939

119

2) बालकाची क्स्वकृिी झाल्यानंिर दोन हदवसांच्या आि त्याचे व्यक्तिमत्व व पुनवगसनात्मक

गरजांचे मुल्यमापन करुन बालकाचा पुनवगसन आराखडा ियार करण्यासाती आवर्शयकिा

वाटल्यास त्याच्या शारीहरक ,वैद्यकीय व मानहसक क्स्र्िी आहण त्या बालकास कोणिेिी

व्यसन असल्यास त्या व्यसनाची क्स्र्िी समजून घेण्यासाती डॉतटरांच्या एका पर्काव्दारे

िपासणी करिा येईल.

3)बालकास नेमून हदलेला बालकल्याण अहिकारी ककवा व्यक्तिहवहशष्ट्ट कायगकिा, कुंटुब

सदस्य उपलब्ि असल्यास,त्यांच्याशी देखील संवाद सािील. नमुना 45 मिील बालकाच्या

प्रकरणाचा पूवग इहििास ियार करण्याि येईल व िो बालकाच्या प्रकरण नस्िीमधये तेवण्याि

येईल.त्याबाबिची माहििी बालकाचे मािाहपिा ककवा पालक ,घर शाळा,हमत्रमैहत्रणी,हनयोतिा

ककवा समाज यांसि सवग शतय व उपलब्ि स्त्रोिांकडून गोळा करिा येईल.

4) बाल कल्याण अहिकारी ककवा व्यक्तिहवहशष्ट्ट कायगकिा इिर िांहत्रक कमगचाऱ्यांच्या

मदिीने केलेल्या चाचण्या व मुलाखिींच्या आिारे,बालकाची शैक्षहणक पािळी व

व्यावसाहयक अहभयोग्यिा हनिाहरि करील.याबाबिीि आवर्शयक त्या बािेरील िज्ज्ञ व

समाजाहिक्ष्ट्ति कल्याण अहभकरणे ,मानसशास्त्रज्ञ ,मनोहवकृिीहचकीत्सक,बाल मागगदशगन

हचहकत्सा कदरिय, रूग्णालय व इिर शासकीय व अशासकीय संघटना यांचे आवर्शयक िे

सिकायग घेण्याि येईल.

झ) पधहले 14 धदवस सांपल्यावर अनुसरावयाची कायषपध्दती:-

1) बालकाला हनयहमि शयनकक्षाि िलहवण्याि येईल व त्याला शयनकक्षाि हवहनर्थदष्ट्ट

हबछाना,कक्ष व अभ्यासाचे टेबल नेमून देण्याि येईल.

2) शयनकक्ष पुढील गोष्ट्टींच्या आिारे नेमून देण्याि येईल:-

एक) वय;

दोन) बालकाने केलेल्या अपरािाचे ककवा बालकावर झालेल्या

अत्याचाराचे स्वरूप;

िीन) बालकाची शारीहरक व मानहसक क्स्र्िी;

चार)हवशेष काळजी घेण्याची आवर्शयकिा असणाऱ्या बालकांना

एका वेगळया शयनकक्षाि तेवण्याि येईल.

120

¨É½þÉ®úÉ¹]Åõ ¶ÉÉºÉxÉ ®úÉVÉ{ÉjÉ +ºÉÉvÉÉ®úhÉ ¦ÉÉMÉ SÉÉ®ú-+ö, ¨ÉÉSÉÇ 14, 2018/¡òÉ±MÉÖxÉ 23, ¶ÉEäò 1939

3) बालकाच्या प्रकरणाचा पुवगइहििास आहण शैक्षहणक व व्यावसाहयक अहभयोग्यिा या

आिारे बाल कल्याण अहिकारी ककवा व्यक्तिहवहशष्ट्ट कायगकिा यांच्याद्वारे नमुना 7 मधये

बालकाचा व्यतिीगि काळजी आराखडा ियार करण्याि येईल. पुनवगसन कदरियाि रािि

असल्यास त्याच्या हनवासाच्या संपूणग कालाविीसाती काळजी आराखडा ियार करण्याि येईल

आहण त्याि पूरक हशक्षण पातयक्रम,औपचाहरक,अनौपचाहरक व हनरंिर हशक्षण यांसि

पूनवगसनादरम्यान मंडळ सहमिी ककवा बाल न्यायालयाव्दारे देण्याि आलेल्या कोणत्यािी

ककवा सवग हनदेशांचा समावेश करणे आवर्शयक असेल.

4) बाल कल्याण अहिकारी ककवा व्य व्यक्तिहवहशष्ट्ट कायगकिा, व्यक्तिगि काळजी

आराखड्याचे पुनर्थवलोकन करील आहण बालकास बालकांची काळजी घेणाऱ्या संस्र्ेमिील

हनवासादरम्यान बालकांशी व त्यांच्या हशक्षकाशी ककवा हनदेशकाशी संवाद सािून त्याच्या

स्वि:च्या हनरीक्षणाच्या आहण बालकाची देखरेख करणारा ककवा देखरेख करणारी व्यतिी

यांच्याकडून प्राप्ि झालेल्या अहभप्रायाच्या आिारे नमुना 14 मधये पुनवगसन पहत्रकेमधये त्याचा

अहभप्राय नोदवील.

5) बाल कल्याण अहिकारी ककवा व्यक्तिहवहशष्ट्ट कायगकिा बालकांची काळजी घेणाऱ्या

संस्र्ेमधये बालक रािि असिानाच्या कालाविीि त्याला आलेली कोणिीिी अडचण दूर

करण्यासाती करण्याि आलेल्या उपाययोजनाच्या नोंदीसि त्या अडचणींचा अहभलेख तेवील.

6) त्याचप्रमाणे बालकल्याण अहिकारी ककवा व्यक्तिहवहशष्ट्ट कायगकिा बालकांची काळजी

घेणा-या संस्र्ेिील सुहविांबाबि बालकाने केलेल्या िक्रारीचा त्यावर करण्याि आलेल्या

उपाययोजनांच्या नोंदीसि अहभलेख तेवील.

7) वैयक्तिक काळजी आराखड्याचे सूरूवािीच्या िीन महिन्यामधये दर पंिरा हदवसानी

आहण त्यानंिर प्रत्येक महिन्याला पुनर्थवलोकन केले जाईल. हजच्या पहरणामकारकिेचा ककवा

हिच्यािील कमरिेच्याबाबिचा अिवाल अशा अहभप्रायाच्या कारणासि ियार करण्याि

येईल.

त्र) तीन मधहन्यानांतर अनुसरावयाची कायषपध्दती:-

1) बालकासातीच्या वैयक्तिक काळजी आराखड्यामधये नमूद केलेल्या उहदष्ट्टे व लक्ष्ये

याबाबिच्या हवहनर्थदष्ट्ट हनदेशासि बालकाच्या प्रगिीची िपासणी केली जाईल.

¨É½þÉ®úÉ¹]Åõ ¶ÉÉºÉxÉ ®úÉVÉ{ÉjÉ +ºÉÉvÉÉ®úhÉ ¦ÉÉMÉ SÉÉ®ú-+ö, ¨ÉÉSÉÇ 14, 2018/¡òÉ±MÉÖxÉ 23, ¶ÉEäò 1939

121

बालकाच्या प्रगिीचा आढावा घेिला जाईल आहण नमुना 14 मिील पुनवगसन पहत्रकेि

त्याची नोंद घेण्याि येईल.

2) हिमािी प्रगिी अिवाल अवलोकनासाती व हवचारासाती व्यवस्र्ापन सहमिीपुढे

तेवण्याि येईल.

3) सहमिीच्या चचा हवमशानंिर वैयक्तिक काळजी आराखड्यामधये यर्ेाहचिरीत्या

फेरबदल करण्याि येईल. बालकाचा हदनक्रम व बालकांच्या पुनवगसनासातीच्या

दृष्ट्टीकोनाििी योग्य रीिीने फेरबदल करण्याि येईल. अशा फेरबदल केलेल्या योजनेची

व दैहनक हदनक्रमाची नोंद बालकाच्या प्रकरण नस्िी मधये तेवण्याि येईल. प्रगिीचा

आढावा घेण्याि येईल आहण नमूना 14 मिील पुनवगसन पहत्रकेमधये याची नोद

करण्याि येईल.

ट) सुटकेपुवीचे धनयोजन :-

1) मंडळ ककवा सहमिी ककवा बाल न्यायालय याच्या हनदेशानुसार प्रत्येक संस्र्ेमधये बालगृिे,

हवशेषगृिे व सुरहक्षि हतकाण यामिील सुटका करण्याि आलेल्या बालकांचे सुटकेपुवीचे

हनयोजन व सोडण्याि आलेल्या बालकांच्या प्रकरणांचा पधदिशीरपणे पातपुरावा याबाबि

सुसंकक्ल्पि कायगक्रम आयेाहजि करण्याि येईल .

2) बालक हवनापरवानगी बालकांची काळजी घेणारी संस्र्ा सोडि असेल ककवा संस्र्ेमधये

अपराि करि असेल, अशा प्रसंगी,प्रभारी व्यतिीव्दारे त्याबाबिची माहििी पोलींसाना आहण

माहििी असल्यास, त्याच्या कुटुंबाला देण्याि येईल आहण िरहवलेले बालक सापडि नसेल

िर त्या बालकाचा शोि घेण्यासाती केलेल्या प्रयत्नासंि त्याबाबिच्या पहरक्स्र्िीचा सहवस्िर

अिवाल मंडळ ककवा सहमिी ककवा यर्ाक्स्र्िी बाल न्यायालय यांना पातवण्याि येईल.

ठ) बालकाांची काळजी घेणा-या सांस््ेतील धदनिम:-

1) प्रत्येक बालक जबाबदारी व हशस्ि यांसि बालकांची काळजी घेणाऱ्या संस्र्ेिील

एखादया अहिकाऱ्याने हकवा गृि प्रहिहनिीने हदलेल्या सूचनांचे पालन करील.

2) प्रत्येक संस्र्ा बालक सहमिीशी हवचारहवहनमय करून बालकांसाती हदनक्रमाचे एक

वेळापत्रक हनक्र्शचि करील िे वेळापत्रक संस्र्ेमिील हवहवि हतकाणी तळकपणे प्रदर्थशि

करण्याि येईल.

122

¨É½þÉ®úÉ¹]Åõ ¶ÉÉºÉxÉ ®úÉVÉ{ÉjÉ +ºÉÉvÉÉ®úhÉ ¦ÉÉMÉ SÉÉ®ú-+ö, ¨ÉÉSÉÇ 14, 2018/¡òÉ±MÉÖxÉ 23, ¶ÉEäò 1939

3) दैहनक हदनक्रमाच्या वेळापत्रकामधये इिर गोष्ट्टींबरोबरच हनयहमि व हशस्िबधद

जीवनासाती वैयक्तिक आरोग्य आहण स्वच्छिा ,शारीहरक व्यायाम,योगा ,शैक्षहणक

वगग,व्यावसाहयक प्रहशक्षण,सांहघक मनोरंजन व खेळ, नैहिक हशक्षण, गटकायग, प्रार्गना व

समूि गायन आहण रहववार व सुटीच्या हदवसांसातीचे हवशेष कायगक्रम यांचा समावेश असेल.

ड) बालकाचे वतषन.-

1) बालकांची काळजी घेणाऱ्या संस्र्ेिील बालकास चांगल्या विगनासाती हनयमांचे आहण

रािणीमानाचे पालन करण्यासाती हदशाहनदेशन करण्याि येईल व प्रहशक्षण देण्याि येईल.

2)बालक सहमिीकडून प्रत्येक अस्वीकायग विगनाची नोद घेण्याि येईल आहण हनयमांचा भंग

केल्याचे आढळून आलेल्या बालकाकडून स्पष्ट्टीकरण मागिा येईल. बाल सहमिीस प्रभारी

व्यतिीला यर्ोहचि कायगवािी करण्याची हशफारस करिा येईल.

3) प्रभारी व्यतिी घटनाप्रसंगाचे वणगन आहण त् यावर करण्याि आलेली कायगवािी यांचा

अंिभाव असलेल्या अिवालाची एक प्रि चोवीस िासांच्या आि मंडळाला ककवा सहमिीला

ककवा बाल न्यायालयाला सादर करील. अशा घटना व प्रसंगांना प्रहिबंि करण्याकहरिा दीघग

मुदिीच्या कायगपधदिीचे हनयोजन करण्याकरीिा त्या अिवालाची एक प्रि व्यवस्र्ापन

सहमिीसमोर देखील तेवण्याि येईल.

4) िसेच त्या अिवालाची एक प्रि संबाहिि बालकाच्या प्रकरण नस्िीमधये तेवण्याि येईल.

5) प्रभारी व्यतिीस बाल सहमिीची हशफारस आहण बालकाची सुरक्षा व प्रहिष्ट्ता यांचा योग्य

िो हवचार करून हशस्िभंगाबाबि यर्ोहचिरीत्या कायगवािी करिा येईल.

6) प्रभारी व्यतिीस समुपदेशक ककवा बाल कल्याण अहिकारी ककवा व्यक्तिहवहशष्ट्ट

कायगकिा, बालकाच्या संस्र्ेशी संबंहिि कोणिीिी अशासकीय संस्र्ा यांचे परीक्स्र्िी

िािाळण्याकरीिा सिाय्य घेिा येईल.

7) अत्यंि चांगले विगन राखणाऱ्या मुलाचा प्रभारी व्यतिीव्दारे बक्षीस व लाभांसाती हवचार

करण्याि येईल व याबाबिची माहििी बालकाच्या प्रकरण नस्िीमधये तेवण्याि येईल.

ढ) अस्वीकायष वतषणूकीबाबत कारवाई करण्याची पध्दत:-

1) उल्लंघनाचे स्वरूप व दजा आहण बालकाचे वय यांच्याशी अनुरूप अशी कारवाई

करण्याि येईल आहण त्याबाबिीि पुढीलपैकी कोणिीिी कारवाई करिा येईल.

एक) समज;

¨É½þÉ®úÉ¹]Åõ ¶ÉÉºÉxÉ ®úÉVÉ{ÉjÉ +ºÉÉvÉÉ®úhÉ ¦ÉÉMÉ SÉÉ®ú-+ö, ¨ÉÉSÉÇ 14, 2018/¡òÉ±MÉÖxÉ 23, ¶ÉEäò 1939

123

दोन) घरकाम नेमून देणे;

िीन) हलहिण्यास लावणे उदा.अनेक वेळा हलिावयास लावणे. जेणेकरून िो िे विगन

पुन्िा करणार नािी ;आहण

चार)हवशेष ितक नाकरणे जसे-दूरदशगन पािण्यासातीची परवानगी, बािेरचे

कायगक्रम खेळ व मनोरंजन आहण इिर पसंिीच्या कायगक्रमास जाण्यासातीची

परवानगी.

2)कोणत्यािी बालकास त्याच्या प्रहिष्ट्तेला बािा आणणाऱ्या अपमानास्पद वागणुकीसि

शारीहरक हशक्षा ककवा कोणिािी मानहसक छळ केला जाणार नािी.

ण) धवशेर् चाांगले वतषन,- खालील बाबींचा समावेश हवशेष चांगले विगन म्िणून करण्याि येईल,

परंिु िे खालील बाबींसातीच मयाहदि रिाणार नािी.

1) हशस्िीसंबंहिि हनयमांचे पालन करणे व हदनचयेप्रमाणे विगन करणे याबाबि

महिन्याच्या कालाविीि करण्याि आलेले अनुमान.

2) एखाद्या बालकाला किसेपासून परावृ् करणे ककवा अस्वीकायग विगणुकीमधये

सिभाग घेण्यास परावृ् करणे.

3)एखाद्या दुघगटनेबाबि जागरूक करणे ककवा आप्ीच्या काळाि बालकांची सुटका

करणे.

4) बालकांची काळजी घेणाऱ्या संस्र्ेच्या प्रभारी व्यतिीस सुव्यवस्र्ा तेवण्यामधये

सिाय्य करणे.एखाद्या पहरक्स्र्िीचे आणीबाणीमधये पराविीि िोऊ शकिे अशा

वेळेस बालकांचे बदलणारे विगन िोतयाची घटना मानण्याि येईल.

5) बाल हवकास अहिका-याला बालकांची अशांििा ककवापलायनाच्या

हनयोजनाबाबि मािीिी देणे.

6)प्रभारी व्यतिीस एखाद्या प्रहिबंिीि वस्िुबाबिची माहििी देणे.

7)एखाद्या बालकास िततयािून बािेर येण्यास मदि करणे.

8) पहरक्षेमधये ककवा व्यावसाहयक ककवा पुनवगसन कायगक्रमामधये चांगली कामहगरी

करणे.

9) आशावादी व बदलानुसार सुयोग्य विगन करणे.

124

¨É½þÉ®úÉ¹]Åõ ¶ÉÉºÉxÉ ®úÉVÉ{ÉjÉ +ºÉÉvÉÉ®úhÉ ¦ÉÉMÉ SÉÉ®ú-+ö, ¨ÉÉSÉÇ 14, 2018/¡òÉ±MÉÖxÉ 23, ¶ÉEäò 1939

10)प्रभारी व्यतिीच्या हनदशगनास आलेली इिर कोणत्यािी प्रकारची चांगली विगणुक

व त्यासाती बालकांकडून करण्याि आलेले प्रामाहणक प्रयत्न.

त) धवशेर् चाांगल्या वतषणुकीसाठीचे बक्षीस ककवा लाभ,-

बालकाच्या चांगल्या विगणुकीसाती त्याला बक्षीस,लाभ व बालकाचा सन्मान याकरीिा संस्र्ेच्या

व्यवस्र्ापन सहमिीकडून वेळोवेळी लाभ हनक्र्शचि केले जािील व संस्र्ेच्या प्रभारीकडून बालकाच्या

चांगल्या कामासाती ककवा जबाबदार विगनासाती सुटकेच्या वेळेस देण्याि येिील. सदर बक्षीस

बालकाचे मािा-हपिा, पालक ककवा बालकाचा िाबा घेण्यास आलेली व्यतिी ककवा बालकाकडे सुपुदग

करण्याि येईल.

72. प्रधतबांधित वस्तू,-

1) कोणिीिी व्यतिी पुढील प्रहिबंि वस्िू बालकांची काळजी घेणाऱ्या संस्र्ेि आणणार नािी, त्या अशा:-

एक)

कोणत्यािी प्रकारचे मादक रियव्ये, मनावर पहरणाम करणाऱ्या औषिांसंबंिीचे पदार्ग,

दारु, गांजा, भांग अफू, उ्ेजक वस्िू इत्यादी;

दोन) सवग स्फोटके, हवषारी पदार्ग, आम्ल रासायहनक रियव्ये (ॲहसड व केहमकल्स)

कोणत्यािी प्रकारचे रियवरुप ककवा घनरुप पदार्ग;

िीन) सवग शस्त्रे, दारुगोळा व आयुिे, चाकू, ब्लेडस् आहण कोणत्यािी वणगनाची शस्त्र म्िणून

वापरली जाण्यास सक्षम असणारी प्रत्येक प्रकारची कटाई अवजारे व वस्िू,

अपवाद फति अहिकृि प्रयोजनासाती केवळ प्राहिकृि व्यतिीकडून करण्याि येईल;

चार) अर्शलील मजकूर ;

पाच) दोरी, रज्जु , साखळी आहण कोणत्यािी वणगनाच्या दोरी ककवा रज्जु ककवा साखळीमधये

रुपांिर करण्याची क्षमिा असणाऱ्या सवग वस्िू; अपवाद फति, अहिकृि प्रयोजनासाती

प्राहिकृि व्यतिीकडून करण्याि येईल;

सिा) कोणत्यािी प्रकारचे लाकूड, बांबू दंडुका, काती हशडी, हवटा, दगड आहण मािी ; अपवाद

फति अहिकृि प्रयोजनासाती प्राहिकृि व्यतिीकडून करण्याि येईल;

साि) प्े ककवा जुगारासाती इिर उपकरणे;

आत) िंबाखूजन्य पदार्ग, पानमसाला ककवा त्यासारखे पदार्ग;

नऊ) हवहनदेशपूवगक हवहिि केली नसिील अशी औषिे;

दिा) याबाबिीि राज्य शासनाच्या विीने सवगसािारण ककवा हवशेष आदेशाव्दारे हवहनर्थदष्ट्ट

¨É½þÉ®úÉ¹]Åõ ¶ÉÉºÉxÉ ®úÉVÉ{ÉjÉ +ºÉÉvÉÉ®úhÉ ¦ÉÉMÉ SÉÉ®ú-+ö, ¨ÉÉSÉÇ 14, 2018/¡òÉ±MÉÖxÉ 23, ¶ÉEäò 1939

125

केलेली इिर कोणिीिी वस्िू.

2) सवग प्रकारच्या सोनेचांदी, िािू नाणी, जडजवािीर, दाहगने नोटा ककमिी दस्िऐवज व मौल्यवान वस्िू

िसेच इलेतटॅाहनक उपकरणे जसे मोबाईल फोन, हडजीटल कॅमेरा, आय-पॅड इ. सुरहक्षि अहभरक्षेि

तेवण्याि येिील.

3) या हनयमांिील हनयम 74 नुसार प्रहिबंहिि वस्िूंची हवल्िेवाट लावण्याि येईल.

73. झडती व तपासणीच्या वेळी सापडलेल्या वस्तू:-

1) प्रभारी व्यतिी, संस्र्ेि आलेल्या प्रत्येक बालकाची झडिी घेण्याि आली आिे, त्याच्या वैयक्तिक

वस्िूंची िपासणी केली आिे आहण बालकासोबि आढळलेला पैसा ककवा कोणत्यािी मौल्यवान

वस्िू प्रभारी व्यतिीच्या सुरहक्षि अहभरक्षेि तेवल्या आिेि याची सुहनक्र्शचिी करेल. मुलीच्या

झडिीच्या बाबिीि फति महिला कमगचाऱ्याव्दारेच झडिी घेिली जाईल. प्रत्येक संस्र्ेि

बालकासोबि आढळलेला पैसा, मौल्यवान वस्िू व इिर वस्िू यांची नोंद “वैयक्तिक मालकीच्या

वस्िू नोंदविी” मधये घेण्याि येईल, ज्याि वस्िूंच्या वणगनाचा अंिभाव असेल.

2) प्रत्येक बालका संबंहिि वैयक्तिक मालकीच्या वस्िू नोंदविीमधये केलेल्या नोंदी साक्षीदाराच्या

उपक्स्र्िीि बालकाला वाचून दाखहवण्याि येिील व त्या साक्षीदाराची अशा नोंदीच्या हबनचूकिेचे

प्रिीक म्िणून स्वाक्षरी घेिली जाईल आहण िी प्रभारी व्यतिीकडून प्रहिस्वाक्षरीि करण्याि येईल.

74. वस्तूची धवल्हेवाट लावणे.-1) बालकाच्या मालकीच्या पैशांची ककवा मौल्यवान वस्िूंची पुढील रीिीने

हवल्िेवाट लावण्याि येईल:-

एक)

बालकाला संस्र्ेि आणल्यानंिर प्रभारी व्यतिी बालकाच्या मालकीचा पैसा,

बालकाच्या बँक खात्याि जमा करील;

दोन) कोणत्यािी मौल्यवान वस्िू आहण इिर वस्िू, असल्यास सुरहक्षि अहभरक्षेि तेवण्याि

येिील.

िीन) जेव्िा अशा बालकाचे एका संस्र्ेिून दुसऱ्या संस्र्ेकडे िस्िांिरण केले जाईल िेव्िा त्याचे

सवग कपडे, पैसा,मौल्यवान वस्िू, दस्िऐवज, बक्षीस व इिर वस्िू, त्याच्या वणगनाच्या पूणग व अचूक

हववरणासि एकहत्रि त्याला ज्या संस्र्ेकडे िस्िांिरीि करण्याि आले आिे त्या संस्र्ेच्या प्रभारी

व्यतिीकडे बालकासोबि िस्िांिरीि करण्याि येिील.

चार) अशा बालकाच्या सुटकेच्यावेळी, सुरहक्षि अहभरक्षेि तेवलेल्या सवग मौल्यवान वस्िू व

इिर वस्िू आहण मुलाच्या नावे जमा केलेला पैसा, नोंदविीि याबाबिीि केलेल्या व मािाहपत्याने

126

¨É½þÉ®úÉ¹]Åõ ¶ÉÉºÉxÉ ®úÉVÉ{ÉjÉ +ºÉÉvÉÉ®úhÉ ¦ÉÉMÉ SÉÉ®ú-+ö, ¨ÉÉSÉÇ 14, 2018/¡òÉ±MÉÖxÉ 23, ¶ÉEäò 1939

ककवा पालकाने स्वाक्षहरि केलेल्या नोंदीसि बालक, मािाहपिा ककवा यर्ाक्स्र्हि पालक यांच्याकडे

सुपुदग करण्याि येिील.

पाच) जेव्िा बालकाचा संस्र्ेि मृत्यू िोईल िेव्िा , मृि बालकाच्या मागे राहिलेल्या मौल्यवान

वस्िू व इिर वस्िू आहण मृि बालकाच्या नावे जमा असलेला पैसा प्रभारी व्यतिीकडून बालकाच्या

मािाहपत्याकडे ककवा पालकाकडे सुपुदग करण्याि येईल;

सिा) असा पैसा, मौल्यवान वस्िू व इिर वस्िू प्राप्ि झाल्याबद्दल अशा व्यतिीकडून पोचपाविी

घेिली जाईल; आहण

साि) बालकाच्या मृत्यू झाल्यास ककवा बालक पळून गेल्यास त्या हदनांकापासून सिा

महिन्यांच्या कालाााविीच्या आि कोणीिी दावेदार आला नािी िरी मौल्यवान वस्िू व इिर

आहण बालकाच्या नावे जमा केलेला पैसा यांची या हनयमािील हनयम 41 अन्वये व्यवस्र्ापन

सहमिीने घेिलेल्या हनणगयानुसार हवल्िेवाट लावण्याि येईल.

75. प्रकरण नस्तीबाबतची व्यवस््ा.-

1) बालकांसाती कायगरि संस्र्ेिील सुरहक्षि अहभरक्षेि तेवण्याि आलेली प्रत्येक बालकाची प्रकरण

नस्िी गोपनीय असेल.

2) मंडळाला ककवा सहमिीला ककवा बाल न्यायालयाला अवलोकन करण्यासाती बालकास िजर

करण्याच्या प्रत्येक हदनांकाला सदर बालकाची प्रकरण नस्िी, मंडळ ककवा सहमिी ककवा बाल

न्यायालय यांच्या समोर सादर करण्याि येईल.

3) बालकाच्या प्रकरण नस्िीमधये पुढील गोष्ट्टी अंिभूगि असिील:-

एक) पोलीस अिवालासि ज्या व्यतिीने अर्वा ज्या अहभकरणाने मंडळासमोर ककवा सहमिीसमोर

बालकाला िजर केले असेल त्या व्यतिीचा अर्वा अहभकरणाचा अिवाल;

दोन)बालकाने ककवा बालकाहवरुधद केलेल्या अपरािाच्या बाबिीिील प्रर्म खबरी अिवाल ककवा

दैनंहदन नोदविी पुक्स्िका (डीडी) नोंदीची प्रि;

िीन) छायाहचत्र ओळखपत्र (उपलब्ि असल्यास) व आिार काडग (दाखल करण्याच्या वेळी उपलब्ि

नसेल िर, त्यासाती अजग करण्याि यावा;)

चार) व्यतिी हवहशष्ट्ट कायगकिा ककवा बाल कल्याण अहिकाऱ्याच्या अहभिस्िांकनाचा आदेश;

पाच) प्रकरणाचा पुवगइहििासा हवषयक नमुना;

सिा) मुलास कोणिीिी िािडीची गरज असल्याबाबिचा अिवाल;

¨É½þÉ®úÉ¹]Åõ ¶ÉÉºÉxÉ ®úÉVÉ{ÉjÉ +ºÉÉvÉÉ®úhÉ ¦ÉÉMÉ SÉÉ®ú-+ö, ¨ÉÉSÉÇ 14, 2018/¡òÉ±MÉÖxÉ 23, ¶ÉEäò 1939

127

साि) प्रभारी व्यतिी, पहरहवक्षा अहिकारी ककवा बाल कल्याण अहिकारी, समूपदेशक व

व्यतिीहवहशष्ट्ट कायगकिा यांचे अिवाल;

आत) कोणत्यािी मागील संस्र्ेमधये तेवलेल्या बालकाच्या प्रकरणाची नस्िी, असल्यास;

नऊ) बालकासोबिच्या प्रारंहभक परस्पर संवादाचा (अहभव्यति िोण्याबाबिचा) अिवाल,

कुटुंबािील सदस्य, नािेवाईक, समाज, हमत्र यांच्याकडील माहििी व संकीणग माहििी;

दिा) बालक, त्याचे कुटुंब इत्यादी हवषयीचा अहिहरति माहििीहवषयक स्त्रोि;

अकरा) कमगचा-यांचा हनरीक्षण अिवाल;

बारा) वैद्यकीय अहिकाऱ्याकडील हनयहमि आरोग्य हवषयक क्स्र्िीदशगक अिवाल,

यर्ाक्स्र्हि, व्यसनमुतिी औषिाच्या प्रगिीचे अिवाल;

िेरा) जेर्े लागू असेल िेर्े मनो-सामाहजक रुपरेखा हनयहमि समुपदेशन अिवाल, कोणिािी

अन्य मानहसक आरोग्य िस्िक्षेप अिवाल;

चौदा) बुक्धदमापण चाचणी, कल चाचणी, शैक्षहणक व व्यावसाहयक चाचण्या घेण्याि आल्या

असिील िर त्याबाबिचे अिवाल;

पंिरा) प्रहशक्षण व उपचार कायगक्रमासंबंिीच्या सूचना आहण घ्यावयाची हवशेष खबरदारी;

सोळा) वैयक्तिक मालकीच्या वस्िुंच्या नोंदविीची प्रि;

सिरा) बालकाचे वय घोहषि केलेल्या आदेशाची प्रि;

अतरा) रजा व अन्य हवशेषहिकार;

एकोणीस) पुनवगसन पत्रक;

वीस) त्रैमाहसक प्रगिी अिवाल;

एकवीस) वैयतिीक कृिी आराखडा ज्यामधये मुति करण्यापुवीचा कायगक्रम, मुति

केल्यानंिरची योजना यासिीि हविीि पातपुरावा आराखडा;

बावीस) बालकाचा काळजी आराखडा पहरणामकारकिेचा पाहक्षक व माहसक अिवाल;

िेवीस) मुलास ज्या अडचणींना सामोरे जावे लागिे त्याबाबािचा अहभलेख आहण

त्यांबाबिचा तराव;

चोवीस) बालकाच्या िक्रारींचा आहण त्यावर केलेल्या कायगवािीचा अहभलेख;

पंचवीस) बालकाने हदलेला प्रहिसाद;

सव्वीस) अनुपक्स्र्िीची परवानगी ककवा पयगवेक्षणािीन मुतिी;

128

¨É½þÉ®úÉ¹]Åõ ¶ÉÉºÉxÉ ®úÉVÉ{ÉjÉ +ºÉÉvÉÉ®úhÉ ¦ÉÉMÉ SÉÉ®ú-+ö, ¨ÉÉSÉÇ 14, 2018/¡òÉ±MÉÖxÉ 23, ¶ÉEäò 1939

सिावीस) आक्षेपािग ककवा मनाई असलेल्या वस्िू जवळ बाळगल्याचे आढळून येणाऱ्या

बालकास भेटणाऱ्या अभ्यागिाबाबिचा अिवाल;

अठ्ठावीस) मुलाने अशा वस्िू जवळ बाळगल्याचा आहण त्यावर कायगवािी करण्याि

आल्याचा अिवाल;

एकोणिीस) कोणिेिी अस्वीकायग विगन आहण त्याचा पहरणाम याबाबिचा अिवाल;

िीस) कोणिेिी अपवादात्मक विगन आहण त्याचा पहरणाम याबाबिचा अिवाल;

एकिीस) हवशेष कामहगरी व हनयमांचे उल्लंघन कोणिेिी असल्यास;

ब्ीस) बालकाची बक्षीसपत्रे ककवा हमळकिी आहण बालक ककवा त्याचे मािाहपिा ककवा

पालक यांचे आवकपत्र;

िेििीस) मुतििेबाबिचा ककवा पुनवगसनाचा आदेश;

चौिीस) सुरक्षा आदेश, कोणिािी असल्यास;

पस्िीस) पुनवगसन िस्िक्षेप वास्िव्य असणाऱ्या बालकांच्या बाबिीि मुति

केल्याबाबिचा अनुपालन अिवाल;

छ्ीस) मुलास मुति करण्याि येि नसल्याबाबिचा अिवाल आहण मुलास मुति करण्याि

येऊ नये याबाबि हदलेल्या हनदेशांच्या अनुपालनाचा अिवाल l

सदिीस) पातपुरावा अिवालl

अडिीस) वार्थषक छायाहचत्रl

एकोणचाळीस) मंडळाच्या ककवा सहमिीच्या ककवा बाल न्यायालयाच्या हनदेशानुसार

मुति केल्यानंिरच्या प्रकरणांचा पातपुरावा अिवालl

चाळीस) मंडळाने ककवा सहमिीने ककवा बाल न्यायालयाने मुलाच्या बाबिीि

मागहवलेल्या कोणत्यािी अन्य अिवालाची प्रि आहण अहभप्राय कोणिेिी असल्यास.

4) बालकाच्या वैद्यकीय अहभलेखामधये, मुलाची शाहररीक व मानहसक आरोग्यहवषयक क्स्र्िी,

व्यसनहवषयक क्स्र्िी व उपचार इत्यादी संबंिािील बालकाबाबिचे अिवाल व अहभलेख यांचा

अंिगभाव असेल.

5) बालकासंबंिीच्या प्रकरणाची नस्िी तेवण्याची जबाबदारी संबंहिि बाल कल्याण अहिकारी ककवा

व्यतिी हवहशष्ट्ट कायगकिा यांची असेल.

¨É½þÉ®úÉ¹]Åõ ¶ÉÉºÉxÉ ®úÉVÉ{ÉjÉ +ºÉÉvÉÉ®úhÉ ¦ÉÉMÉ SÉÉ®ú-+ö, ¨ÉÉSÉÇ 14, 2018/¡òÉ±MÉÖxÉ 23, ¶ÉEäò 1939

129

6) संस्र्ेकडून बालकांच्या प्रकरणांच्या सवग नस्िी संगणकीकृि करिा येिील आहण याबाबिीि राज्य

शासनाला समुहचि प्रहक्रया हवकहसि करिा येिील.

76. बालकाांना भेटी देणे आधण त्याांच्या सोबत सांवाद सािणे,-

1) बालकांची काळजी घेणा-या संस्र्ेि असणाऱ्या प्रत्येक मुलास आतवडयािून एकदा त्याच्या

नािेवाईकांना भेटण्याची परवानगी देिा येईल. परंिू जेर्े मािा-हपिा ककवा पालक दुसऱ्या राज्यािून

ककवा हजल्ियािून दूरवरचा प्रवास करुन येिाि त्या हवशेष प्रकरणांि प्रभारी व्यतिीस मािा-हपिा

व पालक यांना आवाराि त्यांची ओळख पटल्यावर व बालकांचा दुरुपयोग आहण त्याचे शोषण

करण्याि िे सिभागी नसल्याचे त्यांनी प्रहिवेदन केल्यावर त्यांना प्रवेश करण्याकहरिा परवानगी

देिील व अन्य हदवशी त्यांच्या पाल्यांशी भेट घडवून आणण्याची अनुमिी देिा येईल.

2) बालकांना भेटावयास येणारे प्राहिकृि अभ्यागि:

(एक) अहिक्षक ककवा प्रभारी व्यतिी यांच्या पूवग परवानगीसि येणारे मािा हपिा कुंटुबािील सदस्य

आहण पालक येर्पयंि हनबंहिि असिील.

(दोन) अशा प्राहिकृि अभ्यांगिांना, बाल संरक्षण िोरणानुसार अिीक्षक ककवा प्रभारी व्यतिीच्या

परवानगीहनशी बालकास भेटण्यास अनुमिी देण्याि येईल.

3) नव्याने प्रवेश हदलेल्या बालकाच्या मािा हपत्यास, ककवा पालकास ककवा कुटुंबािील सदस्यास

त्यांच्या प्रर्म भेटीच्या वेळी कोणत्यािी हदवशी त्याला भेटण्याची परवानगी देण्याि येईल.

4) जेव्िा असे अभ्यागि बाल किसा, दुरुपयोग व शोषण करण्यामधये गुंिलेले असल्याचे ककवा

कोणिीिी हनहषधद वस्िू आणि असल्याचे आढळून आले असेल िेव्िा मंडळाने ककवा सहमिीने ककवा

बाल न्यायालयाने हदलेली स्पष्ट्ट परवानगी खेरीज करून ककवा जेव्िा अशी भेटिी बालकाच्या

समुपदेशकाकडून हवर्थनदेशपूवगक हनदेहशि केली असेल िे खेरीज करुन मािाहपत्याशी ककवा पालकाशी

ककवा नािेवाईकांशी भेट घडवून आणण्याची परवानगी देण्याि येणार नािी.

5) प्रत्येक बालकाला त्याच्या मािा हपत्यास ककवा पालकास ककवा त्याच्या नािेवाईकांस आतवडयािून

दोन पत्रे हलिण्याची अनुमिी देण्याि येईल. पत्रांसाती आवर्शयक लेखन सामग्री आहण टपाल खचग

प्रभारी व्यतिीकडून पुरहवण्याि येईल.

6) प्रभारी व्यतिी, बालकाने हलहिलेल्या ककवा त्याला आलेल्या कोणत्यािी पत्राचे लक्षपूवगक वाचन

करील आहण त्यास बालकाच्या प्रकरण नस्िीमधये कारणे नमूद करुन पत्र सुपूदग करण्यास ककवा

पातहवण्यास नकार देिा येईल. याबाबिचा अिवाल ियार करण्याि येईल आहण िो व्यवस्र्ापन सहमिी

130

¨É½þÉ®úÉ¹]Åõ ¶ÉÉºÉxÉ ®úÉVÉ{ÉjÉ +ºÉÉvÉÉ®úhÉ ¦ÉÉMÉ SÉÉ®ú-+ö, ¨ÉÉSÉÇ 14, 2018/¡òÉ±MÉÖxÉ 23, ¶ÉEäò 1939

समोर तेवण्याि येईल. अिवालाची एक प्रि प्रकरण नस्िीमधये तेवण्याि येईल आहण दुसरी प्रि मंडळ

ककवा बाल न्यायालय ककवा सहमिी यांच्याकडे पातहवण्याि येईल.

7) प्रत्येक बालकास मंडळ ककवा सहमिी ककवा यर्ाक्स्र्िी, बाल न्यायालय यांच्याकडे सोपहवण्याच्या

प्रयोजनासाती कोणिािी लेखी पत्रव्यविार करण्यास अनुमिी देण्याि येईल. आहण त्यासाती

लेखनसामुग्री, इत्यादी पुरहवण्याि येईल.

8) प्रभारी व्यतिीकडून बाल कल्याण अहिकारी ककवा व्यक्ति हवहशष्ट्ट कायगकिा ककवा पहरहवक्षा

अहिकारी यांच्या पयगवेक्षणाखाली बालकाला आतवडयािून एकदा दूरधवनीवरून त्याच्या मािा

हपत्यासोबि ककवा पालकासोबि बोलण्याची अनुमिी देिा येईल. आहण अशा प्रकारे दूरधवनी केल्याची

यर्ोहचिरीत्या नोंद तेवण्याि येईल.

9) बालकाला भेटण्यास इच्छुक असणारी प्रत्येक व्यतिी त्याला भेटण्यापूवी आपले नाव आहण

पुराव्यासि प्ा उघड करील व िो अभ्यागि नोंदविीमधये नोंदवण्याि येईल आहण त्यावर अभ्यागि

स्वाक्षरी करील. अभ्यागिाचा प्ा व छायाहचत्र असलेल्या छायाहचत्रासहिि ओळखपत्राची प्रि

भेटण्यापूवी संस्र्ेकडून तेवून घेण्याि येईल. जर अभ्यागिाने त्याचा िपशील उघड करण्यास नकार

हदला असेल िर त्यास भेट नाकारण्याि येईल.

10) अभ्यागि मुख्य दरवाज्यावर झडिीसाती उभा रािील. महिला अभ्यागिांची झडिी फति महिला

कमगचाऱ्याकडून घेण्याि येईल.

11) प्रत्येक भेट, कोणिीिी अहनयहमििा िोऊ नये यासाती बालकांची काळजी घेणा-या संस्र्ेचा बाल

कल्याण अहिकारी ककवा व्यतिी हवहशष्ट्ट कायगकिा ककवा पहरहवक्षा अहिकारी यांच्या उपक्स्र्िीि िोईल

आहण त्याची जागा अशा हतकाणी असेल, जेर्ून त्याला पाििा येईल आहण संबंहिि व्यतिीमधये

िोणाऱ्या कोणत्यािी आक्षेपािग ककवा प्रहिबंहिि वस्िूच्या देवाण घेवाणीस अटकाव करिा येईल.

12) प्रत्येक बालकाची भेट घेण्यापूवी आहण भेट घेिल्यानंिर अभ्यागिाच्या उपक्स्र्िीि काळजीपूवगक

झडिी घेण्याि येईल. बालक भेटीसाती जाण्यापूवी त्याच्या सोबि कािीिी असिा कामा नये.

13) भेट घेण्यापूवी घेिलेल्या झडिीि आक्षेपािग ककवा प्रहिबंहिि वस्िू आढळून आली असेल िर,-

(एक) उति वस्िू जप्ि करण्याि येईलच

(दोन) प्रभारी व्यतिी बालकापयंि वस्िू पोिचवण्यास जबाबदार असलेल्या व्यतिीचा शोि

घेण्यासाती चौकशी करेल;

¨É½þÉ®úÉ¹]Åõ ¶ÉÉºÉxÉ ®úÉVÉ{ÉjÉ +ºÉÉvÉÉ®úhÉ ¦ÉÉMÉ SÉÉ®ú-+ö, ¨ÉÉSÉÇ 14, 2018/¡òÉ±MÉÖxÉ 23, ¶ÉEäò 1939

131

(िीन) जर वस्िू बालकापयगि पोिचहवण्यास जबाबदार असलेली व्यतिी िी बालकांसाती

कायगरि संस्र्ेच्या कमगचाऱ्यांमिील असेल िर त्याच्या हवरुधद उहचि कायगवािी िािी घेण्याि

येईल; आहण

(चार)चौकशीचा सहवस्िर अिवाल आहण त्याबाबिचा हनष्ट्कषग हवभाग आहण मंडळ ककवा

सक्षम फौजदारी अहिकाहरिा असलेले सक्षम न्यायालय यांच्याकडे पातहवण्याि येईल.

14) जर भेट घेिल्यानंिर घेिलेल्या झडिीमधये कोणत्यािी आक्षेपािग ककवा प्रहिबंहिि वस्िू आढळून

आली असेल िर;

(एक)वस्िू परि करण्याि येईल;

(दोन) कायदेशीर कारवाईची गरज आिे अशी कोणिीिी अवैि वस्िू आढळून आली असेल

िर सदर वस्िू आहण अभ्यागि यांना िाब्याि घेण्याि येईल आहण त्याबाबि

पोहलसांना कळहवण्याि येईल. अभ्यागिास पोहलसाच्या िवाली करुन अशी वस्िू

पोहलसांकडे सुपूदग करण्याि येईल;

(िीन) अशा अभ्यागिाचा अिवाल ियार करण्याि येईल आहण िो बालकाच्या प्रकरण

नस्िीस जोडण्याि येईल;

(चार) घटनेचा अिवाल, मंडळ ककवा फौजदारी अहिकाहरिा असलेल्या सक्षम न्यायालयाकडे

अग्रेहषि करण्याि येईल; आहण

(पाच) अिवालाची प्रि बालकाच्या प्रकरण नस्िीस जोडण्याि येईल.

15) भेट घेणेच्या हवशेषाहिकाराचा भंग करणाऱ्या कोणत्यािी बालकाला प्रभारी व्यतिी हनदेश देईल

त्या कालाविीपयंि भेट घेण्यापासून वंहचि तेवण्याि येईल. त्याबाबिचा अिवाल मंडळ ककवा सहमिी

ककवा बाल न्यायालय यांच्याकडे पातहवण्याि येईल आहण त्याची एक प्रि बालकाच्या प्रकरण

नस्िीमधये तेवण्याि येईल.

16) प्रत्येक बालकास खालील बाबींच्या अिीन ,आपल्या कायदेशीर समुपदेशकाशी संवाद सािण्याचा

ितक असेल.

(एक) झडिी आहण जप्िी यांबाबिचे हनयम सवग कायदेशीर समुपदेशींना देखील लागू

असिील.

(दोन) अशी प्रत्येक मुलाखि कायालयांिगगि अहिकाऱ्यांसमोर िोईल, पण त्यांच्यामधये

सुरहक्षि अंिर असेल जेणेकरुन ऐकावयास येणार नािी.

132

¨É½þÉ®úÉ¹]Åõ ¶ÉÉºÉxÉ ®úÉVÉ{ÉjÉ +ºÉÉvÉÉ®úhÉ ¦ÉÉMÉ SÉÉ®ú-+ö, ¨ÉÉSÉÇ 14, 2018/¡òÉ±MÉÖxÉ 23, ¶ÉEäò 1939

(िीन) बालकाची मुलाखि घेण्यास इच्छूक असणारी व्यतिी आपले नाव, प्ा आहण मंडळ

ककवा सहमिी ककवा बाल न्यायालय यांनी यर्ोहचिरीत्या साक्षांहकि केलेली वकालि नाम्याची

एक प्रि यांसि नावर्श नोंदणी क्रमांक देऊन लेखी अजग करेल.

(चार) समुपदेशीची मागणी न करणाऱ्या कोणत्यािी बालकास बालकांसाती कायगरि संस्र्ेला

हनयहमि कामाच्या संदभाि भेट देणाऱ्या कायदेहवषयक सिाय्य समुपदेशकास भेटण्याची

परवानगी देण्याि येईल.

77. बालकाचा मृत्यू,-

1) बालकांची काळजी घेणा-या संस्र्ेि एखाद्या बालकाचा मृत्यू ककवा आत्मित्या झाल्याची घटना

घडल्यास अवलंबवयाची पधदि खालीलप्रमाणे असेल:

(एक) संस्र्ेने पंचनामा व शवहवच्छेदन िपासणी लवकराि लवकर िोईल याची सुहनक्र्शचिी

केली पाहिजे.

(दोन) एखाद्या बालकाचा मृत्यू झाल्यास प्रभारी व्यतिी मृत्यूचे कारण नमूद करणारा वैद्यकीय

अहिकाऱ्याचा अिवाल प्राप्ि करील आहण या मृत्यूबाबिची लेखी सूचना िात्काळ नजीकच्या

पोलीस ताणे, मंडळ ककवा सहमिीला आहण बालकाच्या मािा हपत्यास ककवा पालकास ककवा

नािेवाईकांना देईल.

(िीन )व्यतिीहवहशष्ट्ट कायगकिा ककवा पहरवीक्षा अहिकारी ककवा बाल कल्याण अहिकारी

यांच्याकडून प्रभारी व्यतिीला आहण वैद्यकीय अहिकाऱ्याला मयि बालकाची माहििी

िात्काळ देण्याि येईल आहण प्रभारी व्यतिी नजीकच्या पोलीस ताणे, मंडळ ककवा सहमिीला

आहण मयि बालकाच्या मािा हपत्यास ककवा पालकास ककवा नािेवाईकांस िात्काळ

कळवील.

(चार)जर एखादे बालक बालकांसाती कायगरि संस्र्ेि दाखल झाल्यापासून चोवीस िासांच्या

आि मृत्यू पावले िर बालकांसाती कायगरि संस्र्ेची प्रभारी व्यतिी िी बाब पोहलसांना, हजल्िा

वैद्यकीय हिकाऱ्याला ककवा नजीकच्या शासकीय रुग्णालयास आहण अशा बालकाच्या

मािा हपत्यास ककवा पालकास ककवा नािेवाईकांना हवनाहवलंब कळवील.

(पाच) बालकांची काळजी घेणा-या संस्र्ेची प्रभारी व्यतिी आहण वैद्यकीय अहिकारी

यांच्याकडून बालकाच्या मृत्यूच्या घटनेची नोंद घेिली जाईल आहण िसा अिवाल संबंहिि

दंडाहिकारी, पोलीस, मंडळ ककवा सहमिी ककवा बाल न्यायालय, हजल्िा बाल संरक्षण

¨É½þÉ®úÉ¹]Åõ ¶ÉÉºÉxÉ ®úÉVÉ{ÉjÉ +ºÉÉvÉÉ®úhÉ ¦ÉÉMÉ SÉÉ®ú-+ö, ¨ÉÉSÉÇ 14, 2018/¡òÉ±MÉÖxÉ 23, ¶ÉEäò 1939

133

अहिकारी आहण हजल्िा वैद्यकीय अहिकारी यांना ककवा जेर्े बालकाचा मृिदेि मृत्यूचे कारण

हनक्र्शचि करण्यासाती आहण िपासणीसाती पातहवण्याि आला आिे, त्या नजीकच्या शासकीय

रुग्णालयाला पातवील. प्रभारी व्यतिी व वैद्यकीय अहिकारी िे सुधदा मृत्यूच्या कारणाहवषयीचे

त्यांचे लेखी मि नोंदविील आहण िे संबंहिि दंडाहिकाऱ्याला आहण पोलीसांना सादर करील.

(सिा) बालकांची काळजी घेणा-या संस्र्ेिील प्रभारी व्यतिी आहण वैद्यकीय अहिकारी िे

पोलीस ककवा दंडाहिकारी यांनी बालकाच्या मृत्यूच्या कारणासंदभाि सुरु केलेल्या कोणत्यािी

चौकशीसाती अशा बालकाच्या बाबिीिला इिर िपशील देण्यासाती स्वि:िून उपलब्ि

िोिील.

(साि) पंचनामा झाल्यावर बालकाचा मृिदेि िा मािा हपिा ककवा पालक ककवा नािेवाईक

यांच्या िाब्याि हदला जाईल ककवा जर कोणी दावेदार पुढे आला नसेल िर अंत्यहविी िा

बालकांसाती कायगरि संस्र्ेच्या प्रभारी व्यतिीच्या देखरेखीखाली व भहवष्ट्यािील संदभाकहरिा

बालकाचे छायाहचत्र तेवून बालकाच्या ज्ञाि िमानुसार पार पाडण्याि येईल.

78. बालकाचा दुरुपयोग आधण शोर्ण.-

1) प्रत्येक संस्र्ा दुरुपयोग, दुलगक्ष आहण दुव्यगविार िोणार नािी याची सुहनक्र्शचिी करण्यासाती एक

प्रणाली हवकहसि करील आहण यामधये दुरुपयोग, दुलगक्ष आहण दुव्यगविार कशामुळे घडिो आहण त्यांची

सुरूवािीची लक्षणे आहण अशा दुरुपयोगाला कसा प्रहिसाद द्यावा याबाबिची जाण असणारा

कमगचारीवगग अंिभूगि असेल.

2) काळजी व संरक्षण यासाती जबाबदार असलेल्या व्यतिीकडून संस्र्ेिील बालकांच्या उपेक्षे बरोबरच

कोणत्यािी शारीहरक लैंहगक ककवा भावनात्मक दुरुपयोगाच्या प्रसंगी खालील प्रमाणे कायगवािी

करण्याि येईल:

(एक) दुरूपयोग व शोषणाबाबि घटनांची माहििी हमळाल्यावर संस्र्ेिील कोणत्यािी

कमगचाऱ्याकडून िात्काळ िी माहििी प्रभारी व्यतिीला कळहवण्याि येईल.

(दोन) जेव्िा शारीहरक, लैंहगक ककवा भावहनक दुरूपयोगाबाबिचे अहभकर्न प्रभारी

व्यतिीला करण्याि येईल, िेव्िा याबाबिाच अिवाल मंडळ ककवा सहमिी

134

¨É½þÉ®úÉ¹]Åõ ¶ÉÉºÉxÉ ®úÉVÉ{ÉjÉ +ºÉÉvÉÉ®úhÉ ¦ÉÉMÉ SÉÉ®ú-+ö, ¨ÉÉSÉÇ 14, 2018/¡òÉ±MÉÖxÉ 23, ¶ÉEäò 1939

यांच्यासमोर तेवण्याि येईल. मंडळ ककवा सहमिी त्या अनुषंगाने हवशेष चौकशीचा

आदेश देईल.

(िीन). मंडळ ककवा सहमिी स्र्ाहनक पोलीस ताणे ककवा हवशेष बाल पोलीस पर्क

यांना प्रकरणाची नोंद घेण्याचे,अशा घटनेची योग्य दखल घेऊन याबाबि अन्वेषण

करण्याचे हनदेश देईल.

(चार)मंडळ ककवा सहमिी चौकशी पूणग झाली की नािी याची सुहनक्र्शचिी करण्यासाती

आवर्शयक उपाययोजना करील आहण पीहडि बालकाला कायदेशीर सािाय्य देईल.

िसेच त्याचे समुपदेशन करील.

(पाच) मंडळ ककवा सहमिी अशा बालकास दुसऱ्या संस्र्ेमधये ककवा, यर्ाक्स्र्हि

सुरहक्षि हतकाणी ककवा योग्य व्यतिीकडे स्र्ानांिरीि करील.

(सिा)संस्र्ेची प्रभारी व्यतिी याबाबि व्यवस्र्ापन सहमिीच्या अधयक्षांना कळवील

आहण घटनेच्या अिवालाची एक प्रि त्यांच्या समोर तेवील आहण पुढील बैतकीि

याबाबिची आवर्शयक कायगवािी करण्याि येईल.

(साि)संस्र्ेिील बालकांबाबि इिर कोणिािी गुन्िा घडला असेल त्या प्रसंगी मंडळ

ककवा सहमिी त्याची दखल घेईल आहण स्र्ाहनक पोलीस ककवा हवशेष बाल पोलीस

पर्कामाफगि करण्याि येणा-या िपासाकहरिा व्यवस्र्ा करील.

(आत) कोणत्यािी संस्र्ेिील कोणत्यािी बालकाला कोणिीिी गंभीर इजा झाली

असेल त्या प्रसंगी मंडळ ककवा सहमिी त्याची दखल घेईल आहण स्र्ाहनक पोलीस

ककवा हवशेष बाल पोलीस पर्कामाफगि करण्याि येणा-याइआवर्शयक िपासा कहरिा

व्यवस्र्ा करील.

(नऊ)बालक ककवा सामाहजक कायगकिा यांच्याकडून कोणिीिी िक्रार आल्यास

त्याबाबिीि सहमिी, स्वाहिकारे चौकशी सुरु करील व आदेश देईल.

¨É½þÉ®úÉ¹]Åõ ¶ÉÉºÉxÉ ®úÉVÉ{ÉjÉ +ºÉÉvÉÉ®úhÉ ¦ÉÉMÉ SÉÉ®ú-+ö, ¨ÉÉSÉÇ 14, 2018/¡òÉ±MÉÖxÉ 23, ¶ÉEäò 1939

135

(दिा) मंडळास ककवा सहमिीस अत्याचाराच्या व हपळवणुकीच्या िथ्यांच्या

चौकशीसाती प्रत्येक संस्र्ेि स्र्ापन केलेल्या बाल सल्लागार सहमिी सोबि हवचार

हवहनमय करिा येईल, िसेच अत्याचाराच्या व त्यांच्या हपळवणूकीच्या बाबी संबंिाि

स्वयंसेवी संघटना, बाल ितक िज्ञ, मानहसक आरोग्य िज्ज्ञ ककवा मानसोपचार कदरिय

यांचे सिाय्य घेिा येईल.

79. नोंद वह्या ठेवणे.-

1) खालील ितत्याच्या स्िंभ (3) मधये नमूद केलेल्या व्यतिी या अहिहनयमान्वये व त्याखाली केलेल्या

हनयमान्वये स्िंभ (2) मिील नोंदविी व नमुने तेविील. ितत्याच्या स्िंभ (4) मधये नमूद केलेल्या व्यतिी या

अशा नोंदविीचे नमुन्यांचे पहररक्षक नमूद असिील.

तक्ता

अ.क्र.

नोंदविी आहण नमुने

नोंदवया तेवणऱ्या व्यतिी .

पहररक्षक

(1)

(2)

(3)

(4)

प्रवेश आहण सुटका नोदविी

ज्याि

अहभरक्षेच्या

स्वरुपािील बदल दशगहवलेला

असेल.

बाल

कल्याण

अहिकारी

/व्यक्तिहवहशष्ट्ट

कायगकिा/

प्राप््किा अहिकारी.

प्रभारी व्यतिी.

कमगचारी व बालकांची िजेरी

नोंदविी.

पाळी प्रभारी (Shift in-

Charge)

प्रभारी व्यतिी

अर्गसंकल्प हववरण नस्िी

प्रभारी व्यतिी

प्रत्येक बालकाची प्रकरण

नस्िी.

बाल कल्याण अहिकारी ककवा

व्यक्तिहवहशष्ट्ट कायगकिा

प्रभारीव्यतिी

रोकडविी

लेखापाल

अहिकारी

रोखपाल

प्रभारी व्यतिी

िनादेश नोंदविी

लेखापाल

अहिकारी

लेखापाल

प्रभारी व्यतिी

136

¨É½þÉ®úÉ¹]Åõ ¶ÉÉºÉxÉ ®úÉVÉ{ÉjÉ +ºÉÉvÉÉ®úhÉ ¦ÉÉMÉ SÉÉ®ú-+ö, ¨ÉÉSÉÇ 14, 2018/¡òÉ±MÉÖxÉ 23, ¶ÉEäò 1939

बालक सूचना पुस्िक

प्रभारी व्यतिी

समुपदेशन नोंदविी

समुपदेशक

प्रभारी व्यतिी

व्यसनमुतिी कायगक्रम नोंदणी

व प्रगिी नोंदविी.

बाल

कल्याण

अहिकारी/

व्यक्तिहवहशष्ट्ट कायगकिा

प्रभारी व्यतिी

कायगभार ग्रिण िस्िांिरण

नोंदविी

पाळी प्रभारी

प्रभारी व्यतिी

11.

गृि-देखभाल

व

स्वच्छिा

नोंदविी

गृिपाल

प्रभारी व्यतिी

12.

िपासणी पुस्िक

प्रभारीव्यतिी

प्रभारी व्यतिी

13.

कायदेशीर सेवा नोंदविी

बाल

कल्याण

अहिकारी/

व्यक्तिहवहशष्ट्ट कायगकिा

प्रभारी व्यतिी

14.

वाचनालय नोंदविी

हशक्षक

प्रभारी व्यतिी

15.

रोजविी (Log book)

वािनचालक

प्रभारी व्यतिी

16.

भोजन नोंदविी / पोषण

आिार नस्िी

गृिपाल

पाळी प्रभारी.

17.

आिार संग्रि नोंदविी

भांडार पाल-हन-लेखापाल

प्रभारी व्यतिी

18.

प्रत्येक बालकाची वैद्यकीय

नस्िी

अहिपहरचाहरका

प्रभारी व्यतिी

19.

बैतक नोंदविी

बाल कल्याण अहिकारी /

व्यक्तिहवहशष्ट्ट कायगकिा

प्रभारी व्यतिी

20.

बालक सहमत्यांची कायगवृ्

नोंदविी

बाल कल्याण अहिकारी /

व्यक्तिहवहशष्ट्ट कायगकिा

प्रभारीव्यतिी

21.

व्यवस्र्ापन

सहमिीची

कायगवृ् नोंदविी

प्रभारी व्यतिी

22.

मागणी आदेश पुस्िक

प्रभारी व्यतिी

¨É½þÉ®úÉ¹]Åõ ¶ÉÉºÉxÉ ®úÉVÉ{ÉjÉ +ºÉÉvÉÉ®úhÉ ¦ÉÉMÉ SÉÉ®ú-+ö, ¨ÉÉSÉÇ 14, 2018/¡òÉ±MÉÖxÉ 23, ¶ÉEäò 1939

137

वैयक्तिक चीज वस्िू नोंदविी

बाल कल्याण अहिकारी /

व्यक्तिहवहशष्ट्ट कायगकिा

प्रभारी व्यतिी

24.

उत्पादन नोंदविी

पहरवीक्षा अहिकारी / बाल

कल्याण

अहिकारी/

व्यक्तिहवहशष्ट्ट कायगकिा

प्रभारी व्यतिी

25.

कमगचारी ये-जा नोंदविी

सुरक्षा प्रभारी

प्रभारी व्यतिी

26.

जड वस्िू संग्रि नोंदविी

भांडार पाल-हन-लेखापाल

प्रभारी व्यतिी

27.

कपडे िुलाई नोंदविी

गृिपाल

प्रभारी व्यतिी

28.

अभ्यागि नोंदविी

प्रभारी व्यतिी

29.

कमगचारी

बैतक

कायगवृ्

नोंदविी

प्रभारी व्यतिी

30.

देणगी नोंदविी

प्रभारी व्यतिी

31.

आवक नोंदविी

सुरक्षा रक्षक

मुख्य व्दारपाल

80. मुक्तपणा आधण पारदशषकता.-

1) मंडळाच्या ककवा सहमिीच्या ककवा प्रभारी व्यतिीच्या परवानगीने अभ्यागिांकहरिा म्िणजे स्वयंसेवी

संघटना, सामाहजक कायगकिा, संशोिक ,डॉतटर, हवद्याभ्यासू व्यतिी ककवा इिर व्यतिी यांना

बालकांची काळजी घेणाऱ्या संस्र्ामधये प्रवेश खुला रािील. बालकांची सुरहक्षििा, कल्याण आहण हिि

हवचाराि घेऊन व्यवस्र्ापन सहमिी हिला योग्य वाटेल अशा व्यतिींना परवानगी देवू शकेल.

2) पोट-हनयम (1) मधये हनर्थदष्ट्ट केलेली परवानगी प्रभारी व्यतिीकडून देण्याि आली असेल

त्याबाबिीि, िो मंडळाकडून ककवा सहमिीकडून प्राप्ि केलेल्या आदेशांसि अशा परवानगीचा माहसक

अिवाल, यर्ाक्स्र्हि, राज्य बाल संरक्षण संस्र्ा , हजल्िा बाल संरक्षण कक्ष आहण मंडळ ककवा सहमिी

यांना देईल.

3) बालकांची काळजी घेणाऱ्या संस्र्ेची प्रभारी व्यतिी संस्र्ेच्या क्स्र्िीि सुिारणा करण्याि ककवा

बालकांना सिाय्य करण्याि स्र्ाहनक लोकांच्या व हनगमांच्या सक्रीय सिभागास प्रोत्सािन देईल.

138

¨É½þÉ®úÉ¹]Åõ ¶ÉÉºÉxÉ ®úÉVÉ{ÉjÉ +ºÉÉvÉÉ®úhÉ ¦ÉÉMÉ SÉÉ®ú-+ö, ¨ÉÉSÉÇ 14, 2018/¡òÉ±MÉÖxÉ 23, ¶ÉEäò 1939

4) बालकांची काळजी घेणाऱ्या संस्र्ेची प्रभारी व्यतिी अभ्यागिांचे अहभप्रायासाती अभ्यागि

नोंदविी तेवील.

5) बालकांची काळजी घेणाऱ्या संस्र्ेची प्रभारी व्यतिी बालकांची प्रहिष्ट्ता आहण संस्र्ेची हशस्ि

राखण्यासंबंिीची माहििी अभ्यागिांना देईल.

81. बालकाांची काळजी घेणाऱ्या सांस््ेतून बालकाची मुक्तता.-

1) बालकांची काळजी घेणाऱ्या संस्र्ेचा प्रभारी मंडळाव्दारे ककवा सहमिीव्दारे ककवा बाल न्यायालयाव्दारे

देण्याि आलेल्या आदेशानुसार, वास्िव्य कालाविी समाप्ि झाल्यावर संस्र्ेिून मुतििा करावयाच्या

बालकांच्या प्रकरणांची नामावली ियार करुन तेवील.

2) एखाद्या बालकाची मुतििा आहण मुतििेचा हनक्र्शचि हदनांक यांची समयोहचि माहििी मािा-हपिा ककवा

पालक यांना देण्याि येईल आहण मािा-हपिा ककवा पालक यांना बालकाचा िाबा घेण्यासाती, त्या

हदवशी बालकांची काळजी घेणा-या संस्र्ेि बोलावण्याि येईल, आहण जर आवर्शयक असेल िर,

बालकाच्या मुतििेच्या वेळेस मािा-हपिा ककवा पालक यांच्या ये-जा प्रवासाचा आहण संस्र्ेपासून

िोणाऱ्या बालकाच्या प्रवासाचा प्रत्यक्ष खचग, बालकांची काळजी घेणाऱ्या संस्र्ेच्या प्रभारी व्यक्तिकडून

मािा-हपिा ककवा पालक यांना देण्याि येईल.

3) जर मािा-हपिा ककवा यर्ाक्स्र्हि पालक, हनक्र्शचि हदनांकास मुलाचा िाबा घेण्याकहरिा आले नािीि

िर, सदर बालकाचा िाबा हवशेष बाल पोलीस पर्कामाफगि देण्याि येईल आहण मुलीच्या बाबिीि,

हिला महिला बाल कल्याण पोलीस अहिकाऱ्याकडून संरक्षण देवून अशी महिला बाल कल्याण पोलीस

अहिकारी, अशा मुलीचा िाबा हिच्या मािा हपत्यांकडे/ पालकांकडे सुपूदग करील.

4) मुतििेच्या ककवा सोडून देण्याच्या वेळेस बालकास योग्य कपडे ककवा आवर्शयक प्रसािन वस्िूचा संच

देण्याि येईल.

5) मुतििेच्या ककवा सोडून देण्याच्या वेळेस, अनार् ककवा हनराहश्रि बालकास बालकांची काळजी

घेणाऱ्या संस्र्ेकडून आिारकाडग, पॅनकाडग, बँक पासबुक यांसि मुतििा प्रमाणपत्र देण्याि येईल.

6) जेव्िा एखादे मूल अतरा वषाचे िोिे िेव्िा, जर िे पात्र असेल िर, त्यास त्या मुलाच्या संमहिने आहण

मंडळ ककवा सहमिी ककवा बाल न्यायालय यांच्या मान्यिेने अनुरक्षण कायगक्रमाि सिभागी केले जाईल.

¨É½þÉ®úÉ¹]Åõ ¶ÉÉºÉxÉ ®úÉVÉ{ÉjÉ +ºÉÉvÉÉ®úhÉ ¦ÉÉMÉ SÉÉ®ú-+ö, ¨ÉÉSÉÇ 14, 2018/¡òÉ±MÉÖxÉ 23, ¶ÉEäò 1939

139

7) जर मुतििेचा हदवस िा रहववार असेल ककवा सावगजहनक सुटीचा हदवस असेल िर, मुतििा नोंदविीि

िशी नोंद करुन अगोदरच्या हदवशी बालकाची मुतििा करिा येईल.

8) बालकांची काळजी घेणाऱ्या संस्र्ेचा प्रभारी व्यक्ति समुहचि प्रकरणांि राज्य शासन हनक्र्शचि करेल

अशा दराने हनवाि रतकम आहण रेल्वे / ककवा यर्ाक्स्र्हि रस्िामागग प्रवास भाडे यांचे प्रदान करण्यास

आदेश देईल.

9) ज्या बाबिीि मुतििा केल्यानंिर एखाद्या मुलीस कुतेिी जािा येि नसेल आहण हिने बालकांची काळजी

घेणाऱ्या संस्र्ेि रािण्याचा कालाविी समाप्ि झाल्यानंिर देखील िेर्े रािण्यासाती हवनंिी केली

असेल िर, संस्र्ेचा प्रभारी व्यक्ति, मंडळ ककवा सहमिी ककवा बाल न्यायालय यांच्या मान्यिेच्या अिीन

रािून हिच्याकडून हिच्या स्वि:साती दुसरी योग्य व्यवस्र्ा केली जाईपयंि, केवळ एका मयाहदि

कालाविी साती, हिला िेर्े रािण्याची मुभा देऊ शकेल.

82. एखाद्या मान्यता प्राप्त धठकाणी दीघषकालीन वैद्यकीय उपचाराची आवश्यकता असेल असे

व्यािीग्रस्त बालक आधण मानधसकदृष्टया आजारी ककवा अल्कोहोल ककवा इतर अांमली पदा्ांचे

व्यसन असलेल्या मुलाचे हस्ताांतरण:-

1) मंडळ ककवा सहमिी ककवा बाल न्यायालय, मानहसकदृष्ट्टया आजारी असलेल्या ककवा अल्कोिोल

ककवा अंमली पदार्ग ककवा ज्या कालाविी कहरिा त्या मुलास बाल कल्याण संस्र्ेि रािणे आवर्शयक

आिे अशा मुदिीच्या उवगहरि कालाविी कहरिा एखाद्या व्यतिीच्या विगणुकीि बदल िोण्यास

कारणीभूि तरेल अशा इिर कोणत्यािी पदार्ांचे व्यसन असलेल्या मुलावरील योग्य उपचाराकहरिा,

आवर्शयक असेल त्याप्रमाणे, वैद्यकीय अहिकारी ककवा मानहसक आरोग्य िज्ञ ककवा व्यक्तिहवहशष्ट्ट

कायगकिा याच्याकडून प्रमाहणि करण्याि येईल त्यानुसार ककवा बालकांची काळजी घेणाऱ्या संस्र्ेचा

प्रभारी ककवा पहरवीक्षा अहिकारी ककवा बालकल्याण अहिकारी ककवा व्यक्तिहवहशष्ट्ट कायगकिा यांच्या

हशफारशी वरुन िशा कालाविी कहरिा, उपचाराच्या सुहविेसाती पातवू शकेल.

2) जेव्िा एखादे बालक व्यािीिून ककवा शारीहरक ककवा मानहसक आरोग्य हवषयक समस्येिून बरे िोिे

िेव्िा मंडळ, ककवा सहमिी ककवा बाल न्यायालय, जेर्ून त्या मुलास उपचाराकहरिा िलहवण्याि आलेले

िोिे त्याहतकाणी पुन्िा दाखल केले जाण्याकहरिा आदेश देऊ शकेल आहण जर त्या बालकास पुढील

देखरेखीसाती अहिक काळ तेवण्याची आवर्शयकिा नसेल िर, मंडळ ककवा सहमिी ककवा

बालन्यायालय त्याची मुतििा करण्याचा आदेश देऊ शकेल.

140

¨É½þÉ®úÉ¹]Åõ ¶ÉÉºÉxÉ ®úÉVÉ{ÉjÉ +ºÉÉvÉÉ®úhÉ ¦ÉÉMÉ SÉÉ®ú-+ö, ¨ÉÉSÉÇ 14, 2018/¡òÉ±MÉÖxÉ 23, ¶ÉEäò 1939

3) राज्य शासन समुहचि वयोगटांच्या आिारावर, व्यसनािीन बालकांकहरिा स्विंत्र एकाक्त्मक पुनवगसन

कदरियाची स्र्ापना करु शकेल.

83. बालकाचे हस्ताांतरण.-

1) चौकशी चालू असिाना जर असे आढळून आले की, सदर बालकाचे मूळस्र्ान िे मंडळ ककवा

सहमिी यांच्या अहिकार क्षेत्राच्या बािेरील असेल िर, मंडळ ककवा सहमिी सदर बालकाच्या

िस्िांिरणाचा आदेश देईल आहण अशा आदेशाची प्रि,अशा िस्िांिरणाची कारणे व पहरक्स्र्िी

सदर आदेशाि नमूद करून राज्यशासन व हजल्िा बाल संरक्षण कक्षाकडे पातवून देईल.

2) त्यानुसार हजल्िा बाल संरक्षण कक्ष :-

(एक)

सदर बालकाचे मंडळाव्दारे ककवा सहमिीव्दारे ज्या क्षेत्राि िस्िांिरण करावयाचे आिे

त्या क्षेत्रािील योग्य मंडळ ककवा सहमिीला िस्िांिरणाची माहििी कळवील; आहण

(दोन) िस्िांिरण आदेशाच्या वेळी सदर बालकास ज्याहतकाणी काळजी व संरक्षण यांकहरिा

दाखल करावयाचे आिे, िेर्ील संस्र्ेच्या प्रभारी व्यतिीस माहििीची एक प्रि पातवील.

3) आदेशाि हवहनर्थदष्ट्ट करण्याि आल्यानुसार अशा हतकाणी ककवा अशा व्यतिीकडे बालकास

शासकीय खचाने संरक्षण देऊन पोिोचवण्याि येईल आहण राज्य शासनाव्दारे दैनंहदन आिारावर

प्रवास भ्ा हनक्र्शचि करण्याि येईल िो ज्या राज्याच्या हजल्िा बाल संरक्षण कक्षाकडून बालकाचे

िस्िांिरण केलेले आिे, त्या कक्षाकडून देण्याि येईल.

4) असे िस्िांिरण झाल्यानंिर, सदर मुलाची प्रकरण नस्िी व अहभलेख सोबि पातवण्याि येिील.

5) आंिरराज्य िस्िांिरणाच्या सवग प्रकरणांि, ज्या हतकाणी मुलाचे िस्िांिरण करावयाचे आिे त्या

हतकाणी अहिकार क्षेत्र असलेल्या राज्यशासनाची पूवग संमिी हमळवण्याि येईल.

6) ज्या बाबिीि एखादे बालक अन्य देशाचे नागहरक असेल, त्या बाबिीि मंडळ ककवा सहमिी

मंडळासमोर ककवा सहमिीसमोर बालकास िजर केल्यावर त्वरीि राज्य शासनास कळवील, राज्य

शासन, गृि मंत्रालय ककवा यर्ाक्स्र्हि, परराष्ट्रा् व्यविार मंत्रालयाशी हवचारहवनहमय करुन त्वरीि

बालकाच्या स्वदेश प्रत्यापगणाची कायगवािी सुरु करु शकेल.

7) मायदेशी प्रत्यापगणाला अंहिम स्वरूप देण्याच्या प्रलंहबि कालाविीि, बालकास एखाद्या बालकांची

काळजी घेणाऱ्या संस्र्ेि तेवण्याि येईल.

¨É½þÉ®úÉ¹]Åõ ¶ÉÉºÉxÉ ®úÉVÉ{ÉjÉ +ºÉÉvÉÉ®úhÉ ¦ÉÉMÉ SÉÉ®ú-+ö, ¨ÉÉSÉÇ 14, 2018/¡òÉ±MÉÖxÉ 23, ¶ÉEäò 1939

141

8) एखाद्या बालकाच्या दुसऱ्या देशािील प्रत्यापगणाचा खचग संबंहिि राज्य शासनाव्दारे करण्याि येईल.

84. प्रत्यापषण व पाठपुरावा.-

1) मंडळ ककवा सहमिी ककवा बाल न्यायालय, बालकाची व त्याचे मािा हपिा ककवा पालक यांची

सुनावणी घेिल्यानंिर आहण बालकाचे मािा हपिा ककवा पालक असल्याचा दावा करणाऱ्या

व्यतिींच्या ओळखीबाबि स्वि:ची खात्री करुन घेिल्यानंिर बालकांसाती कायगरि संस्र्ेि

तेवलेल्या बालकाच्या मुतििेसाती नमुना 46 मधये आदेश देईल.

2) सदर बालकाच्या प्रत्यापगणाचा आदेश देिाना, मंडळ ककवा सहमिी ककवा बाल न्यायालय, योग्य

प्रकरणांि मंडळ ककवा सहमिी ककवा बाल न्यायालय यांच्या हनदेशानुसार ियार केलेल्या गृि

चौकशी अिवालासि, पहरवीक्षा अहिकारी, समाजसेवक ककवा बालकल्याण अहिकारी ककवा

व्यक्तिहवहशष्ट्ट कायगकिा ककवा अशासकीय संघटना यांचे अिवाल आहण मंडळ ककवा सहमिी

ककवा बाल न्यायालययांच्या समोर सादर केलेले कोणिेिी इिर संबंहिि दस्ि ऐवज ककवा अिवाल

हवचाराि घेईल.

3) प्रत्यापगणाच्या आदेशाि, पहरवीक्षा अहिकारी ककवा समाज सेवक ककवा बाल कल्याण

अहिकारी ककवा व्यक्तिहवहशष्ट्ट कायगकिा ककवा अशासकीय संघटना यांनी ियार केलेल्या

व्यक्तिगि काळजी आराखडयाचा देखील समावेश असेल.

4) बालकाच्या प्रत्यापगणाबाबि हनदेश देिाना मंडळ ककवा सहमिी ककवा बाल न्यायालय आवर्शयक

असेल िेर्े नमुना 47 मधये सोबि करण्याचा आदेश देऊ शकेल.

5) मंडळ ककवा सहमिी, बालकाचे कुटूंबाकडे प्रत्यापगण करण्यासाती बालकाची सोबि

करण्याकहरिा पोलीसांव्यहिहरति ,अशासकीय संघटनांशी िी सियोग करण्याचा प्रयत्न करील .

6)मुलींच्या बाबिीि, मुली सोबि महिला संरक्षक आवर्शयक असेल.

7) संरक्षकाकहरिा असलेल्या आदेशाच्या प्रहिसोबि असलेली प्रत्यापगण आदेशाची प्रि, मंडळ

ककवा सहमिी ककवा बाल न्यायालय यांच्याकडून, हजल्िा बाल संरक्षण कक्षाकडे अग्रेहषि करण्याि

येईल आहण हजल्िा बाल संरक्षण कक्ष प्रवास व इिर आनुषंहगक खचांसि बालकाच्या

प्रत्यपगणाकहरिा हनिीची िरिूद करील.

8) जेव्िा एखादे बालक त्याच्या कुटूंबाकडे त्याचे प्रत्यापगण केले जाण्याबाबि अहनच्छा दशगहवल

िेव्िा, मंडळ ककवा सहमिी ककवा बाल न्यायालय त्याबाबिची कारणे शोिून काढण्यासाती मुलाशी

142

¨É½þÉ®úÉ¹]Åõ ¶ÉÉºÉxÉ ®úÉVÉ{ÉjÉ +ºÉÉvÉÉ®úhÉ ¦ÉÉMÉ SÉÉ®ú-+ö, ¨ÉÉSÉÇ 14, 2018/¡òÉ±MÉÖxÉ 23, ¶ÉEäò 1939

संवाद सािील आहण अशी कारणे अहभहलहखि करील आहण कुटूंबाकडे परि जाण्यासाती मुलावर

जबरदस्िी केली जाणार नािी ककवा त्याचे मन वळवण्याि येणार नािी . ज्याबाबिीि बालकल्याण

अहिकारी ककवा समाजसेवक ककवा व्यक्तिहवहशष्ट्ट कायगकिा ककवा अशासकीय संघटना

यांच्याकडून ियार करण्याि आलेल्या अिवालावरून असे हसधद िोि असेल की, कुटुंबाकडद

प्रत्यर्थपि केले जाणे िे मुलाच्या हििाचे नसेल िर मुलास कुटुंबाकडे परि पातवले जाणार नािी.

ज्या बाबिीि मािा हपिा ककवा पालक मुलास परि क्स्वकारण्यास नकार देिाि त्याबाबिीि देखील,

मुलास कुटुंबाकडे परि पातवण्याि येणार नािी. अशा सवग प्रकरणांि मंडळ ककवा सहमिी ककवा

बाल न्यायालय, पुनवगसनाच्या पयायी सािनांची िरिूद करु शकेल.

9) पहरवीक्षा अहिकारी ककवा बालकल्याण अहिकारी ककवा व्यक्तिहवहशष्ट्ट कायगकिा ककवा

समाजसेवक ककवा अशासकीय संघटना यांच्या व्यक्तिगि काळजी आराखड्याचा भाग म्िणून

एक पातपुरावा आराखडा ियार करण्याि येईल.

10) पातपुरावा आराखडयामधये बालकाच्या प्रत्यापणानंिरची क्स्र्िी व बालक परि शोषणास

बळी पडणार नािी याबाबिच्या उपाययोजना हवशद करण्याि येिील.

85. राज्य बाल धनिी.-

1) सदर अहिहनयम व हनयमांशी संबंहिि असलेल्या मुलांचे कल्याण व पुनवगसन यांकहरिा,

राज्यशासन“राज्य बालहनिी”नावाचा हनिी हनमाण करील.

2) राज्य शासन राज्य बाल हनिी कहरिा पुरेशी अर्गसंकल्पीय िरिूद करील.

3) राज्य बालहनिीस सामूहिक सामाहजक जबाबदारी अंिगगि देणग्या, ऐक्च्छक अंशदाने, वगगण्या

ककवा हनिी क्स्वकारिा येईल, मग िे कोणत्यािी हवहनर्थदष्ट्ट प्रयोजनाकहरिा असेल ककवा नसेल,

आहण िशी रतकम राज्य बालहनिीि र्ेट जमा केली जाईल.

4) हनिीचा उपयोग पुढील प्रयोजनांकहरिा केला जाईल.

(एक) मुलांचे कल्याण व पुनवगसन यांकहरिा आहण जे कायगक्रम कोणत्यािी कदरिय सरकारी ककवा

राज्य शासकीय ककवा कोणत्यािी इिर योजनेि समाहवष्ट्ट असि नािीि अशा कायगक्रमांची

अंमलबजावणी करणे.

(दोन) बालकांच्या मोतया आजारांकहरिा वैद्यकीय सिाय्य ककवा शस्त्रहक्रया यांसाती िरिूद करणे.

¨É½þÉ®úÉ¹]Åõ ¶ÉÉºÉxÉ ®úÉVÉ{ÉjÉ +ºÉÉvÉÉ®úhÉ ¦ÉÉMÉ SÉÉ®ú-+ö, ¨ÉÉSÉÇ 14, 2018/¡òÉ±MÉÖxÉ 23, ¶ÉEäò 1939

143

(िीन) उद्योजकिा हवषयक सिाय्य, कौशल्य हवकास प्रहशक्षण ककवा व्यवसाय प्रहशक्षण यासाती

िरिूद करणे.

(चार)या अहिहनयमान्वये समावेश असलेल्या मुलांकहरिा हवशेष व्यावसाहयक सेवा, समुपदेशक,

अनुवादक, दुभाषी, हवशेष हशक्षक, समाज सेवक, मानहसक आरोग्य सेवक, व्यवसाय हशक्षण

प्रहशक्षक यांची िरिूद करणे.

(पाच) ककगरोगग्रस्ि मुलांकहरिा दोष पहरिारक संगोपन आहण त्यांच्या मािा हपत्यांसाती वास्िव्य

सुहविा;

(सिा) सदर अहिहनयम व हनयमांिगगि समावेश असलेल्या मुलांची सवंकष वाढ, हवकास व

कल्याणाकरीिा सिाय्य भूि िोण्यासाती कोणिािी इिर कायगक्रम ककवा उपक्रम.

(साि) बालकांसाती कायगरि संस्र्ांिील मुलांच्या कल्याणासाती असलेल्या नाहवन्यपूणग

कायगक्रमांना सिाय्य करणे.

(आत)वरील प्रयोजनांकहरिा आनुषंहगक व उपयुति असलेल्या इिर सवग गोष्ट्टी करणे.

5) हनिीच्या व्यवस्र्ापन व प्रशासन यांसाती या अहिहनयमाच्या कलम 105 च्या पोटकलम (3)

अन्वये, सहचव , महिला व बाल हवकास हवभाग यांच्या अधयक्षिेखाली पुढील सदस्यांचा समावेश

असलेल्या व्यवस्र्ापन मंडळाची स्र्ापना करण्याि येईल:-

(एक) सहचव (महिला व बाल हवकास हवभाग) - अधयक्ष

(दोन)आयुति (महिला व बाल हवकास हवभाग) - सदस्य

(िीन) अधयक्षांकडून हनयुति करण्याि येणारे

दोन समाज सेवक सदस्य

- सदस्य

(चार) उपआयुति, बालहवकास - सदस्य सहचव -हन-कोषाधयक्ष

6) व्यवस्र्ापन मंडळ, अधयक्षाकडून हनक्र्शचि करण्याि येईल अशा हतकाणी आहण अशा

हदनांकास व अशा वेळेस हिमािी बैतका आयोहजि करील.

7) व्यवस्र्ापन मंडळाच्या बैतकीसाती गणपुिी चार इिकी असेल. जर गणपुिी अभावी

प्रशासकीय मंडळाची बैतक आयोहजि करिा आली नािी िर, सदर बैतक त्याच वेळेस व त्याच

हतकाणी पुढील आतवडयाि त्याच हदवसापयंि ििकूब झाली असे मानण्याि येईल ककवा जर िो

144

¨É½þÉ®úÉ¹]Åõ ¶ÉÉºÉxÉ ®úÉVÉ{ÉjÉ +ºÉÉvÉÉ®úhÉ ¦ÉÉMÉ SÉÉ®ú-+ö, ¨ÉÉSÉÇ 14, 2018/¡òÉ±MÉÖxÉ 23, ¶ÉEäò 1939

हदवस सावगजहनक सुट्टीचा असेल िर त्याच हतकाणी त्याच वेळेस सावगजहनक सुट्टी नसलेल्या

त्यापुढील हदवसापयंि ििकूब केल्याचे मानण्याि येईल.

86. राज्य बाल सांरक्षण सांस््ा

1) राज्य बाल संरक्षण संस्र्ा पुढील काये पार पाडील :-

(एक) राज्याि, अहिाहनयम व त्याखाली ियार केलेल्या हनयमांच्या अंलबजावणी संबंिी

हनरीक्षण करणे आहण या अहिहनयमाखालील अहभकरणे व संस्र्ा यांवर देखरेख करणे व

संहनयंत्रण करणे.

(दोन) मुलांची काळजी व संरक्षण या संबंिािील येणारे अडर्ळे, वाद, प्रर्शन, िक्रारी यांचे

हनवारण करणे.

(िीन)अहिहनयम व हनयमांन्वये स्र्ापन झालेल्या संस्र्ा सुहनक्र्शचि आिेि आहण त्या

नेमून हदलेली किगव्य पार पाडिािेि याची खात्री करुन घेणे.

(चार)हनरहनराळया हजल्यांिील संस्र्ांच्या कामकाजासंबंिी हजल्िा बाल संरक्षण कक्षांकडून

प्राप्ि झालेल्या अिवालांचा आढावा घेणे आहण आवर्शयक असेल िेर्े मुलांचे संरक्षण करणे

सुलभ व्िावे या कहरिा कायगवािी करणे आहण हजल्िा बाल संरक्षण कक्षांच्या कामकाजांचे

संहनयंत्रण करणे,

(पाच) प्रहिपालकत्व, प्रायोजकिा आहण अनुरक्षण यासातीचे कायगक्रम ियार करणे.

(सिा) बालकांसाती कायगरि संस्र्ेिील व इिर संस्र्ांिगगि संगोपनामिील मृत्यू व आत्मित्या

प्रकरणांि चौकशी करणे, अिवाल मागहवणे व हशफारशी करणे,

(साि)आंिर हवभाग समन्वय सुहनक्र्शचि करणे आहण राज्य व कदरिय सरकारचे संबंहिि हवभाग

आहण इिर राज्ये ककवा कदरियशाहसि प्रदेश यांच्या राज्य बाल संरक्षण संस्र्ा यांच्याशी संपकग

प्रस्र्ाहपि करणे.

(आत) िा अहिहनयम व हनयम यांच्या प्रभावी अंमलबजावणी कहरिा कायग करणाऱ्या नागरी

संघटना यांच्याशी संपकग जाळे ियार करणे व समन्वय सािणे.

¨É½þÉ®úÉ¹]Åõ ¶ÉÉºÉxÉ ®úÉVÉ{ÉjÉ +ºÉÉvÉÉ®úhÉ ¦ÉÉMÉ SÉÉ®ú-+ö, ¨ÉÉSÉÇ 14, 2018/¡òÉ±MÉÖxÉ 23, ¶ÉEäò 1939

145

(नऊ) संस्र्ांिगगि संगोपन आहण कुटुंब आिाहरि संस्र्ेिर संगोपन यांिील सवग मुलांची, राज्य

पािळीवरील माहििी तेवणे व िीन महिन्यांिून अद्ययावि करणे.

(दिा) बालकांसाती कायगरि संस्र्ा, हवशेष द्क संस्र्ा, खुली हनवारागृिे, योग्य व्यतिी व योग्य

सुहविा, नोंदणीकृि प्रहिपालक , प्रायोजक, अनुरक्षण संघटना आहण राज्यस्िरीय इिर संस्र्ा यांची

माहििी (Database) तेवणे.

(अकरा) वैद्यकीय व समुमदेशन कदरिये, व्यसनमुतिी कदरिये, रुग्णालये, मुतिशाळा, हशक्षण सुहविा,

हशकाऊ उमेदवारी आहण व्यवसाय प्रहशक्षण कायगक्रम व कदरिये, हवशेष आवर्शयकिा असलेल्या

मुलांसाती मनोरंजनात्मक सुहविा ज्यामधये कला व लहलिकला यांचे आयोजन, सुहविा आहण

राज्यस्िरावरील इिर सुहविा, यांची माहििी (Database) तेवणे.

(बारा) राज्य शासनाने स्र्ापन केलेल्या राज्य बाल हनिीचे संहनयंत्रण व प्रशासन करणे यामधये

हजल्िा बाल संरक्षण कक्ष ककवा यर्ाक्स्र्हि, हवशेष बाल पोलीस पर्के व पोलीस ताणे यांना हनिी

हविरीि करणे याचा देखील समावेश आिे.

(िेरा) राज्य बाल हनिी, कदरिय सरकार व राज्य शासन यांच्या योजनांखालील हनिी अशा, राज्य बाल

संरक्षण संस्र्ेकडून प्राप्ि झालेल्या सवग हनिींचा स्विंत्र लेखाजोखा तेवणे आहण त्याचे लेखा

परीक्षण करणे.

(चौदा) िा अहिहनयम व त्याखाली ियार केलेले हनयम यांच्या हनरहनराळया िरिुदींबाबि हवशेषि:

हवद्यमान संस्र्ा, पुनवगसन उपाययोजना, शाक्स्ि, मुलांच्या अहिक चांगल्या संरक्षणासातीची

कायगपधदिी यां संबंिाि जनजागृिी करणे.

(पंिरा) या अहिहनयमाच्या अंमलबजावणीकहरिा हििसंबंहिि व्यतिींचे प्रहशक्षण आहण क्षमिा

बांिणी यांसि, कायगक्रमांचे आयोजन व संचलन करणे.

(सोळा)बाल संरक्षणा संबंिािील संशोिन कायगक्रम करणे.

(सिरा) राज्य हविी सेवा प्राहिकरण व हविी शाळा (Law school)यांच्याशी समन्वय सािणे.

आहण

146

¨É½þÉ®úÉ¹]Åõ ¶ÉÉºÉxÉ ®úÉVÉ{ÉjÉ +ºÉÉvÉÉ®úhÉ ¦ÉÉMÉ SÉÉ®ú-+ö, ¨ÉÉSÉÇ 14, 2018/¡òÉ±MÉÖxÉ 23, ¶ÉEäò 1939

(अतरा) िा अहिहनयम व त्या खाली ियार केलेले हनयमयांच्या प्रभावी अंमलबजावणी कहरिा

कोणिेिी इिर कायग करणे.

2) राज्य बाल संरक्षण संस्र्ेचा सदस्य- सहचव िा अहिहनयम व हनयमयांच्या अंमलबजावणी

करीिा राज्यािील समन्वय अहिकारी असेल.

87. राज्य बाल सांरक्षण सांस््ेच्या सदस्य सधचवाची कतषव्ये.-

किगव्य पुढील प्रमाणे आिेि-

1) बाल न्याय क्षेत्रािील कायांचे हनयोजन संचालन, समन्वयन हनयंत्रण, पयगवेक्षण (देखरेख)

आहण मागगदशगन करणे.

2 ) पुरोगामी िोरणे ियार करणे व बाल न्याय सेवांची अंमलबजावणी यांसंबंिाि शासनाला

सल्ला देणे.

3) बाल न्याय यंत्रणा व सेवा यांसंबंिािील शासकीय िोरणांची अंमलबजावणी करणे.

4) बाल न्याय यंत्रणा व सेवा यांच्या हवकासाकहरिा योजना ियार करणे.

5) वार्थषक अर्गसंकल्प ियार करणे व हव्ीय हनयंत्रण तेवणे.

6) बाल न्याय उपक्रमांकहरिा सिायक अनुदान देणे.

7) बाल न्याय यंत्रणा व सेवा यांची िपासणी , संहनयंत्रण व आढावा घेणे.

8) बाल न्याय संस्र्ा आहण काये यांची हवभागीय लेखा परीक्षा.

9) बाल न्याय कायगक्रमाि गुंिलेल्या सरकारी आहण स्वयंसेवी कायालयांचे प्रहशक्षण.

10) वार्थषक अिवाल आहण आकडेवारीचे संकलन ियार करणे.

11) बाल न्याय पधदिी आहण सेवा यांचे संशोिन आहण मूल्यमापन.

88. धजल्हा बाल सांरक्षण कक्ष.-(1) हजल्िा बाल संरक्षण कक्ष पुढील काये पार पाडील:-

(एक) मंडळासमोर सादर करण्याि आलेली व मंडळाकडून पातहवण्याि आलेली हविी

संघषग्रस्ि बालकांबाबिची त्रैमाहसक माहििी आहण सहमिीकडून पातहवण्याि आलेला

त्रैमाहसक अिवाल पहररहक्षि करणे,

(दोन) बालकांसाती वैयक्तिक ककवा गट समुपदेशन आहण सामुहिक सेवा यांची व्यवस्र्ा

करणे.

¨É½þÉ®úÉ¹]Åõ ¶ÉÉºÉxÉ ®úÉVÉ{ÉjÉ +ºÉÉvÉÉ®úhÉ ¦ÉÉMÉ SÉÉ®ú-+ö, ¨ÉÉSÉÇ 14, 2018/¡òÉ±MÉÖxÉ 23, ¶ÉEäò 1939

147

(िीन) बालकांचा सामाहजक चौकशी अिवाल इिर चौकशी आहण पातपुरावा अिवाल

यासाती मंडळ ककवा सहमिीला सिकायग करणे आहण मंडळ ककवा सहमिीकडून काढण्याि

आलेल्या आदेशांच्या अंमलबजावणी मधये सिाय्य करणे.

(चार) अघोर अपराि करणाऱ्या सोळा िे अतरा वषे वयोगटािील हवहिसंघषग्रस्ि

बालकांसाती बाल न्यायालयाच्या हनदेशावरुन ियार करण्याि आलेल्या वैयक्तिक काळजी

आराखड्याचा पातपुरावा करणे.

(पाच) सुरहक्षि हतकाणी तेवलेल्या बालकांचा आढावा घेणे व त्याबाबिचा अिवाल बाल

न्यायालयाकडे पातहवणे.

(सिा) हनयंत्रक अहिकारी म्िणून कायगरि असलेल्या व्यतिींची यादी ियार करणे व

अशी अद्ययावि यादी वषािून दोनदा बाल न्यायालयास पातहवणे.

(साि) बालकांची काळजी घेणा-या संस्र्ेिून पळून गेलेल्या बालकांबाबि

माहििी तेवणे

(आत) संकटग्रस्ि कुटूंबांची आहण काळजी व संरक्षणाची गरज असलेल्या बालकांची ओळख

पटहवणे.

(नऊ) कतीण पहरक्स्र्िीमधये असलेल्या बालकांची संख्या हनक्र्शचि करुन त्यांची हजल्िाहनिाय

माहििी संकलीि करणे आहण कतीण पहरक्स्र्िीमधये असलेल्या बालकांबाबिचा कल व

त्यांचे स्वरूप यांचे संहनयंत्रण करणे

दिा) एक संसािन हनदेहशका ियार करण्यासाती हजल्यािील बालकां संबंहिि सवग सेवांची

हनयिकाहलक आहण हनयहमि पािणी करणे आहण सहमिी व मंडळाला वेळोवेळी माहििी

उपलब्ि करुन देणे.

अकरा) प्रायोजकिा, प्रहिपालकत्व आहण मंडळ ककवा सहमिी ककवा बाल न्यायालयाच्या

आदेशानुसार अनुरक्षण सेवा यांच्या अंमलबजावणीसाती सुहविा पुरहवणे.

बारा) बालकांचे त्यांच्या कुटुंबामधये पुन:स्र्ापन करण्याच्या प्रक्रीयेसाती सुहविा पुरहवणे.

िेरा) आंिरहवभागीय समन्वयाची सुहनक्र्शच्ी करणे आहण राज्य शासनाचे संबंहिि हवभाग,

राज्य बाल संरक्षण संस्र्ा व राज्यािील इिर हजल्िा बाल संरक्षण कक्ष यांच्याशी संपकग तेवणे.

148

¨É½þÉ®úÉ¹]Åõ ¶ÉÉºÉxÉ ®úÉVÉ{ÉjÉ +ºÉÉvÉÉ®úhÉ ¦ÉÉMÉ SÉÉ®ú-+ö, ¨ÉÉSÉÇ 14, 2018/¡òÉ±MÉÖxÉ 23, ¶ÉEäò 1939

चौदा) या अहिहनयमान्वये काम करणाऱ्या सामाहजक संघटनांच्या कामाचे जाळे ियार करणे

आहण समन्वय राखणे.

पंिरा) बालकांची काळजी घेणाऱ्या संस्र्ांमधये आहण इिर संस्र्ात्मक संगोपन करणाऱ्या

संस्र्ांमिील मृत्यू व आत्मित्येच्या प्रकरणांमधये अिवाल मागवून माहििी हमळवणे व

िात्काळ कायगवािी करणे आहण राज्य बाल संरक्षण संस्र्ेला अिवाल सादर करणे.

सोळा) बालकांच्या सूचना पेटीमिील बालकांच्या िक्रारी व सूचना हवचाराि घेणे आहण योग्य

िी कायगवािी करणे.

सिरा) बालकांची काळजी घेणाऱ्या संस्र्ांमिील व्यवस्र्ापन सहमिीवर प्रहिहनहित्व करणे.

अतरा) संस्र्ात्मक संगोपनािील िरवलेल्या बालकांबाबि हजल्िाहनिाय माहििी ियार करणे

आहण सदर माहििी व खुली हनवारागृिे व प्रहिपालकत्व सुहविेचा लाभ घेणा-या

बालकांबाबिची माहििी अहिकृि संकेिस्र्ळावर प्रहसधद करणे.

एकोणीस) बालकांची काळजी घेणाऱ्या संस्र्ा, हवशेष द्क संस्र्ा, खुली हनवारागृिे, योग्य

व्यतिी आहण योग्य सुहविा, नोंदणीकृि प्रहिपालक, अनुरक्षण संघटना व संस्र्ा इ. यांची

हजल्िा स्िरीय माहििी पहररहक्षि करणे व िी मंडळे, सहमत्या, बाल न्यायालये आहण

यर्ाक्स्र्िी राज्य बाल संरक्षण संस्र्ा यांना अग्रेहषि करणे

वीस) वैद्यकीय व समुपदेशन कदरिये, व्यसनमुतिी कदरिये, रुग्णालये, खुली शाळा, शैक्षहणक

सुहविा, हशकाऊ प्रहशक्षण आहण व्यवसाय प्रहशक्षण कायगक्रम आहण कदरिये, मनोरंजन सुहविा

जसे की अहभनय कला, ललीि कला आहण हवशेष गरज असणाऱ्या बालकांसाती सुहविा

आहण अशा इिर सुहविा यांची हजल्िा स्िरीय माहििी पहररहक्षि करणे व िी मंडळे, सहमत्या

बाल न्यायालये आहण यर्ाक्स्र्िी राज्य बाल संरक्षण संस्र्ा यांनाअग्रेहषि करणे.

एकवीस) हवशेष हशक्षक, मानहसक आरोग्य िज्ञ, अनुवादक, दुभाहष, समुपदेशक,

मानसोपचार िज्ञ, मनो-सामाहजक कायगकिा व कहतण पहरक्स्र्िीि बालकांबरोबर काम

करण्याचा अनुभव असलेले इिर िज्ञ यांची हजल्िाहनिाय माहििी पहररहक्षि करणे व िी

मंडळे, सहमत्या बाल न्यायालये आहण यर्ाक्स्र्िी राज्य बाल संरक्षण संस्र्ा यांना अग्रेहषि

करणे.

¨É½þÉ®úÉ¹]Åõ ¶ÉÉºÉxÉ ®úÉVÉ{ÉjÉ +ºÉÉvÉÉ®úhÉ ¦ÉÉMÉ SÉÉ®ú-+ö, ¨ÉÉSÉÇ 14, 2018/¡òÉ±MÉÖxÉ 23, ¶ÉEäò 1939

149

बावीस)अहिहनयमाच्या अंमलबजावणीबाबि जागृिीसाती िसेच अहिहनयमांिगगि कायगरि

यंत्रणांच्या सक्षमीकरणासाती कायगक्रम राबहवणे.

िेवीस) अहिहनयमाच्या अंमलबजावणीच्या प्रगिीचा आढावा घेण्यासाती हजल्िास्िरीय

कायगरि घटकांबरोबर त्रैमाहसक बैतका आयोहजि करणे.

चोवीस) राज्य बाल संरक्षण संस्र्ेस माहसक अिवाल सादर करणे.

पंचवीस) मंडळ ककवा सहमिीवरील हरति पदांबाबि पदे हरति िोणापूवी सिा महिने अगोदर

राज्य शासनास सूहचि करणे.

सव्वीस) िपासणी सहमिीने सादर केलेल्या अिवालांचा आढावा घेणे आहण संबंहिि

घटकांशी समन्वय सािून उद्भवलेल्या प्रर्शनाचे हनराकरण करणे.

स्ावीस) सहमिी व मंडळे यांना कायालयीन कमगचारी वगग पुरहवणे.

अठ्ठावीस) बालकांची काळजी घेणाऱ्या संस्र्ाच्या कामकाजामधये सुिारणेच्या दृष्ट्टीने इिर

कोणिीिी कृिी याकरीिा समाज व उद्योग यांच्याशी संपकग सािणे व अहिहनयमाच्या प्रभावी

अंमलबजावणीसाती आवर्शयक इिर काये करणे.

2) अहिहनयम आहण हनयमांच्या अंमलबजावणीसाती हजल्िा बाल संरक्षण अहिकारी हजल्ियाचा संपकग

अहिकारी असेल.

89. धवशेर् बाल पोलीस प्क.-1)राज्य शासन, पोलीसांच्या बालकांसंबंिािील सवग कायांच्या

समन्वयासाती प्रत्येक हजल्ियाि व शिराि हवशेष बाल पोलीस पर्क स्र्ापन करेल.

2) राज्यशासन,हवशेष बाल पोहलस पर्क ककवा बाल कल्याण पोलीस अहिकारी ककवा रेल्वे संरक्षण

दल ककवा कदरिय शासनाकडून स्र्ाहपि प्रत्येक रेल्वे स्टेशनवरील सरकारी रेल्वे पोलीस यांच्याशी समन्वय

तेवेल.

3) बाल कल्याण पोलीस अहिकारी व हवशेष बाल पोलीस पर्कािील इिर पोलीस अहिकारी यांना

बालकांशी संबंहिि प्रकरणे िािाळण्याबाबि योग्य प्रहशक्षण देण्याि येईल.

4) हनयुति बाल कल्याण पोलीस अहिकारी यांची इिर पोलीस ताण्यामिील हवशेष बाल पोलीस पर्क

ककवा हजल्िा पर्क अंिगगि बदली ककवा हनयुतिी करिा येईल.

150

¨É½þÉ®úÉ¹]Åõ ¶ÉÉºÉxÉ ®úÉVÉ{ÉjÉ +ºÉÉvÉÉ®úhÉ ¦ÉÉMÉ SÉÉ®ú-+ö, ¨ÉÉSÉÇ 14, 2018/¡òÉ±MÉÖxÉ 23, ¶ÉEäò 1939

5) बालकांशी संवाद सािणारा पोलीस अहिकारी शतयिोवर साधया वेषाि असेल आहण गणवेषाि

असणार नािी. मुलींशी संवाद सािण्यासाती स्त्री पोलीस कमगचारी वगाची हनयुतिी केली जाईल.

6) बाल कल्याण पोलीस अहिकारी ककवा इिर पोलीस अहिकारी अगदी नम्र व सौम्यपणे संवाद सािेल

आहण बालकाची प्रहिष्ट्ता व त्याचा आत्मसन्मान राखण्याि येईल.

7) ज्या प्रर्शनामुळे बालक अस्वस्र् िोईल असे प्रर्शन हवचारावयाचे असिील त्या हतकाणी काळजीपुवगक

प्रर्शन हवचारण्याि येिील.

8) ज्या हतकाणी गुन्ियाबाबि बालकांच्या हवरुधद प्रार्हमक चौकशी अिवालाची नोंद करण्याि आली

असेल त्याहतकाणी िक्रारदारास ककवा पीहडि बालकास प्रार्हमक चौकशी अिवालाची प्रि देण्याि

येईल आहण िपास पूणग झाल्यानंिर िपासाच्या अिवालाची प्रि आहण इिर संबंहिि कागदपत्रे

िक्रारदारास ककवा त्याच्या विीने कृिी करण्यास प्राहिकृि केलेल्या व्यतिीस देण्याि येईल.

9) कोणत्यािी आरोपीस ककवा संशहयि आरोपीस बालकाच्या संपकाि आणले जाणार नािी आहण

ज्या हतकाणी पीहडि व्यतिी व हवहिसंघषग्रस्ि अशा दोन्िी व्यतिी या बालक असिील िर त्या दोघांना

एकमेकांच्या संपकाि आणले जाणार नािी.

10) बाल कल्याण अहिकारी ककवा हवशेष बाल पोलीस पर्काचा प्रमुख बालकांच्या प्रत्यापगणासाती

आहण / ककवा त्यांच्या पुनस्र्ापनेसाती संरक्षक व्यवस्र्ा करेल.

11)हवशेष बाल पोलीस पर्काकडे पुढील सूची असेल:

एक) त्यांच्या यर्ोहचि अहिकार क्षेत्रािील मंडळ आहण बाल कल्याण सहमिी, त्यांची

बैतकीची जागा, बैतकीचा कालाविी, मुख्य न्यायदंडाहिकारी व मंडळाच्या सदस्यांची

नावे आहण संपकाबाबिचे िपशील आहण सहमिीच्या अधयक्षाचे व सदस्यांची नावे व

संपकाबाबिचे िपशील आहण मंडळ आहण सहमिी यांनी अनुसरावयाची कायगपधदिी;

आहण

दोन)त्यांच्या यर्ोहचि अहिकार क्षेत्रािील बालकांची काळजी घेणाऱ्या संस्र्ा आहण

योग्य सुहविांबाबि संपकाचा िपशील.

¨É½þÉ®úÉ¹]Åõ ¶ÉÉºÉxÉ ®úÉVÉ{ÉjÉ +ºÉÉvÉÉ®úhÉ ¦ÉÉMÉ SÉÉ®ú-+ö, ¨ÉÉSÉÇ 14, 2018/¡òÉ±MÉÖxÉ 23, ¶ÉEäò 1939

151

12) हवशेष बाल पोलीस पर्क ककवा बाल कल्याण पोलीस अहिकारी यांची नावे व संपकग िपशील िे

पोलीस चौकी, बालकांसाती कायगरि संस्र्ा,सहमिी , मंडळे आहण बाल न्यायालय यांमधये तळक जागेि

लावण्याि येिील.

13) हवशेष बाल हवकास पोलीस पर्क िे हजल्िा बाल संरक्षण कक्ष, मंडळ आहण सहमिीशी

बालकांच्या कल्याणा संबंहिि बाबींशी हनकट समन्वय सािून कायग करेल.

14) हवशेष बाल पोलीस पर्क, बालकांना कायदेशीर सिाय्य पुरहवण्यासाती हजल्िा हविी सेवा

प्राहिकरणाशी समन्वय सािू शकिाि.

90. धनवड सधमती आधण धतची रचना.-

1) राज्य शासन राजपत्रािील अहिसूचनेव्दारे िीन वषाच्या कालाविीसाती, पुढील सदस्यांच्या

अंिभाव असणारी एक हनवड सहमिी स्र्ापन करील

एक) मुंबई उच्च न्यायालयाचे मुख्य न्यायमूिीशी हवचार हवहनमय करून अधयक्ष

म्िणून उच्च न्यायालयाचे हनवृ् न्यायािीश;

दोन) अंमलबजावणी करणाऱ्या हवभागाचा, आयुतिािून कमी दजाचा नसलेला एक

प्रहिहनिी-पदहसधद सदस्य सहचव;

िीन) बालकांची काळजी घेणाऱ्या संस्र्ा ककवा व्यवस्र्ापनाशी सबंहिि नसलेली

आहण हकमान साि वषे इितया कालाविीसाती अनुक्रमे बाल हवकास ककवा बाल

संरक्षण क्षेत्रामधये काम करणाऱ्या दोन वेगवेगळया नामांहकि अशासकीय संस्र्ांचे

दोन प्रहिहनिी;

चार) हकमान साि वषे इितया कालाविीसाती बालकांच्या प्रर्शनावर काम करणारे

ककवा िसे हवशेष ज्ञान असणारे प्रािान्याने सामाहजक कायग, मानसशास्त्र, समाजशास्त्र

बाल हवकास,आरोग्य हशक्षण, कायदा या हवद्या शाखेचे शैक्षहणक संस्र्ांमिील ककवा

हवद्यापीतांमिील दोन प्रहिहनिी;

पाच) बाल ितक संरक्षण आयोगाचा एक प्रहिहनिी.

2) सहमिीचा कायगकाल पुणग झाल्यानंिर िी जास्िीि जास्ि िीन महिन्यांच्या कालाविीपयंि

आक्स्ित्वाि रािील, त्या दरम्यान नवीन सहमिीची स्र्ापना झाली पाहिजे.

152

¨É½þÉ®úÉ¹]Åõ ¶ÉÉºÉxÉ ®úÉVÉ{ÉjÉ +ºÉÉvÉÉ®úhÉ ¦ÉÉMÉ SÉÉ®ú-+ö, ¨ÉÉSÉÇ 14, 2018/¡òÉ±MÉÖxÉ 23, ¶ÉEäò 1939

3) हनवड सहमिीमधये एखादे पद हरति झाल्यास, सदस्य सहचव, अहिहनयमाची

अंमलबजावणी करणाऱ्या हवभागाच्या सहचवास िसे कळवील आहण हवभागाचा सहचव

उवगहरि कालाविी कहरिा हरति पद भरण्यासाती यर्ाशीघ्र पुढील कायगवािी करील.

4) हनवड सहमिीची गणपूिी िोण्यासाती सदस्यांची संख्या,अधयक्ष आहण सदस्य सहचव यांच्या

सि चार पेक्षा कमी असिा कामा नये.

5) हनवड सहमिीची काये पार पाडण्यासाती आवर्शयक असेल अशा वेळी हनवड सहमिीचा

सदस्य सहचव हनवड सहमिीच्या बैतकांचे आयोजन करील.

6) सदस्य सहचव, हनवड प्रहक्रयेची आहण हनवड सहमिीच्या इिर सवग बैतकांची कायगवृ्े

सुव्यवक्स्र्ि तेवील.

7) हनवड सहमिीच्या अधयक्षांस आहण इिर अशासकीय सदस्यांना शासन वेळोवेळी हनक्र्शचि

करील असे बैतक शुल्क व प्रवास भ्ा प्रदान केला जाईल.

8) हनवड सहमिीचे कामकाज पार पाडण्यासंबंिीचा सवग पत्रव्यविार सदस्य सहचवाच्या

कायालयाकडे हनदेर्थशि केला पाहिजे, सदस्य सहचवाकडून िो हनवड सहमिीसमोर तेवला

जाईल.

9) हनवड प्रहक्रयेशी संबंहिि सवग अहभलेख राज्य शासनाच्या संबंहिि हवभागाच्या संकेि

स्र्ळावर प्रदर्थशि केला पाहिजे.

91. सधमती ककवा मांडळाच्या अध्यक्षाची व सदस्याांची धनवड.-

1) हनवड सहमिीचा सदस्य सहचव, सहमिीिील पद हरति िोण्याच्या सिा महिने आगोदर हरति पद

भरण्याची प्रहक्रया सुरु करील. परंिू, सहमिीच्या अधयक्षाने अर्वा मंडळाच्या ककवा सहमिीच्या

सदस्याने राजीनामा हदल्यामूळे ककवा त्याचे हनिन झाल्यामुळे पद हरति झाले असेल िेव्िा हनवड

सहमिीचा सदस्य सहचव असे हरति पद भरण्याची प्रहकया िात्काळ सुरु करील.

2) मंडळाच्या सदस्यांची ककवा सहमिीच्या अधयक्षाची व सदस्यांची हनवड करण्याकहरिा, राज्यशासन,

हनवड सहमिीच्या सदस्य सहचवामाफगि, स्र्ाहनक व राष्ट्रीय विगमानपत्रांमधये व अहिहनयमाची

अंमलबजावणी करणाऱ्या हवभागाच्या अहिकृि संकेि स्र्ळावर सावगजहनकहरत्या जाहिराि प्रकाहशि

करुन त्याव्दारे अजग मागवील.

3)सदस्य सहचव सवग अजांची छाननी करील आहण हकमान आवर्शयक पात्रिेची पूिगिा करणारे अजग

हनवड सहमिी समोर तेवील.

¨É½þÉ®úÉ¹]Åõ ¶ÉÉºÉxÉ ®úÉVÉ{ÉjÉ +ºÉÉvÉÉ®úhÉ ¦ÉÉMÉ SÉÉ®ú-+ö, ¨ÉÉSÉÇ 14, 2018/¡òÉ±MÉÖxÉ 23, ¶ÉEäò 1939

153

4) हनवड सहमिी, पात्रिा, बालकांसोबि काम करण्याचा अनुभव, लेखी चाचणी आहण

उमेदवारासोबि प्रत्यक्ष संवाद या आिारावर उमेदवारांचे मूल्यमापन करील.

5) हनवड प्रहकयेपूवी सवग अजगदारांनी पोलीस हवभागाकडून प्राप्ि केलेले चाहरत्र्य प्रमाणपत्र सादर केले

पाहिजे.

6) हनवड सहमिीने हनवडलेला सदस्य िा:

(एक) अहिहनयम व हनयमांनुसार ज्यामुळे मंडळ ककवा सहमिीच्या कामांकहरिा आवर्शयक

वेळ व पूरेसे लक्ष देऊ शकणार नािी असे एखादे पूणग- वेळ पद िारण करणारा नसावा.

(दोन) िो मंडळाचा ककवा सहमिीचा सदस्य असण्याच्या त्याच्या कायगकाळाि प्रत्यक्ष ककवा

अप्रत्यक्षपणे कोणत्यािी बालकांची काळजी घेणाऱ्या संस्र्ेशी जोडलेला नसावा ककवा अशा

संस्र्ेशी त्याचा अन्य प्रकारे हििसंबंिअसिा कामा नये.

(िीन) त्याच्या कायगकाळाि िो कोणत्यािी राजकीय पक्षाच्या कायालयाि कोणिेिी पद िारण

करणारा नसावा, ककवा

चार) हदवाळखोर नसावा.

7) ज्या बाबिीि हनवड सहमिीला प्रकरण परत्वे, मंडळाच्या ककवा सहमिीच्या सदस्याच्या

कायगकालाचे नूिनीकरण करण्यासातीचा एखादा अजग हवचाराि घेण्याची आवर्शयकिा वाटेल

त्या बाबिीि सहमिी पुढील हनकषांच्या आिारे अशा अजाचे मूल्यमापन करील.

(एक) हजल्िा न्यायािीशांव्दारे ककवा हजल्िा दंडाहिकाऱ्यांव्दारे हवहनर्थदष्ट्ट नमून्या

नुसार प्रत्येक हिमािीस केलेले सदस्याच्या कामाहगरीचे मूल्यांकन, याची एक प्रि

सदस्य सहचवाने हनवड सहमिीच्या अधयक्षास व सदस्यांना उपलब्ि करून हदली

पािीजे.

(दोन) पदाविीची मुदि वाढ घेऊ पािणाऱ्या व्यतिी हवरुधद हनवड सहमिीस प्राप्ि

झालेल्या व हनवारण करण्याि आलेल्या िक्रारी, कािी असल्यास ;आहण

िीन) अशा अजगदाराशी केलेला संवाद.

8) हनवड सहमिी, मूल्यमापन प्रहक्रया आहण हनकषांच्या आिारे, गुणव्ा क्रमानुसार हनवड करुन एक

नाहमका ियार करील आहण प्रकरण परत्वे, मंडळाच्या सदस्य पदी ककवा सहमिीच्या अधयक्ष पदावर

ककवा सदस्य पदी हनयुतिी करण्यासाती राज्य शासनाकडे हशफारस करील.

154

¨É½þÉ®úÉ¹]Åõ ¶ÉÉºÉxÉ ®úÉVÉ{ÉjÉ +ºÉÉvÉÉ®úhÉ ¦ÉÉMÉ SÉÉ®ú-+ö, ¨ÉÉSÉÇ 14, 2018/¡òÉ±MÉÖxÉ 23, ¶ÉEäò 1939

9) नाहमकेची हशफारस करिांना, हनवड सहमिी, अनुक्रमे सहमिीचे अधयक्षपद, सहमिीची सदस्य पदे

आहण मंडळाची सदस्य पदे या स्र्ानांसाती स्विंत्र अशा नाहमका ियार करील.

10) हनवड सहमिी, प्रत्येक पदासाती िीन नावांची नाहमका ियार करील, िी नाहमका गतीि करण्याि

आलेल्या बाल कल्याण सहमिीच्या ककवा मंडळाच्या कायगकाला सोबिच संपूष्ट्टाि येईल.

11) नावांच्या अंहिम यादीवर, हनवड प्रहक्रयेच्या वेळी उपक्स्र्ि असलेल्या हनवड सहमिीच्या सवग

सदस्यांची स्वाक्षरी असली पािीजे आहण हनवड सहमिीच्या सदस्य सहचव यांनी सदर अंहिम यादी

हनयुतिी साती राज्य शासनाकडे अग्रेहषि केली पिीजे. राज्य शासन, हनवड सहमिी कडून हशफारशी

प्राप्ि झाल्या नंिर दोन महिन्यांच्या आि शासकीय राजपत्राि प्रहसधद केलेल्या अहिसूचनेव्दारे, प्रत्येक

हजल्याि, प्रकरणपरत्वे एक ककवा अहिक मंडळांची ककवा सहमत्यांची स्र्ापना करील.

12) हनवड झालेल्या व्यतिी हनयुतिीच्या हदनांकापासून हवहिि काल मयादेच्या आि ककवा अन्यर्ा

मंडळाच्या ककवा सहमिीच्या कायगकाला दरम्यान रुजू न झाल्यामुळे अशा कालावीि हरति असलेली

पदे भरण्यासाती नाहमकेिील नावे एक वषाच्या कालाविीपयंि हवचाराि घेण्यासाती वैि असिील

नवीन नाहमका ियार करण्याि आलेली नसल्याच्या बाबिीि िा कालाविी सिा महिन्यांपयंि वाढविा

येईल.

13) मंडळ ककवा सहमिी मधये पद हरति झाल्यास हजल्िा बालक संरक्षण कक्ष पद भरण्याबाबि राज्य

शासनास कळवील.

14) हजल्िा बाल संरक्षण कक्षाकडून अशी माहििी प्राप्ि झाल्यानंिर िीन महिन्यांच्या आि हनवड

सहमिीने हशफारस केलेल्या नाहमकेच्या आिारावर शासनाकडून हरति पदे भरण्याि येिील.

15) न्यायालयीन पदाहिकारी वगळिा मंडळ ककवा सहमिीच्या एखाद्या सदस्या हवरुधद कोणिीिी िक्रार

असल्यास आयुति ककवा हवभागीय उपायुति, महिला व बाल हवकास , आवर्शयक िी चौकशी करिील

आहण राज्य शासनाकडे आवर्शयक त्या कायगवािीसाती सादर करिील. न्यायालयीन अहिकाऱ्यांहवरुधद

प्राप्ि झालेल्या िक्रारी कायगवािीसाती उच्च न्यायालयाच्या प्रबंिकांकडे पातवण्याि येिील.

16) आयुति ककवा हवभागीय उपायुति, महिला व बाल हवकास एक महिन्याच्या आि चौकशी पूणग

करिील आहण दोन महिन्यांच्या आि राज्य सरकार त्यावर उहचि कायगवािी करील.

17) संबंहिि व्यतिी हवरुधद फौजदारी प्रकरणाची नोंद झालेली असल्यास व अशी व्यतिी चोवीस

िासांिून अहिक काळ पोलीस अहभरक्षेि असल्यास राज्य शासनारकडून ,अशा व्यतिीचे िात्काळ

हनलंबन करण्याि येईल.

¨É½þÉ®úÉ¹]Åõ ¶ÉÉºÉxÉ ®úÉVÉ{ÉjÉ +ºÉÉvÉÉ®úhÉ ¦ÉÉMÉ SÉÉ®ú-+ö, ¨ÉÉSÉÇ 14, 2018/¡òÉ±MÉÖxÉ 23, ¶ÉEäò 1939

155

92. बालकाांशी सांबांधित कमषचारी वगाचे प्रधशक्षण.-

1)राज्य शासन, या अहिहनयमान्वये आहण हनयमान्वये हनयुति करण्याि आलेल्या कमगचारी वगास

आहण कमगचारी वगाच्या प्रत्येक प्रवगास त्यांच्या संहविाहनक जबाबदाऱ्या आहण किगव्यािील

हवहनर्थदष्ट्ट गरजा लक्षाि घेऊन प्रहशक्षण देण्याची व्यवस्र्ा करील.

2) प्रहशक्षण कायगक्रमाि माहििी, कौशल्ये, दृक्ष्ट्टकोन आहण खालील बाबींचा अंिभाव असणाऱ्या

यर्ार्ग गोष्ट्टींचा समावेश असेल.

एक) अहिहनयम आहण त्या खालील हनयमांचा पहरचय;

दोन) बाल कल्याण, संगोपन,संरक्षण आहण बालकांचे अहिकार या हवषयी हदशा

हनदेशन;

िीन) नवीन हनयुति केलेल्या कमगचाऱ्यांना त्यांच्या हनयुतिी पासून दोन महिन्याच्या

आि पदाहिक्ष्ट्ति प्रहशक्षण;

चार) उजळणी प्रहशक्षण अभ्यासक्रम आहण कौशल्य वाढीचे कायगक्रम, दस्िऐवज

ियार करणे आहण उहचि अभ्यास कौशल्य यांच्या सरावाि सिभागी िोणे ;आहण

पाच) पहरषदा,चचा सत्रे आहण कायगशाळा.

3) खालील वगगवारीिील कमगचारी वगास त्यांच्या कायगकालामधये हकमान पंिरा हदवसांचे

प्रहशक्षण देण्याि येईल.-

अ.क्रं. कमगचारी वगग

बाल न्यायालयाचा कमगचारी वगग आहण बाल न्याय मंडळांचे मुख्य दंडाहिकारी

बाल न्याय मंडळाचे सदस्य

बाल कल्याण सहमिीचे अधयक्ष व सदस्य

बाल कल्याण पोलीस अहिकारी आहण हवशेष बाल पोलीस पर्काचे इिर पोहलस अहिकारी

राज्य बाल संरक्षण संस्र्ा आहण राज्य द्क ग्रिण संसािन अहभकरणाचे कायगक्रम व्यस्र्ापक

आहण कायगक्रम अहिकारी

राज्य द्क ग्रिण संसािन अहभकरणाचे कमगचारी वगग

156

¨É½þÉ®úÉ¹]Åõ ¶ÉÉºÉxÉ ®úÉVÉ{ÉjÉ +ºÉÉvÉÉ®úhÉ ¦ÉÉMÉ SÉÉ®ú-+ö, ¨ÉÉSÉÇ 14, 2018/¡òÉ±MÉÖxÉ 23, ¶ÉEäò 1939

हजल्िा बाल संरक्षण कक्षाच्या अहिनस्र् हविी- हन-पहरवीक्षा अहिकारी आहण बालकाची काळजी

घेणाऱ्या संस्र्ांमिील पहरवीक्षा अहिकारी.

हजल्िा बाल संरक्षण कक्ष आहण राज्य बाल संरक्षण संस्र्ेचा कमगचारी वगग

बालकांची काळजी घेणाऱ्या संस्र्ांचा प्रभारी (खुले हनवाऱागृिाचािी))

10.

बालकांची काळजी घेणाऱ्या संस्र्ेचा सवग कमगचारी वगग

11.

संबंहिि शासकीय अहिकारी व कमगचारी.

4) सामाहजक कायगकिे, बाल कल्याण अहिकारी, व्यतिी हवहशष्ट्ट कायगकिा, पुनवगसन-हन-स्र्ापना

अहिकारी, काळजी वािक, बालकाची काळजी घेणाऱ्या संस्र्ांचे गृिहपिा आहण गृिमािा, बालकाची

काळजी घेणा-या संस्र्ेिील सुरक्षा कमगचारी वगग व इिर कमगचारी वगग, आघाडीचे सामाहजक

कायगकिे,सेिु अभ्यासक्रम हशक्षक, बािय क्षेत्राि कामे करणारे कमगचारी व समाज स्वयंसेवक,

हवशेषीकृि द्क संस्र्ेचे सामाहजक कायगकिे, संचालक ककवा प्रभारी, अहिहनयमान्वये बालकाची

काळजी घेणाऱ्या संस्र्ा चालहवण्यासाती नोंदणीकृि संस्र्ांचे मुख्य अहिकारी, मनो-आरोग्य

प्रहशक्षणार्ी, मानसशास्त्रज्ञ, मानसोपचार िज्ञ, मनो-सामाहजक कायगकिे, हविी सेवेचे अहभयोतिा

आहण अहिहनयम व त्या खालील हनयमान्वये गतीि करण्याि आलेल्या सहमत्या ककवा संस्र्ाचे सदस्य

या सारख्या इिर कमगचारी वगास सुधदा राज्य शासन प्रहशक्षण देईल.

5) राज्य सरकार राज्य ककवा हजल्िास्िरावर संबंिीि घटकांकहरिा प्रहशक्षण कायगक्रम आयोहजि करीि

असिाना संपूणग देशभराि प्रहशक्षण प्रहक्रयेमधये एकवातयिा राखण्याकहरिा राज्य बाल संरक्षण

संस्र्ेकडून हवकहसि करावयाचे प्रहशक्षण पहरमाण व प्रहशक्षण हनयम पुक्स्िका राष्ट्रीय सावगजहनक

सिकार आहण बाल हवकास संस्र्ा आहण आवर्शयक नैपूण्य असणाऱ्या संस्र्ांशी हवचार हवहनमय

करुन ियार करण्याि आल्या असल्याची खात्री करेल.

6) राज्यांमिील न्याहयक अकादमी, िी मुख्यदंडाहिकारी आहण मंडळांचे सदस्य यांच्यासाती बाल

मानसशास्त्राचा समावेश असणाऱ्या, बालक स्नेिी प्रहक्रया आहण बालक स्नेिी वािावरण बालकांची

काळजी त्यांचे संरक्षण आहण बालकांचे पुनवगसन यांची सुहनक्र्शचिी करुन त्यांचा उपयोग करु शकेल

अशा हवषयांचा समावेश असणारे प्रहशक्षण पहरमाण आहण प्रहशक्षण हनयमपुक्स्िका हवकहसि करु

शकेल. आहण राज्य स्िरावर प्रहशक्षण कायगक्रम आयोहजि करु शकेल.

¨É½þÉ®úÉ¹]Åõ ¶ÉÉºÉxÉ ®úÉVÉ{ÉjÉ +ºÉÉvÉÉ®úhÉ ¦ÉÉMÉ SÉÉ®ú-+ö, ¨ÉÉSÉÇ 14, 2018/¡òÉ±MÉÖxÉ 23, ¶ÉEäò 1939

157

7) राज्यांमिील पोलीस अकादमी िी राष्ट्रीय पोलीस अकादमीशी हवचार हवहनमय करुन बाल

मानसशास्त्राच्या समावेशासि, पोहलस आहण बाल कल्याण पोलीस अहिकारी यांच्या प्रहशक्षणासाती

प्रहशक्षणाचे पहरमाण व प्रहशक्षण हनयम पुक्स्िका ियार करु शकेल. बालक स्नेिी प्रहक्रया आहण बालक

स्नेिी वािावरण, बालकांची काळजी, त्यांचे संरक्षण आहण बालकांचे पुनवगसन यांची सुहनक्र्शचिी करुन

त्यांचा उपयोग करु शकेल आहण राज्यस्िरावर प्रहशक्षण कायगक्रम आयोहजि करु शकेल.

8) राज्य हविी सेवा प्रहिकरण, हविी सेवा हविी िज्ञांसाती आहण अिग-न्याहयक स्वयंसेवकांसाती

प्रहशक्षण कायगक्रम आयोहजि करील.

9) राज्य बाल संरक्षण संस्र्ा आवर्शयक नैपुण्य असलेल्या संस्र्ांशी हवचार हवहनमय करुन बालकांची

काळजी घेणाऱ्या संस्र्ांच्या कमगचारी वगासाती प्रहशक्षण कायगक्रमाचे आयोजन करील.

10) राज्य द्क हविान संसािन यंत्रणा, कदरियीय द्क हविान संसािन प्राहिकारणाच्या मदिीने हवशेष

द्क संस्र्ांचे आहण राज्य द्क हविान संसािन संस्र्ेच्या कमगचारी वगासाती समुहचि प्रहशक्षण

पहरमाण व हनयमपुक्स्िका हवकहसि करु शकिे आहण प्रहशक्षण कायगक्रम आयोहजि करु शकिे.

93. प्रलांधबत प्रकरणे.-1) िा अहिहनयम व त्या खाली ियार करण्याि आलेल्या हनयमान्वये

कोणत्यािी बालकास लाभ नाकारण्याि येणार नािीि.

2) पोट हनयम (1) मधये हनर्थदष्ट्ट केलेले लाभ अपराि करिे वेळी जे बालके िोिी त्या सवग व्यतिींना,

जरी िे चौकशी ककवा न्याय चौकशीच्या प्रलंहबिावस्र्ेमधये बालक राहिले नसिील िरी देखील सवग

लाभ उपलब्ि करुन देण्याि येिील.

3) हविीसंघषग्रस्ि बालकांच्या स्र्ान बधदिा ककवा अटकाव ककवा हशक्षेच्या कालाविीची गणना

करिाना बालकाने कोतडी स्र्ानबधदिा, अटकेि ककवा कारावासामधये जो सवग कालाविी अगोदरच

घालवला िोिा िो कालाविी न्यायालय ककवा मंडळाच्या अंहिम आदेशाि समाहवष्ट्ट असलेल्या

अटकाव ककवा स्र्ान बधदिा ककवा कारावासाच्या हशक्षा देण्याच्या कालाविीचा भाग म्िणून गणण्याि

येईल.

94. राज्य बाल हक्क सांरक्षण आयोगाकडून सांधनयांत्रण.-

1) बाल ितक संरक्षण आयोग अहिहनयम 2005(2006 चा 4) अन्वये हवहनर्थदष्ट्ट केलेल्या

कायांव्यहिहरति राज्य बाल ितक संरक्षण आयोग राज्य शासनाशी हवचार हवहनमय करुन खालील

कायग पार पाडू शकिे, िे असे:-

एक) अहिहनयमान्वये स्र्ापन केलेल्या संस्र्ांचा आढावा घेणे;

158

¨É½þÉ®úÉ¹]Åõ ¶ÉÉºÉxÉ ®úÉVÉ{ÉjÉ +ºÉÉvÉÉ®úhÉ ¦ÉÉMÉ SÉÉ®ú-+ö, ¨ÉÉSÉÇ 14, 2018/¡òÉ±MÉÖxÉ 23, ¶ÉEäò 1939

दोन) बाल ितक आहण कलग संवेदनशीलिा या संबंिी माहििी हशक्षण आहण परस्पर

संपकग यासंबंिी साहित्य हवकहसि करणे;

िीन) बालकांची सुिारणा व पुनवगसन यासाती हशष्ट्टाचार ियार करणे;

चार) मादक पदार्ांचा गैरवापर, लैंहगक उपभोगासाती बालकाचा गैर वापर व शोषण

आहण बालहववाि व बालकांहवरुधद किसा या सारख्या बालकां हवरुधद झालेल्या

गुन्ियांचा शोि घेणे आहण िक्रार दाखल करण्याबाबि जागरूकिा हनमाण करणे.

पाच) बालकांचे संरक्षण वाढहवण्यासाती बालकां हवरुधदच्या गुन्यांची ओळख,

त्याबाबिची िक्रार दाखल करणे या संदभािील संवेदनशीलिा हनमाण करण्यासाती

पंचायिी राज संस्र्ा व मिानगर पाहलकां कहरिा कायगशाळा घेणे.

सिा) बळी पडलेल्या बालकांच्या ककवा साक्षीदार व त्यांच्या कुटुंबांच्या अहिकारांची

िपशीलवार माहििी सांगणारे माहििीचे आहण स्र्ाहनक भाषांमधये उपयुति माहििी

असणारे साहित्य हवकहसि करणे जे बळी पडलेले बालक आहण त्याच्या कुटुंबांना

देण्याि येऊ शकिे.

साि) राज्य बाल संरक्षण संस्र्ा आहण राष्ट्रीय सावगजहनक सिकार व बालहवकास

संस्र्ा इत्यादीच्या मदिीने संबंहिि घटकांकहरिा प्रहशक्षणाचे पहरमाण हवकहसि

करणे.

95. हरवलेल्या बालकाच्या प्रकरणात चौकशी.-

1) िरवलेले बालक असे बालक आिे, ज्याचा तावहतकाणा पालक,कायदेशीर पालक ककवा

कोणिीिी अन्य व्यतिी ककवा बालकाची अहभरक्षा कायदेशीरपणे सोपवली आिे अशी संस्र्ा

यांना नािी. बालक िरहवण्याची पहरक्स्र्िी ककवा कारणे कािीिी असोि त्याचा तावहतकाणा

हनक्र्शचि िोईपयंि व काळजी व संरक्षण म्िणून ककवा त्याची सुरक्षा व हिि याची खात्री िोईपयंि

िे िरवलेले बालक असेच मानण्याि येईल.

2) जेव्िा िरवलेल्या बालकाहवषयी िक्रार प्राप्ि िोईल, पोलीस िात्काळ प्रर्म माहििी

अिवाल नोंदविील.

3)पोलीस, बाल कल्याण पोलीस अहिकाऱ्यास कळहविील आहण बालकाच्या शोिासाती

िात्काळ कारवाई करण्याकहरिा प्रर्म माहििी अिवाल हवशेष बाल पोलीस पर्काला

पातविील.

¨É½þÉ®úÉ¹]Åõ ¶ÉÉºÉxÉ ®úÉVÉ{ÉjÉ +ºÉÉvÉÉ®úhÉ ¦ÉÉMÉ SÉÉ®ú-+ö, ¨ÉÉSÉÇ 14, 2018/¡òÉ±MÉÖxÉ 23, ¶ÉEäò 1939

159

4) पोलीस;-

एक) िरवलेल्या बालकाचे छायाहचत्र घेिील आहण िरवलेल्या व्यतिींसातीचे हजल्िा

पर्क, िरवलेल्या व्यतिींचे पर्क, राष्ट्रीय गुन्िे अन्वेषण कदरिय / प्रसारमाधयमे

इत्यादींसाती प्रिी ियार करिील.

दोन) अहिकृि संकेिस्र्ळावर प्रपत्र भरिील.

िीन) हवहनर्थदष्ट्ट ियार केलेले “ िरवलेल्या व्यतिींच्या माहििीचे प्रपत्र “भरिील आहण

िात्काळ िरवलेल्या व्यतिींचे पर्क , िरवलेल्या व्यतिींचे हजल्िा पर्क, राष्ट्रीय गुन्िे

अन्वेषण कदरिय, राज्य गुन्िे अन्वेषण कदरिय, कदरियीय अन्वेषण हवभाग व इिर संबंहिि

संस्र्ांना पातविील.

चार) प्रर्म माहििी अिवालाच्या प्रिीसि िरवलेल्या बालकाचे आईवडील ककवा

पालक ककवा बालकाची काळजी घेणाऱ्या संस्र्ांचे प्े व संपकाचे दूरधवनी क्रमांक

याबाबिची माहििी अहिकृि संकेिस्र्ळावर प्रहसधद केल्यानंिर, पोस्ट / ई-मेल द्वारे

जवळच्या हविी सेवा प्राहिकरणाकडे पातहवल.

पाच) िरवलेल्या व्यतिीचे छायाहचत्र व शाहररीक वणगनासि प्रहसक्धदकरीिा

पातहवण्याि येईल. िरवलेल्या व्यतिीस शोिून काढणाऱ्या जािीरनाम्याची प्रहसधदी

पुरेशा संख्येने करील.

सिा) िरवलेल्या बालकाचे छायाहचत्र आहण वणगन प्रहसधद करुन ककवा दूरदशगनवरुन

प्रसाहरि करुन शतय असेल िर व्यापक प्रहसधदी देिील.

क) आघाडीची विगमानपत्रे

ख) दूरदशगन/ इलेतरॉहनक प्रसारमाधयमे

ग) स्र्ाहनक केबल टेहलक्व्िजन नेटवकग व सामाहजक प्रसारमाधयमे.

आहण त्यानंिर यर्ाक्स्र्िी मंडळ ककवा सहमिी ककवा बाल न्यायालयाकडे मंजूरीसाती

सादर करील.

साि) धवहनक्षेपकाच्या वापराव्दारे सभोविालच्या क्षेत्रामधये व्यापक प्रहसधदी देईल

आहण प्रमुख जागेवर िरवलेल्या व्यतिींबाबि जािीर नोटीस लाविील. सामाहजक

कायगजाल, संकेिस्र्ळे, लघुसंदेश सेवा सूचना व हसनेमा गृिािील स्लाइडस लोकांयगि

पोिोचण्यासाती वापरण्याि येऊ शकिील.

160

¨É½þÉ®úÉ¹]Åõ ¶ÉÉºÉxÉ ®úÉVÉ{ÉjÉ +ºÉÉvÉÉ®úhÉ ¦ÉÉMÉ SÉÉ®ú-+ö, ¨ÉÉSÉÇ 14, 2018/¡òÉ±MÉÖxÉ 23, ¶ÉEäò 1939

आत) मित्वाचे मोते शिर ककवा लिान शिराच्या सवग हतकाणी, म्िणजे , रेल्वे

स्र्ानके, बस स्र्ानके, हवमानिळे, प्रादेहशक पारपत्र कायालये आहण अन्य हतकाणी

िरवलेल्या व्यतिींबाबि जािीर नोटीस हविहरि करिील.

नऊ) हसनेमागृिे, शॉकपग मॉल्स, उद्याने मनोरंज पाकगस, गेम पालगर, यासारखी

कुिूिलाची क्षेत्रे व हतकाणे येर्े शोि घेिील आहण अशी क्षेत्रे जेर्े िरवलेली ककवा

पळून आलेली मुले वारंवार येिाि. त्यांची ओळख पटहवण्याि येईल आहण त्यावर

लक्ष तेवण्याि येईल.

दिा) जेर्ून बालक िरवल्याची माहििी प्राप्ि झाली िोिी त्या क्षेत्राच्या साक्न्नधयाि

बसवलेल्या तलोज सर्थकट टेहलक्व्िजन कॅमेऱ्याच्या छायाहचत्र मुरियणाची आहण सवग

शतय असलेले मागग व प्रवास बस स्र्ानके , रेल्वे स्र्ानके व अन्य हतकाणांची छाननी

करण्याि येईल.

अकरा) बांिकाम सुरु असलेली हतकाणे, न वापरलेल्या इमारिी रुग्णालये व

दवाखाने, चाईल्ड लाईन सेवा आहण अन्य स्र्ाहनक व्याप्िीच्या पलीकडील कायालये,

रेल्वे पोलीस आहण अन्य हतकाणे यांची चौकशी करिील.

बारा) िरवलेल्या बालकांचा िपहशल, शेजारची राज्ये आहण सीमेवरील स्टेशन िाऊस

अहिकाऱ्यांना त्यांच्या अहिकाहरिेिील सवग पोलीस चौतयांच्या प्रभारीसि

पातहवण्याि येईल. आहण संबंहििांशी हनयहमि परस्परसंपकग तेवण्याि येईल. म्िणजे

पातपुरावा केल्याची सुहनक्र्शचिी करिा येईल.

5) जर, चार महिन्यांच्या कालाविीि बालक सापडू शकले नािी िर प्रकरणाची चौकशी

हजल्यािील अनैहिक मानवी व्यापार कक्षाकडे िस्िांिहरि करण्याि येईल, जे चौकशीि

करण्याि आलेल्या प्रगिीसंबंिी प्रत्येक िीन महिन्याला हजल्िा हविी सेवा प्राहिकारणास

अिवाल देिील.

6) जेव्िा बालक सापडेल िेव्िा त्यास,

(एक) समुहचि हनदेशासाती मंडळ ककवा सहमिी ककवा यर्ाक्स्र्िी, बाल

न्यायालयासमोर िजर करण्याि येईल.

(दोन) पोलीस िे हजल्िा हविी सेवा प्राहिकरणाकडे अिवाल पातविील जे बालक व

कुटुंबास समुपदेशन करिील व सेवा पुरविील.

¨É½þÉ®úÉ¹]Åõ ¶ÉÉºÉxÉ ®úÉVÉ{ÉjÉ +ºÉÉvÉÉ®úhÉ ¦ÉÉMÉ SÉÉ®ú-+ö, ¨ÉÉSÉÇ 14, 2018/¡òÉ±MÉÖxÉ 23, ¶ÉEäò 1939

161

िीन) अहिहनयम ककवा कोणत्यािी इिर कायद्यान्वये बालकाने कोणत्यािी गुन्याची

हशक्षा भोगली आिे ककवा कसे याची पोलीस चौकशी करिील आहण जर असल्यास

त्याप्रमाणे कायगवािी करिील.

6) कदरिय सरकार ककवा राज्य सरकार िरवलेल्या मुलांच्या प्रकरणामधये आदशग

कायगप्रणाली हवकहसि करुन हनयमांची पहरणामकारक अंमलबजावणी करु शकिे.

96. अधिधनयम आधण धनयमाांचे अनुपालन न करणे.-

कोणिािी अहिकारी / संस्र्ा सांहवहिक मंडळ इत्यादी ज्यांनी अहिहनयमांच्या िरिुदी आहण

त्याखाली ियार करण्याि आलेल्या हनयमांचे अनुपालन करण्याि कसूर केल्यास, यर्ोहचि

चौकशीनंिर राज्य सरकार असा अहिकारी ककवा संस्र्ा सांहवहिक मंडळ इत्यादीच्या हवरुधद कायगवािी

करु शकेल आहण त्याचवेळी अहिहनयमाच्या पहरणामकारक अंमलबजावणी काये पार पाडण्याकहरिा

पयायी व्यवस्र्ा करु शकेल.

***************************

162

¨É½þÉ®úÉ¹]Åõ ¶ÉÉºÉxÉ ®úÉVÉ{ÉjÉ +ºÉÉvÉÉ®úhÉ ¦ÉÉMÉ SÉÉ®ú-+ö, ¨ÉÉSÉÇ 14, 2018/¡òÉ±MÉÖxÉ 23, ¶ÉEäò 1939

नमुना 1

(धनयम 8(1), 8(5) पहा)

सामाधजक पाश्वषभूमी अहवाल (बाल कल्याण पोधलस अधिकारी याांनी सादर करावयाचा)

बाल न्याय मंडळ ------------------------यांचे समोर सादर केला.हदनांक--------------------------

प्रा.चौ.अ./डीडी नं.-------------------------कलमांिगगि-------------------

प्रा.चौ.अ.चा हदनांक व वेळ ----------------

पोहलस ताणे ----------------------------

हजल्िा ----------------------------

िपासणी अहिका-याचे नाव --------------------------------------

बाल कल्याण पोहलस अहिका-याचे नाव -------------------------

धविी सांघर्षग्रस्त बालकाचा तपशील

1. बालकाचे नाव---------------------------------------------

इिर टोपण नाव (असल्यास)------------------------------

2. वडील/आई/पालक यांचे नाव-------------------------

3. वय/ जन्महदनांक ----------------------------------------

4. प्ा -------------------------------------------------------------------------------------------

धविी सांघर्षग्रस्त बालकाांचा इतर तपशील

5. िमग-

अ) किदू (इमाव/हवजा/अजा/अज इ.)

आ) मुक्स्लम/हिर्शचन/ इिर (कृपया स्पष्ट्ट करा)

6. बालकास कािी अपंगत्व आिे काय? िोय/नािी.

अ) शाहररीक अंपगत्त्व

आ) दृष्ट्टीदोष

इ) श्रवणदोष

ई) मिीमंदत्त्व

उ) इिर (कृपया स्पष्ट्ट करा)

7. कौंटुहबक िपशील

कोणाबरोवर रािि आिे: ---------------------------------------------------------------------------

----------------------------------------------------------------------------------------------------

------------------------------------

¨É½þÉ®úÉ¹]Åõ ¶ÉÉºÉxÉ ®úÉVÉ{ÉjÉ +ºÉÉvÉÉ®úhÉ ¦ÉÉMÉ SÉÉ®ú-+ö, ¨ÉÉSÉÇ 14, 2018/¡òÉ±MÉÖxÉ 23, ¶ÉEäò 1939

163

अ.क्र.

(1)

नाव

व

नािे

(2)

वय

(3)

कलग

(4)

हशक्षण

(5)

व्यवसाय

(6)

उत्त्पन्न

(7)

आरोग्य

क्स्र्िी

(8)

मानहसक

आजाराचा

इहििास

(असल्यास)

(9)

दुव्यगसन

(असल्यास)

(10)

8. घर सोडण्याची कारणे (घर सोडले असल्यास) ------------------------------------------------------

--------

9. कुटुंबाच्या सदस्यांपैकी कुणी गुन्याि समाहवष्ट्ट असल्याचा पूवेहििास आिे का----------------------

---------------------------------

10. बालकाच्या सवयी

अ

ब

(1) िूम्रपान करणे

(1)दूरदशगन/हचत्रपट पिाणे

(2) दारू हपणे

(2) खेळ खेळणे (बैते /मैदानी खेळ)

(3) अंमली/मादक पदार्ग सेवन(नेमके हलिावे)

(3) पुस्िके वाचणे

(4)जुगार खेळणे

(4)हचत्रकला/रंगकाम/अहभनय/गायन

(5) भीक मागणे

(5)अन्य असल्यास

(6) इिर असल्यास( मोबाईल गेम्स, इंटरनेट

सहफंग, इत्यादी)

11. रोजगार असल्यास िपशील (असल्यास)

12. उत्पन्नाच्या हवहनयोजनाचा िपशील

एक)कुटुंबाच्या गरजेकहरिा पातहवले

िोय/नािी.

दोन) स्वि:साती वापरले

िोय/नािी.

1. कपड्यांसाती

िोय/नािी.

2. जुगारासाती

िोय/नािी.

3. दारू हपण्यासाती

िोय/नािी.

4. अंमली पदार्ासाती

िोय/नािी.

5. िूम्रपानासाती

िोय/नािी.

6. बचि

िोय/नािी.

7. इलेतरॅाहनक गॅझेट

िोय/नािी.

164

¨É½þÉ®úÉ¹]Åõ ¶ÉÉºÉxÉ ®úÉVÉ{ÉjÉ +ºÉÉvÉÉ®úhÉ ¦ÉÉMÉ SÉÉ®ú-+ö, ¨ÉÉSÉÇ 14, 2018/¡òÉ±MÉÖxÉ 23, ¶ÉEäò 1939

िीन) हमत्रमंडळीसाती साती खचग केले

िोय/नािी

13. बालकाच्या हशक्षणाचा िपशील:

(i)

अहशहक्षि

(ii)

खालील इय्ापयंि हशक्षण झाले आिे:-(योग्य हतकाणी खूण करावी)

पाचवी पयंि/आतवी पयंि/दिावी पयंि/दिावी पेक्षा जास्ि/ बारावी पेक्षा जास्ि

(iii)

िार्थमक शाळा-मदरसा, वेद पातशाळा इत्यादी

14. सधया कोणत्या वगाि हशकि आिे:-

15. शेवटी हशक्षण घेिलेल्या शाळेचा िपशील:

(i)मिानगरपाहलका/नगरपाहलका/पंचायि

(ii)शासकीय/अ.जा. कल्याण शाळा/मागास वगीय कल्याण शाळा

(iii) खाजगी व्यवस्र्ापनाची शाळा

(iv)राष्ट्रीय बाल कामगार प्रकल्पांिगगिची शाळा

16. व्यावसाहयक प्रहशक्षण (यांहत्रक, इलेक्तरकल इ.)असल्यास

17. बिुिेक हमत्र आिेि-

(i)

हशहक्षि

(ii)

हनरक्षर

(iii)

समवयस्क

(iv)

वयाने मोते

(v)

वयाने लिान

(vi)

समकलगी

(vii)

हवषमकलगी

(viii) व्यसनी

(ix)

गुन्िेगारी पार्शवगभूमी असलेले

18. बालक िे कोणत्यािी प्रकारच्या छळवणूकीला बळी पडले आिे काय? िोय/नािी

अ.क्र. छळवणूकीचा प्रकार

कृपया स्पष्ट्ट करावे

शाक्ब्दक छळवणूक- पालक/भावंड/हनयोतिा /इिर

शाहररीक छळवणूक

¨É½þÉ®úÉ¹]Åõ ¶ÉÉºÉxÉ ®úÉVÉ{ÉjÉ +ºÉÉvÉÉ®úhÉ ¦ÉÉMÉ SÉÉ®ú-+ö, ¨ÉÉSÉÇ 14, 2018/¡òÉ±MÉÖxÉ 23, ¶ÉEäò 1939

165

लैंहगक छळवणूक - पालक/भावंड/हनयोतिा /इिर

इिर

19. बालक एखाद्या गुन्याचा बळी/हपडीि आिे काय?

िोय/नािी.

असल्यास स्पष्ट्ट करावे-

20. एखाद्या टोळी/वयस्क/वयस्कांच्या टोळाकडून अंमली पदार्ाच्या गैरव्यविाराि बालकाचा वापर केला

गेला आिे काय-

िोय/नािी.

21. घडलेल्या गुन्यांचे कारण उदा. पालकांकडून दुलगक्ष ककवा अहिसरंक्षण,हमत्रमंडळीचा प्रभाव इ.

22. बालकास कोणत्या पहरक्स्र्िीि दोषा तरहवण्याि आले---------------------------------------

23. बालकांकडून प्राप्ि झालेल्या वस्िूंचा िपशील ----------------------------------------------

24.

गुन्यािील बालकाची भूहमका/समावेश -------------------------------------------

25. बालकल्याण पोहलस अहिकारी यांचे अहभप्राय/सूचना----------------------------------------------

----------------------------------------------------------------------------------------------------

-------------.

सिी:-

बाल कल्याण पोहलस अहिकारी

पदनाम -

बतकल क्र.-

पुढे करावयाची कायगवािी-

बालकास िािडीने बाल न्याय मंडळ समोर सादर करणे/बालकास बाल न्याय मंडळासमोर समोर

आरोपपत्रासि सादर करणे.

सही

मुख्य न्याय दांडाधिकारी

सदस्य-1 /सदस्य-2.

166

¨É½þÉ®úÉ¹]Åõ ¶ÉÉºÉxÉ ®úÉVÉ{ÉjÉ +ºÉÉvÉÉ®úhÉ ¦ÉÉMÉ SÉÉ®ú-+ö, ¨ÉÉSÉÇ 14, 2018/¡òÉ±MÉÖxÉ 23, ¶ÉEäò 1939

नमुना 2

[धनयम 8(7) पहा]

पालक ककवा पालनकता ककवा योग्य व्यक्ती याांनी चौकशी चालू असताना अांतधरम

ताब्यासाठी द्यावयाचे वचनपत्र

ज्याअर्ी मी, ............................................................. (नाव) रािणार घर क्रमांक ...................... रस्िा

......... ...... गाव / शिर .........................हजल्िा ...........................राज्य........................ याद्वारे जािीर

करिो की मी , बाल न्याय मंडळ------- च्या आदेशांिगगि खालील अटी व शर्ीच्या अिीन रािून

................................(बालकाचे नाव)..................वय यांचा िाबा /जबाबदारी घेण्यास ियार आिे:

1. मी माझे खरे, योग्य आहण अहिकृि ओळखपत्र आहण प्ा पुराव्याहनशी जोडला आिे.

2. मी आवर्शयक त्या वेळी मंडळापुढे त्याला / हिला उपक्स्र्ि करीन.

3. मी जोपयंि िो/िी माझ्याकडे रािि आिे िोपयंि मुलांचे कल्याण आहण हशक्षणासाती मी सवो्म प्रयत्न

करीन आहण त्याचा/हिच्या देखभालीसाती योग्य िरिूद करीन.

4. त्याच्या/हिच्या आजाराच्या प्रसंगी त्याला / हिला जवळच्या दवाखान्यामधये योग्य वैद्यकीय उपचार देईन

आहण त्यासंदभाि त्याचा अिवाल असेल िर त्यानंिर िंदरूस्िी प्रमाणपत्र मंडळासमोर सादर करीन.

5. मी बालकाची कोणत्यािी प्रकारची छळवणूक/दुलगक्ष ककवा शोषण िोणार नािी याची खात्री करण्यासाती

सवो्म प्रयत्न करीन.

6. जर त्याच्या/हिच्या विगणूकीसाती अहिक देखरेख ककवा काळजी आहण संरक्षणाची आवर्शयकिा असेल, िर

त्याबाबि मी िात्काळ मंडळाला कळवेन.

7. जर बालक माझे िाब्यािून हनसटून गेल्यास िर मी मंडळाला िाबडिोब कळवेन.

हदनांक ....................................

वचनपत्राचे अनुपालन करणा-या व्यक्तीची सही

(माझ्या समोर स्वाक्षरी केली)

बाल न्याय मांडळ

¨É½þÉ®úÉ¹]Åõ ¶ÉÉºÉxÉ ®úÉVÉ{ÉjÉ +ºÉÉvÉÉ®úhÉ ¦ÉÉMÉ SÉÉ®ú-+ö, ¨ÉÉSÉÇ 14, 2018/¡òÉ±MÉÖxÉ 23, ¶ÉEäò 1939

167

नमुना 3

[धनयम 10 (क) (1) (तीन) पहा]

पयषवेक्षण आदेश

जेव्िा बालक िे देखरेखीसाती/काळजीसाती योग्य व्यतिी / संस्र्ा / पहरहवक्षा अहिकारी यांचे देखरेखीअंिगगि

तेवले जािे िेव्िा प्रलंहबि चौकशी प्रा.चौ.अ. (FIR) / डीडी (DD) क्रमांक ......... 20 ......... पोहलस ताणे

ज्याअर्ी ......................... (बालकाचे नाव) िा गुन्याि सामील असल्याचा दोषी आिे आहण

...................................(नाव) ........................................(प्ा) यांच्या बंिपत्राच्या अिीन त्यांच्या

देखरेखीखाली असून बालकाच्या प्रकरणािील गिीच्या अनुषंगाने समािानी असल्याने संबंहिि बालकांस

त्याला/हिला पयगवेक्षणखाली तेवण्याचे आदेश देि आिे :-

याद्वारे असे आदेश देण्याि येि आिेि की, बालकास खालील अटींच्या अिीन .................या कालाविीकहरिा

पयगवेक्षणासाती तेवण्याि येि आिे.

1.बालक ...................येर्े .....................इितया कालविीकहरिा रािील आहण मंडळ जेव्िा आदेहशि

करेल िेव्िा मंडळासमोर िजर करण्याि येईल.

2. मंडळाच्या परवानगीहशवाय बालकाला ....................हजल्याच्या अहिकारक्षेत्रािून बािेर जाण्याची

परवानगी हदली जाणार नािी.

3. बालकांवर नकारात्मक प्रभाव टाकणा-या व्यन्तिच्या संपकाि येण्याची बालकाला परवानगी हदली जाणार

नािी .

4. ज्या व्यतिी अंिगगि बालकाची देखरेख/काळजी घेण्याि येि आिे िी व्यतिी बालकाची योग्य काळजी,

हशक्षण आहण कल्याणासाती व्यवस्र्ा करेल.

5. बालकाकडून देशािील इिर कोणत्यािी कायद्यांिगगि हशक्षापात्र गुन्िा िोणार नािी यासाती बालकाला ज्या

व्यक्तिच्या िाब्याि हदले आिे अशी व्यक्ति प्रहिबंिात्मक उपाय करेल.

6. बालकाला मादक रियव्य ककवा गुंगीकारक रियव्ये ककवा मन:प्रभावी पदार्ग घेण्यास प्रहिबंि करण्याि येईल.

ज्या व्यतिीच्या देखरेखीअंिगगि बालक आिे िी व्यतिी बालकाची अशी कोणिािी कृिी मंडळाला कळवेल.

(स्वाक्षरी)

मुख्य दांडाधिकारी / सदस्य बाल न्याय मांडळ

टीपः बाल न्याय मंडळाने कोणिीिी एखादी अहिहरति अट घािली असल्यास .

168

¨É½þÉ®úÉ¹]Åõ ¶ÉÉºÉxÉ ®úÉVÉ{ÉjÉ +ºÉÉvÉÉ®úhÉ ¦ÉÉMÉ SÉÉ®ú-+ö, ¨ÉÉSÉÇ 14, 2018/¡òÉ±MÉÖxÉ 23, ¶ÉEäò 1939

नमुना 4

[धनयम 10(क) (1)(चार) पहा]

बालकाला प्रलांधबत चौकशीदरम्यान बालकाांच्या काळजी घेणा-या सांस््ेत

दाखल करण्याचे आदेश

प्रहि,

प्रभारी अहिकारी,

ज्याअर्ी------------------हदनांक-------------20-----,------------------------(बालकाचे

नाव)

मुलगा/मुलगी/पालकत्वांिगगि----------------............वय...............रािणार...............िा

प्रा.चौ.अ./डी.डी.क्र............पोहलस ताणे............ सामील असल्याचा आरोप आिे. यास बाल न्याय मंडळाद्वारे

आदेश देण्याि येि आिे की बालकास...............या कालाविीसाती..................या बालकांच्या काळजी

घेणा-या -------------------------------या संस्र्ेि (हनरीक्षण गृि/सुरहक्षि जागा) दाखल करण्याि यावे.

आपणास बालकाचा क्स्वकार करण्यासाती प्राहिकृि करण्याि येि आिे आहण आपण त्याला

बालकांच्या काळजी घेणा-या संस्र्ेि (हनरीक्षण गृि / सुरहक्षििेचे हतकाण) ............. ..........दाखल करण्याि

यावे आहण उपरोति आदेशाचे कायद्यानुसार अंमलबजावणी करण्यासाती मंडळाने आदेश हदल्यास वेळोवेळी

बालकाला िजर करावे .

सुनावणीची पुढील िारीख ................

माझ्या द्वारे आहण बाल न्याय मंडळाच्या हशतका खाली

हदनांक ..................

(स्वाक्षरी)

मुख्य दांडाधिकारी/ सदस्य बाल न्याय मांडळ

¨É½þÉ®úÉ¹]Åõ ¶ÉÉºÉxÉ ®úÉVÉ{ÉjÉ +ºÉÉvÉÉ®úhÉ ¦ÉÉMÉ SÉÉ®ú-+ö, ¨ÉÉSÉÇ 14, 2018/¡òÉ±MÉÖxÉ 23, ¶ÉEäò 1939

169

नमुना 5

[धनयम 10(क)(2) पहा]

सामाधजक तपासणी अहवाल आदेश

प्रा.चौ.अ. (FIR)क्रमांक .............................

कलमांिगगि/ .......................

पोलीस चौकी.........................

प्रहि,

पहरहवक्षा अहिकारी/ स्वयंसेवी /अशासकीय संस्र्ेचा प्रभारी / सामाहजक कायगकिा

ज्याअर्ी ................................. (बालकाचे नाव), .........................यांचा मुलगा / मुलगी, वय ......,

मंडळासमोर सादर केला गेला आिे.

संबंहिि बालकाचे सामाहजक पूवगज, कुटुंब पार्शवगभूमी आहण ज्या पहरक्स्र्िीि कहर्ि गुन्िा करण्याि आला

याबाबि चौकशी करण्याचे आपणांस आदेश देण्याि येि असून आपण आपला सामाहजक चौकशी अिवाल

हदनांक ------------------पूवी ककवा पयंि ककवा मंडळाने मान्य केलेल्या वेळेि सादर करण्याचे हनदेश

आपणांस देण्याि येि आिेि.

आपणांस याद्वारे असेिी कळहवण्याि येि आिे की, आवर्शयक असल्यास बालमानसिज्ज्ञ, मानहसक

उपचार ककवा समुपदेशन ककवा इिर कोणत्यािी िज्ज्ञांचा सल्ला घेण्याचे आहण असा सल्ला आपल्या

सामाहजक िपास अिवाल सोबि सादर करण्याचे आदेश देण्याि येि आिेि.

हदनांक :-

(स्वाक्षरी)

मुख्य दांडाधिकारी / सदस्य

बाल न्याय मांडळ

170

¨É½þÉ®úÉ¹]Åõ ¶ÉÉºÉxÉ ®úÉVÉ{ÉjÉ +ºÉÉvÉÉ®úhÉ ¦ÉÉMÉ SÉÉ®ú-+ö, ¨ÉÉSÉÇ 14, 2018/¡òÉ±MÉÖxÉ 23, ¶ÉEäò 1939

नमुना 6

[धनयम 10(क)(9),11 (2),66(1), 66(3)(एक) पहा ]

सामाधजक तपासणी अहवाल धविी सांघर्षग्रस्त बालकाांकधरता

अ.क्र. ...........

बाल न्याय मंडळ.......................... (प्ा)कडे सादर

पहरहवक्षा अहिकारी / स्वयंसेवी / अशासकीय संस्र्ा ........................................... (व्यतिीचे नाव)

प्रा.चौ.अ. क्र. (FIR ) ............................

कलमांिगगि .....................

पोलीस ताणे .................

गुन्याचे स्वरूप: क्षुल्लक गंभीर अघोर

1. नाव ............................................... ................................

2. वय / िारीख / जन्म वषग ......................................... .............

3. कलग ...............................

4. जाि ...........................

5. िमग ........................

6. वडीलांचे नाव .............................................. ...............

7.आईचे नाव .............................................. .............

8. पालकांचे नाव .............................................. ...........

9. कायमचा प्ा .............................................. .......

10. पत्त्याची खूण ...........................................

11. शेवटच्या हनवासस्र्ानाचा प्ा ............................................

12. वडील / आई / कुटुंब सदस्य यांचा संपकग क्रमांक ...................................

13. बालकाला कािी अपंगत्व आिे का:

िोय / नािी

(i) शारीहरक अपंगत्व

(ii) दृष्ट्टीदोष

(iii) श्रवणदोष

(iv) बौक्धदक अक्षमिा

(iv) इिर (कृपया स्पष्ट्ट करा)

(v) इिर (कृपया स्पष्ट्ट करा)

14. कौटुंहबक िपशील:

सधया बालक कोणासोबि रािि आिे ..............................................

¨É½þÉ®úÉ¹]Åõ ¶ÉÉºÉxÉ ®úÉVÉ{ÉjÉ +ºÉÉvÉÉ®úhÉ ¦ÉÉMÉ SÉÉ®ú-+ö, ¨ÉÉSÉÇ 14, 2018/¡òÉ±MÉÖxÉ 23, ¶ÉEäò 1939

171

अ.क्र.

(1)

नाव

व

नािे

(2)

वय

(3)

कलग

(4)

हशक्षण

(5)

व्यवसाय

(6)

उत्त्पन्न

(7)

आरोग्य

क्स्र्िी

(8)

मानहसक

आजाराचा

इहििास

(असल्यास)

(9)

दुव्यगवसन

(असल्यास)

(10)

15. बालक अर्वा व्यक्तिचे लग्न झाले असल्यास जोडीदाराचे नाव, वय आहण मुले आहण इिर नािेसंबंि:

..................................................

..........................

........................ .................................................. ........................

16. कुटुंबािील सदस्यांमिील नािे:

वडील आहण आई

सौिादगपूणग / असौिादगपूणग / माहिि नािी

वडील आहण मुले

सौिादगपूणग / असौिादगपूणग / माहिि नािी

iii

आई आहण मुल

सौिादगपूणग / असौिादगपूणग / माहिि नािी

वडील व भावंड

सौिादगपूणग / असौिादगपूणग / माहिि नािी

आई आहण भावंड

सौिादगपूणग / असौिादगपूणग / माहिि नािी

बालक आहण भावंड

सौिादगपूणग / असौिादगपूणग / माहिि नािी

vii

बालक आहण आजी-आजोबा (वडीलांकडून /

आईकडून)

सौिादगपूणग / असौिादगपूणग / माहिि नािी

17. कुटुंबािील सदस्यांचा गुन्यांमधये सिभाग असल्याचा इहििास असल्यास :

172

¨É½þÉ®úÉ¹]Åõ ¶ÉÉºÉxÉ ®úÉVÉ{ÉjÉ +ºÉÉvÉÉ®úhÉ ¦ÉÉMÉ SÉÉ®ú-+ö, ¨ÉÉSÉÇ 14, 2018/¡òÉ±MÉÖxÉ 23, ¶ÉEäò 1939

अ.क्र.

नािेसंबंि

गुन्ियाचे

स्वरूप

प्रकरणाची

कायदेशीर

क्स्र्िी

अटक

झाली

असल्यास

कैदेचा

कालाविी

झालेली

हशक्षा

वडील

सावत्र वडील

आई

सावत्र आई

भाऊ

बहिण

इिर (काका/मामा/आत्या/

मावशी/आजी-आजोबा)

18. बालक आहण कुटुंबांच्या िमग / िार्थमक पद्धिींबद्दल कल/ मि ................................

19. विगमानकालीन रािणीमानाची पहरक्स्र्िी ............................................. ..............

20. इिर मित्वाचे घटक असल्यास .......................................... .....

21. (i) बालकाच्या सवयी (लागू असलेल्या हतकाणी खूण करावी)

अ

ब

(1) िूम्रपान करणे

(7)दूरदशगन/हचत्रपट पिाणे

(2) दारू हपणे

(8) खेळ खेळणे (बैते /मैदानी खेळ)

(3) अंमली/मादक पदार्ग सेवन(नेमके हलिावे)

(9) पुस्िके वाचणे

(4)जुगार खेळणे

(10) िार्थमक हक्रया

(5) भीक मागणे

(11)हचत्रकला/रंगकाम/अहभनय/गायन

(6) इिर असल्यास( मोबाईल गेम्स, इंटरनेट

सहफंग, इत्यादी)

(12)अन्य असल्यास

(ii) अभ्यासक्रमाव्यहिहरतिचे छंद ----------------------------------------------

(iii) उत्कृष्ट्ट गुण आहण व्यक्तिमत्त्वाची वैहशष्ट्ठ्ये-----------------------------------------------

(iv) अन्य सकारात्मक/हवशेष कौशल्य/गुणव्ा/सवयी/विगणूक/जबाबदारीची जाणीव ---------------

¨É½þÉ®úÉ¹]Åõ ¶ÉÉºÉxÉ ®úÉVÉ{ÉjÉ +ºÉÉvÉÉ®úhÉ ¦ÉÉMÉ SÉÉ®ú-+ö, ¨ÉÉSÉÇ 14, 2018/¡òÉ±MÉÖxÉ 23, ¶ÉEäò 1939

173

22 .घरािील हशस्िीच्या अनुषंगाने बालकांचे मि

/ प्रहिहक्रया

/ अनुभव -------------------------------

23.बालकांचा रोजगाराचा िपशील, (जर असेल िर) -----------------------------------------------24.

उत्पन्नाचा वापर आहण उत्पन्नाचा वापर करण्याचे िपशील ---------------------------------------25.

नोकरी/रोजगाराचा िपशील (सोडून देण्याची कारणे, व्यावसाहयक हििसंबंि, नोकरी ककवा हनयोतिा

यांचेबाबिचा दृष्ट्टीकोन) ----------------

26. बालकाच्या हशक्षणाचे िपशील:

i) हनरक्षर

ii) इय्ा पाचवी पयंि हशक्षण

iii) इय्ा पाचवी पेक्षा जास्ि परंिु इय्ा आतवीपेक्षा कमी हशक्षण

iv) इय्ा आतवी पेक्षा जास्ि परंिु इय्ा दिावीपेक्षा कमी हशक्षण

v) इय्ा दिावी/बारावी पेक्षा जास्ि हशक्षण

27. बालकाप्रिी त्यांच्या वगगहमत्रांचा दृष्ट्टीकोन ......................................... .....

28. बालकाप्रिी त्यांच्या हशक्षक व वगगहमत्रांचा दृष्ट्टीकोन ......................................... .....

29 . शाळा सोडून देण्याचे कारण (लागू असल्याप्रमाणे िोय / नािी नमूद करावे)

i) नापास झाल्यामुळे

ii) शाळेिील उपक्रम आवडि नसल्यामुळे

iii) हशक्षकांची उदासीनिा / हवषय समजण्यास असमर्गिा

iv) हमत्रमंडळींचा प्रभाव

v) कमाई करण्यासाती आहण कुटुंबास मदि करण्यासाती

vi) पालकांचा अचानक मृत्यू

vii) शाळेिील त्रास

viii) शाळेिील हशस्िीचे वािावरण

ix) शाळेपासून दूर गेल्यामुळे झालेली अनुपक्स्र्िी

x) वयोगटानुसार योग्य हवद्यालय नािी

xi) शाळेिील छळवणूक

xii) शाळेिील अपमान

xiii) शाहररीक हशक्षा

xiv) सुचनांचे माधयम

(xv) अभ्यास करण्यास अक्षम

(xvi) प्रगिीच्या अभावामुळे घरी / शाळेि कडक हशक्षा

(xvii) अधययम अक्षमिा (असल्यास)

(xviii) इिर (कृपया स्पष्ट्ट करा)

30. शेवटी हशक्षण घेिलेल्या शाळेचा िपशील:

(i) मिानगरपाहलका/नगरपाहलका/पंचायि

174

¨É½þÉ®úÉ¹]Åõ ¶ÉÉºÉxÉ ®úÉVÉ{ÉjÉ +ºÉÉvÉÉ®úhÉ ¦ÉÉMÉ SÉÉ®ú-+ö, ¨ÉÉSÉÇ 14, 2018/¡òÉ±MÉÖxÉ 23, ¶ÉEäò 1939

(ii) शासकीय/अ.जा. कल्याण शाळा/मागास वगीय कल्याण शाळा

(iii) खाजगी व्यवस्र्ापनाची शाळा

(iv) राष्ट्रीय बाल कामगार प्रकल्पांिगगिची शाळा

(v) इिर कोणिीिी (कृपया स्पष्ट्ट करा)

31. व्यावसाहयक प्रहशक्षण, जर घेिले असेल िर ............................................... ......

32. बिुिेक हमत्र आिेि,-

i) हशहक्षि

ii) हनरक्षर

iii) त्याच वयोगटािील

iv) वयाने मोते

v) वयाने लिान

vi) सम कलगी

vii) हवषम कलगी

viii) व्यसनी

ix) गुन्िेगारी पार्शवगभूमीचे

x) शाळेिील हमत्र

xi) शेजारचे /खाजगी हशकवणूक वगािील हमत्र

xii) खूप कमी हमत्र; एकाकी

33. बालकाचा हमत्रांप्रिी दृष्ट्टीकोन/मनोवृ्ी .......................................... ..

34. हमत्रांचा बालकांप्रिी दृष्ट्टीकोन/मनोवृ्ी .......................................... .

35. शेजा-यांचे बालकांच्या बाबिीिील हनहरक्षण ...............................

36. शेजारील पहरसर/शेजारी यांबद्दलचे हनरीक्षण (बालकांवरील शेजारच्या प्रभावाचे मूल्यांकन करण्यासाती)

.................................................................................

37. बालक कोणत्यािी प्रकारच्या छळवणूकीचा बळी/हपडीि आिे का: िोय/नािी.

अ.क्र. छळवणूकीचा प्रकार

शेरा/अहभप्राय

शाक्ब्दक छळवणूक- पालक/भावंड/नोकरी देणारा /इिर

(कृपया स्पष्ट्ट करावे)

शाहररीक छळवणूक (कृपया स्पष्ट्ट करावे)

¨É½þÉ®úÉ¹]Åõ ¶ÉÉºÉxÉ ®úÉVÉ{ÉjÉ +ºÉÉvÉÉ®úhÉ ¦ÉÉMÉ SÉÉ®ú-+ö, ¨ÉÉSÉÇ 14, 2018/¡òÉ±MÉÖxÉ 23, ¶ÉEäò 1939

175

लैंहगक छळवणूक - पालक/भावंड/नोकरी देणारा /इिर

(कृपया स्पष्ट्ट करावे)

इिर (स्पष्ट्ट करावे)

38. बालक एखाद्या अपरािाचा बळी आिे का:

िोय / नािी

39. एखाद्या टोळी/वयस्क/वयस्कांच्या टोळाकडून अंमली पदार्ाच्या गैरव्यविाराि बालकाचा वापर केला गेला

आिे काय -

िोय / नािी

40. बालकाची घरािून पळून जाण्याची प्रवृ्ी आिे का, असल्यास िपशील द्या:

िोय / नािी

41. बालकाला ज्या पहरक्स्र्िीि जबाबदार िरण्याि आले िी पहरक्स्र्िी .................................

42. गुन्ियामधये बालकांची कहर्ि भूहमका ........................................ ..

43. कहर्ि अपरािाबद्दल कारण / कारक:

(i) पालकांचे दुलगक्ष

(ii) पालकांचे अहिसंरक्षण

(iii) पालकांचे अपरािी विगन

(iv) पालकांचा प्रभाव (नकारात्मक)

(v) हमत्रमंडळीचा प्रभाव

(vi) वाईट सवयी (अंमलीपदार्ग/ दारू हवकि घेणे)

(vii) इिर (कृपया स्पष्ट्ट करा)

44. बालकाला कोणत्यािी गुन्याबद्दल यापूवी अटक करण्याि आलेली िोिी ककवा नािी, असल्यास

बालकांच्या काळजीसाती कायगरि संस्र्ेिील रहिवासाचा सहवस्िर िपशील द्यावा. िोय / नािी

....................... .................................................. ..................................

45. मागील संस्र्ात्मक / पूवेहििास आहण वैयक्तिक काळजी आराखडा, जर असल्यास:

46. बालकाचा शारीहरक िपशील:

47. बालकाची आरोग्य क्स्र्िी (वैद्यकीय परीक्षा अिवाल लागू असल्यास, लागू असल्यास)

48. बालकाची मानहसक क्स्र्िी:

49. इिर शेरा असल्यास

50. गृि भेट / शाळा भेट / इिर कोणिीिी भेट घेिली आिे काय, िोय / नािी; केली असल्यास

िपशील

चौकशीचे धनष्कर्ष

1. भावनात्मक घटक .................................................. ..........

176

¨É½þÉ®úÉ¹]Åõ ¶ÉÉºÉxÉ ®úÉVÉ{ÉjÉ +ºÉÉvÉÉ®úhÉ ¦ÉÉMÉ SÉÉ®ú-+ö, ¨ÉÉSÉÇ 14, 2018/¡òÉ±MÉÖxÉ 23, ¶ÉEäò 1939

2. शारीहरक क्स्र्िी .............................................. ........

3. बुहद्धम्ा ............................................... ................

4. सामाहजक आहण आर्थर्क घटक ......................................

5. समस्यांची सूचक कारणे: ............................

6. गुन्याची कारणे / सिाय्यक घटक यांसि प्रकरणाचे हवर्शलेषण-------------------------------------

7. सल्ला घेिलेल्या िज्ज्ञांचे मि/अहभप्राय ....................................

8. जामीन / पुनवगसनासाती पातपुरावा करण्यासाती पहरहवक्षा अहिकारी / बाल कल्याण अहिकारी यांची

हशफारस ..................................... .....................

9. बालकाची सकारात्मक िाकद / गुण / क्षमिा ..................................... ..................

10. जामीनावर सुटका झाली/झाल्यावर बालकाची सुरहक्षििा आहण सुरक्षा,.......................

पधरधवक्षा अधिकारी / बाल कल्याण अधिकारी / सामाधजक कायषकता याांची सही

धशक्का आधण मोहोर (उपलब्ि असल्यास)

¨É½þÉ®úÉ¹]Åõ ¶ÉÉºÉxÉ ®úÉVÉ{ÉjÉ +ºÉÉvÉÉ®úhÉ ¦ÉÉMÉ SÉÉ®ú-+ö, ¨ÉÉSÉÇ 14, 2018/¡òÉ±MÉÖxÉ 23, ¶ÉEäò 1939

177

नमुना 7

[(धनयम 11 (3), 13 (7) (सहा), 13(8) (दोन), 19 (3), 19 (16), 21 (दोन), 64 (6)

(सात), 64 (6) (दहा) आधण 71(त्र))3) पहा]

वैयत्क्तक काळजी आराखडा

धविीसांघर्षग्रस्त बालक/ काळजी आधण सांरक्षणाची गरज असलेले बालक

(जे लागू असेल िेर्े खूण करा)

व्यतिी

हवहशष्ट्ट

कायगकिा/

बाल

कल्याण

अहिकारी

पहरहवक्षा

अहिकारी

चे

नांव............................................

वै.का.आ. ियार करण्याची िारीख ............................................. ...........................

प्रकरण / प्रोफाइल क्रमांक ................. 20 .........................

कलमांिगगि/ ------------------------ काळजी व गरजांच्या गरज असलेल्या मुलांच्या बाबिीि लागू आिे .

प्रा.चौ.अ.क्रमांक ...........................................

कलमांिगगि (गुन्याचा प्रकार), हविी संघषग्रस्ि बालकाबाबिीि लागू....................................................

पोलीस ताणे............................................... ...

मंडळ ककवा सहमिीचा प्ा ............................................... ..

प्रवेश क्रमांक (जर एखाद्या संस्र्ेि असेल) ....................................... .....

प्रवेशाची िारीख (जर एखाद्या संस्र्ेि असेल) .....................................

बालकाचा रहिवास कालाविी (योग्य असेल िे भरावे)

(i) अल्पाविी (सिा महिन्यांपयंि) ................................

(ii) मधयम कालाविी (सिा महिने िे एक वषग) ................

(iii) दीघग मुदिी (1 वषापेक्षा अहिक) ..........

मंडळापुढे पहिल्यांदा उपक्स्र्िीचा/सादरीकरणाचा हदनांक ......................................

जामीनावर सुटका केल्याचा हदनांक .........................................

क. वैयत्क्तक माधहती (सांस््ेत दाखल केल्यानांतर बालक/पालक/ककवा दोघाांकडून पुरवायची माधहती)

1. बालकाचे नाव ...........................

2. वय / जन्माची िारीख ...........................

3. कलग: पुरुष / स्त्री ..........................

4. वडीलांचे नाव: ..............................

5. आईचे नाव ..............................

6. राष्ट्रीयत्व ....................................

7. िमग .......................................

8. जाि ..........................................

9. बोलिा येणा-या भाषा ........................

10. हशक्षणाचा स्िर ............................................. ..........

178

¨É½þÉ®úÉ¹]Åõ ¶ÉÉºÉxÉ ®úÉVÉ{ÉjÉ +ºÉÉvÉÉ®úhÉ ¦ÉÉMÉ SÉÉ®ú-+ö, ¨ÉÉSÉÇ 14, 2018/¡òÉ±MÉÖxÉ 23, ¶ÉEäò 1939

11. बालकाच्या बचि खात्याचा िपशील, जर असेल िर ..............................

12. बालकाच्या कमाईचा आहण वस्िूंचा िपशील, जर असेल िर .........................

13. बालकाला हमळालेल्या पुरस्कार / बहक्षसांचा िपशील, जर असेल िर ...................

14. बालकाचा प्रकरणाचा इहििासावर आिाहरि , सामाहजक िपासणी अिवाल आहण बालकांशी संवाद

सािून काळजीचे घटक आहण आवर्शयक त्या हतकाणी िस्िक्षेप करून द्यावयाचा िपशील; आवर्शयक

असल्यास, हदव्यांग व हवशेष काळजीची आवर्शयकिा असणा-या बालकाचा िपशील, आवर्शयकिा

असल्यास,

अ.ि.

प्रवगष

काळजीचे घटक

प्रस्ताधवत हस्तक्षेप

काळजी व संरक्षणाबाबि बालकाची अपेक्षा

आरोग्य आहण पोषणहवषयक गरजा

भावहनक आहण मानहसक सिाय्याची गरज

शैक्षहणक आहण प्रहशक्षणाची गरज

फुरसिीचा वेळ, सजगनशीलिा आहण खेळ

आपुलकी

आहण

आंिर-वैयक्तिक

नािेसंबंि(प्रौढ आहण बालकांसोबि)

िार्थमक श्रधदा

सवग प्रकारचे गैरविगन, उपेक्षा आहण वाईट

वागणूक यांपासून संरक्षणासाती स्वकाळजी

आहण जीवन कौशल्य प्रहशक्षण

स्विंत्र जीवन कौशल्य

कोणत्यािी इिर अशा मित्त्वपूणग अनुभवांमुळे

जसे की, बालकांची िस्करी, कौटुंहबक किसा,

पालकांचे दुलगक्ष, शाळेिील छळवणूक इ.

बालकांच्या हवकासावर पहरणाम झाला असेल

(कृपया स्पष्ट्ट करा)

इिर कोणिीिी माहििी / शेरा-

ख) बालकाचा प्रगती अहवाल (सुरवातीच्या तीन मधहन्यामध्ये दर पांिरा धदवसाांनी व तद्नांतर

मधहन्यातून एकदा तयार करणे)

[टीप: प्रगिी अिवालासाती हभन्न पत्रक(sheet) वापरा]

1. पहरहवक्षा अहिकारी / व्यतिी हवहशष्ट्ट कायगकिा / बाल कल्याण अहिकारी यांचे नाव .............................

2. अिवालाचा कालाविी ............................................. ................

3. प्रवेश क्रमांक .............................................. ......................

4. मंडळ ककवा सहमिी ............................................. ..............

¨É½þÉ®úÉ¹]Åõ ¶ÉÉºÉxÉ ®úÉVÉ{ÉjÉ +ºÉÉvÉÉ®úhÉ ¦ÉÉMÉ SÉÉ®ú-+ö, ¨ÉÉSÉÇ 14, 2018/¡òÉ±MÉÖxÉ 23, ¶ÉEäò 1939

179

5. प्रोफाइल क्रमांक .....................................

6. बालकाचे नाव .............................

7. बालकाचे वास्िव्य (लागू असलेले भरावे)

(i) अल्प मुदि (सिा महिन्यांपयंि)

(ii) मधयम कालाविी (सिा महिने िे एक वषग)

(iii) दीघगकालीन (1 वषापेक्षा अहिक)

8. मुलाखिीचे हतकाण ........................... हदनांक ................. ..

9) अिवालाच्या काळाि बालकाची सवगसािारण विगणूक आहण प्रगिी

.................................................. ......................................

.................................................. .....................................

10. या नमून्याच्या भाग ‘क’ चा मुद्दा क्र. 14 मधये नमूद केल्यानुसार प्रस्िाहवि िस्िक्षेपा संबंिीि प्रगिी

अिवाल.

अ.ि.

प्रवगष

काळजीचे घटक

प्रस्ताधवत हस्तक्षेप

काळजी व संरक्षणाबाबि बालकाची

अपेक्षा

आरोग्य आहण पोषणहवषयक गरजा

भावहनक आहण मानहसक सिाय्याची

गरज

शैक्षहणक आहण प्रहशक्षणाची गरज

फुरसिीचा वेळ, सजगनशीलिा आहण खेळ

आपुलकी

आहण

आंिर-वैयक्तिक

नािेसंबंि

(प्रौढ आहण बालकांसोबि)

िार्थमक श्रधदा

180

¨É½þÉ®úÉ¹]Åõ ¶ÉÉºÉxÉ ®úÉVÉ{ÉjÉ +ºÉÉvÉÉ®úhÉ ¦ÉÉMÉ SÉÉ®ú-+ö, ¨ÉÉSÉÇ 14, 2018/¡òÉ±MÉÖxÉ 23, ¶ÉEäò 1939

सवग प्रकारचे गैरविगन, उपेक्षा आहण वाईट

वागणूक

यांपासून

संरक्षणासाती

स्वकाळजी आहण जीवन कौशल्य प्रहशक्षण

स्विंत्र जीवन कौशल्य

कोणत्यािी

इिर

अशा

मित्त्वपूणग

अनुभवांमुळे जसे की, बालकांची िस्करी,

कौटुंहबक

किसा,

पालकांचे

दुलगक्ष,

शाळेिील छळवणूक इ. बालकांच्या

हवकासावर पहरणाम झाला असेल (कृपया

स्पष्ट्ट करा)

इिर कोणिीिी माहििी / हटप्पणी-

11. सहमिी ककवा मंडळ ककवा बाल न्यायालयासमोरची कायगवािी

(i) बंिपत्राच्या शिींमिील फरक

(ii) बालकाच्या हनवासस्र्ानािील बदल / िस्िांिरण

(iii) इिर बाबी असल्यास,

12. पयगवेक्षण कालाविी पुणग .............................

पयगवेक्षणाचा हनकाल अहभप्रायासि (जर असेल िर) .............................

आईवडील, पालक ककवा योग्य व्यतिी ज्यांच्या देखरेखीखाली पयगवेक्षणानंिर बालकाचे पालन केले जाईल,

त्यांचे नाव व प्ा .......................... ...............

अिवालाचा हदनांक ..................... पहरवीक्षा अहिकाऱ्याची सिी .....................

ग. सुटकेपुवीचा अहवाल (सुटकेपुवी 15 धदवस अगोदर तयार करणे)

1. स्र्ानांिरणाच्या हतकाणाची सहवस्िर माहििी / स्र्ानांिरणाच्या/सुटकेच्या हतकाणाचे जबाबदार संबंहिि

प्राहिकारी

2. स्र्ानांिरणाचे/ सुटकेचे कारण

3. हवहवि संस्र्ांमधये / कुटुंबामधये दाखल बालकांचा िपशील

4. प्राप्ि केलेले प्रहशक्षण व कौशल्ये .

5.प्राप्ि प्रमाणपत्रे आहण बक्षीसे.

6. बालकांचा अंहिम प्रगिी अिवाल (सोबज जोडण्याि यावा, भाग ख पिावा)

7. बालकांचे पुनवगसन व पुनस्र्ापन करणेबाबिचा आराखडा (बालकाच्या प्रगिी अिवालाच्या संदभाने ियार

करणे)

¨É½þÉ®úÉ¹]Åõ ¶ÉÉºÉxÉ ®úÉVÉ{ÉjÉ +ºÉÉvÉÉ®úhÉ ¦ÉÉMÉ SÉÉ®ú-+ö, ¨ÉÉSÉÇ 14, 2018/¡òÉ±MÉÖxÉ 23, ¶ÉEäò 1939

181

अ.ि.

प्रवगष

काळजीचे घटक

प्रस्ताधवत हस्तक्षेप

काळजी व संरक्षणाबाबि बालकाची

अपेक्षा

आरोग्य आहण पोषणहवषयक गरजा

भावहनक आहण मानहसक सिाय्याची गरज

शैक्षहणक आहण प्रहशक्षणाची गरज

फुरसिीचा वेळ, सजगनशीलिा आहण खेळ

आपुलकी

आहण

आंिर-वैयक्तिक

नािेसंबंि

(प्रौढ आहण बालकांसोबि)

िार्थमक श्रधदा

सवग प्रकारचे गैरविगन, उपेक्षा आहण वाईट

वागणूक

यांपासून

संरक्षणासाती

स्वकाळजी आहण जीवन कौशल्य प्रहशक्षण

स्विंत्र जीवन कौशल्य

कोणत्यािी

इिर

अशा

मित्त्वपूणग

अनुभवांमुळे जसे की, बालकांची िस्करी,

कौटुंहबक

किसा,

पालकांचे

दुलगक्ष,

शाळेिील छळवणूक इ. बालकांच्या

हवकासावर पहरणाम झाला असेल (कृपया

स्पष्ट्ट करा)

इिर कोणिीिी माहििी / हटप्पणी

6. सुटका / स्र्ानांिरण / प्रत्यापगन हदनांक ......................................... .

7. आवर्शयक असल्यास संरक्षणासाती (escort) हवनंिी ........................................... .....

8. संरक्षणासाती (escort) ओळखीचा पुरावा जसे वािनचालक परवाना, आिार काडग, इत्यादी ............

182

¨É½þÉ®úÉ¹]Åõ ¶ÉÉºÉxÉ ®úÉVÉ{ÉjÉ +ºÉÉvÉÉ®úhÉ ¦ÉÉMÉ SÉÉ®ú-+ö, ¨ÉÉSÉÇ 14, 2018/¡òÉ±MÉÖxÉ 23, ¶ÉEäò 1939

9. हशफारस करण्याि आलेला पुनवगसन आराखडा, ज्यामधये संभाव्य हतकाणी दाखल करणे / प्रायोजकत्व

यांचा समावेश असेल ..........

10. सुटकेनंिरचा पातपुरावा करण्यासाती पहरहवक्षा अहिकारी / अशासकीय संस्र्ांचे िपशील

................................................ ................

11. सुटकेनंिरचा पातपुरावा करण्यासाती हनवड झालेल्या अशासकीय संस्र्ेसोबि करण्याि आलेला सामंजस्य

करार (प्रि जोडावी) ............................ ...............

12. प्रायोजकत्व अहभकरण / वैयक्तिक प्रायोजक यांचा िपशील, जर असेल िर .................................

13. प्रायोजकत्व अहभकरण आहण वैयक्तिक प्रायोजक यामधये करण्याि आलेला सामंजस्य करार (प्रि

जोडावी)

14. सुटकेपुवीचा वैद्यकीय िपासणी अिवाल...................................

15. कोणिीिी इिर माहििी ................................................. ..........

घ. बालकाचा सुटका झाल्यानांतरचा/ पुनस््ापनेचा अहवाल.

1. बँक खात्याची क्स्र्िी:

बंद / िस्िांिहरि

2. बालकाची कमाई आहण मालम्ा: बालकाला ककवा त्याच्या आईवडील / पालकांना सुपुदग करणे

िोय / नािी

3. पहरहवक्षा अहिकारी/बाल हवकास अहिकारी/व्यतिी हचकीत्सक/सामाहजक कायगकिा/बालकाच्या

सुटकेनंिर पातपुरावा घेण्यासाती हनवड करण्याि आलेली अशासकीय संस्र्ा इ. यांचा बालकासोबिचा

प्रर्म संवाद अिवाल............... ......................................

4. पुनवगसन आहण पुनस्र्ापन आराखड्या संदभािील प्रगिी अिवाल..................................

5. कुटूंबाची बालकाप्रिी वागणूक/ वृ्ी ......................................... .......

6. बालकाचे सामाहजक वािावरण, हवशेषिः शेजारी / समुदायाची मनोवृ्ी ............

7. बालक प्राप्ि कौशल्याचा कसा उपयोग करिो ........................................ ..

8. बालकाला एखाद्या शाळेि ककवा नोकरीसाती/व्यवसायामधये प्रवेश हदला गेला आिे का? असल्यास शाळा

/ संस्र्ा / इिर अहभकरण यांचे नांव व हदनांक

िोय / नािी .................................. .........................................

9. बालकासोबि दुस-या आहण हिस-या पातपुरावा संवादाचा अिवाल जो अनुक्रमे दोन महिने आहण सिा

महिन्यांनी घेण्याि यावा............................. ....................

10.बालकाला सामाहजक मुख्य प्रवािाि आणण्यासाती करण्याि आलेले प्रयत्न आहण याबाबि बालकाचे मि/

अहभप्राय........................................................................................

11. ओळखपत्र आहण नुकसानभरपाई

[सुचना: कृपया ख-या कागदपत्रांची पडिाळणी करा]

¨É½þÉ®úÉ¹]Åõ ¶ÉÉºÉxÉ ®úÉVÉ{ÉjÉ +ºÉÉvÉÉ®úhÉ ¦ÉÉMÉ SÉÉ®ú-+ö, ¨ÉÉSÉÇ 14, 2018/¡òÉ±MÉÖxÉ 23, ¶ÉEäò 1939

183

ओळखपत्र

सद्यक्स्र्िी(योग्य असेल िेर्े खूण

करा)

िोय

नािी

करण्याि आलेली कायगवािी

जन्म प्रमाणपत्र

शाळा प्रमाणपत्र

जाि प्रमाणपत्र

अनार् प्रमाणपत्र (लागू असल्यास)

बीपीएल काडग

हदव्यांग प्रमाणपत्र

लसीकरण काडग

रेशन काडग

आिार काडग

शासनाकडून प्राप्ि नुकसान भरपाई

इिर कोणिीिी माहििी / हटप्पणी-

पधरवीक्षा अधिकारी / बाल कल्याण अधिकारी याांची स्वाक्षरी

धशक्का आधण मोहर (उपलब्ि असेल तर)

184

¨É½þÉ®úÉ¹]Åõ ¶ÉÉºÉxÉ ®úÉVÉ{ÉjÉ +ºÉÉvÉÉ®úhÉ ¦ÉÉMÉ SÉÉ®ú-+ö, ¨ÉÉSÉÇ 14, 2018/¡òÉ±MÉÖxÉ 23, ¶ÉEäò 1939

नमुना 8

[धनयम 11 (6) पहा]

ज्याांच्या ताब्यात धविीसांघर्षग्रस्त बालकाला दाखल करण्यात आले आहे असे

आईवडील/पालक ककवा योग्य व्यक्ती याांनी द्यावयाचे बांिपत्र/वचनपत्र.

ज्याअर्ी मी .................................... बालकाचे आई,वडील,पालक, नािेवाईक ककवा योग्य व्यतिी ज्यांच्या

देखरेखीखाली................(बालकाचे

नांव)

याला

बाल

न्याय

मंडळ......................यांनी

दाखल

करण्याबाबिचे

आदेश

हदले

आिेि,

आहण

उति

मंडळाकडून

रू................../-

(रूपये....................................) एवढी रतकम एक बंिपत्र ककवा वचनपत्रासि जामीनाची रतकम/अनामि

रतकम म्िणून तेवण्याचे आदेश हदला आिे. मी याद्वारे उति....................................च्या चांगल्या विगणूक व

आरोग्यासाती जबाबदार माझी रािील.िसेच ......................या कालाविीपासून ...................वषाच्या

कालाविीसाती खाली नमूद अटींचे पालन करणे मला बंिनकारक रािील.

1. मी पहरहवक्षा अहिका-याद्वारे बाल न्याय मंडळाला लेखी स्वरुपाि पूवगसुचना हदल्याहशवाय मी हनवासस्र्ानाचे

स्र्ान बदलणार नािी;

2. मी उति बालकाला मंडळाच्या लेखी परवानगीहशवाय बाल न्याय मंडळाच्या अहिकारक्षेत्राच्या बािेर नेणार

नािी.

3. हनयंत्रणाबािेरच्या पहरक्स्र्िीमुळे अशतय असल्याची क्स्र्िी वगळिा, मी दररोज बालकाला शाळेि /

व्यावसाहयक प्रहशक्षण देण्यासाती पातवेण िसेच बाल न्याय मंडळाचे आवर्शयक िे अनुपालन करीन.

4. मी पहरहवक्षा अहिका-याच्या मदिीने वैयक्तिक काळजी आराखड्यावर प्रामाहणकपणे काम करीन

5. मी जेव्िा आवर्शयक असेल िेव्िा मंडळाला िात्काळ अिवाल सादर करेन आहण ज्या ज्या वेळेस मंडळाच्या

आदेश प्राप्ि िोिील त्यावेळेस बालकाला मंडळासमोर िजर करेन.

6. मी उति बालकाला माझी काळजीअंिगगि मंडळापुढे सादर करेन.जर त्याने मंडळाच्या आदेशाचे पालन नािी

केले अर्वा त्याचे विगन माझ्या हनयंत्रणाबािेर झाले असेल.

7. जर बालक माझ्या हनयंत्रणािून ककवा िाब्यािून हनसटून गेले िर मी मंडळाला याबाबि अवगि करेन.

8. मी पयगवेक्षणाचे किगव्ये पार पाडण्यास पहरहवक्षा अहिका-यास आवर्शयक िे सवग सिकायग करेन.

जर एखाद्या प्रसंगी माझ्याकडून कािी चूक झाली िर , मी मंडळापुढे उपक्स्र्ि िोणार आहण शासनाला

.................. रु. ..................... (रुपये .......................) इिकी रतकम देण्यास बांहिल असेल.

हदनांक ................

बांिपत्र /वचनपत्र देणा-या व्यक्तीची सही.

(माझ्या समोर स्वाक्षरी करण्यात आली)

मुख्य दांडाधिकारी / सदस्य बाल न्याय मांडऴ

बाल न्याय मंडळाकडून अहिहरति अटी असल्यास, त्या क्रमाने प्रहवष्ट्ट केल्या जाऊ शकिाि;

¨É½þÉ®úÉ¹]Åõ ¶ÉÉºÉxÉ ®úÉVÉ{ÉjÉ +ºÉÉvÉÉ®úhÉ ¦ÉÉMÉ SÉÉ®ú-+ö, ¨ÉÉSÉÇ 14, 2018/¡òÉ±MÉÖxÉ 23, ¶ÉEäò 1939

185

(हजर्े जामीनासि बंिपत्र करण्याि आले असेल,हिर्े समावेश करण्याि यावा)

मी / आम्िी ................................ चे........................(संपूणग िपशीलासि प्ा) याद्वारे उपरोति

..................... साती(वचनपत्र /बंिपत्र करणा-या व्यतिीचे नाव) जामीन/जामीनदार म्िणून स्वि: घोहषि

करीि आिोि की, मी/आम्िी या वचनपत्र/बंिपत्राच्या अटी व शिीचे पालन करणार. जर एखाद्या वेळेस

......................(बंिपत्र सादर करणा-याचे नाव) कडून कािी चूक झाली िर मी/आम्िी स्वि: संयुतिपणे ककवा

व्यक्तिगिहरत्या

उपरोति

यांच्या

उपक्स्र्िीि

20............च्या

हदवशी..................हदनांक................ला..............................रूपये

(रूपये............................)इिकी

रतकम शासनाला जमा करण्यास बाधय असू.

जामीनदाराची स्वाक्षरी

(माझ्या समोर स्वाक्षरी करण्यात आली आहे)

मुख्य दांडाधिकारी / सदस्य, बाल न्याय

मांडळ

186

¨É½þÉ®úÉ¹]Åõ ¶ÉÉºÉxÉ ®úÉVÉ{ÉjÉ +ºÉÉvÉÉ®úhÉ ¦ÉÉMÉ SÉÉ®ú-+ö, ¨ÉÉSÉÇ 14, 2018/¡òÉ±MÉÖxÉ 23, ¶ÉEäò 1939

नमुना 9

[धनयम 11 ए (8) पहा]

बालकाने द्यावयाचे बांिपत्र

ज्याअर्ी, बाल न्याय (मुलांची काळजी व संरक्षण) अहिहनयम,2015 च्या कलम ................. अन्वये बाल

न्याय मंडळ.................कडून आदेश देण्याि आला आिे की, मला...... ..................... चा रहिवासी (घर

क्रमांक, रस्िा, गाव / शिर, िालुके, हजल्िा, राज्य यांचा िपशील) खाली नमूद केलेल्या अटींचे पालन

करण्यासाती वैयक्तिक बंिपत्र सादर केल्यानंिर मला माझ्या मुळ गावी परि पातहवण्याि येईल.त्यामुळे मी

आिा शपर्ेवर नमूद करिो हक, .....................या कालाविी दरम्यान मी खालील अटींचे पालन करीन.

मी खालील बाबींसाती बांिील आिे.

1................................या कालाविी दरम्यान मी सामान्यपणे, ज्या गावी/शिराि/हजल्याि पातहवण्याि

येणार आिे िे सोडणार नािी. िसेच उति मंडळाच्या पुवगपरवानगी हशवाय .............................येर्े परि येणार

नािी अर्वा उति हजल्याबािेर जाणार नािी.

2. उति कालाविी दरम्यान मी त्या गावी/शिर अर्वा हजल्यामधये शाळा / व्यावसाहयक प्रहशक्षण/इिर

कामासाती जाणार ज्यासाती मला पातहवण्याि येि आिे.

3. उति हजल्यामिील इिर कोणत्यािी हतकाणच्या शाळा/ व्याविाहरक प्रहशक्षणासाती गेल्यास, मी याबाबि

उपरोति मंडळास हनवासस्र्ानाची माहििी देईल.

मी याद्वारे मान्य करिो की, उपरोति अटींची मला जाणीव आिे ज्या मी वाचल्या आिेि/वाचून

समजहवण्याि आल्या आिेि व त्या मला मान्य आिेि.

(बालकाची स्वाक्षरी ककवा अांगठ्याचा ठसा)

याद्वारे प्रमाहणि करण्याि येिे की, उपरोति नमूद अटी ........................(बालकाचे नाव) याला

वाचून/समजहवण्याि आल्या आिेि आहण िसेच सदर अटींचे पालन न केल्यास त्याला सुरहक्षि हतकाणी दाखल

करण्याि येईल, या बाबी त्याने मान्य केलेल्या आिेि.

िदनुसार प्रमाहणि करण्याि येिे की, उति बालकाची हदनांक............................रोजी मुतििा करण्याि

आली आिे.

स्वाक्षरी

मुख्य दांडाधिकारी / सदस्य बाल न्याय मांडळ

¨É½þÉ®úÉ¹]Åõ ¶ÉÉºÉxÉ ®úÉVÉ{ÉjÉ +ºÉÉvÉÉ®úhÉ ¦ÉÉMÉ SÉÉ®ú-+ö, ¨ÉÉSÉÇ 14, 2018/¡òÉ±MÉÖxÉ 23, ¶ÉEäò 1939

187

नमुना 10

[धनयम 11(9), आधण 66 (3) (तेरा) पहा ]

बालकाला पधरधवक्षावर सोडण्यात आले असेल तर पधरधवक्षा अधिका-याने सादर करावयाचा

धनयतकाधलक अहवाल.

प्रा.चौ.अ.क्रमांक ................ पोलीस ताणे ................. या कलमांिगगि .......... .........

..................... हवरूधद ........................ या प्रकरणी

ज्याअर्ी (बालकाचे नाव) .................., वय ............ िा ............. (िारीख ) ला हविीसंघषग्रस्ि बालक

असल्याचे हनदशगनास आले आिे आहण त्यास ...............................(आईवडील/पालक/योग्य व्यतिी/योग्य

सुहविा) यांच्या काळजीअंिगगि आहण........................ (पहरवीक्षाचे अहिका-याचे नांव) यांच्या

पयगवेक्षणाखाली तेवण्याि आले आिे.

नोंदणी क्रमांक-

वय(अंदाजे)

कलग-पुरूष/स्त्री

नांव-

वहडलांचे नांव-

िमग-

हशक्षण-

व्यावसाहयक प्रहशक्षण, जर असेल

िर-

ज्ञाि भाषा-

मंडळ/न्यायालयाचा पुढील हदनांक रोजगार, असेल िर-

प्रवेशाचा हदनांक

(योग्य व्यतिी/योग्य हतकाणाच्या

संदभाि)

प्रकरणाचा िपशील आहण सारांश

.................................................. ....................................

1. प्रार्हमक िपशील:

(i) भेटीची िारीख: ......... / ............... / .................. ....

(ii) आईवडील / पालकांचे नाव .......................................... ..........

(iii) घराि रािणा-या इिर प्रौढांची आहण ज्यांच्याशी पहरहवक्षा अहिका-यांनी सुसंवाद सािला नावे.

2. हनहरक्षणे:

(i) बालकाचे विगन ................................................. ............

(ii) शारीहरक आहण मानहसक आरोग्य क्स्र्िी / बालक आहण कुटूंबाची गरज .....................

(iii) कुटूंबासि बालकाचे आंिर-वैयक्तिक संबंि ............................

(iv) हमत्रांसमवेि आंिर-वैयक्तिक संबंि .........................................

188

¨É½þÉ®úÉ¹]Åõ ¶ÉÉºÉxÉ ®úÉVÉ{ÉjÉ +ºÉÉvÉÉ®úhÉ ¦ÉÉMÉ SÉÉ®ú-+ö, ¨ÉÉSÉÇ 14, 2018/¡òÉ±MÉÖxÉ 23, ¶ÉEäò 1939

(v) कुटुंबािील सुरक्षा आहण पयगवेक्षण ......................................... ....

(vi) बालकाला आलेल्या अडचणी .......................................... ...........

(vii) कुटूंबाला आलेल्या अडचणी.......................................... ........

(viii) कुटूंबािील बदल ........................................... .............

(ix) व्यावसाहयक प्रहशक्षण, जर घेिले असेल िर ..................

(x) कोणत्यािी समाजहवघािक ककवा िाहनकारक उपक्रमांमधये बालकाचा सिभाग (यामधये िमकी देणे, किसक

िोणे, नुकसान करणे,स्वि:ला इजा करणे, खोटे बोलणे, आडमुतेपणा, आवेग, सिानुभूिीचा अभाव, हवहचत्र

लैंहगक हक्रया इत्यादी प्रदर्थशि करणे इ.). .................................................. ....

(xi) कोणत्यािी समाजहवघािक ककवा िाहनकारक कृत्यामधये शेवटचे सिभागी झाल्यानंिर गेलेला

कालाविी...........................

(xii) बालकाची सकारात्मक कायामधये सिभाग / बालकामधये सकारात्मक बदल.

3. शाळा / व्यावसाहयक प्रहशक्षण कदरियाला भेट द्या

(i) शाळा / कदरियाचे नाव ......................................... ............

(ii) ज्यांना भेटले त्या प्राचायग/हशक्षकांचे नाव........................................

(iii) कोणिेिी असामान्य विगणूक ............................................... ...

(iv) बालकाच्या प्रगिीबाबि प्राप्ि झालेला अहभप्राय ........................

(v) हमत्रमंडळींचा बालकाबाबि दृष्ट्टीकोन ... ....................................

(vi) हमत्रमंडळीबाबि बालकाचा दृष्ट्टीकोन..................................

4. रोजगाराच्या हतकाणी भेट:

(i) कामाचे स्वरूप ............................................ ...........

(ii) कामाचे िास ............................................. .........

(iii) कामाबाबि बालकाचा दृष्ट्टीकोन..........................

(iv) कोणत्यािी कामगार कायद्यांचे उल्लंघन, हकमान वेिन ककवा मजुरी रोखणे याबाबिचे हनरीक्षण ककवा,

हनयोतत्याहवरोिाि करण्याि आलेली कारवाई ........................... ......

5. िुम्िी बालकांबरोबर खाजगीमधये संवाद सािला िोिा काय िोय □ नािी □

जर नसेल िर कारणे द्या ...............................

6. वैयक्तिक काळजी आराखड्या अंिगगि पुनवगसन आहण पुन:स्र्ापन आराखडा याबाबिचा प्रगिी अिवाल

(नमूना 7 मिील मुद्दा क्र.14 पिावा) ........................... ....................

.................................................. .......................................

7. वैयक्तिक काळजी आराखड्यांिगगि पुनवगसन आहण पुन:स्र्ापन आराखड्यामधये बदल करणेबाबि कािी

हशफारशी असल्यास,

¨É½þÉ®úÉ¹]Åõ ¶ÉÉºÉxÉ ®úÉVÉ{ÉjÉ +ºÉÉvÉÉ®úhÉ ¦ÉÉMÉ SÉÉ®ú-+ö, ¨ÉÉSÉÇ 14, 2018/¡òÉ±MÉÖxÉ 23, ¶ÉEäò 1939

189

द्वारा ियार केले: ..................................

(पहरहवक्षा अहिकारी .... / ..... / ..... (िारीख)

योजना: पुढील भेटीची िारीख: ........................

कािी कृिी करावयाची असल्यास: ..............................

स्वाक्षरी/-

(पधरधवक्षा अधिकारी)

190

¨É½þÉ®úÉ¹]Åõ ¶ÉÉºÉxÉ ®úÉVÉ{ÉjÉ +ºÉÉvÉÉ®úhÉ ¦ÉÉMÉ SÉÉ®ú-+ö, ¨ÉÉSÉÇ 14, 2018/¡òÉ±MÉÖxÉ 23, ¶ÉEäò 1939

नमुना 11

[धनयम 12(1) पहा]

प्रकरण सधनयांत्रण नोंद पत्र

(एकापेक्षा जास्ि बालक असल्यास स्विंत्र पत्रांचा वापर करावा)

बाल न्याय मांडळ, धजल्हा ...................

प्रकरण क्रमांक ............................. ............या संबंिीि

प्रकरण नाव:

पोहलस स्टेशन...................................

कलमांिगगि.....................................

हदनांक..................................................

प्र.चौ.अ./जीडी/डीडी क्र.

................................

पहरहवक्षाअहिका-याचे नांव................................

अहभयोतत्याचे नाव..........................................

(स्वि:चा वकील नसल्यास कायदेहवषयक सिाय्य

द्यावे)

िपासणी अहिका-याचे नाव-

.................................................

बाल

कल्याण

पोहलस

अहिका-याचे

नाव........................

अपरािाचा प्रकार-

क्षूल्लक

(कमाल हशक्षा िीन वषांपयंि)

गंभीर

(जास्िीि जास्ि िीन िे साि वषांची हशक्षा)

अघोर

(साि वषे ककवा त्यापेक्षा जास्ि हशक्षा)

¨É½þÉ®úÉ¹]Åõ ¶ÉÉºÉxÉ ®úÉVÉ{ÉjÉ +ºÉÉvÉÉ®úhÉ ¦ÉÉMÉ SÉÉ®ú-+ö, ¨ÉÉSÉÇ 14, 2018/¡òÉ±MÉÖxÉ 23, ¶ÉEäò 1939

191

बालकाचे तपशील

नांव

आईवडील/पालक, संपकग

क्रमांकासि

सधयाचा प्ा

कायमचा प्ा

बालकाला ताब्यात घेण्यात आले तो धदनाांक व वेळ..................................

बालकाला पधहल्याांदा सादर कऱण्यात आले तो धदनाांक व वेळ....................

सी.आर.पी.सी.च्या

कलम

अन्वये

करण्याि

आलेली

वैद्यकीय

हचकीत्सा

व

त्याचा

हदनांक........................

वय धनिारण

अपराि झाला त्यावेळचे वय..................................

वय हनिारण करण्याि आले िो हदनांक...................

वय हनिारण करण्यासाती लागलेला वेळ..................

हनिारणकिा................................................मंडळ/न्यायालय

पुरव्यासाती कशाचा आिार घेण्याि आला-

हचकीत्सा कागदपत्रे

बालकाचा ताबा

हनरीक्षणगृिामधये/सुरक्षा हतकाण

जामीन मंजूर झाल्याचा हदनांक

यांच्या

पयगवेक्षणाखाली

पातहवण्याि आले (संस्र्ेचे नाव)

पासून -------िे ----------

तपासाची प्रगती

(प्रकरणाचा हनपटारा करण्यासातीचे वेळापत्रक पहिल्या सुनावणीच्या हदवशीच ियार करण्याि यावे)

कायषवाही

धनिारीत तारीख

वास्तधवक तारीख

हदवस 1: पोहलसांनी ियार केलेला सामाहजक

पार्शवगभूमी अिवाल (नमूना क्र. 1 प्रमाणे)

हदनांक..............

हदवस 1: जामीनाचा हवचार

हदनांक..............

हदवस 2: वय हनिारण

हदनांक..............

192

¨É½þÉ®úÉ¹]Åõ ¶ÉÉºÉxÉ ®úÉVÉ{ÉjÉ +ºÉÉvÉÉ®úhÉ ¦ÉÉMÉ SÉÉ®ú-+ö, ¨ÉÉSÉÇ 14, 2018/¡òÉ±MÉÖxÉ 23, ¶ÉEäò 1939

हदवस 2:सामाहजक िपासणी अिवाल(नमूना क्र.6)

पहरहवक्षा अहिका-याकडून बालकांचा वैयतिीक

काळजी आराखडा(नमूना 7)

हदनांक..............

हदवस 2: सी.आर.पी.सी.च्या कलम 173 अन्वये

पोहलसांचा अंहिम िपासणी अिवाल

हदनांक..............

हदवस 3: पुढील िपासाच्या अनुषंगाने िरिूदीनुसार

अिवाल सादरीकरण, असल्यास

हवशेष बाबींवर सुनावणी ककवा हनमूगलन असल्यास

हदनांक..............

हदवस 3:सीआरपीसी कलम 251 अन्वये

अपरािाचा िपशील आहण सीआरपीसी कलम 251

अन्वये याहचका/कागदपत्र दाखल करणे.

हदनांक..............

हदवस4-6:अहभयोगाचा पुरावा( पासून...........पयंि.....)

साक्षीदारांची संख्या लक्षाि घेवून लागोपातच्या िारखा

तरहवण्याि याव्याि.

हदनांक..............

हदवस 7: सीआरपीसी च्या कलम 313, वाचा कलम

281, अन्वये बालकाचा जबाब

हदनांक..............

हदवस 8:प्रहिवादी साक्ष

हदनांक..............

हदवस 8:वैयतिीक काळजी आराखडा(बालकांच्या

काळजीसाती

कायगरि

संस्र्ांमिील

बालकांना

वैयतिीक काळजी आराखडा प्रवेश घेिल्याच्या एका

महिन्याच्या आि ियार करण्याि यावा)

प्रार्हमक हनिारण, लागू असेल िर..

हदनांक..............

हदवस 9:अंहिम युतिीवाद

हदनांक..............

हदवस 10:अंहिम हनपटारा(dispositional)आदेश

हदनांक..............

हदवस 11:हनपटारा आदेशानंिर करावयाची कायगवािी

हदनांक..............

स्वाक्षरी/-

बाल न्याय मांडळ

¨É½þÉ®úÉ¹]Åõ ¶ÉÉºÉxÉ ®úÉVÉ{ÉjÉ +ºÉÉvÉÉ®úhÉ ¦ÉÉMÉ SÉÉ®ú-+ö, ¨ÉÉSÉÇ 14, 2018/¡òÉ±MÉÖxÉ 23, ¶ÉEäò 1939

193

नमुना 12

[धनयम 12(2) पहा]

बाल न्याय मांडळाचा धतमाही अहवाल

हजल्िा

हिमािी अिवालाचा कालाविी: ............... पासून ...................पयंि

बाल न्याय मंडळाचे िपशील-

अ.ि.

तपशील

धनयुक्तीचा धदनाांक

कोणत्या

प्रधशक्षणात

भाग घेतला

मुख्य दंडाहिकारी

सदस्य-1

सदस्य-2

सदस्य-3

मुख्य दांडाधिकारी/सदस्य याांची गृह भेट

भेटीचा हदनांक-

गृिाचे नाव व प्ा-

अहभप्राय-

मुख्य दांडाधिकारी/सदस्य याांची तुरुांगाला भेट

भेटीचा हदनांक-

एखादे बालक आढळले काय-

कायगवािी-

धतमाहीमध्ये दाखल प्रकरणाांची सांख्या

क्षुल्लक

गंभीर

अघोर

एकूण

प्रकरणांची संख्या

बालकांची संख्या

जामीन

देण्याि

आलेली बालके

हनरीक्षण

गृिामधये

दाखल

करण्याि

194

¨É½þÉ®úÉ¹]Åõ ¶ÉÉºÉxÉ ®úÉVÉ{ÉjÉ +ºÉÉvÉÉ®úhÉ ¦ÉÉMÉ SÉÉ®ú-+ö, ¨ÉÉSÉÇ 14, 2018/¡òÉ±MÉÖxÉ 23, ¶ÉEäò 1939

आलेल्या

बालकांची

संख्या

प्रार्हमक

अिवाल

हविीि

कालाविीि

पातहवण्याि

आला

अशा

प्रकरणांची

संख्या

प्रलांधबत प्रकरणे

प्रकरणाचे

स्वरूप

जुनी

प्रकरणे

नवीन

प्रकरणे

हनका

ली

सधयाची प्रलंहबि प्रकरणे

महिन्यापे

क्षा

कमी

कालाविी

4-6 महिन्याचा

कालाविी

6 महिने िे 1

वषाचा

कालाविी

वषापेक्षा

जास्ि

कालाविी

क्षूल्लक

गंभीर

अघोर

एकूण

अांधतम आदेश

(अंहिम आदेश देण्याि आलेल्या प्रकरणांची संख्या)

मुतििा

करण्याि

आलेली

दुस-या

बाल

न्याय

मंडळा

ला

िस्िांि

रीि

मृत्युमुळे

बंद

करण्याि

आले

दुस-या

देशामधये

प्रत्यार्थपि

बाल

न्यायलया

कडे

िस्िांिहरि

घोहषि

आहण

नस्िी बंद

करण्याि

आलेली

हनयमा

नुसार

समाप्ि

करण्याि

आलेली

(प्रस्िुिी

नंिर

करण्याि

आलेली

कायगवािी)

िपासाअंिी

हनदोष

असणारे

¨É½þÉ®úÉ¹]Åõ ¶ÉÉºÉxÉ ®úÉVÉ{ÉjÉ +ºÉÉvÉÉ®úhÉ ¦ÉÉMÉ SÉÉ®ú-+ö, ¨ÉÉSÉÇ 14, 2018/¡òÉ±MÉÖxÉ 23, ¶ÉEäò 1939

195

ज्यामधये बालकाने अपराि केला आिे अशा प्रकरणी घेण्याि आलेले अंहिम आदेश (आदेशांचा संख्या नमूद करावी)

तिारी वा सूचना, प्राप्त झाल्या असल्यास आधण कायषवाही अहवाल.

मांडळाचे अधभप्राय /सूचना

1.मुख्य दंडाहिकारी.........................................................................

2.सदस्य-1.....................................................................................

3. सदस्य-2...................................................................................

बालकांच्या पुनवगसनासाती कािी नावीन्यपुणग प्रहक्रयेचा अवलंब केला असल्यास ककवा सकारात्मक

करण्यासाती सूचना हदल्या असल्यास त्याबाबिची माहििी,......................................

मुख्य दांडाधिकारी

सदस्य-1

सदस्य-2

196

¨É½þÉ®úÉ¹]Åõ ¶ÉÉºÉxÉ ®úÉVÉ{ÉjÉ +ºÉÉvÉÉ®úhÉ ¦ÉÉMÉ SÉÉ®ú-+ö, ¨ÉÉSÉÇ 14, 2018/¡òÉ±MÉÖxÉ 23, ¶ÉEäò 1939

नमुना 13

[धनयम 13 (8) (चार) पहा]

सुरक्षीत धठकाणी दाखल बालकाांचा धनयतकाधलक आढावा

प्र.चौ.अ.क्रमांक ............................पोहलस ताणे ............... कलमांिगगि

.............................. हवरूधद.............. ...........या प्रकरणी

ज्याअर्ी (बालकाचे नाव) .................., वय ......, या..... िारखेला हविीसंघषग्रस्ि बालक असल्याचे

आढळले आिे आहण त्यास ....................................(सुरहक्षि हतकाणाचे नाव) येर्े दाखल करण्याि आले

आिे.

सुरक्षीि हतकाणी प्रवेशाची िारीख -

पुनरावलोकन कालाविी: ............. पासून ................पयंि

बालकाचे नाव .................................................. ..................

वहडलांचे नाव................................................ .......................

प्रवेशाची िारीख ............................................... ..................

पुढील सुनावणीची िारीख .............................................. .

1. प्रकरणाचा िपशील आहण सारांश

..................................................

.................................................. .................................................. ...........................................

2. वैयक्तिक काळजी आराखडा (प्रि संलग्न करा)

.................................................. ................................

3. वैयक्तिक काळजी आराखड्यानुसार पाहक्षक प्रगिी

..................................................

.................................................. ..............................

4. नवीन स्वारस्याचा हवकास

..................................................

.................................................. .................................................. ...............

5. बालकाची झालेली मनो-सामाहजक प्रगिी: (मनो-सामाहजक िज्ज्ञांच्या मदिीने ियार करणे)

......................... ..................

I. मानहसक क्स्र्िी मूल्यमापन

अ. स्वरूप (हनरीक्षणानुसार) - संभाव्य वणगनकिे: • आसन, कपडे, नीटनीटकेपणा.

ब. विगणूक (हनरीक्षणानुसार) - संभाव्य वणगनकिे: • हवहवििा, िािवारे, मानसोपचार हक्रया, अहभव्यतिी,

नजरभेट, आदेशाचे/हवनंिीचे पालन करण्याची क्षमिा, अहनवायगिा.

¨É½þÉ®úÉ¹]Åõ ¶ÉÉºÉxÉ ®úÉVÉ{ÉjÉ +ºÉÉvÉÉ®úhÉ ¦ÉÉMÉ SÉÉ®ú-+ö, ¨ÉÉSÉÇ 14, 2018/¡òÉ±MÉÖxÉ 23, ¶ÉEäò 1939

197

II. दृष्ट्टीकोन(हनरीक्षणानुसार) - संभाव्य वणगनकिे: • सिका-याचे, शत्रुत्वपूणग, मनमोकळा, गुप्ि, उडवाउडवी,

संशयास्पद, उदासीन, सिज हवचहलि िोणारा, कदहरियि, बचावात्मक

III. चेिनेचा स्िर (हनरीक्षणानुसार) - संभाव्य वणगनकिे: • सावि, सिकग, शोकांहिका, सुस्िावलेला,

घुटमळणारा, झोपलेला, बेसावि, गोंिळलेला, अक्स्र्र.

IV. हदशाहनदेशन (चौकशीनुसार) - संभाव्य प्रर्शन: • "आपले पूणग नाव काय आिे?" • "आपण कुते आिोि?"

(मजला, इमारि, शिर, िालुका आहण राज्य) • "आज पूणग िारीख काय आिे (िारीख, महिना, वषग, आतवड्याचे

हदवस, आहण वषाचे ऋिु)? "•" आपण ज्या पहरक्स्र्िीि आिाि त्याचे वणगन आपण कसे कराल? "

V. भाषण आहण भाषा (हनरीक्षणानुसार) क. संख्या - संभाव्य वणगनकिे: • बोलणारा, उत्स्फूिग, शांि ख. प्रमाण

- संभाव्य वणगन: जलद, िीमे, सामान्य, दबाबखाली असलेला ग. आवाज (शैली)

VI. मनोदशा (चौकशीद्वारे): आंिहरक भावनांची हनरंिर क्स्र्िी - संभाव्य प्रर्शन: • "आपल्याला कसे वाटिे आिे?"

•

"िुम्िाला

हनराशामधये

/दडपणाखाली

तेवण्याि

आले

आिे

काय?"•

"आपण

अलीकडे

उत्सािी/आनंदी/उच्च/हनयंत्रणाबािेर झाले आिाि काय ? "•"िुम्िी रागावला/हचडहचडेपणा झाला िोिा का? "

VII. प्रभाव (हनरीक्षणद्वारे ) : आंिहरक भावनेचे हनरीक्षण करणे..

VIII. हवचार प्रहक्रया ककवा हवचारप्रकार (चौकशी / हनरीक्षण केलेले): मुलाखिी दरम्यान प्रर्शनास प्राप्ि

प्रहिसादामिील िकग, संदभग, हवचार आहण हवचारांचा सुसंगिपणा. - संभाव्य वणगनकिे: धयेय-हदशाहनदेहशि,

पहरक्स्र्िीजन्य, सुस्र्ीि संघटना, हवसंगि, उडवाउडवीचे, हचकाटीचे.

IX. हवचाराचा भाग (चौकशी / हनरीक्षण केलेले)

X. आत्मघािी/किसक - मुल्यांकन

XI. अंिदृगष्ट्टी (चौकशी / हनरीक्षण केलेले) -

XII. लक्ष (चौकशी / हनरीक्षण केलेले) -

XIII. अपरािीपणाची भावना / पर्शचा्ाप: उपक्स्र्ि / अनुपक्स्र्ि

6. विगमान शैक्षहणक / व्यावसाहयक पुनवगसन कायगक्रमाची क्स्र्िी

• कायगक्रमासाती प्रेरणा ................................................. ....

• सिकाहरिा स्िर .................................................. ...........

• हनयहमििा .................................................... ..................................

• काम / कामहगरीची गुणव्ा ............................................ .....

7. व्यतिीवरील संस्र्ात्मकिेचा प्रभाव ...................................

8. मुल्यांकन/हनयिकाहलक पातपुरावा बाबिचा दृष्ट्टीकोन..................................

सावगजहनक सुरहक्षििेशी सुसंगि कायगक्रम / सुहविांमधये उपचार आहण पुनवगसनामधये सिभागी िोण्याची इच्छा

/ क्षमिा.

198

¨É½þÉ®úÉ¹]Åõ ¶ÉÉºÉxÉ ®úÉVÉ{ÉjÉ +ºÉÉvÉÉ®úhÉ ¦ÉÉMÉ SÉÉ®ú-+ö, ¨ÉÉSÉÇ 14, 2018/¡òÉ±MÉÖxÉ 23, ¶ÉEäò 1939

हशफारसी

(व्यतिीची सुटका करण्याि यावी/अटीवर सुटका करण्याि यावी ककवा सुिारणेसाती अहिक संस्र्ात्मकिेची

आवर्शयकिा आिे याबाबि उहचि समर्गन)

हदनांक: / /

हतकाण:

नाव:

पदनाम:

स्वाक्षरी:

हशफारशी / हनष्ट्कषग: ..................

स्वाक्षरी / मोहोर

द्वारा ियार केलेले: ...............................................

(पहरवीक्षा अहिकारी ...... / ....... / ........... (हदनांक)

¨É½þÉ®úÉ¹]Åõ ¶ÉÉºÉxÉ ®úÉVÉ{ÉjÉ +ºÉÉvÉÉ®úhÉ ¦ÉÉMÉ SÉÉ®ú-+ö, ¨ÉÉSÉÇ 14, 2018/¡òÉ±MÉÖxÉ 23, ¶ÉEäò 1939

199

नमुना 14

[धनयम 13 (8) (सहा) (ग)(घ), 17 (6), 19 (19), 67 (3) (सहा), 71 (च) (2), 71 (झ)

(4), 71 (त्र ) (1), 71 (त्र) (3) पहा]

पुनवषसन पधत्रका

प्रा.चौ.अ. क्रमांक / प्रकरण क्रमांक

कलमांिगगि-

पोहलस स्टेशन-

गुन्याचा प्रकार: अघोर, गंभीर ककवा क्षुल्लक (हविीसंघषग्रस्ि बालकांच्या बाबिीि) ...............................

.......................

बालकाला काळजी आहण संरक्षणाची गरज असल्याचे कारण ........................................ ..

काळजी व संरक्षणाची गरज असेलल्या बालकाला लागू असलेले कलम ...................................

पहरवीक्षा अहिकारी / बाल कल्याण अहिकारी / पुनवगसन आहण हनयुतिी अहिकारी यांचे नाव:

.................................... ...................

बालकाचे नाव:

वय:

कलग:

वहडलांचे नाव:

आईचे नाव:

पालकांचे नाव:

प्रवेश क्रमांक.

प्रवेशाची िारीख:

िात्पुरिी मुतििा / मुतििेची िारीख:

वैयत्क्तक काळजी आराखड्ाांतगषत लाभ घेतलेल्या सेवा

धनदेशक

काळजी व सांरक्षणाबाबत बालकाची अपेक्षा

पहिला महिना

योजना-

पहरणाम-

दुसरा महिना

योजना-

पहरणाम-

हिसरा महिना

योजना-

पहरणाम-

चौर्ा महिना

योजना-

पहरणाम-

200

¨É½þÉ®úÉ¹]Åõ ¶ÉÉºÉxÉ ®úÉVÉ{ÉjÉ +ºÉÉvÉÉ®úhÉ ¦ÉÉMÉ SÉÉ®ú-+ö, ¨ÉÉSÉÇ 14, 2018/¡òÉ±MÉÖxÉ 23, ¶ÉEäò 1939

धनदेशक

आरोग्य आधण पोर्ण

पहिला महिना

योजना-

पहरणाम-

दुसरा महिना

योजना-

पहरणाम-

हिसरा महिना

योजना-

पहरणाम-

चौर्ा महिना

योजना-

पहरणाम-

धनदेशक

भावधनक आधण मानधसक सहाय्याची गरज

पहिला महिना

योजना-

पहरणाम-

दुसरा महिना

योजना-

पहरणाम-

हिसरा महिना

योजना-

पहरणाम-

चौर्ा महिना

योजना-

पहरणाम-

धनदेशक

धशक्षण आधण प्रधशक्षण

पहिला महिना

योजना-

पहरणाम-

दुसरा महिना

योजना-

पहरणाम-

हिसरा महिना

योजना-

पहरणाम-

चौर्ा महिना

योजना-

पहरणाम-

¨É½þÉ®úÉ¹]Åõ ¶ÉÉºÉxÉ ®úÉVÉ{ÉjÉ +ºÉÉvÉÉ®úhÉ ¦ÉÉMÉ SÉÉ®ú-+ö, ¨ÉÉSÉÇ 14, 2018/¡òÉ±MÉÖxÉ 23, ¶ÉEäò 1939

201

धनदेशक

फुरसतीचा वेळ, सजषनशीलता आधण खेळ

पहिला महिना

योजना-

पहरणाम-

दुसरा महिना

योजना-

पहरणाम-

हिसरा महिना

योजना-

पहरणाम-

चौर्ा महिना

योजना-

पहरणाम-

धनदेशक

आपुलकी आधण आांतर-वैयत्क्तक नातेसांबांि

(प्रौढ आधण बालकाांसोबत)

पहिला महिना

योजना-

पहरणाम-

दुसरा महिना

योजना-

पहरणाम-

हिसरा महिना

योजना-

पहरणाम-

चौर्ा महिना

योजना-

पहरणाम-

धनदेशक

सवष प्रकारचे गैरवतषन, उपेक्षा आधण वाईट वागणूक

याांपासून सांरक्षणासाठी स्वकाळजी आधण जीवन

कौशल्य प्रधशक्षण

पहिला महिना

योजना-

पहरणाम-

दुसरा महिना

योजना-

पहरणाम-

हिसरा महिना

योजना-

पहरणाम-

चौर्ा महिना

योजना-

पहरणाम-

202

¨É½þÉ®úÉ¹]Åõ ¶ÉÉºÉxÉ ®úÉVÉ{ÉjÉ +ºÉÉvÉÉ®úhÉ ¦ÉÉMÉ SÉÉ®ú-+ö, ¨ÉÉSÉÇ 14, 2018/¡òÉ±MÉÖxÉ 23, ¶ÉEäò 1939

धनदेशक

स्वतांत्र जीवन कौशल्य

पहिला महिना

योजना-

पहरणाम-

दुसरा महिना

योजना-

पहरणाम-

हिसरा महिना

योजना-

पहरणाम-

चौर्ा महिना

योजना-

पहरणाम-

धनदेशक

असा

कोणताही

महत्वाचा

अनुभव

ज्यामुळे

बालकाांच्या धवकासावर पधरणाम झाला असेल जसे

की, बालकाांची अनैधतक मानवी वाहतूक,घरगुती

कहसा, पालकाांचे दुलषक्ष, शाळेतील छळवणूक इत्यादी.

पहिला महिना

योजना-

पहरणाम-

दुसरा महिना

योजना-

पहरणाम-

हिसरा महिना

योजना-

पहरणाम-

चौर्ा महिना

योजना-

पहरणाम-

भरपाई व इिर फायद्यांसि बालकाला पुरहवण्याि आलेल्या इिर सेवा.

प्रमाहणि मनोहचहकत्सकाकडून केलेल्या हवस्िृि मानहसक आरोग्य िपासणीचा अिवाल पुनवगसन पत्रासोबि

जोडण्याि यावा, आवर्शयक असल्यास,

सदर मुल्यांकन करण्यासातीची कारण व अिवालाचा हदनांक( िात्पुरिी मुतििा /मुतििा / इिर कोणिेिी)

1. वैयक्तिक काळजी आराखड्यािील वरील हनदेशकाच्या अनुषंगाने बालकाचा सवंकष प्रगिी अिवाल.

2. बालकाची स्वीकृिी आहण त्याच्या कृिी आहण त्याचे पहरणाम समजून घेणे

3. सकारात्मक कृिींमधये/बदलामधये सिभागी िोण्याची इच्छा ककवा संिी.

¨É½þÉ®úÉ¹]Åõ ¶ÉÉºÉxÉ ®úÉVÉ{ÉjÉ +ºÉÉvÉÉ®úhÉ ¦ÉÉMÉ SÉÉ®ú-+ö, ¨ÉÉSÉÇ 14, 2018/¡òÉ±MÉÖxÉ 23, ¶ÉEäò 1939

203

4. मुलांचे विगन आहण आचार

5. बालकांच्या काळजीसाती कायगरि संस्र्ेमधये दाखल करण्याि आलेले नािी, अशा हविीसंघषग्रस्ि

बालकाकडून झालेला अपराि आहण त्याबाबि कुटूंबीय ककवा शेजारी यांनी केलेला अिवाल.

स्वाक्षरी केली

बाल न्याय मांडळ / बाल कल्याण सधमती

204

¨É½þÉ®úÉ¹]Åõ ¶ÉÉºÉxÉ ®úÉVÉ{ÉjÉ +ºÉÉvÉÉ®úhÉ ¦ÉÉMÉ SÉÉ®ú-+ö, ¨ÉÉSÉÇ 14, 2018/¡òÉ±MÉÖxÉ 23, ¶ÉEäò 1939

नमुना 15

[धनयम 17 (एक) पहा]

बाल कल्याण सधमतीद्वारे जतन करण्यात आलेल्या प्रकरणाांचा साराांश

प्रकरण क्रमांक ..........................

या......................... मधये

प्रकरण अहभलेख ..............................

1. बालकाचे नाव ...............................................

2. वहडलांचे / आईचे / पालकांचे नाव (उपलब्ि असल्यास) .....................

3. बालकाला सादर केल्याचा हदनांक ......................................

4. बालकाला सादर करणा-या व्यतिीचे नाव ................................

5. सवग अनुविी िारखांची सूची (सहमिीसमोर, बालकासंबंिीि ) ...................

6. बाल कल्याण सहमिीने हदलेले आदेश (लागू असेल िेर्े खूण करा)

(i) बालकाला काळजी व संरक्षणाची गरज असल्याचे जाहिर करणे.

(ii) बालकाच्या वयाचा िपास करणे.

(iii) वैद्यकीय पहरक्षा

(iv) िात्पुरिी अहभरक्षा/िाबा

(v) िमी (आईवडील/पालक ककवा योग्य व्यतिी, लागू असल्यास)

(vi) व्यतिी हचकीत्सक आहण अशासकीय संस्र्ा हनयुतिीचे आदेश इ.

(vii) भरपाई / वेिन वसुलीचा आदेश (लागू असल्यास)

(viii) िस्िांिरण आदेश

(ix) अंहिम आदेश (अंहिम चौकशी)

(x) इिर कोणिेिी आदेश.

7. वैद्यकीय अिवाल वय िपासणीसि सहवस्िर स्वरूपाि....................

8. नमूना 22 मिील सामाहजक िपासणी अिवाल ..........................

9. नमूना 7 मिील वैयक्तिक काळजी आराखडा ......................................

10. नमूना 14 मिील पुनवगसन पत्र .........................................

11. नमूना 45 मिील प्रकरण इहििास............................................ ......

12. प्रायोजकत्व / प्रहिपालकत्व / द्क सेवा (लागू असल्यास) संबंहिि सवग िपशील, दस्िऐवज आहण

अहभलेख.

हदनांक:

हतकाण:

(स्वाक्ष-या)

बाल कल्याण सधमती

¨É½þÉ®úÉ¹]Åõ ¶ÉÉºÉxÉ ®úÉVÉ{ÉjÉ +ºÉÉvÉÉ®úhÉ ¦ÉÉMÉ SÉÉ®ú-+ö, ¨ÉÉSÉÇ 14, 2018/¡òÉ±MÉÖxÉ 23, ¶ÉEäò 1939

205

नमुना 16

[धनयम 17 (पाच), 20 (2) पहा]

बाल कल्याण सधमतीचा धतमाही अहवाल

हजल्िा-

हिमािी अिवालाचा कालाविी: ............. पासून .....................पयंि.

बाल कल्याण सहमिीचे िपशील

अ.ि.

तपशील

धनयुक्तीचा धदनाांक

कोणत्या प्रधशक्षणात भाग घेतला

अधयक्ष

सदस्य-1

सदस्य-2

सदस्य-3

सदस्य-4

बाल कल्याण सधमतीकडील प्रकरणाचा तपशील

अ.क्र.

हिमािीच्या सुरवािीस

असणा-या प्रकरणांची

संख्या

हिमािी दरम्यान

प्राप्ि

प्रकरणांची

संख्या

हिमािी दरम्यान

हनकाली

काढण्याि

आलेल्या

प्रकरणांची

संख्या

हिमािी

अखेरीस

प्रलंहबि

असणा-या

प्रकरणांची

संख्या

प्रकरण प्रलंहबि

असण्याची

कारणे

अांधतम आदेश

धतमाही दरम्यान देण्यात आलेल्या अांधतम आदेशाची सांख्या

आईवडील/

पालक/योग्य

व्यतिी/योग्य

संस्र्ा

यांना

देण्याि आलेले

दुस-या

बाल

कल्याण

सहमिीला

िस्िांिहरि

कऱण्याि

आलेले

बालकांच्या

काळजीसाती

कायगरि

असणा-या

संस्र्ांमधये

दाखल

करण्याचे

आदेश

हवदेशा

मधये

प्रत्यार्थपि

करण्याि

आलेली

द्क

ग्रिणासाती

मुति

घोहषि

प्रहिपालकत्व /

प्रायोजकत्व /

द्क

सेवा

यासाती आदेश

प्रा.चौ.अ.

दाखल

करण्या

साती बाल

न्याय

मंडळाला

हशफारस

बालकांना

भरपाई

देणेबाबिची

कायगवािी सुरु

केली

असल्यास

206

¨É½þÉ®úÉ¹]Åõ ¶ÉÉºÉxÉ ®úÉVÉ{ÉjÉ +ºÉÉvÉÉ®úhÉ ¦ÉÉMÉ SÉÉ®ú-+ö, ¨ÉÉSÉÇ 14, 2018/¡òÉ±MÉÖxÉ 23, ¶ÉEäò 1939

अध्यक्ष/सदस्य द्वारा गृहभेट-

भेटीची िारीख:

भेट हदलेल्या गृिाचे नाव व प्ा:

कालाविी दरम्यान हदलेल्या भेटीबाबि सादर केलेल्या अिवालाची संख्या: .............

सहमिीचे अहभप्राय / सूचना ................

अध्यक्षाांची स्वाक्षरी

धशक्का

¨É½þÉ®úÉ¹]Åõ ¶ÉÉºÉxÉ ®úÉVÉ{ÉjÉ +ºÉÉvÉÉ®úhÉ ¦ÉÉMÉ SÉÉ®ú-+ö, ¨ÉÉSÉÇ 14, 2018/¡òÉ±MÉÖxÉ 23, ¶ÉEäò 1939

207

नमुना 17

[धनयम 18 (2), 19 (24) पहा]

बालकाला बाल कल्याण सधमतीसमोर सादर करावयाच्या वेळेस

दाखल करावयाचा अहवाल

प्रकरण क्रमांक ......................

बाल कल्याण सहमिीसमोर सादर करण्याि आले ...........................

सादर केल्याची िारीख ......................... सादर केल्याची वेळ......................

सादर करावयाचे हतकाण ..........................

1. बालकाला सादर करणा-या व्यतिीचा िपशील:

i) व्यतिीचे नाव .........................

ii) बालकासोबिचे नािे,जर असेल िर ...................

iii) सादर करावयाचे कारण ....................

iv) सादरकत्यासोबि बालक रािि असल्याचा कालाविी ..................

v) वय .....................

vi) कलग ......................

vii) प्ा ............................................... ......................................

viii) संपकग क्रमांक ........................

ix) व्यवसाय / पदनाम ...................

x) संस्र्ेचे नाव / बालकांच्या काळजीसाती कायगरि संस्र्ा/ हवशेष द्क संस्र्ा (हशशुगृि)..................

2. सादर करण्याि येि असलेले बालक:

(i) नाव (असल्यास) ...................

(ii) वय (सांहगण्याि आलेले वय /हदसण्यावरून वय ) ..................

(iii) कलग ..................

(iv) ओळख खूण/खूणा ..................

(v) बालकाकडून वापरण्याि आलेली भाषा .....................

(vi) बालकाचे हशक्षण:

3. बालकाचे आईवडील / पालकांचे िपशील (उपलब्ि असल्यास):

(i) नाव .....................................

(ii) वय ............................

(iii) प्ा .............................................. ..............................................

(iv) संपकग क्रमांक ...................................

(v) व्यवसाय ..................................

4. हजर्े बालक सापडले िे हतकाण ..............................

208

¨É½þÉ®úÉ¹]Åõ ¶ÉÉºÉxÉ ®úÉVÉ{ÉjÉ +ºÉÉvÉÉ®úhÉ ¦ÉÉMÉ SÉÉ®ú-+ö, ¨ÉÉSÉÇ 14, 2018/¡òÉ±MÉÖxÉ 23, ¶ÉEäò 1939

5. ज्या व्यतिीसोबि बालक आढळून आले त्या व्यतिीचे िपशील (असल्यास):

i. नाव ..............................

ii. वय ........................

iii. प्ा................................................. ....................................

iv. संपकग क्रमांक...................................

v. व्यवसाय .........................

6. कोणत्या पहरक्स्र्िीमधये बालक आढळला िोिा .........................

ज्यावेळेस बालक पालक / नािेवाईक / शेजारी यांच्यासोबि असेल-

• बालकाला सादर करणा-या व्यतिीचे नाव:

• वय:

• कलग:

• व्यवसाय:

• उत्पन्न:

• वैवाहिक क्स्र्िी:

• प्ा:

• बालकाशी नािे:

• बालकाला सादर करावयाचे कारण:

• बालक त्याच्या/हिच्या सोबि असल्याचा कालाविी:

7. बालकासोबि कोणत्यािी प्रकारचा अपराि/ शोषण झाला असल्याचा बालकाने आरोप केला असेल

िर.............................

8. बालकाची शारीहरक क्स्र्िी ...............................

9. सादर करिेवेळी बालकासोबि असणा-या वस्िु/सामान ....................................... ...

10. ज्या वेळी बालक / बालकांच्या काळजीसाती कायगरि संस्र्ा/ हवशेष द्क संस्र्ा (हशशुगृि)मधये आले िी

हदनांक आहण वेळ ..........................

11. बालकाच्या कुटुंबाचा शोि घेण्यासाती िात्काळ करण्याि आलेले उपाय .................................

12. बालकाला वैद्यकीय उपचार, हदला असेल िर..................................

13. पोहलसांना माहििी देण्याि आली आिे का...............................................

बालकाची सही / अांगठ्याचा ठसा

बालकाला सादर करणाऱ्या व्यक्तीची सही / अांगठा

पोलीस-स्र्ाहनक पोलीस / हवशेष बाल पोलीस पर्क / पदहनदेशीि बाल कल्याण पोलीस अहिकारी / रेल्वे

पोलीस / पहरवीक्षा अहिकारी / कोणिािी शासकीय सेवक / समाजकल्याण संस्र्ा / सामाहजक कायगकिा /

बालकांच्या काळजीसाती कायगरि संस्र्ा /हवशेष द्क संस्र्ा (हशशुगृि) प्रभारी/ कोणिािी नागहरक /

बालक/बाहलका स्वि:) (योग्य िे भरावे)

¨É½þÉ®úÉ¹]Åõ ¶ÉÉºÉxÉ ®úÉVÉ{ÉjÉ +ºÉÉvÉÉ®úhÉ ¦ÉÉMÉ SÉÉ®ú-+ö, ¨ÉÉSÉÇ 14, 2018/¡òÉ±MÉÖxÉ 23, ¶ÉEäò 1939

209

नमुना 18

[धनयम 18 (5),18(9) आधण 19 (25) पहा]

बालकाला एखाद्या सांस््ेत दाखल करणेबाबतचे आदेश

(बालगृि / योग्य सुहविा / हवशेष द्क संस्र्ा )

प्रकरण क्रमांक ...............................................

प्रहि,

कायालय प्रमुख,

बाल कल्याण सहमिी, बाल न्याय(मुलांची काळजी व संरक्षण) अहिहनयम,2015 अन्वये काळजी व संरक्षणाची

गरज असलेले...........................(बालकाचे नाव), श्री.........................................,यांचे मुलगा/मुलगी,

वय ...........रािणार..........यास 20................च्या.......... या हदवशी,......................या कालाविीसाती

बालगृि/ हवशेष द्क संस्र्ा (हशशुगृि))/ योग्य सुहविा यामधये दाखल करण्याचे आदेश देि आिे.

उपरोति आदेशाचे अहिहनयमानुसार अंमलबजावणी व्िावी या अनुषंगाने, आपणास उपरोति

बालकाचा क्स्वकार करण्यासाती िसेच त्याला बालगृि / योग्य सुहविा / हवशेष द्क संस्र्ा (हशशुगृि))------

-------

............... मधये दाखल करण्यासाती प्राहिकृि करण्याि येि आिे. अनार् व पहरत्यागीि बालकाच्या संदभाि

संबंहिि अहिका-याने याबाबिची सवग माहििी रॅक चाईल्ड ककवा संबंहिि पोटगलवर अद्ययावि करावी.

माझ्या कडून देण्याि आली आिे. बाल कल्याण सहमिीची मोिर.

या हदवशी.........................

(स्वाक्षरी)

अध्यक्ष / सदस्य

बाल कल्याण सधमती

सोबि:

आदेशांची प्रहिहलपी, गृिाचे िपशील आहण मागील अहभलेख, प्रकरण इहििास आहण वैयक्तिक काळजी

आराखडा, लागू असल्याप्रमाणे.

210

¨É½þÉ®úÉ¹]Åõ ¶ÉÉºÉxÉ ®úÉVÉ{ÉjÉ +ºÉÉvÉÉ®úhÉ ¦ÉÉMÉ SÉÉ®ú-+ö, ¨ÉÉSÉÇ 14, 2018/¡òÉ±MÉÖxÉ 23, ¶ÉEäò 1939

नमुना 19

[धनयम 18 (8) पहा]

प्रलांधबत चौकशी दरम्यान बालकाला आईवडील,पालक,योग्य व्यक्ती

याांच्या ताब्यात देण्यासाठी द्यावयाचा आदेश.

प्रकरण क्रमांक.................., 20..............

In Re ------------

ज्याअर्ी,.................................(बालकाचे नाव) ................................................या हदवशी

(हदनांक) ............. रोजी काळजी व संरक्षणाची गरज असल्याचे आढळले आिे आहण त्यास

...............(नाव)................................(प्ा) यांनी बंिपत्र सादर केल्यानंिर त्यांच्या काळजी व

पयगवेक्षणाखाली तेवण्याि आले आिे. आहण बाल कल्याण सहमिीला उति बालकाच्या प्रकरणाच्या अनुषंगाने

या आदेशान्वये त्याच्या/हिच्या पयगवेक्षणाखाली तेवणे योग्य वाटिे.

बालकाला

बाल

कल्याण

सहमिीसमोर

सादर

करायचे

कारण-

.................................................................................................................................................

...........

याद्वारे,

असे

आदेश

देण्याि

येि

आिेि

की,

उति

बालकाला.................................(नाव)..........................(प्ा)

यांच्या

पयगवेक्षणाखाली..........................इितया कालाविीसाती तेवण्याि यावे. यास खालील अटी लागू राििील-

1. गरज असल्यास, बंिपत्र सादर करणारा उति व्यतिी सहमिीला बालकासोबि बंिपत्र व आदेशाच्या

प्रिी आवर्शयकिेनुसार सादर करील.

2. बालक.................या कालाविीसाती ........................इर्े वास्िव्यास असेन.

3. सहमिीच्या परवानगीहशवाय बालकाला ................. च्या हजल्िाहिकारक्षेत्रािून बािेर पडण्याची

परवानगी हदली जाणार नािी.

4. बालकाने शालेय / व्यावसाहयक प्रहशक्षण कदरियाि हनयहमिपणे जावे. बालकाने ................ (नाव) शाळा

/ व्यावसाहयक प्रहशक्षण कदरिय (आिीपासून हनक्र्शचि असल्यास) ................. येर्े उपक्स्र्ि रिावे. (शाळा /

व्यावसाहयक प्रहशक्षण कदरियाचा प्ा).

5. बालकाला ज्याच्या काळजीिंगगि दाखल करण्याि आले आिे त्यांनी बालकासाती योग्य काळजी,

हशक्षण आहण कल्याणाची व्यवस्र्ा करावी.

6. बालकाला अनावर्शयक घटकांशी संपकग वाढहवण्यास अर्वा हविीसंघषग्रस्िाच्या संपकाि येण्यापासून

प्रहिबंि करणयाि यावा.

7. बालकाला अंमली पदार्ग ककवा मनावर पहरणाम करणारे पदार्ग ककवा इिर कोणिेिी मादक पदार्ग

घेण्यापासून प्रहिबंहिि केले जाईल.

¨É½þÉ®úÉ¹]Åõ ¶ÉÉºÉxÉ ®úÉVÉ{ÉjÉ +ºÉÉvÉÉ®úhÉ ¦ÉÉMÉ SÉÉ®ú-+ö, ¨ÉÉSÉÇ 14, 2018/¡òÉ±MÉÖxÉ 23, ¶ÉEäò 1939

211

8. वर नमूद केलेल्या अटींची पूिगिा करण्यासाती, वेळोवेळी सहमिीने हदलेल्या हनदेशांचे पालन केले जाईल.

20 _____________ चा ______________ या हदवशी

(स्वाक्षरी)

अध्यक्ष / सदस्य

बाल कल्याण सधमती

बाल कल्याण सहमिीने जर कािी अंिभूगि केले असेल िर, अहिहरति अटी.

212

¨É½þÉ®úÉ¹]Åõ ¶ÉÉºÉxÉ ®úÉVÉ{ÉjÉ +ºÉÉvÉÉ®úhÉ ¦ÉÉMÉ SÉÉ®ú-+ö, ¨ÉÉSÉÇ 14, 2018/¡òÉ±MÉÖxÉ 23, ¶ÉEäò 1939

नमुना 20

[धनयम 18 (8) पहा]

पालक ककवा योग्य व्यक्ती द्वारे हमीपत्र.

मी

............................

रािणार

घर

क्र.

..........गल्ली..................

गांव

शिर

..........................हजल्िा...........

राज्य

.............याद्वारे

घोहषि

करिो

की,

बाल

कल्याण

सहमिी............................च्या

आदेशानुसार

खालील

शिीच्या

आिारावर..........................................(बालकाचे नाव).................(वय) यास मी, आपल्या काळजी व

संरक्षणाखाली तेवण्यास इच्छूक आिे.

1. जर त्याचे विगन असमािानकारक असेल िर मी सहमिीला िात्काळ कळवीन.

2. जोपयंि मी त्याचा प्रभारी आिे आहण जोपयंि बाल न्याय (मुलांची काळजी व संरक्षण) अहिहनयमािील

ित्वानुसार त्याच्या देखरेखीसाती योग्य िरिूद करेल िसेच बालकाचे कल्याण, हवकास, संरक्षण, आरोग्य आहण

हशक्षणासाती मी माझे सवो्म कायग करीन.

3. त्याच्या आजाराच्या प्रसंगी त्याला जवळच्या दवाखान्यामधये योग्य उपचार हदले जािील.

4. सहमिीने वेळोवेळी हदलेल्या अटींचे पालन करणे िसेच याबाबि वेळोवेळी सहमिीला अिवाल सादर करणे,

मला मान्य आिे.

5. आवर्शयकिेनुसार सहमिीसमोर मी त्याला / हिला सादर करण्याची िमी देिो.

6. बालक माझ्या िाब्यािून हनसटले िर मी िात्काळ सहमिीला अवगि करेन.

हदनांक.................................................

स्वाक्षरी

बाल कल्याण सधमतीपुढे

¨É½þÉ®úÉ¹]Åõ ¶ÉÉºÉxÉ ®úÉVÉ{ÉjÉ +ºÉÉvÉÉ®úhÉ ¦ÉÉMÉ SÉÉ®ú-+ö, ¨ÉÉSÉÇ 14, 2018/¡òÉ±MÉÖxÉ 23, ¶ÉEäò 1939

213

नमुना 21

[धनयम 19(2) पहा]

काळजी व सांरक्षणाची गरज असलेल्या बालकाांचा सामाधजक

तपासणी अहवाल करणेबाबत आदेश.

प्रहि,

बाल कल्याण अहिकारी / सामाहजक कायगकिा / व्यतिी हचकीत्सक / गृिाचा प्रभारी /अशासकीय संस्र्ेचा

प्रहिहनिी

ज्याअर्ी, बाल न्याय(मुलांची काळजी व संरक्षण) अहिहनयम,2015 च्या कलम 31(2) अन्वये

......................यांच्या कडून.......... (बालकाचे नाव), वय...........(अंदाजे),जो........................यांचा

मुलगा/मुलगी.................................आिे. रािणार..................याबाबिचा अिवाल प्राप्ि झाला आिे,

ज्यास बाल न्याय(मुलांची काळजी व संरक्षण) अहिहनयम,2015 च्या कलम 31 अन्वये सहमिी समोर सादर

करण्याि आले आिे.

उपरोति बालकाचा नमूना-22 प्रमाणे सामाहजक िपासणी करणेबाबिचे आपणास आदेश देण्याि येि

आिे. िसेच उति बालकाचा सामाहजक- आर्थर्क आहण कौटुंहबक पार्शवगभूमीबद्दल चौकशी करणेबाबि हनदेश

देण्याि येि आिेि.

सामाहजक चौकशी अिवाल हदनांक............... ककवा त्यापूवी सादर करणेबाबि आपणास हनदेश देण्याि येि

आिेि.

हदनांक ............................

(स्वाक्षरी)

अध्यक्ष / सदस्य

बाल कल्याण सधमती

214

¨É½þÉ®úÉ¹]Åõ ¶ÉÉºÉxÉ ®úÉVÉ{ÉjÉ +ºÉÉvÉÉ®úhÉ ¦ÉÉMÉ SÉÉ®ú-+ö, ¨ÉÉSÉÇ 14, 2018/¡òÉ±MÉÖxÉ 23, ¶ÉEäò 1939

नमुना 22

[धनयम 19 (7) पहा ]

काळजी आधण सांरक्षणाची गरज असलेल्या बालकाांचा सामाधजक

तपासणी अहवाल

अ.क्र...................

बाल कल्याण सहमिी......................च्या समोर सादर.

प्रकरण क्रमांक .............................

सामाहजक िपासणी अिवाल ियार करण्याि आला,द्वारा: बाल कल्याण अहिकारी / सामाहजक कायगकिे /

व्यतिी हचकीत्सक/गृिाचा प्रभारी / अशासकीय संस्र्ेचे प्रहिहनिी/हजल्िा बाल संरक्षण कक्ष.

काळजी आहण संरक्षणाची गरज असलेल्या बालकाचे िपशील:

1. नाव ............................................... .....

2. वय / हदनांक / जन्म वषग ...........................

3. कलग ............................................... .......

4. जाि ................................................... .....

5. िमग ...............................................

6. वडीलांचे नाव ........................................

7. आईचे नाव ......................................

8. पालकांचे नाव ..................................

9. कायमस्वरूपी प्ा ..................................

10. पत्त्याची खूण .........................

11. शेवटच्या हनवासस्र्ानाचा प्ा ................................

12. आई-वडील / कुटुंब सदस्याचे संपकग क्रमांक ......................

13. बालक हदव्यांग आिे का:

िोय / नािी

(i) श्रवणदोष

(ii) बोलण्याि दोष

(iii) शाहरहरक अंपगत्त्व

(iv) मिीमंदत्त्व

(v) इिर (कृपया स्पष्ट्ट करा)

¨É½þÉ®úÉ¹]Åõ ¶ÉÉºÉxÉ ®úÉVÉ{ÉjÉ +ºÉÉvÉÉ®úhÉ ¦ÉÉMÉ SÉÉ®ú-+ö, ¨ÉÉSÉÇ 14, 2018/¡òÉ±MÉÖxÉ 23, ¶ÉEäò 1939

215

14. कौटुंहबक िपशील:

अ.क्र.

(1)

नाव

आहण

नािे

(2)

वय

(3)

कलग

(4)

हशक्षण

(5)

व्यवसाय

(6)

उत्पन्न

(7)

आरोग्याची

क्स्र्िी

(8)

मानहसक

व्यंग्यत्वाचा

इहििास

(9)

व्यसन

(10)

15. कुटुंबािील सदस्यांचे आपापसािील संबंि:

i)वडील आहण आई

सौिादगपूणग / असौिादगपूणग / माहिि नािी

ii)वडील आहण बालक

सौिादगपूणग / असौिादगपूणग / माहिि नािी

iii)आई आहण बालक

सौिादगपूणग / असौिादगपूणग / माहिि नािी

iv)वडील आहण भावंड

सौिादगपूणग / असौिादगपूणग / माहिि नािी

v) आई आहण भावंड

सौिादगपूणग / असौिादगपूणग / माहिि नािी

vi) बालक आहण भावंड

सौिादगपूणग / असौिादगपूणग / माहिि नािी

vii) बालक आहण नािेवाईक

सौिादगपूणग / असौिादगपूणग / माहिि नािी

16. जर बालक हववािीि असेल िर पिी/पत्नी व मुलांचे नाव, वय व इिर िपशील-

17. कुटुंबािील सदस्यांचा गुन्यामधये सिभाग असल्याचा इहििास असेल िर-

अ.क्र. नािे

गुन्याचे

स्वरूप

प्रकरणाची

कायदेशीर

क्स्र्िी

जर

अटक

केली

असेल

िर

कैदेचा

कालाविी

(confinement)

झालेली

हशक्षा

सद्यक्स्र्िी

वडील

सावत्र वडील

आई

216

¨É½þÉ®úÉ¹]Åõ ¶ÉÉºÉxÉ ®úÉVÉ{ÉjÉ +ºÉÉvÉÉ®úhÉ ¦ÉÉMÉ SÉÉ®ú-+ö, ¨ÉÉSÉÇ 14, 2018/¡òÉ±MÉÖxÉ 23, ¶ÉEäò 1939

सावत्र आई

भाऊ

बिीण

इिर(काका,काकू,

आजी आजोबा)

18. िमाबाबिचा दृष्ट्टीकोन.....................................

19. विगमान रािण्याची क्स्र्िी ......................................

20. इिर मित्त्वाचे घटक जर असिील िर ........................

21. बालकाच्या सवयी

अ

ब

i) िूम्रपान करणे

(i)दूरदशगन/हचत्रपट पिाणे

ii) दारू हपणे

(ii) खेळ (बैते /मैदानी खेळ)

iii)अंमली/मादक पदार्ग सेवन(नेमके हलिावे)

(iii) पुस्िक वाचणे

iv) जुगार खेळणे

(iv)िार्थमक काये

(v)हचत्रकला/रंगकाम/अहभनय/

गायन

v) भीक मागणे

(vi) अन्य असल्यास

vi)जास्ि वेळ ऑनलाईन घालहवणे.

vi) इिर असल्यास.

22. अभ्यासक्रमा व्यहिरीति इिर आवडी ......................................

23. व्यतिीमत्व वैहशष्ट्ये आहण उत्कृष्ट्ट गुण.......................

24. बालकाच्या हशक्षणाचे िपशील (लागू असेल िेर्े खूण करा)

(i) हनरक्षर

(ii) पाचवी पयंि हशक्षण

(iii) पाचवी पेक्षा जास्ि पण आतवीपेक्षा कमी हशक्षण

(iv) आतवी पेक्षा जास्ि पण दिावी पेक्षा कमी हशक्षण.

(v) दिावी पेक्षा जास्ि हशक्षण.

25. ज्या शाळेि िोिा हिचे िपशील (योग्य असेल िेर्े खूण करावी):

क. मिामंडळ / नगरपाहलका / पंचायि

¨É½þÉ®úÉ¹]Åõ ¶ÉÉºÉxÉ ®úÉVÉ{ÉjÉ +ºÉÉvÉÉ®úhÉ ¦ÉÉMÉ SÉÉ®ú-+ö, ¨ÉÉSÉÇ 14, 2018/¡òÉ±MÉÖxÉ 23, ¶ÉEäò 1939

217

ख. शासकीय / अनुसूहचि जािी कल्याण शाळा / मागासवगीय कल्याण शाळा

ग. खाजगी व्यवस्र्ापन

घ.राष्ट्रीय बाल कामगार प्रकल्पािंगगि शाळा

26. बालकाबाबि वगगसिका-यांचा दृष्ट्टीकोन ......................................... ...

27. हशक्षक आहण वगगसिकारी यांचा बालकाप्रिी दृष्ट्टीकोन...........................

28. शाळा सोडण्याची कारणे (लागू असेल िेर्े खूण करा)

i) नापास झाल्यामुळे

ii) शाळेिील उपक्रम आवडि नसल्यामुळे

iii) हशक्षकांची उदासीनिा / हवषय समजण्यास असमर्गिा

iv) सम वयस्यकांचा प्रभाव

v) कमाई करण्यासाती आहण कुटुंबास मदि करण्यासाती

vi) पालकांचा अचानक मृत्यू

vii) शाळेिील छळवणूक

viii) शाळेिील कडक वािावरण

ix) शाळेपासून दूर गेल्यामुळे झालेली अनुपक्स्र्िी

x) वयोगटानुसार योग्य हवद्यालय नािी

xi) शाळेिील त्रास

xii) शाळेिील अपमान

xiii) शाहररीक हशक्षा

xiv)सुचनांचे माधयम

(xv) इिर (कृपया स्पष्ट्ट करा)

29. व्यावसाहयक प्रहशक्षण, जर असेल िर ............................................... ......

30. रोजगार िपशील, जर असेल िर ........................................... ....

31. उत्पन्नाचा िपशील: ............................................ ...

32. कामाचा िपशील (व्यावसाहयक प्रहशक्षण सोडण्याची कारणे, काम आहण कमगचा-यांबाबिचा

दृष्ट्टीकोन).......................

33. बिुिेक हमत्र आिेि (लागू असेल िेर्े खूण करा)

i) हशहक्षि

ii)हनरक्षर

iii) एकाच वयोगटािील

iv) वयाने मोते

v) वयाने लिान

vi) समकलगी

218

¨É½þÉ®úÉ¹]Åõ ¶ÉÉºÉxÉ ®úÉVÉ{ÉjÉ +ºÉÉvÉÉ®úhÉ ¦ÉÉMÉ SÉÉ®ú-+ö, ¨ÉÉSÉÇ 14, 2018/¡òÉ±MÉÖxÉ 23, ¶ÉEäò 1939

vii)हवषमकलगी

viii)व्यसनी

ix) गुन्िेगारी पार्शवगभूमी असणारे.

34. बालकाचा हमत्रांप्रिी दृष्ट्टीकोन ................................

35. हमत्रांचा बालकाप्रिी दृष्ट्टीकोन.................................

36. शेजारील पहरसराचे हनरीक्षण (बालकावर शेजारच्या प्रभावाचे मूल्यांकन करण्यासाती) .......................

37. बालकाची मानहसक क्स्र्िी: (विगमान आहण भूिकाळािील) .................................

38. बालकाची शारीहरक क्स्र्िी: (सधयाची आहण पूवीची) ...............................

39. बालकाची आरोग्यहवषयक क्स्र्िी-

i)र्शवसनासंबंिी संबंिी हवकार-

आिे /माहििी नािी / नािी

ii)श्रवणदोष -

आिे /माहििी नािी / नािी

iii)नेत्र आजार-

आिे /माहििी नािी / नािी

iv) दािांचे आजार-

आिे /माहििी नािी / नािी

v)िदयाचे आजार -

आिे /माहििी नािी / नािी

vi)त्वचेचे आजार -

आिे /माहििी नािी / नािी

vii)लैंहगक संक्रहमि आजार-

आिे /माहििी नािी / नािी

viii)मज्जासंस्र्ेसंबंिीचा हवकार -

आिे /माहििी नािी / नािी

ix)मानहसक अपंगत्व -

आिे /माहििी नािी / नािी

x)शारीहरक अपंगत्व -

आिे /माहििी नािी / नािी

xi)मूत्रमागाि संक्रमण हवकार -

आिे /माहििी नािी / नािी

xii)इिर (कृपया स्पष्ट्ट करा) -

40. बालकाला कािी व्यसन आिे का िोय/नािी.

40(1) व्यसनाचा प्रकार

41. सहमिीसमोर सादर करण्यापुवी बालक कोणासोबि वास्िव्यास िोिे

(i) पालक (पालक) - आई / वडील / दोन्िी

(ii) भावंड / रतिाचे नािेवाईक

(iii) पालक - नािे

(iv) हमत्र

(v) रस्त्यावर

(vi) रात्र हनवारा

(vii) अनार्ालय / वसिीगृि / ित्सम घर

(viii) इिर (कृपया स्पष्ट्ट करा)

42. बालकाची घरािून पळून जाण्याची प्रवृ्ी /इहििास असेल िर .....................

¨É½þÉ®úÉ¹]Åõ ¶ÉÉºÉxÉ ®úÉVÉ{ÉjÉ +ºÉÉvÉÉ®úhÉ ¦ÉÉMÉ SÉÉ®ú-+ö, ¨ÉÉSÉÇ 14, 2018/¡òÉ±MÉÖxÉ 23, ¶ÉEäò 1939

219

43. घरािील हशस्िीबाबि पालकांचा दृष्ट्टीकोन व त्याबाबि बालकाची प्रहिक्रीया...............

44. कुटुंब सोडण्याची कारणे (लागू असेल िेर्े खूण करा)

(i) आईवडील/ पालक /सावत्र आईवडील यांच्याद्वारे गैरविगन

(ii) रोजगाराच्या शोिाि

(iii) हमत्रमंडळींचा प्रभाव

(iv) आई-वहडलांची असमर्गिा

(v) आई-वहडलांचा गुन्िेगारी व्यविार

(vi) आई-वहडलांचे हवभाजन

(vii) आई-वहडलांचा मृत्यू

(viii) गरीबी

(ix) इिर (कृपया स्पष्ट्ट करा)

45. बालक िरहवले आिे का?

45(1) जर बालक िरहवले असेल िर आई-वहडलांनी िक्रार दाखल केली आिे काय,

46. बालक एखाद्या अपरािाचा बळी आिे का?

िो / नािी

47. बालकासोबि झालेल्या गैरविगनाचे प्रकार (लागू असेल िेर्े खूण करा)

(i) शाक्ब्दक गैरविगन - पालक / भावंड / हनयोतिे / इिर (कृपया स्पष्ट्ट करा)

(ii) शारीहरक शोषण

(iii) लैंहगक अत्याचार- पालक / भावंड / हनयोतिे / इिर (कृपया स्पष्ट्ट करा)

(iv) इिर - पालक / भावंड / हनयोतिे / इिर (कृपया स्पष्ट्ट करा)

48. बालकासोबि झालेल्या वाईट वागणूकीचे प्रकार (लागू असेल िेर्े खूण करा).

i) भोजन न देणे - पालक / भावंड /हनयोतिा / इिर (कृपया स्पष्ट्ट करा)

ii) हनदगयीपणे मारिाण- पालक / भावंड / हनयोतिे / अन्य (कृपया स्पष्ट्ट करा)

iii) दुखापि करणे- पालक / भावंड / हनयोतिे / अन्य (कृपया स्पष्ट्ट करा)

iv) पालक / भावंड / हनयोतिे / अन्य (कृपया स्पष्ट्ट करा)

v) इिर (कृपया स्पष्ट्ट करा) / भावंड / हनयोतिे / इिर (कृपया स्पष्ट्ट करा)

48. बालकाचे शोषण

i) पैसे न देिा काम करहवणे.

ii) कमी दराि जास्ि वेळ काम करून घेणे

iii) इिर (कृपया स्पष्ट्ट करा)

49. बालकाला कुतल्यािी कारणासाती हवकि घेिले ककवा हवकले ककवा मानवी वाििूकीसाती ककवा इिर

कारणासाती हवकले आिे का?

िोय / नािी

50. बालकाचा भीक मागण्यासाती वापर करण्याि आला आिे का?

िोय / नािी

220

¨É½þÉ®úÉ¹]Åõ ¶ÉÉºÉxÉ ®úÉVÉ{ÉjÉ +ºÉÉvÉÉ®úhÉ ¦ÉÉMÉ SÉÉ®ú-+ö, ¨ÉÉSÉÇ 14, 2018/¡òÉ±MÉÖxÉ 23, ¶ÉEäò 1939

51. बालकाचा कोणिीिी टोळी ककवा प्रौढांद्वारे/ प्रौढांच्या गटाकडून वापर ककवा त्याचा अंमली पदार्ाच्या

कामासाती वापर केला आिे काय :

िोय / नािी

52. मागील संस्र्ा , प्रकरणाचा इहििास आहण वैयक्तिक काळजी आराखडा, जर असल्यास: ....................

53. गुन्िेगाराचा िपशील: (जसे नाव, वय, संपकग क्रमांक, प्ा, शाहररीक गुण, कुटुंबासोबिचे नािे, मधयस्र्ाचा

समावेश गावािील एखाद्या इिर बालकासोबि गुन्िेगाराने गैरविगन/शोषण केले आिे काय / बालक

गुन्िेगाराच्या संपकाि कसा आला) ..................................... .................................................. ..........

.................................................. ...................

54. बालकांचा गुन्िेगाराबाबिचा दृष्ट्टीकोन ...............................

55. पोहलसांना माहििी देण्याि आली आिे ककवा नािी ........................................

56. गुन्िेगाराहवरूधद जर कािी कारवाई करण्याि आली असेल ................................

57. इिर कोणिेिी अहभप्राय ............................................. ..............

चौकशीचे धनष्कर्ष

1. भावनात्मक घटक ...............................

2. शारीहरक क्स्र्िी ..............................

3. बुहद्धम्ा ...........................................

4. सामाहजक आहण आर्थर्क घटक .........................

5. समस्येची संभाव्य कारणे: .....................

6. गुन्याची कारणे / योगदान घटक यासि प्रकरणाचे हवर्शलेषण

7. बालकाला काळजी व संरक्षणाची गरज असल्याची कारणे ..........................

8. िज्ज्ञांची मिे..............................

9. मनो-सामाहजक िज्ज्ञांचे मूल्यांकन ......................

10. िार्थमक कारक .....................................

11. बालकाला ज्या कुटुंबाि पुन:स्र्ाहपि करावयाचे आिे त्याचे जोखीम हवर्शलेषण ......................

12. मागील संस्र्ा / प्रकरणाचा इहििास आहण वैयक्तिक काळजी आराखडा, जर असल्यास: ..........

13. बालकाला मनोवैज्ञाहनक सिाय्य,पुनवगसन व पुनएगकाक्त्मकरण याबाबि बालहवकास अहिकारी /

व्यतिीहचकीत्सक / सामाहजक कायगकिा यांची हशफारस आहण सुचहवण्याि आलेली योजना ........................

...

स्वाक्षरी

(धनयुक्त करण्यात आलेल्या व्यक्तीची)

¨É½þÉ®úÉ¹]Åõ ¶ÉÉºÉxÉ ®úÉVÉ{ÉjÉ +ºÉÉvÉÉ®úhÉ ¦ÉÉMÉ SÉÉ®ú-+ö, ¨ÉÉSÉÇ 14, 2018/¡òÉ±MÉÖxÉ 23, ¶ÉEäò 1939

221

नमुना 23

[धनयम 19 (21) पहा]

बालकाचे समपषण करणेसाठीचा अजष

हदनांक

प्रहि,

बाल कल्याण सहमिी,

हजल्िा ...........

मी / आम्िी ................... (अजगदाराचे नाव)................... (बालकासोबिचे नािे) वय ........... वषग वयाचे

असून,..........................(बालकाचे नाव) यास बाल कल्याण सहमिीसमोर समपगण करावयाचे आिे.कारण

हक................................(समपगण करावयाचे कारण).

मला/आम्िाला संपूणग बाबीची जाणीव असून मी/आम्िी पूणग शुधदीमधये बाल कल्याण सहमिीला अजग

करीि आिोि. मला..............................(बालकाचे नाव) याच्या समपगणाचा हनणगय घेण्याकरिा कोणत्यािी

व्यतिीने जबरदस्िी केलेली नािी ककवा िा हनणगय घेण्यास प्रभाहवि केले नािी. जर बालकाला द्क ग्रिणासाती

देण्याि आले असेल िर मला कोणिािी आक्षेप असणार नािी. बालकाला समपगण केल्यामुळे िोणा-या

पहरणामाची मला पूणग जाणीव आिे.

अजगदाराची पूणग स्वाक्षरी /

अंगठ्याचा तसा (बाल कल्याण सहमिीस आवर्शयक

वाटल्यास)

नाव आहण प्ा .....................................

(ज्यांच्यासमोर अजग सादर करण्याि आला त्या

अधयक्ष / सदस्यांची स्वाक्षरी)

उपक्स्र्ि: ____________________

हदनांक .....................

वेळ .....................

हतकाण ...................

222

¨É½þÉ®úÉ¹]Åõ ¶ÉÉºÉxÉ ®úÉVÉ{ÉjÉ +ºÉÉvÉÉ®úhÉ ¦ÉÉMÉ SÉÉ®ú-+ö, ¨ÉÉSÉÇ 14, 2018/¡òÉ±MÉÖxÉ 23, ¶ÉEäò 1939

नमुना 24

[धनयम 19(21) पहा]

समपषणाचे बांिपत्र

प्रकरण क्रमांक ..................

पुन्िा ..................... मधये

मी / आम्िी,खालीलप्रमाणे ................ कौटुंहबक नाव /प्रर्म नाव ........... येर्े रािणार असून ............

(बालकाचे नाव).................(वय)............................(जन्म िारीख) असून यास समर्थपि करीि आिोि,

कारण की....................................

(ii) मी / आम्िी स्वि: आमच्या बालकास समर्थपि करीि आिोि, यासाती आमच्यावर कोणत्यािी प्रकारची

जबरदस्िी दबाव, िमकी, लाच, कोणत्यािी प्रकारची भरपाई करण्याि आलेली नािी.

(iii) मला/आम्िाला समपगणाच्या पहरणामाबाबि संपूणग माहििी व सल्ला देण्याि आला आिे. िसेच समपगणाच्या

60 व्या हदवसापयंि आम्िी समपगण बंिपत्र मागे घेिले नािी, िर बालकावर आमचा कोणिािी अहिकार

असणार नािी याबाबि आम्िाला जाणीव आिे.

(iv) मला/आम्िाला समपगणाच्या पहरणामाबाबि संपूणग माहििी देण्याि आली आिे. िसेच समपगणाच्या 60 व्या

हदवसापयंि आम्िी समपगण बंिपत्र मागे घेिले नािी, िर आमचे बालक आहण मी/आम्िी यांचे कायदेशीर नािे

संपुष्ट्टाि येईल याची मला जाणीव आिे.

(v) मला/ आम्िाला या बाबीची जाणीव आिे की आमच्या बालकाला देशािील ककवा देशाबािेरील व्यातिीला

द्क म्िणून हदले जाऊ शकिे आहण यास माझी/आमची संमिी आिे.

(vi) मला/आम्िाला याची जाणीव आिे हक, माझ्या/आमच्या बालकाला द्क म्िणून हदल्यांनिर बालक व

द्क पालक यांच्या मधये कायमचे नािे ियार िोईल आहण िद्नंिर मी/आम्िी बालकावर ितक सांगिा येणार

नािी.

(vii) मी / आम्िी इच्छा /अहनच्छा व्यति करिो की, (लागू असेल िेर्े खूण करावी) बालक ज्यावेळेस त्याच्या

मूळ पालकांना शोिायला येईल त्यावेळेस ,माझी/आमची ओळख आहण प्ा उघड करण्याि यावा/उघड

करण्याि येवू नये.

(viii) मी / आम्िी जािीर करिो की मी / आम्िी वरील हविाने काळजीपूवगक वाचली आिेि आहण िी पूणगपणे

समजली आिेि.

हदनांक............................................

[समपषण करणा-या व्यक्तीची स्वाक्षरी ककवा अांगठ्याचा ठसा

]

2. साक्षीदारांची जािीरनामा

आम्िी उपरोति समपगणाचे साक्षीदार आिोि.

(अ) पहिल्या साक्षीदाराची स्वाक्षरी, नाव व प्ा

.................................................. .........................

¨É½þÉ®úÉ¹]Åõ ¶ÉÉºÉxÉ ®úÉVÉ{ÉjÉ +ºÉÉvÉÉ®úhÉ ¦ÉÉMÉ SÉÉ®ú-+ö, ¨ÉÉSÉÇ 14, 2018/¡òÉ±MÉÖxÉ 23, ¶ÉEäò 1939

223

(ब) दुस-या साक्षीदाराची सिी, नाव व प्ा

.................................................. ........................

3. बाल कल्याण सहमिीचे प्रमाणन

आम्िी या द्वारे प्रमाहणि करिो की उपरोति व्यतिी आहण साक्षीदार माझ्यासमोर िजर िोिे आहण या हदवशी

माझ्यासमोर कागदपत्रांवर सिी करण्याि आलेली आिे.

हदनांक-

सदस्य / अध्यक्षाांची सही / धशक्का

बाल कल्याण सधमती

224

¨É½þÉ®úÉ¹]Åõ ¶ÉÉºÉxÉ ®úÉVÉ{ÉjÉ +ºÉÉvÉÉ®úhÉ ¦ÉÉMÉ SÉÉ®ú-+ö, ¨ÉÉSÉÇ 14, 2018/¡òÉ±MÉÖxÉ 23, ¶ÉEäò 1939

नमुना 25

[धनयम 19(28) पहा]

बालकाला दत्तकग्रहणासाठी मुक्त घोधर्त करणेबाबत प्रमाणपत्र.

1. बाल न्याय (मुलांची काळजी व संरक्षण) अहिहनयम,2015 च्या कलम 38 अन्वये

.........................बाल कल्याण सहमिी च्या अहिकारांचा वापर करून िी सहमिी आदेश

क्र......................हदनांक...............अन्वये हवशेष द्क संस्र्ा /बालकांची काळजी घेणा-या

संस्र्ा(नाव व प्ा) च्या देखरेखीखाली तेवण्याि आलेले बालक................जन्म िारखेच्या

आिारावर अहिहनयमानुसार खालील आिारावर द्कग्रिणासाती मुति असल्याचे घोहषि करण्याि

येि आिे.

 पहरवीक्षा अहिकारी/बाल हवकास अहिकारी/सामाहजक कायगकिा/व्यतिी हचकीत्सक/इिर

यांचा चौकशी अिवाल(प्रकरणानुसार).हवशेष द्क संस्र्ा , हजल्िा बाल संरक्षण अहिकारी

यांच्याकडून प्राप्ि चौकशी अिवाल आहण आयपीसी च्या कलम 317 अन्वये पोहलस चौकशी

अिवाल(पहरत्यागीि/ सापडलेले/प्रकरणानुसार) आवर्शयक रािील.

 बालकाचे जैहवक पालक/कायदेशीर पालक यांनी सहमिीसमोर सादर केलेले समपगण

बंिपत्र(हदनांक)

 बालकाला पुनस्र्ाहपि करण्यासाती अहिहनयमाच्या कलम 40(1) व द्कग्रिण हनयम व

हनयमावली अन्वये प्रयत्न करण्याि आले िर्ाहप, बालकाचे जैहवक पालक/कायदेशीर पालक

असल्याबाबि आजिागायि कोणीिी दावा केला नािी याबाबि हजल्िा बाल संरक्षण

अहिकारी/बालकांच्या काळजीसाती कायगरि संस्र्ा/हवशेष द्क संस्र्ा यांचे घोषणापत्र.

2. असे प्रमाहणि करण्याि येिे की-

 जैहवक पालक/कायदेशीर पालक, जे उपलब्ि असिील ,त्यांना बालकाला द्कग्रिणासाती

दाखल करणे यासाती संमिी हदल्यानंिर बालक व त्याचा/हिचे कुटूंबीय यांचे कायदेशीर नािे

संपुष्ट्टाि येईल याबाबि आवर्शयक िी माहििी व पहरणाम याबाबि अवगि करण्याि आले

आिे.

 जैहवक पालक/कायदेशीर पालक यांनी आवर्शयक कायदेशीर नमुन्यामधये स्वेछेने संमिी हदली

आिे.यासाती त्यांना कोणिेिी प्रलोभन, रतकम ककवा भरपाईचे आहमष दाखहवण्याि आलेले

नािी.आहण आवर्शयक असेल िेर्े आईची संमिी बालकाच्या जन्मानंिर घेण्याि आली आिे.

¨É½þÉ®úÉ¹]Åõ ¶ÉÉºÉxÉ ®úÉVÉ{ÉjÉ +ºÉÉvÉÉ®úhÉ ¦ÉÉMÉ SÉÉ®ú-+ö, ¨ÉÉSÉÇ 14, 2018/¡òÉ±MÉÖxÉ 23, ¶ÉEäò 1939

225

 हवशेष द्क संस्र्ा /बालकांच्या काळजीसाती कायगरि संस्र्ा ज्यांना बालकाची जबाबदारी

सोपहवण्याि आली आिे िे CARINGS वर बालकाचे छायाहचत्र आहण इिर आवर्शयक

िपशील समाहवष्ट्ट करिील आहण अशा मुलाला अहिहनयम आहण द्क हवहनयम मधये नमूद

केलेल्या प्रहक्रयेनुसार अवलंब करिील.

अध्यक्ष आधण सधमतीचे सदस्य याांची स्वाक्षरी

(बाल कल्याण सहमिीची मोिर)

हदनांक:

हतकाण:

प्रहि: बालकांची काळजी घेणा-या संस्र्ा/हवशेष द्क संस्र्ा/ संबंिीि हजल्िा बाल संरक्षण कक्ष यांना माहििी

आहण आवर्शयक कायगवािीसाती

(स्वाक्षरी: आधण मोहर)

धदनाांक:

226

¨É½þÉ®úÉ¹]Åõ ¶ÉÉºÉxÉ ®úÉVÉ{ÉjÉ +ºÉÉvÉÉ®úhÉ ¦ÉÉMÉ SÉÉ®ú-+ö, ¨ÉÉSÉÇ 14, 2018/¡òÉ±MÉÖxÉ 23, ¶ÉEäò 1939

नमुना 26

[धनयम 20 (1) पहा]

सधमतीसाठी प्रकरण सधनयांत्रण पत्रक

प्रकरण सधनयांत्रण पत्रक

(एकापेक्षा जास्ि बालक असल्यास वेगळ्या पत्रकांचा वापर केला जाऊ शकिो)

बाल कल्याण सहमिी, हजल्िा ..........................

प्रकरण क्रमांक .............................चे ............

प्रकरण नाव:

पोहलस स्टेशन.........................................

कलमांिगगि...........................................

हदनांक.......................................................

प्र.चौ.अ.क्र./जीडी/डीडी क्र.

...................................................................

पहरहवक्षा अहिका-याचे नाव

................................

िपासणी अहिका-याचे नाव

.................................

बालकाचे तपशील

नाव

आईवडील/पालक यांचा

संपकग क्रमांक

सधयाचा प्ा

कायमचा प्ा

सधमतीसमोर बालकाला सादर केल्याचा वेळ व धदनाांक.........................................

पधहल्या सादरीकरणाचा धदनाांक व वेळ...............................................................

सी.आर.पी.सी.च्या कलम 54 अन्वये वैद्यकीय तपासणी अहवाल धदनाांक(जर असेल तर)

¨É½þÉ®úÉ¹]Åõ ¶ÉÉºÉxÉ ®úÉVÉ{ÉjÉ +ºÉÉvÉÉ®úhÉ ¦ÉÉMÉ SÉÉ®ú-+ö, ¨ÉÉSÉÇ 14, 2018/¡òÉ±MÉÖxÉ 23, ¶ÉEäò 1939

227

वय धनिारण

गुन्िा घडला त्या हदवशीचे वय...............................................

वय हनिारणाचा हदनाक........................................................

वय हनिारणासाती लागलेला वेळ..........................................

हनिारण कोणी केले... सहमिी

वापरण्याि आलेले पुरावे- कागदपत्रे वैद्यकीय

बालकाला दाखल करणे

बालगृिामधये................................

यांच्या हनरीक्षणाखाली पातहवले(संस्र्ेचे नाव)

......................पासून...................पयंि

प्रगती अहवाल

(प्रकरणाच्या प्र्म सुनावणीच्या धदवशी तयार करावयाचे वेळापत्रक)

कायषवाही

धनिाधरत धदनाांक

वास्तधवक धदनाांक

वय हनिारण

हदनांक.................

सामाहजक

िपासणी

अिवाल(नमुना

क्र.22)

हदनांक.................

पुढील िपासणीच्या अनुषंगाने अिवाल

सादर करणे, जर असेल िर,

हदनांक.................

बालकाचा जबाब

हदनांक.................

वैयतिीक काळजी आराखडा(बालकांच्या

काळजी

घेणा-या

संस्र्ामधये

दाखल

बालकाच्या बाबिीि दाखल झाल्यापासून

एका महिन्याच्या आि ियार करावा)

हदनांक.................

हनपटारा(अंहिम आदेश)

हदनांक.................

प्रकरणाचा हनपटारा झाल्यानंिरचा आढावा हदनांक.................

स्वाक्षरी/-

बाल कल्याण सधमती

228

¨É½þÉ®úÉ¹]Åõ ¶ÉÉºÉxÉ ®úÉVÉ{ÉjÉ +ºÉÉvÉÉ®úhÉ ¦ÉÉMÉ SÉÉ®ú-+ö, ¨ÉÉSÉÇ 14, 2018/¡òÉ±MÉÖxÉ 23, ¶ÉEäò 1939

नमुना 27

[धनयम 22 (2) आधण 23(2) पहा]

बाल न्याय (बालकाांची काळजी व सांरक्षण) अधिधनयम,2015 अन्वये बालकाांच्या

काळजी घेणा-या सांस््ेची नोंदणी प्रमाणपत्रासाठी करावयाचा अजष

प्रहि,

महिला व बाल हवकास हवभाग,

मिाराष्ट्र शासन

1. बालकांच्या काळजी घेणा-या संस्र्ा चालहवण्यास इच्छूक अजगदार/संस्र्ा िपशील:

(i) बाल न्याय (मुलांची काळजी व संरक्षण) अहिहनयम 2015 च्या कलम 2(21) अनुसार संस्र्ेचा प्रकार

.........................

(ii) संस्र्ेचे / संघटनेचे नाव ..........................................................................

(iii) संबंिीि अहियमांिगगि नोंदणी झालेल्या संस्र्ेचा/संघटनेचा नोंदणी क्रमांक व नोंदणीचा हदनांक (सोबि

जोडावे-नोंदणीसंबंिी साक्षांहकि कागदपत्रे आहण हनयमावली, घटनापत्रक) आहण बालकांच्या काळजीसाती

कायगरि संस्र्ा चालहवण्यासंबिीि िरिूदी, असा संस्र्ा चालहवण्यासातीचा प्रशासनाचा तराव)

(iv) संस्र्ा / संघटना चालहवण्यासाती वैििा कालाविी ..............................

(v) अजगदार / संस्र्ा / संघटना यांचा संपूणग प्ा ...................

(vi) एसटीडी कोड / दूरधवहन क्र. .......................................... ........

(vii) एसटीडी कोड / फॅतस क्रमांक .......................................... ..................

(viii) ई-मेल प्ा ........................................... .................

(ix) संस्र्ा देशभर कायगरि आिे का,जर िोय असेल िर, अन्य राज्यांिील त्यांच्या शाखांचे प्े द्या

..................... कृपया राज्य ककवा हजल्िा नमूद करावा.

(x) संस्र्ा / संघटनेला याआिी मान्यिा नाकारण्याि आली आिे काय िोय / नािी

(xi) ज्या अजाच्या अनुषंगाने संस्र्ा / संघटनेला याआिी मान्यिा नाकारण्याि आली त्याचा संदभग.

अ) नाकारण्याि आल्याची िारीख ..............................................

आ)कोणत्या हवभागाकडून नोंदणी नाकारण्याि आली............ .

(xi) बालकांची काळजी घेणारी संस्र्ा म्िणून नोंदणी नाकारण्याचे कारण ........................................

(xiii) संस्र्ा /संघटनेला काळ्या यादीि टाकण्याि आले आिे काय: िोय / नािी

¨É½þÉ®úÉ¹]Åõ ¶ÉÉºÉxÉ ®úÉVÉ{ÉjÉ +ºÉÉvÉÉ®úhÉ ¦ÉÉMÉ SÉÉ®ú-+ö, ¨ÉÉSÉÇ 14, 2018/¡òÉ±MÉÖxÉ 23, ¶ÉEäò 1939

229

2. बालकांची काळजी घेणारी संस्र्ा म्िणून प्रस्िाहवि संस्र्ेचे िपशील

प्रस्िाहवि बालकांची काळजी घेणा-या संस्र्ेचे नाव .....................

i. बालकांची काळजी घेणारी संस्र्ेचा प्रकार (कलम 2(21) अंिगगि)..........................

ii. बालकांची काळजी घेणारी प्रस्िाहवि संस्र्ा ककवा संघटनेचा संपूणग प्ा / स्र्ान

iii. एसटीडी कोड / दूरधवनी क्रमांक .........................

iv. एसटीडी कोड / फॅतस क्रमांक ..............................

v. ई-मेल प्ा ............................................ ..............................

vi. प्रस्िाहवि बालकांची काळजी घेणारी संस्र्ा संस्र्ेचा पहरसर मालकीचा आिे ककवा भाड्याने घेिला

आिे (छायाहचत्र जोडावेि)

3. संपकग (प्रस्िाहवि बालकांच्या काळजीसाती कायगरि संस्र्ेचे नाव आहण अंिर):

(i) मुख्य रस्िा ..................

(ii) बसस्र्ान ......................

(iii) रेल्वे स्टेशन ...............

(iv) दवाखाना ..................

(v) शाळा ....................

(vi) व्यावसाहयक प्रहशक्षण कदरिय ...

(vii) कोणिीिी मित्त्वाची खूण ...............

4. पायाभूि सुहविा

(i) खोल्यांची संख्या (मापनासि उल्लेख) ................ (फोटो संलग्न करावेि)

(ii) शौचालयांची संख्या (मापनासि उल्लेख) ............ (फोटो संलग्न करावेि)

(iii) हकचनची संख्या (मापनासि उल्लेख) .............. (फोटो संलग्न करावेि)

(iv) आजारपणासाती दरम्यान लागणा-या खोलीची संख्या ............ (फोटो संलग्न करावेि)

(iv)

इमारिीच्या ब्लू कप्रटची कॉपी (इमारिीचा अस्सल रेखाटन आराखडा) आहण

भोगवटा(occupation) प्रमाणपत्र सोबि जोडावे.

(vi) अनपेहक्षि आप्ीचा सामना करण्यासातीच्या रचनेमधये करण्याि आलेल्या बदलाचा देखील

उल्लेख करावा:

(i) आग

(ii) भूकंप

(iii) इिर कोणिीिी व्यवस्र्ा

(iv) हपण्याचे पाण्याची व्यवस्र्ा

(v) स्वच्छिा आहण स्वच्छिा राखण्यासाती व्यवस्र्ा:

(vi) कीटक हनयंत्रण

230

¨É½þÉ®úÉ¹]Åõ ¶ÉÉºÉxÉ ®úÉVÉ{ÉjÉ +ºÉÉvÉÉ®úhÉ ¦ÉÉMÉ SÉÉ®ú-+ö, ¨ÉÉSÉÇ 14, 2018/¡òÉ±MÉÖxÉ 23, ¶ÉEäò 1939

(vii) कचरा हवल्िेवाट

(viii) सातवणूक जागा.

(ix) इिर कोणिीिी व्यवस्र्ा

(x) भाडे करारपत्र / इमारि देखभाल खजाचे अंदाजपत्र (जे लागू असेल िे) (भाडे कराराची

नोंदणीकृि प्रि जोडावी)

(xi) आपत्कालीन पहरक्स्र्िीि बालके व कमगचारी यांच्यासाती वाििुक व्यवस्र्ा.

5. संस्र्ा / संघटनेची क्षमिा-

i). बालकांची संख्या (0-6 वषे), गृिामधये उपक्स्र्ि / प्रस्िाहवि (जर असेल िर)

ii). बालकांची संख्या (6-10 वषे), गृिामधये उपक्स्र्ि / प्रस्िाहवि (जर असेल िर)

iii). बालकांची संख्या (11-15 वषे), गृिामधये उपक्स्र्ि / प्रस्िाहवि (जर असेल िर)

iv). बालकांची संख्या (16-18 वषे), गृिामधये उपक्स्र्ि / प्रस्िाहवि (जर असेल िर)

v). बालकांची संख्या (18-21 वषे), गृिामधये उपक्स्र्ि / प्रस्िाहवि (जर असेल िर)

6. हवद्यमान बालकांची काळजी घेणारी संस्र्ेमधये बालकांना तेवण्याि येिे याबाबि बाल कल्याण सहमिी/बाल

न्याय मंडळ यांना कळहवण्याि आले आिे काय,

िोय / नािी

7. उपलब्ि सुहविा

(i) शैक्षहणक सुहविा ............................................. ..

(ii) आरोग्य िपासणी ककवा आपत्कालीन वैद्यकीय व्यवस्र्ा, िपासणीची वारंवारिा, कोणत्या

िपासण्या करण्याचे प्रस्िाहवि आिे......................

(iii) मनोरंजन सुहविा / खेळण्याचे मैदान ..................................

(iv) व्यावसाहयक प्रहशक्षण सुहविा ........................................

(v) बालकांच्या हवकासावर पहरणाम करणा-या इिर कोणत्यािी सुहविा.

(vi) अशा सेवांचा लाभ घेण्यासाती मुलांच्या वाििूकीसातीची सुहविा.

(vii) बालकांच्या व कमगचा-यांची देखरेख करण्यासाती बायोमेहरक उपकरण कायगरि आिे काय

िोय / नािी

8. कमगचारी िपशील

(i) नाव आहण पदनामासि कमगचा-यांची िपशीलवार यादी .................................

(ii) कमगचा-यांचे हशक्षण आहण अनुभव ......................................... ...

(iii) भागीदार संस्र्ेचे नाव

(iv) संस्र्ेच्या मुख्य पदाहिका-याचे नाव

¨É½þÉ®úÉ¹]Åõ ¶ÉÉºÉxÉ ®úÉVÉ{ÉjÉ +ºÉÉvÉÉ®úhÉ ¦ÉÉMÉ SÉÉ®ú-+ö, ¨ÉÉSÉÇ 14, 2018/¡òÉ±MÉÖxÉ 23, ¶ÉEäò 1939

231

(iv) मुलींसाती कायगरि सवग संस्र्ांच्या बाबिीि सवग महिला कमगचारी अहनवायग आिेि.

9. अजगदाराची पार्शवगभूमी (संस्र्ा / संघटना)

(i) मागील िीन वषांि संस्र्ेचे प्रमुख उपक्रम (वार्थषक अिवालाची प्रि जोडावी)

(ii) व्यवस्र्ापकीय सहमिी / हनयामक मंडळ यांच्या नावाची यादी सोबि जोडलेल्या नमून्याि

(हनयामक मंडळाचा वार्थषक तराव सोबि जोडावा)

(iii) संस्र्ेची मालम्ा / पायाभूि सुहविा याची यादी.

(iv) संस्र्ा, परदेशी योगदान (हवहनयमन) अहिहनयम, 1976 अंिगगि नोंदणीकृि आिे काय( नोंदणीचे

प्रमाणपत्र सोबि जोडावे)

(v) मागील दोन वषाि हमळालेल्या परदेशी देणग्यांचा िपशील (संलग्न-संबंहिि कागदपत्रे)

(vi) इिर मागाने हमळालेल्या अनुदानाचा स्त्रोि (जर असेल िर), योजना / प्रकल्पाचे नाव, उद्देश

रतकम, इत्यादीं.

(vii) हनिीच्या इिर स्त्रोिांची यादी (जर असेल िर) .

(viii) एजन्सीचे आक्स्ित्वाि असलेल्या बँक खात्याचा िपशील, शाखा कोड खािे क्र.

(ix) प्रस्िाहवि अनुदानासाती एक स्विंत्र बँक खािे उघडण्यासाती एजन्सी सिमि आिे की नािी

(x) अजग केल्यानंिर लगेचच हकमान सरासरी रु. 2,00,000 / - इिकी हशल्लक असावी.

(xii) जोडपत्र - मागील िीन वषांच्या खात्याचे छायाहचत्र सोबि जोडावे :

i. लेखापहरक्षण अिवाल

ii. उत्पन्न आहण खचग खािे

iii. पाविी आहण देयक खािे

iv. संस्र्ेचा िाळेबंद

मी असे घोहषि करिो की, बालकांची काळजी घेणारी संस्र्ा बाल संरक्षण िोरण आहण बाल न्याय

अहिहनयम,2015 व िे हनयम याप्रमाणे कायग करील.

मी घोहषि करिो की प्रशासकीय मंडळ /व्यवस्र्ापन सहमिी यावर कायगरि ____ सदस्य कदरिय / राज्य सरकारचा

कमगचारी म्िणून कायगरि आिेि, आहण त्यांना योग्य प्राहिका-यांकडून ना-िरकि प्रमाणपत्र प्रदान करण्याि

आले आिे आहण बालकांची काळजी घेणारी संस्र्ेकडून त्यांना नगद ककवा प्रकारची कोणिीिी फायदे प्राप्ि

िोणार नािी.

232

¨É½þÉ®úÉ¹]Åõ ¶ÉÉºÉxÉ ®úÉVÉ{ÉjÉ +ºÉÉvÉÉ®úhÉ ¦ÉÉMÉ SÉÉ®ú-+ö, ¨ÉÉSÉÇ 14, 2018/¡òÉ±MÉÖxÉ 23, ¶ÉEäò 1939

मी जािीर करिो की, संस्र्ेशी संबंिीि कोणत्यािी व्यतिीचा यापुवी अनैहिक कृिी, बालकांचे शोषण ककवा

बाल कामगार तेवणे अशा अपरािामधये समावेश असल्याचे आढळून आले नािी. िसेच या संस्र्ेला कदरिय ककवा

राज्य सरकारद्वारे किीच काळ्या यादीि टाकण्याि आले नािी.

मी िे घोहषि करिो की, बालकांची काळजी घेणारी संस्र्ेचा आहण त्याच्या पहरसराचा उपयोग केवळ या अजाच्या

मुा्द्दा क्र. 2 (ii) मधये नमूद केलेल्या उद्देर्शयासाती करण्याि येईल.

बालकांची काळजी घेणारी संस्र्ेची मुळ पहरसरािून इिर हतकाणी स्र्लांिरण करण्याआिी महिला व बाल

हवकास हवभागाच्या योग्य प्राहिका-याची परवानगी घेिली जाईल.

व्यवस्र्ापन सहमिी / प्रशासकीय मंडळामधये वेळोवेळी कोणिेिी बदल झाल्यास याबाबि महिला व बाल

हवकास हवभागाच्या योग्य प्राहिकरण अवगि केले जाईल.

मी, बाल न्याय (बालकांची काळजी व संरक्षण) अहिहनयम, 2015 आहण बाल न्याय (बालकांची काळजी व

संरक्षण) हनयम, 2016 वाचले आहण समजून घेिले आिेि.

............................ (संघटन/ संस्र्ेचे नाव) बालकांची काळजी घेणारी संस्र्ा म्िणून नोंदणी व्िावी यासाती

बाल न्याय (बालकांची काळजी व संरक्षण) अहिहनयम, 2015 आहण मिाराष्ट्र राज्य बाल न्याय (बालकांची

काळजी व संरक्षण) हनयम, 2018 मिील सवग आवर्शयक बाबींची पूिगिा केली आिे.

मी या संदभाि कदरियीय / राज्य अहिहनयम, हनयम, मागगदशगक ित्त्वे, पहरपत्रके आहण अहिसूचना आहण वेळोवेळी

अहिसूहचि केल्या जाणा-या सवग अटींचे पालन करण्याचा प्रयत्न करीन.

बालकांची काळजी, संरक्षण आहण पुनवगसन यासाती बाल कल्याण सहमिी व बाल न्याय मंडळ यांच्या आदेशाचे

पालन करीन .

अहिकृि स्वाक्षरीकत्याची सिी: ............................

नाव: ............................................ पदनाम: .. .............. प्ा................................... ..................

हजल्िा .................. िारीख .......... .. कायालय हशतका:

स्वाक्षरी: साक्षीदारांची क्र.1: ........................ स्वाक्षरी: साक्षीदारांची क्र.2: ........ ........................

¨É½þÉ®úÉ¹]Åõ ¶ÉÉºÉxÉ ®úÉVÉ{ÉjÉ +ºÉÉvÉÉ®úhÉ ¦ÉÉMÉ SÉÉ®ú-+ö, ¨ÉÉSÉÇ 14, 2018/¡òÉ±MÉÖxÉ 23, ¶ÉEäò 1939

233

नमुना 28

[धनयम 22 (3) आधण 23 (4) पहा]

नोंदणी प्रमाणपत्र

(बाल न्याय (मुलांची काळजी व संरक्षण) अहिहनयम 2015कलम 41 अंिगगि)

नमूना

नुसार............................................यांनी

सादर

केलेल्या

कागदपत्रांची

पडिाळणी

केल्यानंिर,बाल न्याय(मुलांची काळजी व संरक्षण) अहिहनयम,2015 च्या कलम 41(1) अन्वये

..........................या हदनांकापासून बालकांची काळजी घेणारी संस्र्ा ( बालगृि/ खुले हनवारगृि/हनरीक्षण

गृि/हवशेष गृि/सुरहक्षि हतकाण/हवशेष द्क संस्र्ा/योग्य सुहविा ) म्िणून ------ वषासाती

अनुदाहनि/हवनाअनुदाहनि ित्वावर नोंदणी क्रमांक............................, हदला जाि आिे.िर्ाहप, राज्य शासन

कोणत्यािी वेळी सदर नोंदणी रद्द करू शकिे.

सदर संस्र्ेला ................इितया संख्येसाती मान्यिा देण्याि आली आिे. बाल न्याय (मुलांची काळजी

व संरक्षण) अहिहनयम,2015 आहण मिाराष्ट्र राज्य बाल न्याय (मुलांची काळजी व संरक्षण) हनयम, 2016

िसेच कदरिय/राज्य शासनाने वेळोवेळी ियार केलेल्या हनयमाचे अनुपालन करणे बंिनकारक रािील.

सिायक अनुदान िे राज्यशासनाकडून हनिाहरि केलेनुसार देय असेल आहण िे ितक म्िणून दावा

करिा येणार नािी.

हदनांक-

(स्वाक्षरी)

धशक्का

नाव आधण पदनाम ..........................................

234

¨É½þÉ®úÉ¹]Åõ ¶ÉÉºÉxÉ ®úÉVÉ{ÉjÉ +ºÉÉvÉÉ®úhÉ ¦ÉÉMÉ SÉÉ®ú-+ö, ¨ÉÉSÉÇ 14, 2018/¡òÉ±MÉÖxÉ 23, ¶ÉEäò 1939

नमुना 29

[धनयम 23 (9) पहा]

खुल्या धनवारागृहाने धजल्हा बाल सांरक्षण कक्ष/बाल कल्याण सधमतीला सादर

करावयाचा माधसक अहवाल.

1. खुले हनवारगृिाचे नाव ..................

2. प्रभारी चे नाव ........................

3. नोंदणी क्रमांक ....................................

4. गृिाचा प्ा ............................................ .......................

5. अिवालाचा कालाविी ............................................ ..........................

6. उपलब्ि असलेल्या बालकांचे िपशील..........................................

अ

क्र

बालका

चे नाव

वहडलांचे

नाव

बालकाचा

प्ा,

उपलब्ि

असेल िर

प्रवेशाचा

हदनांक

प्रवेशाचे

कारण

रािण्याचा

कालाविी

उपलब्ि

सुहविा

बाल कल्याण

सहमिीसमोर

सादर

करण्याि आले

िोिे का

(िोय/

नािी)

अहभप्राय,

कािी

असल्यास

7. महिन्याि दाखल करण्याि आलेल्या बालकांची एकूण संख्या ....................................................

महिन्याच्या

शेवटच्या

हदवशी

खुल्या

हनवारागृिािील

बालकांची

एकूण

संख्या............

......................................................

9. महिन्यादरम्यान खुल्या हनवारागृिाच्या सुहविांचा लाभ घेिलेल्या बालकांची एकूण संख्या

..........................

10. यापैकी हकिी बालकांनी फति हदवसाच या सुहविेचा लाभ घेिला:

11. एका महिन्याि कुटूंबासोबि पुन:दाखल करण्याि आलेल्या बालकांची संख्या

12. एका महिन्यामधये बाल गृिामधये दाखल करण्याि आलेल्या बालकांची संख्या.

स्वाक्षरी/-

खुल्या धनवारागृहाचे प्रभारी

¨É½þÉ®úÉ¹]Åõ ¶ÉÉºÉxÉ ®úÉVÉ{ÉjÉ +ºÉÉvÉÉ®úhÉ ¦ÉÉMÉ SÉÉ®ú-+ö, ¨ÉÉSÉÇ 14, 2018/¡òÉ±MÉÖxÉ 23, ¶ÉEäò 1939

235

नमुना 30

[धनयम 25 (4) पहा]

बालकासांबांिीत अभ्यास अहवाल

बालक अभ्यास अहवाल

अ.ि.

घटक

प्रधतसाद

मुल्यांकनाचा हदनांक

संदभग स्त्रोि

बालकाचे वेळोवेळी अद्ययावि करावयाचे

छायाहचत्र

बालकाची माधहती

बालकाचे नाव

बालकाचा जन्म हदनांक

जन्माचे हतकाण

वय

राष्ट्रीयत्व

िमग

हशक्षण

मािृभाषा

सधयाचा प्ा

आिार काडग क्रमांक

संपकग िपशील

i) लॅन्डलाईन

ii)भ्रमणधवनी

संस्र्ेिील बालक असल्यास त्याचा इहििास

i)संस्र्ेि दाखल झाल्याचा हदनांक

ii)बालकाचे नाव व कायमचा प्ा

बालक द्क प्रहक्रयेि सिभागी केले गेले

नािी.

236

¨É½þÉ®úÉ¹]Åõ ¶ÉÉºÉxÉ ®úÉVÉ{ÉjÉ +ºÉÉvÉÉ®úhÉ ¦ÉÉMÉ SÉÉ®ú-+ö, ¨ÉÉSÉÇ 14, 2018/¡òÉ±MÉÖxÉ 23, ¶ÉEäò 1939

iii)कुटूंब सोडण्याचे कारण

बालक कुटूंब/समाजािील असल्यास दाखल

करावयाचे कारण

आई आहण वडील दोघे िुरूंगाि आिेि

आई-वडीलांना दुिगर आजार आिे

हनक्ष्ट्क्रय पहरवार(मादक पदार्ांचा वापर,

घरगूिी किसाचार इ.)

आई-वडील हवलग िोणार आिेि

आई-वडील

बालकाच्या

कायदेशीर

ितकाबाबिच्या हववादाि अडकले आिेि

नैसर्थगक आप्ी

इिर

मी

................

सामाहजक

कायगकिा

याद्वारे

प्रमाहणि

करिो

की,

उति

नमून्यामधये

बालकाबाबि........................ हदलेली माहििी अचूक आिे.

स्वाक्षरी:

धठकाण:

नाव:

धदनाांक:

पदनाम:

¨É½þÉ®úÉ¹]Åõ ¶ÉÉºÉxÉ ®úÉVÉ{ÉjÉ +ºÉÉvÉÉ®úhÉ ¦ÉÉMÉ SÉÉ®ú-+ö, ¨ÉÉSÉÇ 14, 2018/¡òÉ±MÉÖxÉ 23, ¶ÉEäò 1939

237

नमुना 31

[धनयम 25 (9) पहा]

सांभाव्य प्रधतपालकत्व पालकाांचा गृह अभ्यास अहवाल.

नोंदणीची तारीख -

सांभाव्य प्रधतपालकत्व पालकाांचा आिार काडष िमाांक: -

सामाधजक कायषकत्याचे नाव -

गृह भेटीचा धदनाांक -

भाग -1 संभाव्य पालक यांनी भरावयाचा आिे िर भाग-2 िा सामाहजक कायगकिा यांनी भरावयाचा असून

संभाव्य पालकांची योग्यिा, याबाबिचे त्याचे /हिचे हनरीक्षण यासि मुल्यांकन अिवाल सादर करायचा आिे.

भाग -1: स्वमुल्याांकन

क)सांभाव्य प्रधतपालकत्व पालक आधण त्याांचे कुटूांब याांची माधहती.

सांभाव्य प्रधतपालकत्व पालकाांचे तपशील

संपूणग नाव-

जन्महदनांक आहण वय-

जन्माचे हतकाण-

पुणग प्ा-ई मेल पत्त्यासि(सधयाचा व कायमचा)

ओळखपत्र-

िमग-

भाषा-

लग्नाची िारीख-

सधयाची शैक्षहणक पात्रिा-

नोकरी/व्यवसाय-

सधयाच्या हनयोतिा ककवा व्यावसाहयकाचे नाव व

प्ा-

वार्थषक उत्पन्न-

238

¨É½þÉ®úÉ¹]Åõ ¶ÉÉºÉxÉ ®úÉVÉ{ÉjÉ +ºÉÉvÉÉ®úhÉ ¦ÉÉMÉ SÉÉ®ú-+ö, ¨ÉÉSÉÇ 14, 2018/¡òÉ±MÉÖxÉ 23, ¶ÉEäò 1939

आरोग्याची क्स्र्िी-

ख) कौटुांधबक पाश्वषभूमी माधहती:

(1) खालील माहििीसि संभाव्य पालकांची सामाहजक क्स्र्िी आहण पार्शवगभूमी यांचे र्ोडतयाि वणगन द्या:

अजषदाराांच्या पालकाांधवर्यी तपशील-

वडील

आई

पूणग नाव

वय

राष्ट्रीयत्व/नागहरकत्व

मागील व्यवसाय

सधया कोणासोबि रािि आिेि

(2) कृपया आपली (द्क व जैहवक) मुले, त्यांचे कलग, शैक्षहणक क्स्र्िी (बालवाडी, प्रार्हमक इत्यादी) आहण

जन्माच्या िारखांची नावे खालील ितत्याि भरा.

बालकाचे नाव

कलग

जन्म हदनांक

शैक्षहणक क्स्र्िी

(3) इिर सदस्य घराि रिाि असल्यास, त्यांच्या अनुषंगाने खालील माहििी भरावी-

नाव

नात्याचे स्वरूप

वय

कलग

व्यवसाय

(4) कृपया स्पष्ट्ट करावे की, आपले प्रहिपालकत्व घरािील सदस्यांना (आजी,आजोबा, बालके,नािेवाईक व

इिर) कशा प्रकारे प्रभाहवि करेल.

¨É½þÉ®úÉ¹]Åõ ¶ÉÉºÉxÉ ®úÉVÉ{ÉjÉ +ºÉÉvÉÉ®úhÉ ¦ÉÉMÉ SÉÉ®ú-+ö, ¨ÉÉSÉÇ 14, 2018/¡òÉ±MÉÖxÉ 23, ¶ÉEäò 1939

239

ग)व्यवसाय/रोजगाराचे तपशील(मागील 5 वर्ातील व्यावसाधयक तपशील)

प्रधतपालकत्व धपता

संस्र्ा

हनयोतत्याचे िपशील(नाव व

प्ा)

पदनाम

......पासून......पयेि

प्रधतपालकत्व माता

संस्र्ा

हनयोतत्याचे िपशील(नाव व

प्ा)

पदनाम

......पासून......पयेि

घ) धवत्तीय त्स््ती: (आपले सवग मागांनी हमळणारे, जसे की बचि, गुंिवणूक, खचग आहण दाहयत्व आहण कजे

यांपासून हमळणा-या उत्पन्नाचे र्ोडतयाि वणगन द्या, आवर्शयक कागदपत्रांसि ....................

..................................

च) गृह व पधरसराचे वणषन: (हनवास िपशील आहण शेजा-यांशी असणारे संबंि यांचे वणगन करा)

(1) आपल्या गृिाि हकिी खोल्या आिेि आहण बालकांसाती उपलब्ि असलेले खेळण्यासाती पहरसर याचे

वणगन करा ............................. ....

(2) कृपया आपण ज्या भागाि रिाि आिाि िेर्ील शेजारच्या पहरसराचे वणगन करा, ज्यामधये कोणत्या बाबी

यास बाल सुलभ बनहविाि असे आपणास वाटिे, ........................

छ) प्रधतपालकत्वासाठीचा दृष्टीकोन व प्रेरणा:

(1) कृपया आपण प्रहिपालकत्वासाती बालक का घेऊ इक्च्छि आिाि याबाबिचे कारणे विुगळांहकि करा, जर

लागू असेल िर एकापेक्षा जास्ि पयांय विुगळांहकि करू शकिा:

अ) आपल्या इिर बालकांना सोबिी हमळवून देणे;

ब) बालकाला आनंदी घर देणे;

क) इिर, कृपया हनर्थदष्ट्ट करा ...................................

(2) कृपया प्रहिपालकत्वामुळे आपल्या बालकांचे आयुष्ट्य कसे सुिारणार याबाबि असणा-या हविानािील

आपणास योग्य वाटणारे हविान विुगळांहकि करा, जर लागू असेल िर एकापेक्षा जास्ि पयांय विुगळांहकि करू

शकिा:

अ) िे कमी एकटे राििील;

ब) िे अहिक उदार िोिील:

क) िे अहिक संवेदनशील बनिील;

ड) मला मुल नािी त्यामुळे लागू नािी;

ई)इिर असल्यास,कृपया स्पष्ट्ट करा

240

¨É½þÉ®úÉ¹]Åõ ¶ÉÉºÉxÉ ®úÉVÉ{ÉjÉ +ºÉÉvÉÉ®úhÉ ¦ÉÉMÉ SÉÉ®ú-+ö, ¨ÉÉSÉÇ 14, 2018/¡òÉ±MÉÖxÉ 23, ¶ÉEäò 1939

ज) आजी-आजोबा / धवस्ताधरत कुटुांबातील सदस्य, इतर नातेवाईक आधण इतर महत्वाचे व्यक्ती याांचा

प्रधतपालकत्वासांबांिीचा दृष्टीकोन (ज्या व्यतिींची बालकाच्या संगोपनामधये मित्त्वाची भूहमका असेल अशा

व्यतिींच्या प्रहिपालकत्वाच्या अनुषंगाने मिाबाबि र्ोडतयाि माहििी द्यावी)......................................

झ)प्रधतपालकत्व पालक म्हणून बालकाच्या सांगोपनाच्या अनुर्ांगाने करण्यात आलेली सांभाधवत योजना

(1) कृपया आपण बालकांची काळजी आहण काम इ.व इिर जबाबदा-या याचे व्यवस्र्ापन कसे कराल याचे

वणगन करा.

(2) जेव्िा आपण कामावर असणार िेव्िा ककवा आपल्या कुटुंबापासून दूर असणार असा वेळेस बालकांची

काळजी घेण्यास कोण जबाबदार असेल (घरकामवाली, आजी आजोबा, पिी ककवा पत्नी).

(3) कृपया पालकत्वासंबंिी आपल्या हशस्िीचे वणगन करा.

(4) जर प्रहिपालकत्व बालकाला घराि समायोजन करण्यास अडचणी येि असिील िर त्याचे कुटुंबािील

वास्िव्य सुलभ करण्यासाती आपण कोणत्या उपाययोजना कराल, याचे वणगन करा.

(5) जर बालकाला समायोजनामधये अडचणी येि असिील िर आपण कौटुंहबक मागगदशगनाचा उपयोग

करण्यास ियार आिाि का?

अ) िोय

ब) नािी

(6) आपण प्रहिपालकत्व बालकाच्या उच्च व्यावसाहयक अभ्यासासाती हव्ीय सिाय्य करण्यास इच्छुक

आिाि का?

अ) िोय

ब) नािी

ट) तयारी व प्रधशक्षण: (प्रहिपालकत्व, बालकांची काळजी, बालकांच्या गरजा िािाळणे इ.िसेच त्यांच्या

क्षमिा, बालकाच्या हवशेष गरजा लक्षाि घेवून पालकत्वाचा अनुभव व प्रहशक्षण इत्यादीच्या अनुषंगाने संभाव्य

प्रहिपालकत्व पालकाने समुपदेशन सत्राचा लाभ घेिला असल्यास त्याबाबिची सहवस्िर माहििी देण्याि यावी.

ठ) आरोग्य त्स््ती (भावधनक आधण शारीधरक): (अजगदाराच्या भावनात्मक आहण शारीहरक आरोग्य

क्स्र्िीची क्स्र्िी सांगा, आवर्शयक असेल िर) कुटुंबािील एखाद्या सदस्यास एखाद्या हवहशष्ट्ट आजार, प्रकार

ककवा हवहशष्ट्ट हवकृिी दशगहवणारे असल्यास कुटूंब याबाबि कसे जूळवून घेिे व त्याचा संभाव्य प्रहिपालक

सेवेवर कसा पहरणाम िोईल याबाबि माहििी द्यावी.)

(1) आपण ककवा िुमचा जोडीदार कोणत्यािी वैद्यकीय समस्येमुळे ग्रस्ि आिे का? िसे असल्यास, आपण

िपशील प्रदान कराल का?

(2) आपण ककवा आपल्या पिीस सधया एखाद्या मानसशास्त्रज्ञ ककवा मानसोपचार िज्ज्ञांद्वारे उपचार सुरु आिेि

का?

(3) आपण सधया एखादे औषिे घेि आिाि का?

(4) सधया आपल्या घरािील एखाद्या बालकावर वैद्यकीय उपचार केले जाि आिेि का?

¨É½þÉ®úÉ¹]Åõ ¶ÉÉºÉxÉ ®úÉVÉ{ÉjÉ +ºÉÉvÉÉ®úhÉ ¦ÉÉMÉ SÉÉ®ú-+ö, ¨ÉÉSÉÇ 14, 2018/¡òÉ±MÉÖxÉ 23, ¶ÉEäò 1939

241

(5) आपल्या कुटुंबािील सवग सदस्यांसाती आरोग्य आहण वैद्यकीय हवम्याचे संरक्षण आिे का?

सांभाव्य पालक /पालकाांची सही

धदनाांक

भाग -2: सामाधजक कायषकत्याचा मुल्याांकन अहवाल

(मूल्यांकन अिवाल ियार करण्यासाती सामाहजक कायगकत्याद्वारे वापरला जाईल)

(हववरणपत्राि भरलेली माहििी / िथ्य प्राहिकरण / प्राहिकायांकडून गोपनीय तेवली जाईल.)

1. वास्तधवक मुल्याांकन

(i) आपण हववरणपत्रािील भाग 1 मधये उल्लेहखि केलेल्या िथ्यांची पडिाळणी केली आिे का?

िोय/ नािी

(ii) मुलाखि आहण मुलाखिीदरम्यान करण्याि आलेल्या हनरीक्षणाबाबि नमूद वस्िुक्स्र्िीबाबि आपण

समािानी आिाि काय? िोय /नािी

2. मानधसक मूल्याांकन:

2.1 सांभाव्य प्रधतपालकत्व पालकाांशी सांवाद

(i) आपण संभाव्य प्रहिपालकत्व पालकांबरोबर वैयक्तिकहरत्या आहण संयुतिपणे संवाद सािला आिे का?

(ii) संभाव्य पालक बालकाच्या प्रहिपालकत्वासाती चांगले ियार आिाि का?

2.2 गृह भेट धनष्कर्ष

(i) आपण संभाव्य प्रहिपालकत्व पालकांच्या घरी किी भेट हदली? आपल्या भेटी दरम्यान उपक्स्र्ि असलेले

सदस्य कोण िोिे?

(ii) आपण गृि भेट देिाना कोणाशी संवाद सािला?

(iii) िुम्िाला एखादे शेजारी / नािेवाईक भेटले का? परस्परसंवादाबद्दल सहवस्िर वणगन सांगा?

(iv) गृिािील वािावरण बालकांसाती अनुकूल आिे का?

(v) संभाव्य प्रहिपालकत्व पालक बालकाच्या प्रहिपालकत्वासाती ियार आिेि का?

(vi) संभाव्य प्रहिपालकत्व पालक यांना प्रहिपालकत्वाबाबि कािी समस्या ककवा इिर कोणत्यािी मुद्यांबद्दल

कािी शंका आिे का? आपण त्यांच्या समस्यांचे हनराकरण केले आिे का?

2.3 कुटुांबातील सदस्याांशी सुसांवाद

(i) आपण संभाव्य प्रहिपालकत्व पालक कुटुंबािील इिर सदस्यांशी संवाद सािला आिे का? प्रस्िाहवि

प्रहिपालकत्व याबाबि त्यांचे मि काय आिे? िे प्रहिपालकत्व व्यवस्र्ा बद्दल सकारात्मक आिेि का?

(ii) इिर पाहरवाहरक सदस्य आिेि ज्यांच्याशी िुम्िी संवाद सािू शकला नािीि परंिु प्रस्िाहवि प्रहिपालकत्व

सेवेमधये त्यांची मोती भूहमका असू शकिे? असे असल्यास, आपण कसा संवाद सािला? आपण त्यांचे मि

घेणार का?

(iii) आपण संभाव्य प्रहिपालकत्व कुटूंबािील मोठ्या बालकांसोबि संवाद सािला आिे का? िोय असल्यास,

कृपया िपशील द्या.

242

¨É½þÉ®úÉ¹]Åõ ¶ÉÉºÉxÉ ®úÉVÉ{ÉjÉ +ºÉÉvÉÉ®úhÉ ¦ÉÉMÉ SÉÉ®ú-+ö, ¨ÉÉSÉÇ 14, 2018/¡òÉ±MÉÖxÉ 23, ¶ÉEäò 1939

(iv) आपल्या कुटुंबािील सदस्यांची प्रहिकूल प्रहिहक्रया हदसून आली आिे का? िसे असल्यास, या हनणगयांचा

प्रहिपालकत्व काळजी प्रहक्रयेवर कसा पहरणाम िोऊ शकिो?

2.4 आर्ष्क क्षमता

(i) संभाव्य प्रहिपालकत्व पालकांच्या आर्थर्क क्स्र्िीबद्दल आपले मि काय आिे? िे आपल्या कुटुंबािील

दुस-या सदस्यांचे स्वागि करण्यास आर्थर्कदृष्ट्या सक्षम आिेि का?

(ii) आर्थर्क पहरक्स्र्िीचे कोणिीिी माहििी हववरणपत्राि नमूद नसल्याचे आपले हनरीक्षण आिे का?

(iii) आपण त्यांना एखाद्या आर्थर्क मदिीची हशफारस कराल का?

2.5 शारीधरक आधण भावधनक क्षमता

(i) बालकांची काळजी घेण्याकरिा संभाव्य प्रहिपालकत्व पालक चांगल्या शारीहरक आहण भावहनक अवस्र्ेि

काय आिेि काय?

(ii) आपण संभाव्य प्रहिपालकत्व पालक ककवा कुटुंबािील इिर कोणिेिी सदस्य ज्यांचा बालकाच्या जीवनावर

पहरणाम िोवू शकिो यांना शाहररीक ककवा मानहसक समस्या असल्याचे आपल्या हनदशगनास आले आिे काय?

िसे असल्यास िपशील द्या.

(iii) बालकांचे संगोपन करण्यासाती संभाव्य प्रहिपालकत्व पालक भावहनकरीत्या सज्ज आिेि का?

3. प्रधतपालकत्व काळजीसाठी धशफारस

3.1 आपण संभाव्य पालकांना प्रहिपालकत्व सेवेसाती हशफारस करिा का? संभाव्य प्रहिपालकत्व पालकांच्या

हशफारशीसाती योग्य िे मिे आहण िकग सांगा.

3.2 जर आपण संभाव्य प्रहिपालकत्व पालकांची प्रहिपालकत्वासाती हशफारस करीि नसाल िर अशा

हनणगयाची सुयोग्य कारणे द्या.

स्वाक्षरी, नाव, हुद्दा आधण कायालयीन धशक्का

¨É½þÉ®úÉ¹]Åõ ¶ÉÉºÉxÉ ®úÉVÉ{ÉjÉ +ºÉÉvÉÉ®úhÉ ¦ÉÉMÉ SÉÉ®ú-+ö, ¨ÉÉSÉÇ 14, 2018/¡òÉ±MÉÖxÉ 23, ¶ÉEäò 1939

243

नमुना 32

[धनयम 25 (10) पहा]

बालकाला प्रधतपालकत्वासाठी दाखल करण्यासाठी जैधवक पालक/दत्तक पालक

याांची सांमती.

हदनांक..........

प्रहि,

बाल कल्याण सहमिी,

हजल्िा .....................

मी / आम्िी .................. (संमिी हदलेल्या व्यतिीचे नाव) .................................... (बालक / बालकांचे

नाव) ,....................( अंदाजे वय) याचे जैहवक पालक/द्क पालक/कायदेशीर पालक असून

बालक/बालकाला प्रहिपालकत्वासाती दाखल करण्यासाती संमिी हदल्यावर िोणा-या पहरणामांची जाणीव

आिे.

मी / आम्िी पुणग हवचारापुवगक बाल कल्याण सहमिीला मान्यिा देि आिोि. मला/आम्िाला

..................................(बालक/बालकाचे नाव) याला प्रहिपालकत्वासाती दाखल करण्यासाती कोणत्यािी

प्रकारचा दबाब आणण्याि आला नािी. मला/आम्िाला बालकाला प्रहिपालकत्वासाती दाखल करण्यासाती

कोणत्यािी प्रकारचा आक्षेप नािी.

सांमती देणा-या व्यक्तीची सांपूणष स्वाक्षरी / अांगठ्याांचा ठसा

नाव आहण प्ा ................................................... .................................

हदनांक ...............

वेळ ..............

हतकाण .................

244

¨É½þÉ®úÉ¹]Åõ ¶ÉÉºÉxÉ ®úÉVÉ{ÉjÉ +ºÉÉvÉÉ®úhÉ ¦ÉÉMÉ SÉÉ®ú-+ö, ¨ÉÉSÉÇ 14, 2018/¡òÉ±MÉÖxÉ 23, ¶ÉEäò 1939

नमुना 33

[धनयम 25(16) पहा]

बालकाला प्रधतपालकत्व कुटूांब ककवा समूह प्रधतपालकत्वासाठी दाखल

करण्यासाठीचा आदेश.

बालक.............................(नाव व प्ा)...........अंदाजे वय, श्री/श्रीमिी..............................यांचा

मुलगा/मुलगी

यांस

काळजी

व

संरक्षणासाती

कुटूंबाची

आवर्शयकिा

आिे.

श्री./श्रीमिी ..............................................रािणार.............(पूणग प्ा व संपकग क्रमांक ) यांना वैयतिीक

काळजी आराखडा आहण बाल अभ्यास अिवाल या आिारावर प्रहिपालकत्वासाती योग्य असल्याचे जाहिर

करण्याि येि आिे.

ककवा

बालकांसाती कायगरि संस्र्ा...........................................(संस्र्ेचे नाव व प्ा) बालकाचा वैयतिीक

काळजी आराखडा आहण बालक अभ्यास अिवाल या आिारावर प्रहिपालकत्वासाती योग्य असल्याचे जाहिर

करण्याि येि आिे.

बालक.............................................(बालकाचे नाव) यांस .........................या कालाविीसाती

प्रहिपालकत्वासाती ....................................बाल हवकास अहिकारी/सामाहजक कायगकिे (नाव व संपकग)

यांच्या पयगवेक्षनाखाली प्रहिपालकत्वासाती दाखल करण्याि येि आिे.

अध्यक्ष/सदस्य

बाल कल्याण सधमती

¨É½þÉ®úÉ¹]Åõ ¶ÉÉºÉxÉ ®úÉVÉ{ÉjÉ +ºÉÉvÉÉ®úhÉ ¦ÉÉMÉ SÉÉ®ú-+ö, ¨ÉÉSÉÇ 14, 2018/¡òÉ±MÉÖxÉ 23, ¶ÉEäò 1939

245

नमुना 34

[धनयम 25 (17) पहा]

प्रधतपालकत्व कुटूांब याांनी प्रधतपालकत्व ककवा समूह प्रधतपालकत्व सांघटना

याांनी द्यावयाची हमी.

मी/आम्िी.............................रािणार,घर क्र---------गल्ली..................गांव/शिर..............हजल्िा..

......राज्य..................../.............................या संस्र्ेद्वारा.....................................................

(प्ा)येर्े प्रहिपालकत्व सुहविा पुरहवणारे जाहिर करिो हक,मी/आम्िी ..................................(बालकाचे

नाव)......................(वय) या बालकाचा िाबा क्स्वकारण्यासाती बाल कल्याण सहमिी...................यांच्या

आदेशानुसार खालील अटींच्या अिीन इच्छूक आिोि.

1) बालकाची विगणूक असमािानकारक असल्यास िात्काळ सहमिीला अवगि करण्याि येईल.

2) मी/आम्िी बालक जोपयंि आमच्या िाब्याि आिे िोपयंि बालकाच्या कल्याण आहण हशक्षणासाती

आमचे सवोच्च प्रयत्न करू.आहण त्याच्यासाती योग्य त्या िरिूदी करू.

3) बालक आजारी पडल्यास त्याला िात्काळ जवळच्या दवाखान्याि दाखल केले जाईल आहण

त्याबाबिचा अिवाल िात्काळ सहमिीला सादर केला जाईल.

4) पत्त्यामधये कािी बदल झाल्यास त्याबाबि िात्काळ सहमिीला अवगि करण्याि येईल.

5) बालकाला कोणत्यािी प्रकारच्या शोषणास सामोरे जावे लागणार नािी, याची मी/आम्िी काळजी घेवू.

6) बाल कल्याण सहमिीच्या सवग अटींचे पालन करू.

7) मी/आम्िी बालकाला आवर्शयक असेल त्यावेळेस सहमिीसमोर सादर करू.

8) मी/आम्िी बालक िाब्यािून हनसटल्यानंिर िात्काळ सहमिीला अवगि करू.

हदनांक-

दोन साक्षीदारांची संपूणग नाव, सिी व प्ा-

अजषदाराची सही.

(माझ्यासमोर सही केली)

अध्यक्ष / सदस्य,बाल कल्याण सधमती

246

¨É½þÉ®úÉ¹]Åõ ¶ÉÉºÉxÉ ®úÉVÉ{ÉjÉ +ºÉÉvÉÉ®úhÉ ¦ÉÉMÉ SÉÉ®ú-+ö, ¨ÉÉSÉÇ 14, 2018/¡òÉ±MÉÖxÉ 23, ¶ÉEäò 1939

नमुना 35

[धनयम 25 (18)पहा]

प्रधतपालकत्वासाठी दाखल बालकाचा अधभलेख

अ) प्रकरण क्रमांक .........

आ) बालकाचे नाव ...................

इ) वय .................................

ई) कलग ...........................

उ) बालकांची काळजी घेणारी संस्र्ेचा नाव व प्ा, (असल्यास जेर्ून बालकाला प्रहिपालकत्व सेवेसाती

दाखल केले गेले आिे) ........................... .........

ऊ) वैयक्तिक काळजी आराखडा

ए) इिर संदभग स्त्रोि ...................................

ऐ) प्रहिपालकत्वासाती दाखल बालकाचा िपशील ज्यामधये बालकाचे छायाहचत्र, प्रहिपालकत्व सेवा देणारा,

पालक, जैहवक पालक यांचे िपशील...................... ...

ओ) दाखल केल्याचा िपशील - वैयक्तिक/समूि, यासि हदनांक आहण दाखल केल्याचा कालाविी.

औ) जैहवक कुटुंबाचा गृि िपासणी अिवाल, आवर्शयक असेल िर छायाहचत्र.

क) जैहवक कुटुंबाचा गृि िपासणी अिवाल वैयतिीक/समूि सेवा, छायाहचत्रासि

ख) बालक अभ्यास अिवाल

ग) बाल कल्याण सहमिीचा प्ा

घ) बालकाला प्रहिपालकत्वासाती दाखल करण्यासंबंिीि सहमिीच्या आदेशाचे िपशील.

च)उपलब्ि असेल िर, बालक, प्रहिपालकत्व कुटूंब, जैहवक कुटूंब यांच्या झालेल्या प्रत्येक भेटीचा िपशील

संख्या आहण इिर िपशील िसेच बालकाची शाळा याबाबिचे अहभलेख.

छ) काळजी आराखडा, बालकाच्या हवकासािील टप्पे, बालकाची शैक्षहणक प्रगिी िसेच कुटूंबािील

वािावरणािील बदल यानुषंगाने करण्याि आलेले हनरीक्षण व याबाबिचा आढावा.

ज) एखाद्या प्रकऱणी दाखल करणेबाबिचे आदेश समाप्ि करण्याि आले असिील िर त्याचा हदनांक आहण

समाप्िीची कारणे.

झ) बालकाला प्रहिपालकत्व कुटुंबाकडे सुपूदग केलेल्या िारीख,

ट) आर्थर्क सिाय्य प्रदान केले असल्यास, कािी असल्यास

त) व्यतिी हचकीत्सकाचे नाव

¨É½þÉ®úÉ¹]Åõ ¶ÉÉºÉxÉ ®úÉVÉ{ÉjÉ +ºÉÉvÉÉ®úhÉ ¦ÉÉMÉ SÉÉ®ú-+ö, ¨ÉÉSÉÇ 14, 2018/¡òÉ±MÉÖxÉ 23, ¶ÉEäò 1939

247

नमुना 36

[धनयम 25 (19) पहा]

प्रधतपालकत्व कुटूांब/ प्रधतपालकत्व समूह सेवा याचा त्रैमाधसक अहवाल

(लागू असेल िे भरा)

भेटीचा हदनांक:

अ) नाव:

(अहलकडील फोटो लावणे)

ब) जन्मिारीख आहण वय:

क) कलग

ड) दाखल केल्याची िारीख

1. प्रधतपालकत्व पालकाांचे तपशील

अ) प्रहिपालकत्व पालकांचे नाव

ब) प्ा

क) संपकग िपशील

i) लँडलाईन

ii) भ्रमणधवनी:

ड) आिार काडग क्रमांक:

ई) पालकांचे फोटो

(अहलकडील फोटो लावणे)

3. प्रधतपालकत्व सेवेतील बालकाांसोबत सांवाद

क)

बालकाचा कुटूंबािील सदस्य म्िणून अनुभव(बालकाची

शाहररीक,मानहसक व आरोग्यहवषयक योग्य िी काळजी घेण्याि

येिे का , या संदभाि) वणगन करा.

1)आरोग्य हनदशगक

1.1) सधयाची आरोग्य क्स्र्िी

1.2)आजाराचा पुवोइहििास

1.3)बालकावर सुरु असणारे इिर कोणिेिी उपचार

2) भावहनक

आनंदी

आहण

जूळवून

घेिलेला

जूळवून

घेण्याच्या

प्रहक्रयेमधये

जूळवून घेणे न जमलेला

248

¨É½þÉ®úÉ¹]Åõ ¶ÉÉºÉxÉ ®úÉVÉ{ÉjÉ +ºÉÉvÉÉ®úhÉ ¦ÉÉMÉ SÉÉ®ú-+ö, ¨ÉÉSÉÇ 14, 2018/¡òÉ±MÉÖxÉ 23, ¶ÉEäò 1939

ख)

बालकाची अभ्यासामिील प्रगती कशी आहे?

1.मागील परीक्षेमधये बालकाने हमळहवलेले गुण ककवा दजा

िपासावा.

2.प्रहिपालकत्व पालक बालकासोबि त्याच्या अभ्यास व इिर

उपक्रमाबाबि नेिमी चचा करिाि काय?

3. िे पालक-हशक्षक बैतकीस उपक्स्र्ि राििाि काय?

िोय

नािी

किीिरी

ग)

1.प्रहिपालकत्व पालक बालकाला एकटा असिांना ककवा

आपल्या मुलासोबि असिांना हकिी वेळ देिाि ?

2. िे कुटूंब म्िणून कसा व कशासाती वेळ घालहविा?

3.बालकाला घरामधये,शाळेमधये शेजारी कािी समस्या

असल्यास ककवा भावहनकदृष्ट्या कािी समस्या असल्यास िो

प्रहिपालकत्व पालकांना सांगिो काय?

सुसंवाद सािण्याि

भोजन

खेळ

टी.व्िी. पािणे

शाळेि जाणे

एकत्र गृिपात करणे

इिर(कृपया स्पष्ट्ट करा)

िोय

नािी

किीिरी

घ)

बालकाला प्रहिपालकत्व पालकाच्या मुलांपासून सिाय्य हमळिे

काय ( िे एकमेकांना मदि करिाि काय)

िोय

नािी

किीिरी

च)

एखादी अशी घटना घडली आिे काय ज्यामुळे प्रहिपालकत्व

बालकाला भेदभाव िोि असल्याचे वाटले असेल?

छ)

एखादी अशी घटना घडली आिे काय ज्यामुळे िुला (बालकाला)

अस्वस्र् असल्याचे वाटिे?

1. ज्याप्रमाणे प्रहिपालकत्व पालक/मोती भावंडे/इिर

सदस्य स्पशग करिाि.

2. प्रहिपालकत्व पालक/मोती भावंडे/इिर सदस्य यांचा

आपल्यासोबिचा संवाद.

िोय

नािी

िोय

¨É½þÉ®úÉ¹]Åõ ¶ÉÉºÉxÉ ®úÉVÉ{ÉjÉ +ºÉÉvÉÉ®úhÉ ¦ÉÉMÉ SÉÉ®ú-+ö, ¨ÉÉSÉÇ 14, 2018/¡òÉ±MÉÖxÉ 23, ¶ÉEäò 1939

249

3. आपल्याला एखादी सामुग्री- दृर्शय, छापील जे िुम्िाला

पािण्यास ककवा वाचण्यास भाग पाडण्याि आले.

4. आपणासोबि लैंहगक शोषण ककवा लैंहगक गैरविगन

करण्याि आले िोिे काय,

*जर उ्र िोय असेल िर अशा बालकाला िात्काळ

सुरहक्षि हतकाणी दाखल करायला पाहिजे. आहण त्याला

वैद्यकीय ककवा मनो-सामाहजक उपचार पुरवायला

पाहिजेि.

**प्रहिपालकत्व पालक ककवा सेवा पुरहवणारे यांच्यावर

िात्काळ उति हनिारीि प्रहक्रयेनुसार कारवाई केली

पाहिजे.

***अशाचा प्रकारची वागणूक त्यांच्या जैहवक

मुलांसोबिपण िोि आिे काय? असल्यास जैहवक

मुलालािी काळजी व संरक्षणाची गरज असलेले बालक

मानून योग्य िी कायगवािी केली पाहिजे.

नािी

िोय

नािी

िोय

नािी

ज)

बालक/बाहलका मुळ पालकांच्या संपकाि असिे काय(दूरधवनी,

पत्र ककवा भेटीद्वारे) स्पष्ट्ट करा.

िोय

नािी

झ)

(बालकास)िुला प्रहिपालकत्व पालकांनी किी मारिाण केली

आिे काय?

िोय

नािी

ट)

(बालकास) िुला अपमानस्पद वाटेल असे कोणी बोलले आिे

काय?

िोय

नािी

त)

िुला (बालकास) घरगूिी कामकाज करायला लावले जािे काय? िोय

नािी

ड)

प्रहिपालकत्व पालकांच्या जैहवक मुलांनािी घरगुिी कामकाज

करायला सांहगिले जािे काय?

िोय

नािी

5.प्रधतपालकत्व पालकाांसोबत सुसांवाद

क)

बालकाचे कुटूंबािील विगनाबाबि (भावहनक पहरक्स्र्िी) बाबि

पालकांचे मि

आनंदी

व

चांगला

रूळलेला

जूळवून घेिांना

250

¨É½þÉ®úÉ¹]Åõ ¶ÉÉºÉxÉ ®úÉVÉ{ÉjÉ +ºÉÉvÉÉ®úhÉ ¦ÉÉMÉ SÉÉ®ú-+ö, ¨ÉÉSÉÇ 14, 2018/¡òÉ±MÉÖxÉ 23, ¶ÉEäò 1939

जूळवून न घेिा आलेला

ख)

घरािील इिर सदस्यांसोबि बालकाने कसे जूळवून घेिले

याबाबिचे आकलन

आनंदी

व

चांगला

रूळलेला

जूळवून घेिांना

जूळवून न घेिा आलेला

ग)

आपण बालकाला कशी हशस्ि लाविाि

बालकाला

समजवून

सांगणे

ओरडणे ककवा दंड करणे

बालकाला मारणे

इिर प्रकार(स्पष्ट्ट करा)

घ)

बालकाच्या विगणुकीिील काळजीचे घटक कोणिे व आपण

त्यास कसे िािाळिाि

सिकायाचा अभाव

जूळवून घेण्याची कमिरिा

आत्ममग्न

आक्रमक

न बोलणारा

इिर

च)

आपण प्रहिपालकत्व बालक व जैहवक बालकासोबि वेळ

घालहविा काय, स्पष्ट्ट करा

िोय

नािी

किीिरी

छ)

बालकाची शैक्षहणक प्रगिी व इिर गुणांबाबिचे मि

1. बालकाची शाळेि चांगली प्रगिी आिे

2. जर बालकाची शाळेि चांगली प्रगिी नसेल िर आपण

कारणे कसे शोििा,

i)बालकाकडून

ii)हशक्षकाकडून

3.आपण पालक-हशक्षक बैतकीस उपक्स्र्ि राििा काय

िोय

नािी

किीिरी

िोय

नािी

किीिरी

िोय

नािी

किीिरी

¨É½þÉ®úÉ¹]Åõ ¶ÉÉºÉxÉ ®úÉVÉ{ÉjÉ +ºÉÉvÉÉ®úhÉ ¦ÉÉMÉ SÉÉ®ú-+ö, ¨ÉÉSÉÇ 14, 2018/¡òÉ±MÉÖxÉ 23, ¶ÉEäò 1939

251

ज)

बालकाबाबिचे हनणगय घेिांना बालकाचा सल्ला घेिला जािो

काय

िोय

नािी

किीिरी

झ)

प्रहिपालकत्व पालकांच्या हनणगयाला बालक सिमिी ककवा

असिमिी कशी दशगहविो

आनंदाने

हनणगय

क्स्वकारिो

नाखुशीने हनणगय क्स्वकारिो

हनणगय क्स्वकारि नािी व

आक्रमक वागणूक दाखहविो.

ट)

बालकाच्या

सामाहजक

संपकग-संबंि

बाबि

(नेटवकग)

प्रहिपालकत्व पालकांना माहििी आिे काय

िोय

नािी

त)

बालकाचे शेजारी, शाळेिील हमत्र आहण हशक्षकांसोबिचे

सामाहजक संबंि

चांगले

आहण

नेिमी

संवाद

अिूनमिून संवाद

ड)

बालकासातीच्या काय योजना आिेि, (हलिाव्याि)

ढ)

प्रहिपालकत्व पालक बालकाच्या मुळ पालकाशी संपकग

तेविाि काय(दूरधवनी, पत्र ककवा भेट) स्पष्ट्ट करा.

िोय

नािी

किीिरी

ण)

प्रहिपालकत्व बालकाचे बँक खािे पालक या नात्याने कोण

चालहविे

6)प्रधतपालकत्व पालकाच्या जैधवक मुलाांसोबत सुसांवाद

क)

प्रहिपालकत्व बालकासोबि कोणत्या गोष्ट्टी िे एकत्र करिाि

भोजन

खेळ

टी.व्िी. पािणे

शाळेि जाणे

एकत्र गृिपात करणे

ख)

प्रहिपालकत्व बालक व त्यांच्यामधये भांडणे ककवा मारामारी

िोिे काय? हकिीदा व कोणत्या मुद्यावर व िे कसे उपाय

शोििाि. कृपया हलिावे.

िोय

नािी

किीिरी

ग)

प्रहिपालकत्व बालकावर िुमचे पालक प्रेम करिाि व त्यांची

काळजी घेिाि त्यावेळेस आपणास कसे वाटिे?

आनंदी

दु:खी

संिाप येिो

िेवा वाटिो

252

¨É½þÉ®úÉ¹]Åõ ¶ÉÉºÉxÉ ®úÉVÉ{ÉjÉ +ºÉÉvÉÉ®úhÉ ¦ÉÉMÉ SÉÉ®ú-+ö, ¨ÉÉSÉÇ 14, 2018/¡òÉ±MÉÖxÉ 23, ¶ÉEäò 1939

7) शाळेतील धशक्षकाांशी सुसांवाद

क)

बालकाच्या शैक्षहणक कामहगरीबाबिची माहििी(बालकाने

कािी प्रगिी केली आिे काय यासाती प्रगिी पुस्िक पािणे)

चांगली

बरी

समािानकारक

वाईट

ख)

बालकाने प्रहिपालकत्व पालकांसोबि जूळवून घेिले आिे

काय याबाबि हशक्षकांचे हनरीक्षण

आनंदी व चांगला रूळलेला

जूळवून घेिांना

जूळवून न घेिा आलेला

ग)

प्रहिपालकत्व पालक पालक-हशक्षक बैतकीस उपक्स्र्ि

असिाि काय?

िोय

नािी

किीिरी

घ)

त्यांना बालकाच्या प्रगिीमधये रस असल्याचे हदसून येिे काय?

(बालकाच्या शैक्षहणक यशाबाबि चौकशी करणे,त्याचे हशक्षक

व वगगहमत्रांसोबिच्या संबंिाबाबि हवचारणा करणे इ.)

िोय

नािी

उदाहसन

च)

बालकाच्या शाळेिील विगनाबाबिचे हनरीक्षण(त्याचे हशक्षक व

वगगहमत्रांसोबिचे संबंि)

आनंदी व चांगला रूळलेला

जूळवून घेिांना

जूळवून न घेिा आलेला

छ)

बालकाच्या

शाळेिील

विगनाबाबि

काळजीची

बाब

असल्यास,िपशील द्यावा.

8) मूळ पालकाांशी सुसांवाद

क)

मुळ पालकांनी बालकासोबि संवाद तेवला आिे काय

?(दूरधवनी, पत्र ककवा भेटीद्वारे) हकिीदा?

िोय

नािी

किीिरी

ख)

त्यांना भेटल्यावर बालक आनंदी िोिे काय?

िोय

नािी

भेटून दु:खी झाले

ग)

बालकाने प्रहिपालकत्व सेवा देणारे/पालक/कुटूंब याबाबि

कािी ििक्रार केली काय?

िोय

नािी

घ)

बालकाच्या कल्याणाबाबि िे प्रहिपालकत्व कुटूंबासोबि कािी

संवाद साििाि काय?

िोय

नािी

किीिरी

¨É½þÉ®úÉ¹]Åõ ¶ÉÉºÉxÉ ®úÉVÉ{ÉjÉ +ºÉÉvÉÉ®úhÉ ¦ÉÉMÉ SÉÉ®ú-+ö, ¨ÉÉSÉÇ 14, 2018/¡òÉ±MÉÖxÉ 23, ¶ÉEäò 1939

253

च)

बालकाला परि घेण्यासाती पालकांची क्स्र्िी

कुटूंबाची

इच्छा

असून

बालकाला परि क्स्वकारणाच्या

क्स्र्िीि आिेि.

कुटूंबाची इच्छा आिे परंिू

बालकाला परि क्स्वकारणाच्या

क्स्र्िीि नािीि.

कुटूंबाची बालकाला परि

क्स्वकारणाची इच्छा नािी.

छ)

प्रहिपालकत्व सेवा देणारे यांच्यापासून बालकाला परि

हमळहवण्यासाती शासकीय ककवा इिर अहभकरणाकडून

सिाय्य हमळाले काय(िोय असल्यास, िपशील द्यावा)

िोय

नािी

9. शेजा-याांसोबत सुसांवाद

क)

प्रहिपालकत्व पालकाबाबिची माहििी आिे काय

िोय

नािी

ख)

प्रहिपालकत्व कुटूंबाचा बालकाबाबिचा दृष्ट्टीकोन व विगणूक

याबाबिची माहििी

आशावादी

आहण

आनंदी

उदाहसन दृष्ट्टीकोन

नकारात्मक दृष्ट्टीकोन

बालकासोबि गैरविगन

ग)

प्रहिपालकत्व कुटूंब व बालक ककवा शेजारी व प्रहिपालकत्व

बालक यांच्यामधये कािी भांडण झाल्याचे हनदशगनास आले

काय(असल्यास िपशील द्यावा)

िोय

नािी

द्वारे तयार-

स्वाक्ष-या

254

¨É½þÉ®úÉ¹]Åõ ¶ÉÉºÉxÉ ®úÉVÉ{ÉjÉ +ºÉÉvÉÉ®úhÉ ¦ÉÉMÉ SÉÉ®ú-+ö, ¨ÉÉSÉÇ 14, 2018/¡òÉ±MÉÖxÉ 23, ¶ÉEäò 1939

नमुना 37

[धनयम 26(5) पहा ]

प्रायोजकत्वातांगषत दाखल करण्याचे आदेश

बालक नामे (नाव व प्ा) ------------------------------ वय----------------- वहडलांचे नाव----------------

--------आहण/ककवाआईचे नाव ----------------------------------------- यास हशक्षण/आरोग्य/सकस

आिार/इिर हवकासात्मक गरजा ---------- (िपशील द्यावा) यासाती प्रायोजकत्वाची आवर्शयकिा असल्याचे

आढळून आले आिे. हजल्िा बाल संरक्षण कक्ष यांना या आदेशान्वये हनदेश देण्याि येि आिेि की, सदर

बालकाला रु ---------------------- प्रहि महिना / रुपये ---------------- केवळ एका वेळे करीिा

प्रायोजकत्वाचा लाभ ---------------------- (हदवस/महिने) कालाविीकरीिा देण्याि यावा.िसेच सदर

प्रायोजकत्वानंिर आवर्शयक िो पातपुरावा करण्याि यावा . सदर आर्थर्क लाभ देण्यासाती बालक व

पालकाच्या नावाने संयुति बँक खािे उघडून सदर खािे ------------------------------------यांना

चालहवण्यासाती परवानगी देण्याि येि आिे

बाल न्यायालय/मुख्य न्यायाधिश, बाल न्याय मांडळ/

अध्यक्ष/सदस्य, बाल कल्याण सधमती

¨É½þÉ®úÉ¹]Åõ ¶ÉÉºÉxÉ ®úÉVÉ{ÉjÉ +ºÉÉvÉÉ®úhÉ ¦ÉÉMÉ SÉÉ®ú-+ö, ¨ÉÉSÉÇ 14, 2018/¡òÉ±MÉÖxÉ 23, ¶ÉEäò 1939

255

नमुना 38

[धनयम 27(2) पहा]

अनुरक्षणाचा लाभ देण्याचे आदेश

बालक नामे (नाव व प्ा) ------------------------------ वय----------------- वहडलांचे नाव----------------

--------आहण /ककवा आईचे नाव ----------------------------------------- याने वयाची 18 वषग हदनांक ----

------------रोजी पूणग केली असून सदर बालकांच्या पुनवगसन व पुनएग काक्त्मकरणासाती अद्यापिी प्रामुख्याने -

------------------- या कारणाकरीिा (कारणाचा िपशील द्यावा) काळजी व संरक्षणाची गरज आिे. सदर

बालक अनुरक्षण कायगक्रमाचा लाभासाती ------------------------------------------------ या संस्र्ेकडे सूपूिग

करण्याि येि आिे. संस्र्ा प्रमुखांना आदेश देण्याि येि आिेि की, त्यांनी सदर बालकाचे संगोपन करुन त्याला

त्याच्या पुनवगसन व पुनवगसनासाती आवर्शयक त्या संिी वयाची 21 वषग पूणग िोईपयगि हकवा त्याचे सामाहजक

पुनवगसन या पैकी जी घटना अगोदर िोईल िो पयंि उपलब्ि करुन द्याव्याि. संस्र्ाप्रमुखांनी सदर

बालक/िरुणाच्या बाबिचा सद्यक्स्र्िीचा अिवाल दर सिा महिन्यांनी बाल कल्याण सहमिीस सादर करावा.

हजल्िा बाल संरक्षण कक्ष यांना या आदेशान्वये हनदेश देण्याि येि आिेि की, सदर बालकांला

रु ---------------------- प्रहि महिना / रुपये अनुरक्षण कायगक्रम अंिगगि लाभ ----------------------

(हदवस/महिने) कालाविी करीिा देण्याि यावा. त्यानंिर आवर्शयक िो पातपुरावा करण्याि यावा. आर्थर्क

लाभ देण्यासाती ----------------------------------------------यांच्या नावे बँक खािे उघडण्यास परवानगी

देण्याि येि आिे

बाल न्यायालय/मुख्य न्यायाधिश, बाल न्याय मांडळ/

अध्यक्ष/सदस्य, बाल कल्याण सधमती

प्रि :राज्य/ हजल्िा बाल संरक्षण कक्ष ककवा राज्य शासनाचा संबंिीि हवभाग.

256

¨É½þÉ®úÉ¹]Åõ ¶ÉÉºÉxÉ ®úÉVÉ{ÉjÉ +ºÉÉvÉÉ®úhÉ ¦ÉÉMÉ SÉÉ®ú-+ö, ¨ÉÉSÉÇ 14, 2018/¡òÉ±MÉÖxÉ 23, ¶ÉEäò 1939

नमुना 39

[धनयम 29(2) पहा]

योग्य सुधविेसाठी (समुह प्रधतपालकत्वाच्या समावेशासह) अजष

योग्य सुधविा म्हणून मान्यता धमळण्याकरीता इच्छूक सांस््ा/यांत्रणा/सांघटनेचा तपशील

1.अ. संस्र्ा/यंत्रणा/संघटनेचे नाव

1.ब.लागूवअसलेल्या अहिहनयमांिगगि संस्र्ंचा/यंत्रणेचा/

संघटनेचा नोंदणी क्रमांक व हदनांक (सोबि जोडण्याची कागदपत्रे

: नोंदणी करणाची आवर्शयक कागदपत्रे, घटना व हनयमावली )

1. क. अजगदार संस्र्ेचा /संघटनेचा संपूणग प्ा

1 ख. एसटीडी कोड सिीि दूरधवनी क्रमांक

1 ग. एसटीडी कोड सिीि फॅतस क्रमांक

1.घ. ई- मेलचा प्ा

1.ड. सदर संस्र्ा देशस्िरावरील असल्यास इिर राज्याि

असलेल्या संस्र्ेच्या शाखांचा संपूणग प्ा देण्याि यावा

1 .च. संस्र्ेला यापुवी मान्यिा नाकारण्याि आली आिे काय

असल्यास

i. मान्यिा नाकरल्याचा संदभग पत्र क्रमांक व हदनांक

ii. मान्यिा नाकरल्याचा हदनांक

iii. कोणी मान्यिा नाकारली

iv. मान्यिा नाकरण्याची कारणे

योग्य सुधविा बाबतचा तपशील

2. क. योग्य सुहविा असलेल्या हतकाणाचा संपूणग प्ा

2 ख. एसटीडी कोड सिीि दूरधवनी क्रमांक

2 ग. एसटीडी कोड सिीि फॅतस क्रमांक

2.घ. ई- मेलचा प्ा

सांपकष (प्रस्ताधवत योग्य सुधविा असलेल्या धठकाणापासूनचे

नाव व अांतर)

3. क. मुख्य रस्िा

3. ख. बस स्टँड

3. ग. रेल्वे स्टेशन

3.घ. इिर जवळची मुख्य खूण

पायाभूत सुधविा

4. क. एकूण खोल्यांची संख्या (क्षेत्रफळासि)

¨É½þÉ®úÉ¹]Åõ ¶ÉÉºÉxÉ ®úÉVÉ{ÉjÉ +ºÉÉvÉÉ®úhÉ ¦ÉÉMÉ SÉÉ®ú-+ö, ¨ÉÉSÉÇ 14, 2018/¡òÉ±MÉÖxÉ 23, ¶ÉEäò 1939

257

4. ख. स्वच्छिागृिांची संख्या (क्षेत्रफळासि)

4. ग. स्वयंपाकगृिासाती खोल्यांची संख्या (क्षेत्रफळासि)

4.घ. आजारी बालकांसातीच्या खोल्यांची संख्या

4.ड. इमारिीची ब्लूकप्रट िसेच प्रमाहणि केलेला नकाशा

4. च. अकस्माि येणाऱ्या आप्ीं हनकराकरणासातीच्या उपाय

योजना

i. आग

ii. भूकंप

iii. इिर उपाय योजना

4.छ. हपण्याच्या पाण्याची व्यवस्र्ा (सावगजहनक आरोग्य

अहभयांहत्रकी हवभाग यांचे प्रमाणपत्राची प्रि जोडण्याि यावी)

4.ज. सांडपाणी आहण स्वच्छिा याबाबि केलेली व्यवस्र्ा

1. हकटक हनयंत्रण

2. कचरा व्यवस्र्ापन

3. सातवण क्षेत्र

4. इिर कोणिीिी व्यवस्र्ा

4 झ. भाडेकरारनामा/इमारि देखभाल अंदाजपत्रक (जे लागू

असेल िे) भाडे करारनाम्याची प्रि जोडण्याि यावी

योग्य सुधविा पुरधवण्याची क्षमता

उपलब्ि सुधविा (उपलब्ि सुधविाांची यादी ही सवषस्वी

कोणत्या योग्य सुधविा पुरधवण्यात येणार आहेत त्यावर

अवलांबून राहील)

6.क. इिर सुहविा ज्याचा बालकाच्या सवांहगण हवकासावर

पहरणाम िोणार आिे

कमषचारी वगष

7.क. कमगचारी वगाची सहवस्िर यादी

7.ख. भागीदारी असलेल्या संघटनेचे नाव

अजषदाराची पाश्वषभूमी

8. क. मागील 2 वषाि संस्र्ेने राबहवलेले मित्वाचे कृिी

कायगक्रम

8. ख कायगकारी मंडळाची /व्यवस्र्ापन मंडळाची अद्यावि

हवहिि नमुन्यािील यादी (वार्थषक बैतकीच्या इहिवृ्ाची प्रि

जोडण्याि यावी)

8. ग. स्र्ावर मालम्ा आहण पायाभूि सुहविांची यादी

258

¨É½þÉ®úÉ¹]Åõ ¶ÉÉºÉxÉ ®úÉVÉ{ÉjÉ +ºÉÉvÉÉ®úhÉ ¦ÉÉMÉ SÉÉ®ú-+ö, ¨ÉÉSÉÇ 14, 2018/¡òÉ±MÉÖxÉ 23, ¶ÉEäò 1939

8. घ. संस्र्ेस हवदेश हवहनयमन अहिहनयम 1976

(FCRA)अंिगगि नोंदणी प्रमाणपत्र आिे काय? असल्यास प्रि

जोडण्याि यावी.

8. ड. मागील 2 वषाि परदेशािुन प्राप्ि झालेला हनिी (योग्य

कागदपत्रसि)

8. च. इिर स्त्रोिाव्दारे प्राप्ि िोणारे सिाय्यक अनुदानाची यादी

(असेल िर) ज्यामधये योजना/प्रकल्पाचे नाव, उद्देश, हनिीची

रतकम इत्यादी)

8. च. चालु असणाऱ्या बँकेच्या खात्याचा िपशील शाखा कोड

क्रमांकासिीि

8.छ. यंत्रणा अनुदानाकरीिा स्विंत्र खािे उघडण्यास ियार आिे

का?

8.i

मागील िीन वषाचे लेखे

i. लेखा पहरक्षण अिवाल

ii. उत्त्पन्न व व्यय हववरण पत्र

iii. जमा व खचग हववरण पत्र

iv. संस्र्ेचा िाळेबंद

मी बाल न्याय (मुलांची काळजी व संरक्षण) अहिहनयम 2015 आहण बाल न्याय (मुलांची काळजी व संरक्षण)

हनयम 2016 वाचले असून िे मला समजलेले आिेि.

----------------------------------(संस्र्ेचे नाव( या संस्र्ेने बाल न्याय (मुलांची काळजी व संरक्षण(

अहिहनयम 2015 आहण बाल न्याय (मुलांची काळजी व संरक्षण( हनयम 2016 मिील िरिुदीनुसार योग्य

सहविा म्िणून मान्यिा हमळण्यासाती आवर्शयक असलेल्या बाबींची पुिगिा केली आिे.

मी घोहषि करिो की

करिे की ,आमच्या संस्र्ेशी संलग्न असलेली कोणिीिी व्यतिी कोणत्यािी अनैहिक

कृिीि हकवा बालकांबाबिचा दुव्यगविाराच्या कामाि हकवा बाल कामगार नेमण्यामधये हकवा नैहिक

अिपिनाशी संबहिि यासारख्या अपरािाकरीिा यापुवी दोषी आढळून आलेली नािी. आहण कदरिय हकवा राज्य

सरकारच्या काळया यादीि समाहवष्ट्ट नािी

मी कदरिय ककवा राज्य शासन अहिहनयम, हनयम, मागगदशगक सुचना, शासन हनणगय, पहरपत्रके मिील िरिुदी व

हनदेशांचे पालन करीन.

मी बाल न्याय मंडळ ककवा बाल कल्याण सहमिीने वेळोवेळी हदलेल्या आदेशाचे पालन करीन.

¨É½þÉ®úÉ¹]Åõ ¶ÉÉºÉxÉ ®úÉVÉ{ÉjÉ +ºÉÉvÉÉ®úhÉ ¦ÉÉMÉ SÉÉ®ú-+ö, ¨ÉÉSÉÇ 14, 2018/¡òÉ±MÉÖxÉ 23, ¶ÉEäò 1939

259

नमुना 40

[धनयम 29(1) पहा ]

समूह प्रधतपालतत्व यासह योग्य सुधविा करीता प्रमाणपत्र

प्रमाहणि करण्याि येिे की, संस्र्ेने हदनांक ---------------- रोजी सादर केलेल्या सवग कागदपत्रांचे

अवलोकन करुन --------------------- (संस्र्ेचे नांव ) िी संस्र्ा नोंदणीकृि / अनुज्ञाप्िीकृि / मान्यिा ------

-------- या अहिहनयमाखाली मान्यिा प्राप्ि असून सदर संस्र्ेला योग्य सुहविा म्िणून बाल न्याय (मुलांची

काळजी व संरक्षण) अहिहनयम 2015 च्या कलम 51 नुसार ----------------------- पासून ------------------

--- एकुण ------------- या कालाविीकहरिा योग्य सुहविा म्िणून घोहषि करण्याि येि आिे.

बालक ज्या वेळेस योग्य सुहविेमधये तेवण्याि येईल त्यावेळेस संस्र्ेला बाल न्याय (मुलांची काळजी

व संरक्षण) अहिहनयम 2015 आहण मिाराष्ट्र राज्य बाल न्याय (मुलांची काळजी व संरक्षण हनयम 2017 व

िसेच शासनाने वेळोवेळी हदलेल्या हनयमावलीचे पालन करणे बंिनकारक रािील.

संस्र्ेला बाल न्याय मंडळ ककवा बाल कल्याण सहमिी यांनी वेळोवेळी हदलेल्या आदेशाचे अनुपालन

करणे बंिनकारक रािील.

हदनांक-

(सही) (धशक्का)

हदनांक -

(सही)

अध्यक्ष,बाल कल्याण सधमती /मुख्य दांडाधिकारी, बाल न्याय मांडळ

¨É½þÉ®úÉ¹]Åõ ¶ÉÉºÉxÉ ®úÉVÉ{ÉjÉ +ºÉÉvÉÉ®úhÉ ¦ÉÉMÉ SÉÉ®ú-+ö, ¨ÉÉSÉÇ 14, 2018/¡òÉ±MÉÖxÉ 23, ¶ÉEäò 1939

261

नमुना 41

[धनयम 43(3) आधण धनयम 43(9) पहा ]

तपासणी सधमतीव्दारे तपासणी

(योग्य असेल िे भरावे)

भेटीचा हदनांक ------------------ भेटीची वेळ ------------------

संस्र्ा िपासणी करणाऱ्या अहिकाऱ्यांचे नावे

1. -----------------------------

2. ------------------------------

3. ------------------------------

क. सवषसामान्य माधहती

संस्र्ेचे नाव प्ा

------------------------------------------------------------------------------------------------

ii नोंदणी क्र (बाल न्याय अहिहनयम 2015 अंिगगि)

हनगगहमि केल्याचा हदनांक -----------------------

मुदि संपि असल्याचा हदनांक -------------------

iii. बालकांची काळजी घेणाऱ्या संस्र्ेचा संपूणग प्ा ---------------------------------------------

----------------------------------------------------------------------------------------------

iv. अहिकाऱ्याचे/प्रभारी अहिकाऱ्याचे नाव ---------------------------------------------------

v. संपकग क्र -----------------------------------ई-मेल आय डी ---------------------------------

vi. संस्र्ेचा प्रकार (योग्य नसेल िे खोडावे )

हनहरक्षण गृि/हवशेषगृि/सुरहक्षि जागा/बालगृि/खेले हनवारागृि/इिर कोणिेिी (िपशील द्यावा)

vii. जर संस्र्ेस राज्य शासना कडून अनुदान/सिाय्य प्राप्ि िोि असल्यास शासकीय हवभागाचे नाव

viii जर शासकीय संस्र्ा असेल:

262

¨É½þÉ®úÉ¹]Åõ ¶ÉÉºÉxÉ ®úÉVÉ{ÉjÉ +ºÉÉvÉÉ®úhÉ ¦ÉÉMÉ SÉÉ®ú-+ö, ¨ÉÉSÉÇ 14, 2018/¡òÉ±MÉÖxÉ 23, ¶ÉEäò 1939

संस्र्ेची मंजुर संख्या

ii.

सदर संस्र्ेमधये 10 वषाखालील बालक- बाहलका एकत्र तेवण्याि येिाि काय? िोय/नािी

जर िोय असेल िर आजच्या हदवशी उपक्स्र्ि बालकांची संख्या ........................

iii.

5 िे 10 वयोगटािील बालकांसाती झोपण्याची आहण आंघोळीची स्विंत्र व्यवस्र्ा आिे काय?

िोय/नािी

iv.

बालकांचे खालील वयोगटानुसार वगीकरण करण्याि आले आिे काय? खालील वयोगटािील

बालकांची संख्या द्यावी

7-11 वषग ------------

ii.

12-18 वषग ----------

iii संस्र्ेि 0-5 वयोगटािील बालके राििाि काय? असल्यास संख्या ---------

iv. 18 वषावरील वयोगटािील बालके राििाि काय िोय/नािी असल्यास संख्या द्यावी -----------

चालु महिन्यािील दाखल बालकांची संख्या --- ------------------

vi.

हनघुन गेलेल्या /मुति केलेल्या बालकांची संख्या --- ------------------

vii.

चालु महिन्यािील बाल कल्याण सहमिी/बाल न्याय मंडळाने संदभीि केलेल्या बालकांची संख्या ----

-----

viii.

चालु महिन्यािील बाल कल्याण सहमिी/बाल न्याय मंडळासमारे सादर केलेल्या बालकांची संख्या ---

------

ix.

मागील महिन्याच्या अखेरच्या हदनांकास उपक्स्र्ि बालकांची संख्या

हवशेष काळजीची गरज असलेल्या बालकांची संख्या; िपशील द्यावा

xi.

पुनवगसनाकरीिा केलेल्या योजना ------------------------------------------------------------------

----------------------------------------------------------------------------------------------------

xii.

प्रत्यक बालकाचा वैयतिीक काळजी आराखडा ियार करण्याि आला आिे? िोय/नािी

xiii.

सदरचा आराखडयाची अंमलबजावणी आहण सहनयंत्रण करण्याि येिे काय

ख. पायाभूत सुधविा

 इमारि

 भाडयाची ---------

 स्वि:ची---------

सी सी टी व्िी कॅमेरे प्रवेशाजवळ लावण्याि आले आिे काय िोय/नािी

सुरक्षा व्यवस्र्ा - पुरेशी/ अपुरी

¨É½þÉ®úÉ¹]Åõ ¶ÉÉºÉxÉ ®úÉVÉ{ÉjÉ +ºÉÉvÉÉ®úhÉ ¦ÉÉMÉ SÉÉ®ú-+ö, ¨ÉÉSÉÇ 14, 2018/¡òÉ±MÉÖxÉ 23, ¶ÉEäò 1939

263

मुलांना सामावून घेण्याकरीिा पुरेशी जागा िोय/नािी

खोल्याांची सांख्या

तपधशल

आजाऱ्यांची खोली / वैद्यहकय कक्ष

समुपदेशनाची खोली

बालकांसाती मनेारंजन/कायग कक्ष

 केबल नेटवकगसि टी व्िी संच आिे काय

 हकिी वेळ बालकांना टी. क्व्ि. पािण्यासाती देण्याि येिो

 बालके बैते खेळ खेळिाि काय

 कोणत्या खेळाचे साहित्य उपलब्ि आिे.

 बालके मैदानी खेळ खेळिाि काय

 खेळाकरीिा साहित्य / वस्िू उपलब्ि आिेि काय

 बालके सिल/ सफरीसाती जािाि काय

 नामांहकि व्यन्तिबरोबर संवाद साििाि काय

 मनोरंजनासाती खोली उपलब्ि आिे काय

िोय / नािी

संधयाकाळी / कोणत्यािी वेळेस

िोय / नािी

स्वंयपाकगृि / जेवणाची खोली

 स्वंयपाक करण्याची जागा आहण िान्य सातवण्याची जागा

स्विंत्र आिे काय

 प्रत्येक बालकाला स्विंत्र िाट, वाटी, पेला हमळिो काय

 स्वंयपाकाची भांडी पुरेशी आहण स्वच्छ आिेि काय

 संस्र्ेमधये हिज आिे काय

 संस्र्ेमधये ओव्िन आिे काय

 स्वंयपाकगृिाि गॅस स्टोव्ि आिे काय

 संस्र्ेमधये िुरासाती हचमणी आिे काय

 संस्र्ेमधये गॅस हसलदडरची व्यवस्र्ा कुते करण्याि आली

आिे.

 िुण्यासाती आहण स्वंयपाकासाती पुरेशी पाणी व्यवस्र्ा

आिे काय

 संस्र्ेमधये हपण्याच्या पाण्याची पुरेशी व्यवस्र्ा आिे काय

(RO)

 स्वंयपाक यंत्राद्वारा ककवा स्वंयपाकीद्वारा करण्याि येिो.

िोय / नािी

सुरहक्षि / मुलांपासून दूर

िोय / नािी

264

¨É½þÉ®úÉ¹]Åõ ¶ÉÉºÉxÉ ®úÉVÉ{ÉjÉ +ºÉÉvÉÉ®úhÉ ¦ÉÉMÉ SÉÉ®ú-+ö, ¨ÉÉSÉÇ 14, 2018/¡òÉ±MÉÖxÉ 23, ¶ÉEäò 1939

 बालकांसाती स्वच्छिागृिे व स्नानगृिांची संख्या

 फ्लश कायगरि आिे काय

 वॉश बेहसनचे नळ कायगरि आिेि काय

 जमीन हनसरडी आिे काय

 हनचरा िोिो काय

 हनचरा बंद आिे काय

 कपडे व टॉवेल वाळि घालण्यासाती व्यवस्र्ा आिे काय

 जाळे स्वच्छ करण्याि येिाि काय

 दारांना कड्या आिेि काय

 दरवाजांना झलक हछरिय आिे काय

 बालकाच्या आंघोळीची वारंवारिा काय आिे.

 पाणी पुरेसे उपलब्ि आिे काय

 बादली व मगांची संख्या पुरेशी आिे काय

 प्रत्येक बालकास स्वच्छिेची सािणे स्विंत्र देण्याि आली

आिेि काय

 िुण्याची पावडर ककवा साबण देण्याि येिो काय

 बालके स्वि:चे कपडे िुिाि काय

 िोबी उपलब्ि आिे काय

 वॉकशग महशन चालू क्स्र्िीि आिे काय

िोय / नािी

एकदा ककवा हदवसािून त्योपक्षा

जास्ि

िोय / नािी

 मैदानी खेळाकहरिा खुली जागा

 वगग खोली

 व्यवसाय प्रहशक्षणाकहरिा जागा

 संस्र्ेमधये बालस्नेिी दरवाजे आिेि काय

िोय / नािी

 संस्र्ेमधये हकिी वेळा झाडणे व पुसण्याची कामे केली

जािाि

हदवसािून दोन वेळा ककवा त्यापेक्षा

अहिक

 शाळेच्या वेळेि बालके स्वच्छिेच्या कामाि सिभागी िोिाि

काय

िोय / नािी

 बालकांकहरिा कुलर हिटर सुहविा उपलब्ि आिे काय

िोय / नािी

 दरवाजे आहण हखडतयाची योग्य देखभाल िोिे काय

िोय / नािी

 खोली आहण हनवास व्यवस्र्ा िवेशीर आिे काय

िोय / नािी

 वीज नसिाना पंखे आहण हदवे चालू रािण्यासाती पयायी

व्यवस्र्ा आिे काय

िोय / नािी

¨É½þÉ®úÉ¹]Åõ ¶ÉÉºÉxÉ ®úÉVÉ{ÉjÉ +ºÉÉvÉÉ®úhÉ ¦ÉÉMÉ SÉÉ®ú-+ö, ¨ÉÉSÉÇ 14, 2018/¡òÉ±MÉÖxÉ 23, ¶ÉEäò 1939

265

 संस्र्ेचा बाय पहरसर स्वच्छ, रम्य आहण बालमैत्रीपुणग आिे

काय

िोय / नािी

बालकाांना पुरधवण्यात येणारे कपडे / धबछाना /कपाटे / लॉकर

/प्रसािने

 ऋिुप्रमाणे आहण आकारमानानुसार कपडे देण्याि येिाि

काय

 आंिरवस्त्र बदलण्याची वारंवारिा

 नवीन कपडे हशवून घेिले ककवा हवकि घेिले

 प्रत्येक बालकाला स्विंत्र गादी देण्याि आली आिे काय

 गाद्या आहण उर्शया स्वच्छ आिेि काय

 बालकाला स्विंत्र कपाटे देण्याि आली आिेि काय

 बेडशीट आहण चादरी उपलब्ि आिेि काय

 हिवाळ्याकहरिा ब्लँकेट उपलब्ि आिेि काय

 बालक संस्र्ेि दाखल िोण्याच्या वेळी हकिी सेट हदले

जािाि

 नहवन कपडे देण्याची वारंवारिा

 हदलेले सेट एकाच रंगाचे हकवा वेगळ्या रंगाचे आिेि काय

 बालकाच्या वैयक्तिक वस्िू तेवण्याकहरिा स्विंत्र लॉकर

आिे काय

िोय / नािी

हशवून ककवा हवकि

िोय / नािी

मासीक / त्रैमाहसक

िोय / नािी

बालकाला पुरहवलेल्या इिर वस्िू ---------------------------------------------------------------------------

------------------------------------------------------------------------------------------------------------

---

ग) बालकाांना पुरधवण्यात येणाऱ्या सुधविा

 वैद्यहकय सुहविा / आरोग्य पहत्रका सुहविा ----------------------------------------------------------

----------------------------------------------------------------------------------------------------

----

 सकस आिार / हवशेष आिार ----------------------------------------------------------------------

----------------------------------------------------------------------------------------------------

---

266

¨É½þÉ®úÉ¹]Åõ ¶ÉÉºÉxÉ ®úÉVÉ{ÉjÉ +ºÉÉvÉÉ®úhÉ ¦ÉÉMÉ SÉÉ®ú-+ö, ¨ÉÉSÉÇ 14, 2018/¡òÉ±MÉÖxÉ 23, ¶ÉEäò 1939

 सुरहक्षि हपण्याच्या पाण्याची व्यवस्र्ा ---------------------------------------------------------------

----------------------------------------------------------------------------------------------------

---

 बालकाांची धदनचया

वेळ

कृिी / कायगक्रमाची रुपरेषा

सकाळ

हदवसा

दुपारी

संधयाकाळी

रात्री

 हशक्षण ( औपचारीक हशक्षण / NFE आहण जीवन कौशल्य प्रहशक्षण कायगक्रम ----------------------

----------------------------------------------------------------------------------------------------

------

 संगणक / इंटरनेट / दुरधवनी संच

 संगणकावर इंटरनेटची सुहविा उपलब्ि आिे काय

िोय / नािी

 सदर सुहविा कायगरि आिे काय

िोय / नािी

 सुहविा बालकांना वापरण्यास परवानगी आिे काय

िोय / नािी

 दुरधवनीसंच केवळ कायालयीन कामकाजासाती आिे काय

िोय / नािी

 दुरधवनीसंच बालकांना वापरण्यास परवानगी आिे काय

हनर्शचीि वेळेि/ आवर्शयकिा भासेल

िदव्िा

 चाईल्ड लाईन क्र. 1098 दुरधवनी संचाजवळ दशगनी भागाि लावण्याि

आला आिे काय

िोय / नािी

 समुपदेशन / मागगदशगन सुहविा/ हवशेष हशक्षक /भौहिक हचकीत्सा िज्ञ इ ----------------------------

----------------------------------------------------------------------------------------------------

-------

 व्यवसाय प्रहशक्षण ---------------------------------------------------------------------------------

----------------------------------------------------------------------------------------------------

¨É½þÉ®úÉ¹]Åõ ¶ÉÉºÉxÉ ®úÉVÉ{ÉjÉ +ºÉÉvÉÉ®úhÉ ¦ÉÉMÉ SÉÉ®ú-+ö, ¨ÉÉSÉÇ 14, 2018/¡òÉ±MÉÖxÉ 23, ¶ÉEäò 1939

267

 मनोरंजनात्मक सुहविा -----------------------------------------------------------------------------

----------------------------------------------------------------------------------------------------

 इिर यंत्रणा आहण हवभागाबरोबर हवकसीि केलेला संपकग -----------------------------------------

----------------------------------------------------------------------------------------------------

------

 Track the Missing Child कायगक्रमाची अंमलबजावणी -----------------------------------------

----------------------------------------------------------------------------------------------------

 Track the Missing Child पोटगलवर बालकांची भरलेली माहििी ---------------------------------

----------------------------------------------------------------------------------------------------

 पोटगलचा वापर करण्याकहरिा हदलेला पासवडग ------------------------------------------------------

-------------------------------------------------------------------------

 इिर कायगक्रम व कृिी -----------------------------------------------------------------------------

----------------------------------------------------------------------------------------------------

घ. कमषचारी तपधशल

अ.ि. नाांव

पद्नाम

रुजू

झाल्याचा

धदनाांक

भेटीच्या

वेळीची

उपत्स््ती

शेरा

268

¨É½þÉ®úÉ¹]Åõ ¶ÉÉºÉxÉ ®úÉVÉ{ÉjÉ +ºÉÉvÉÉ®úhÉ ¦ÉÉMÉ SÉÉ®ú-+ö, ¨ÉÉSÉÇ 14, 2018/¡òÉ±MÉÖxÉ 23, ¶ÉEäò 1939

च) बाल सधमती / व्यवस््ापन सधमती

 बाल सहमिी गतीि करण्याि आली आिे काय

िोय / नािी

 वयानुसार बाल सहमत्या

िोय / नािी

 बाल सहमिीच्या बैतकीची वारंवारिा

िोय / नािी

 व्यवस्र्ापन सहमिीचे गतण करण्याि आले आिे काय

िोय / नािी

 व्यवस्र्ापन सहमिी गतणाचा हदनांक व बैतकीची वारंवारिा ----------------------------------------

----------------------------------------------------------------------------------------------------

------

 प्रशासहकय मंडळाची संस्र्ेच्या कामकाजाि भुहमका ------------------------------------------------

-----

 मागील वषाचे लेखा पहरक्षण अिवाल आिेि काय

िोय / नािी

 मागील वषाचे संस्र्ेच्या कायगक्रमाचे वार्थषक अिवाल आिे काय

िोय /

नािी

 संस्र्ेकडून शासनाच्या इिर योजना राबहवण्याि येिाि काय ककवा

िोय / नािी

संस्र्ेला शासनाच्या इिर कोणत्या योजनदिगगि अनुदान हमळिे काय

िोय असल्यास िपहशल द्यावा

छ) ठेवण्यात आलेले अधभलेखे

कमगचारी िजेरी नोंदविी

बालकांची िजेरी नोंदविी

कदरियीय प्रवेश नोंदविी

वैयक्तिक व्यक्तिहचकीत्सा नस्िी वैयक्तिक काळजी आराखड्यासि

बाल कल्याण सहमिी / बाल न्याय मंडळ यांचेशी संपकग

बालकांचे सुचना पुस्िक

बालकांची सुचना पेटी

वैद्यहकय नस्िी / वैद्यहकय पहत्रका

मासीक पाळी नोंदविी

वैयक्तिक वस्िू नोंदविी

¨É½þÉ®úÉ¹]Åõ ¶ÉÉºÉxÉ ®úÉVÉ{ÉjÉ +ºÉÉvÉÉ®úhÉ ¦ÉÉMÉ SÉÉ®ú-+ö, ¨ÉÉSÉÇ 14, 2018/¡òÉ±MÉÖxÉ 23, ¶ÉEäò 1939

269

व्यवस्र्ापन सहमिी इहिवृ् नोंदविी

बाल सहमिी इहिवृ् नोंदविी

आिार नोंदविी

इिर अन्य अहभलेखे

धनरीक्षण / शेरा -----------------------------------------------------------------------------------

---------------------------------------------------------------------------------------------------

----------------------

िपासणी सहमिीच्या सदस्याचे नांव व स्वाक्षरी -------------------------------------------------------------

---

िपासणी सहमिीच्या सदस्याचे नांव व स्वाक्षरी -------------------------------------------------------------

----

िपासणी सहमिीच्या सदस्याचे नांव व स्वाक्षरी -------------------------------------------------------------

----

िपासणी सहमिीच्या सदस्याचे नांव व स्वाक्षरी -------------------------------------------------------------

----

270

¨É½þÉ®úÉ¹]Åõ ¶ÉÉºÉxÉ ®úÉVÉ{ÉjÉ +ºÉÉvÉÉ®úhÉ ¦ÉÉMÉ SÉÉ®ú-+ö, ¨ÉÉSÉÇ 14, 2018/¡òÉ±MÉÖxÉ 23, ¶ÉEäò 1939

नमुना 42

[धनयम 64(3) (तेरा) पहा ]

बालकाांच्या काळजी घेणाऱ्या सांस््ाांनी मांडळ ककवा सधमती याांना सादर

करावयाच्या मुलाांची साप्ताधहक यादी

काळजी घेणाऱ्या सांस््ेचा तपधशल :

अ.ि.

बालकाचे नाांव

प्र्म खबरी अहवाल/

पोलीस

दैनांधदनी

प्रकरण िमाांक

पोलीस स्टेशन

सादर करावयाचा

पुढील धदनाांक

 सप्िािाि दाखल झालेल्या बालकांची एकुण संख्या -------------------------------------------------

 सप्िािाि संस्र्ेिून सुटका करण्याि आलेल्या बालकांची एकुण संख्या ------------------------------

-------

 सप्िािाि िस्िांिहरि झालेल्या बालकांची एकुण संख्या ---------------------------------------------

--------

 सप्िािाि रजेवर गेलेल्या बालकांची एकुण संख्या --------------------------------------------------

---

 सप्िािाि संस्र्ेिून हनसटून गेलेल्या बालकांची एकुण संख्या ---------------------------------------

---

 आजमीिीस संस्र्ेि उपक्स्र्ि असणाऱ्या बालकांची एकुण संख्या ----------------------------------

------

हदनांक ------------- 20

काळजी घेणाऱ्या सांस््ेच्या प्रभारी अधिकारी याांची

सही व धशक्का

¨É½þÉ®úÉ¹]Åõ ¶ÉÉºÉxÉ ®úÉVÉ{ÉjÉ +ºÉÉvÉÉ®úhÉ ¦ÉÉMÉ SÉÉ®ú-+ö, ¨ÉÉSÉÇ 14, 2018/¡òÉ±MÉÖxÉ 23, ¶ÉEäò 1939

271

नमुना ि. 43

[धनयम 71 (ग) (1)पहा]

सांरक्षण अधभरक्षा पधत्रका

1. बालकांचे नांव : -----------------------------------------------------------------------

2. बालकांचे वय : ------------------------------------------------------------------------

3. आईचे नांव : --------------------------------------------------------------------------

4. वडीलांचे नांव : -----------------------------------------------------------------------

5. आई-वडील / पालकाचा प्ा : ----------------------------------------------------------

6. संस्र्ा / संघटनेमधये िाबा घेिल्याचा हदनांक : ---------------------------------------------

7. बालकाला सादर करणाऱ्या व्यक्तिचे नांव व संपकग िपहशल : ---------------------------------

8. चौकशीचा हदनांक : -----------------------------------------------------------------------------

आपणास प्राहिकृि करण्याि येि असून िसेच हनदेश देण्याि येि आिे की, वर नमूद केलेले बालक

क्स्वकारुन बाल न्याय (मुलांची काळजी व संरक्षण ) अहिहनयम 2015 अंिगगि अहभरक्षेमधये आपल्या संस्र्ेि

तेवण्याि यावे.

बालकाला -------------------------- हदनांकास सादर करावे.

पुढील सुनावणीची िारीख -------------------------

सही

मुख्य न्यायाधिश / सदस्य

बाल न्याय मांडळ

272

¨É½þÉ®úÉ¹]Åõ ¶ÉÉºÉxÉ ®úÉVÉ{ÉjÉ +ºÉÉvÉÉ®úhÉ ¦ÉÉMÉ SÉÉ®ú-+ö, ¨ÉÉSÉÇ 14, 2018/¡òÉ±MÉÖxÉ 23, ¶ÉEäò 1939

नमुना 44

[धनयम 71 (घ) (4) पहा]

रात्रीपुरता सांरधक्षत धनवास

-------------------- (बालकाचे नांव ) िा बालक आज रोजी िाब्याि / सापडला असून त्याला रात्रभर सुरक्षेची

गरज असल्यामुळे त्याला ---------------------------------------------------------- (संस्र्ेचे नांव) मधये

हनवासाकहरिा पातहवण्याि येि आिे. सदर बालक --------------------------------------- (बाल कल्याण

पोलीस अहिकारी नांव ) हजल्िा ---------------- िालुका ---------------- गांव -------------- (पोलीस

स्टेशनचे नांव) --------------- यांनी सादर केलेला आिे. बालकास रात्रीपुरत्या संरहक्षि हनवासामधये

तेवण्यासाती अपेहक्षि अजग, बालकाचा आरोग्य िपासणी अिवाल, ज्यामधये बालकाच्या सवगसािारण

आरोग्याच्या क्स्र्िीबाबि नमूद असेल व त्याबाबि प्रभारी अहिकारी योग्य पातपुरावा करिील. सदर बालक

संस्र्ेमधये -------------------- (वेळ) दाखल झाला असून सदर बालकास लगेच दुसऱ्या हदवशी संबंहिि

अहिकार क्षेत्रािील बाल कल्याण पोलीस अहिकारी यांचेकडे ------------- (वेळेस) ककवा त्यापुवी िस्िांिरीि

करण्याि येईल. सदर बालकाच्या वैयक्तिक वस्िूंची िपासणी / झडिी घेण्याि आलेली असून खालील वस्िू (

असिील िर) या संबंहिि बाल कल्याण पोलीस अहिकारी यांचेकडे सुपूदग करण्याि येईल. संबंहिि बाल

कल्याण पोलीस अहिकारी हदलेल्या वेळेि बालकाचा िाबा घेण्यासाती अनुपक्स्र्ि राहिल्यास सदर बालक

बाल न्याय मंडळ / बाल कल्याण सहमिी यांचे समोर लवकराि लवकर संस्र्ेचा प्रभारी अहिकारी सादर करेल.

प्रि :

1. बाल कल्याण पोलीस अहिकारी

2. मंडळ / सहमिी

3. संस्र्ेचा प्रभारी अहिकारी

हदनांक

स्वाक्षरी

सांस््ेचा प्रभारी अधिकारी

बाल कल्याण पोलीस अधिकारी

¨É½þÉ®úÉ¹]Åõ ¶ÉÉºÉxÉ ®úÉVÉ{ÉjÉ +ºÉÉvÉÉ®úhÉ ¦ÉÉMÉ SÉÉ®ú-+ö, ¨ÉÉSÉÇ 14, 2018/¡òÉ±MÉÖxÉ 23, ¶ÉEäò 1939

273

नमुना 45

[धनयम 71 (ज) (3) पहा]

बालकाच्या प्रकरणाचा इधतहास.

(काळजी घेणाऱ्या बालकाांच्या सांस््ाकधरता)

प्रकरण क्रमांक :

हदनांक व वेळ :

अ) वैयत्क्तक माधहती

1. नांव -----------------------------------------------------

2. पुरुष / स्त्री / िृिीयपंर्ी ( योग्य िेर्े खूण करावी)

3. दाखल करिानाचे वय ------------------------------------

4. सधयाचे वय -------------------------------------------------

5. प्रकार (योग्य िेर्े खूण करावी) ----------------------------------------------------

i. कुटूंबापासून हवलग

ii. पहरत्याग केलेले/ हनराश्रीि

iii. किसा ककवा शोषणाचा बळीि (िपहशल द्यावा)

iv. पळून गेलेले

v. इिर

6. िमग

i. किदू ( इिर / मागासवगीय/ अनुसुहचि जािी / अनुसुहचि जमािी)

ii. मुस्लीम / हिर्शचन / इिर (िपहशल द्यावा)

7. मुळगांव ( गांव , िालुका, हजल्िा, राज्य)

8. घराचा िपशील

i. पतके / कच्चे

ii. िीन शयनकक्ष / दोन शयनकक्ष / एक शयनकक्ष / स्विंत्र शयनकक्ष नािी.

iii. स्वि:चे / भाडयाचे / अनाहिकृि

iv. घर नसलेला

9. बाल कल्याण सहमिी / बाल न्याय मंडळ यांचेसमोर बालकांस कोणी सादर केले .(योग्य असेल िेर्े

खूण करावी)

i. पोलीस -स्र्ाहनक पोलीस / हवशेष बाल पोलीस पर्क / बाल कल्याण पोलीस अहिकारी /

रेल्वे पोलीस / महिला पोलीस

बालकाचे

छायाहचत्र

274

¨É½þÉ®úÉ¹]Åõ ¶ÉÉºÉxÉ ®úÉVÉ{ÉjÉ +ºÉÉvÉÉ®úhÉ ¦ÉÉMÉ SÉÉ®ú-+ö, ¨ÉÉSÉÇ 14, 2018/¡òÉ±MÉÖxÉ 23, ¶ÉEäò 1939

ii. पहरहवक्षा अहिकारी

iii. समाज कल्याण संघटना

iv. सामाहजक कायगकिा

v. आई-वडील / पालक (नािेसंबंि नमूद करावे)

vi. कोणिािी सरकारी नोकर

vii. समाजािील कोणिािी नागरीक

viii. बालक स्वि:

10. कुटूंब सोडण्याची कारणे.

i. आई-वडील / पालक / सावत्र आई- वडील यांनी छळ केल्याने

ii. नोकरीच्या शोिार्ग

iii. हमत्रमंडळीच्या प्रवािाखाली

iv. अक्षम पालक

v. पालकांचे गुन्िेगारी विगन

vi. पालक हवभति झाल्याने

vii. आई-वडीलांचा मृत्यू

viii. गरीबी

ix. इिर (िपहशल द्यावा)

11. बालकांवर झालेल्या अत्याचाराचा प्रकार

i. शाक्ब्दक अत्याचार - आई-वडील / भाऊ-बिीण / नोकरीवर तेवणारा मालक / इिर (िपहशल

द्यावा)

ii. शाहररीक अत्याचार

iii. लैंहगक अत्याचार - आई-वडील / भाऊ-बिीण / नोकरीवर तेवणारा मालक / इिर (िपहशल

द्यावा)

iv. इिर - आई-वडील / भाऊ-बिीण / नोकरीवर तेवणारा मालक / इिर (िपहशल द्यावा)

12. बालकांसोबि झालेल्या दुव्यगविाराचा प्रकार

i. उपाशी तेवणे - आई-वडील / भाऊ- बिीण / नोकरीवर तेवणारा मालक / इिर (िपहशल

द्यावा)

ii. क्रुरपणे मारिाण - आई-वडील / भाऊ- बिीण / नोकरीवर तेवणारा मालक / इिर

(िपहशल द्यावा)

iii. जख्मी करणे- आई-वडील / भाऊ- बिीण / नोकरीवर तेवणारा मालक / इिर (िपहशल

द्यावा)

iv. डांबून तेवणे -आई-वडील / भाऊ- बिीण / नोकरीवर तेवणारा मालक / इिर (िपहशल

द्यावा)

v. इिर - (िपहशल द्यावा)

¨É½þÉ®úÉ¹]Åõ ¶ÉÉºÉxÉ ®úÉVÉ{ÉjÉ +ºÉÉvÉÉ®úhÉ ¦ÉÉMÉ SÉÉ®ú-+ö, ¨ÉÉSÉÇ 14, 2018/¡òÉ±MÉÖxÉ 23, ¶ÉEäò 1939

275

13. बालकाचे शोषण -

i. वेिन / मजुरीहशवाय अहिश्रम

ii. अहिहरति कामासाती कमी मजुरी

iii. इिर (िपहशल द्यावा)

14. दाखल िोण्यापुवी बालकाच्या आरोग्याबाबिची क्स्र्िी

i. र्शवसनाचे हवकार

आिेि / माहिि नािी / नािी

ii. श्रवणहवकार

आिेि / माहिि नािी / नािी

iii. डोळ्याचे रोग

आिेि / माहिि नािी / नािी

iv. दािांचा रोग

आिेि / माहिि नािी / नािी

v. ह्दय रोग

आिेि / माहिि नािी / नािी

vi. त्वचा रोग

आिेि / माहिि नािी / नािी

vii. यौन संक्रमण रोग

आिेि / माहिि नािी / नािी

viii. मानहसक हवकार

आिेि / माहिि नािी / नािी

ix. महिमंद

आिेि / माहिि नािी / नािी

x. अपंगत्व

आिेि / माहिि नािी / नािी

xi. मूत्रमागाि संक्रमण

आिेि / माहिि नािी / नािी

xii. इिर (िपहशल द्यावा)

आिेि / माहिि नािी / नािी

15. दाखल िोण्यापुवी बालक कोणासोबि रािि िोिे.

i. आई-वडील - आई / वडील / दोघेिी

ii. भाऊ - बिीण / रतिाचे नािेवाईक

iii. पालक - नािेसंबंि

iv. हमत्र

v. रस्त्यावर

vi. रात्र हनवारागृि

vii. अनार्ालय / वसहिगृि / ित्सम गृि

viii. इिर (िपहशल द्यावा)

16. पालकाच्या बालकासोबिच्या भेटी

संस्र्ेि दाखल िोण्यापुवी- तवहचि / प्रसंगानुरुप / किीिरी / किीच नािी.

संस्र्ेि दाखल झाल्यावर- तवहचि / प्रसंगानुरुप / किीिरी / किीच नािी

17. बालकाने पालकाची घेिलेली भेट

संस्र्ेि दाखल िोण्यापुवी- तवहचि / प्रसंगानुरुप / किीिरी / उत्सव प्रसंगी वेळी/ उन्िाळी

सुट्टीि / आजारी असल्यास / किीच नािी

संस्र्ेि दाखल झाल्यावर- तवहचि / प्रसंगानुरुप / किीिरी / उत्सव प्रसंगी वेळी/ उन्िाळी

सुट्टीि / आजारी असल्यास / किीच नािी

276

¨É½þÉ®úÉ¹]Åõ ¶ÉÉºÉxÉ ®úÉVÉ{ÉjÉ +ºÉÉvÉÉ®úhÉ ¦ÉÉMÉ SÉÉ®ú-+ö, ¨ÉÉSÉÇ 14, 2018/¡òÉ±MÉÖxÉ 23, ¶ÉEäò 1939

18. पालकाशी पत्रव्यविार

संस्र्ेि दाखल िोण्यापुवी- तवहचि / प्रसंगानुरुप / किीिरी / उत्सव प्रसंगी वेळी/ उन्िाळी सुट्टीि /

आजारी असल्यास / किीच नािी

संस्र्ेि दाखल झाल्यावर- तवहचि / प्रसंगानुरुप / किीिरी / उत्सव प्रसंगी वेळी/ उन्िाळी सुट्टीि /

आजारी असल्यास / किीच नािी

19. हवकलांगिेचा िपहशल

20. कुटूंबाचा प्रकार - कुटूंब/ एकहत्रि कुटूंब / हवभति कुटूंब/ एक पालक

21. कुटूंबािील व्यन्तिमिील संबंि

i. आई आहण वडील

सौिादगपूणग / असौिादगपूणग / माहिि नािी

ii. वडील आहण मुलगा

सौिादगपूणग / असौिादगपूणग / माहिि नािी

iii. आई आहण मुलगा

सौिादगपूणग / असौिादगपूणग / माहिि नािी

iv. वडील आहण इिर भावंडं

सौिादगपूणग / असौिादगपूणग / माहिि नािी

v. आई आहण इिर भावंडं

सौिादगपूणग / असौिादगपूणग / माहिि नािी

vi. मुल आहण इिर भावंडं

सौिादगपूणग / असौिादगपूणग / माहिि नािी

vii. मुल आहण नािेवाईक

सौिादगपूणग / असौिादगपूणग / माहिि नािी

22. कुटूंबािील सदस्यांनी गुन्िा केल्याचा इहििास (असेल िर )

अ.क्र. नािे

गुन्याचा

प्रकार

प्रकरणाची

न्याहयक

क्स्र्िी

अटक

झाली

असल्यास

अटकेचा

कालाविी

तोतवण्याि

आलेली

हशक्षा

सद्य:क्स्र्िी

वडील

सावत्र

वडील

आई

सावत्र

आई

भाऊ

अ)

ब)

क)

ड)

बिीण

अ)

¨É½þÉ®úÉ¹]Åõ ¶ÉÉºÉxÉ ®úÉVÉ{ÉjÉ +ºÉÉvÉÉ®úhÉ ¦ÉÉMÉ SÉÉ®ú-+ö, ¨ÉÉSÉÇ 14, 2018/¡òÉ±MÉÖxÉ 23, ¶ÉEäò 1939

277

ब)

क)

ड)

बालक

इिर

(काका-

काकू,

आजी-

आजोबा)

23. कुटूंबाची मालम्ा

जमीन जुमला ( क्षेत्रफळाचा िपहशल द्यावा)

ii.

जनावरे - गायी / बैल / गायी-गुरे

iii.

वािने- दुचाकी / िीन चाकी / चारचाकी ( रक / बस / कार / रतटर / जीप)

iv.

इिर (िपहशल द्यावा)

24.

कुटूंबािील सदस्यांची हववािहवषयक माहििी

आई-वडील - पारंपाहरक / हवशेष हववाि

ii.

भाऊ- पारंपाहरक / हवशेष हववाि

iii.

बहिण- पारंपाहरक / हवशेष हववाि

25. कुटूंबािील सदस्यांच्या सामाहजक सिभाग

सामाहजक आहण िार्थमक कायगक्रमाि सिभाग

ii.

सांस्कृहिक कायगक्रमाि सिभाग

iii.

सामाहजक आहण िार्थमक कायगक्रमाि सिभाग नािी.

iv.

माहिि नािी.

26. दाखल िोण्यापुवी आई- वडीलांनी केलेले बालकाचे संगोपन

अिी सुरहक्षि

ii.

वात्सल्यपुणग

iii.

लक्ष देवून

iv.

वात्सल्यपुणग नािी

दुलगहक्षि

vi.

नकारात्मक

धकशोरवयीन इधतहास ( 12 ते 18 वर्ष मिील )

27.

कोणत्या वयाि िारुण्य आले ?

278

¨É½þÉ®úÉ¹]Åõ ¶ÉÉºÉxÉ ®úÉVÉ{ÉjÉ +ºÉÉvÉÉ®úhÉ ¦ÉÉMÉ SÉÉ®ú-+ö, ¨ÉÉSÉÇ 14, 2018/¡òÉ±MÉÖxÉ 23, ¶ÉEäò 1939

28. अपरािी विगणुकीचा िपहशल (असल्यास)

चोरी

ii.

पाकीटमारी

iii.

मादक पदार्ग हवक्री

iv.

नशायुति पदार्ग हवक्री

हकरकोळ गुन्िे

vi.

किसक गुन्िा

vii.

बलात्कार

viii.

वरील पैकी कोणिेिी नािी

ix.

इिर (िपहशल द्यावा)

29. अपरािी विगनुकीची कारणे

पालकांचे दुलगक्ष

ii.

पालकांचे अहिसंरक्षण

iii.

पालकांची गुन्िेगारी स्वरुपाची विगणुक

iv.

पालकाचा प्रभाव (नकारात्मक)

हमत्रमंडळीचा प्रभाव (दारु ककवा नशायुति पदार्ग खरेदीसाती)

vi.

इिर (िपहशल द्यावा)

30.सवयी

अ

ब

िुम्रपान i)

हट.व्िी. हसनेमा/ ऑन लाईन गेम्स पािणे

ii.

दारु हपणे

ii) बैते आहण मैदानी खेळ खेळणे

iii.

नशायुति पदार्ांचे सेवन ( िपहशल)

iii) पुस्िक वाचन,

iv.

जुगार

iv) िार्थमक कायगक्रम

भीक मागणे

v) हचत्रकला /रंगकाम / अहभनय/ गाणे

vi.

इंटरनेटचा अहि वापर

vi) इिर कोणिेिी

vii.

इिर कोणिेिी

नोकरीधवर्यक तपधशल

31.संस्र्ेि बालक दाखल िोण्यापुवीचा नोकरीचा िपहशल

अ.क्र.

नोकरीचा िपहशल

वेळ आहण कालाविी

हमळालेली मजुरी

िमाली

कचरा वेचणे

¨É½þÉ®úÉ¹]Åõ ¶ÉÉºÉxÉ ®úÉVÉ{ÉjÉ +ºÉÉvÉÉ®úhÉ ¦ÉÉMÉ SÉÉ®ú-+ö, ¨ÉÉSÉÇ 14, 2018/¡òÉ±MÉÖxÉ 23, ¶ÉEäò 1939

279

यंत्रकारागीर

िॉटेलमधये काम

चिा टपरीवर काम

बुट पॉहलश

घरकाम

इिर (िपहशल द्यावा)

32. हमळालेल्या उत्पन्नाच्या हवहनयोगाचा िपहशल

कुटूंबाच्या गरजा भागहवण्यासाती कुटूंबाकडे पातहवले

कपडे खरेदीसाती

ii.

जुगार खेळण्यासाती

iii.

वेर्शयागमनासाती

iv.

दारु हपण्यासाती

नशायुति पदार्ग घेण्यासाती

vi.

िुम्रपानासाती

vii.

बचिीसाती

33.बचि / दाहगणे / इिर मालम्ेबाबिचा िपहशल

मालकाकडे

ii.

हमत्रांकडे

iii.

बँक / पोस्ट खात्याि

iv.

इिर (िपहशल द्यावा)

34.

कामाचा कालाविी

सिा िासापेक्षा कमी

ii.

सिा िे आत िास

iii.

आत िासापेक्षा जास्ि

धशक्षणाचा तपधशल

35.बालगृिाि दाखल िोण्यापुवी बालकाच्या हशक्षणाबाबिचा िपहशल

अहशहक्षि

ii.

पाचव्या इय्ेपयंि हशक्षण

iii.

पाचवी पेक्षा जास्ि परंिू आतवीपेक्षा कमी

iv.

आतवी पेक्षा जास्ि परंिू दिावी पेक्षा कमी

दिावी पेक्षा जास्ि

280

¨É½þÉ®úÉ¹]Åõ ¶ÉÉºÉxÉ ®úÉVÉ{ÉjÉ +ºÉÉvÉÉ®úhÉ ¦ÉÉMÉ SÉÉ®ú-+ö, ¨ÉÉSÉÇ 14, 2018/¡òÉ±MÉÖxÉ 23, ¶ÉEäò 1939

36.शाळा सोडण्याची कारणे .

शेवटचे हशक्षण घेि असलेल्या वगाि अनुह्णग

ii.

शालेय कायगक्रमाि अनुत्साि

iii.

हशक्षकांचा उदासीन दृष्ट्टीकोन

iv.

हमत्रमंडळीच्या प्रभावाखाली

अर्ाजगन करुन कुटूंबाला मदि करणे.

vi.

पालकाचा आकक्स्मक मृत्यू.

vii.

शाळेिील हशस्िहप्रय व कतोर वािावरण

viii.

शाळेिील अनुपक्स्र्िी ज्यामधये शाळेिून पळून जाि असल्याचा समावेश

ix.

जवळपास वयानुसारशाळा नसणे

इिर (िपहशल द्यावा)

37. शेवटचे हशक्षण घेिलेल्या शाळेचा िपहशल

मिानगरपाहलका / नगरपाहलका /पंचायि

ii.

शासहकय / अनुसुहचि जािी कल्याण शाळा / मागासवगीय कल्याण शाळा

iii.

खाजगी शाळा / हमशनरी शाळा

38.माधयम : किदी / इंग्रजी / मराती/ उदूग /िामीळ / मल्याळम/ कानडी / िेलगु / गुजरािी / बंगाली / इिर

भाषा (िपहशल द्यावा)

39.बालगृिाि दाखल झाल्यानंिर बालकाचा हशक्षणाबाबिचा आजपयंिचा िपहशल

एकुण वषग

इय्ा

पास / नापास

40.बालक संस्र्ेि दाखल झाल्यानंिर आजपयंिचा व्यवसायीक प्रहशक्षणाबाबिचा िपहशल

एकुण वषग

व्यावसायीक प्रहशक्षणाचे नांव

हमळालेले प्राहवण्य

प्रमाणपत्राचा िपहशल

41 .बालक संस्र्ेि दाखल झाल्यानंिर आजपयंि इिर कृिी कायगक्रमामधये झालेल्या प्रगिीचा िपहशल

i. बालवीर/(Scount/Guide)

ii. खेळ ( िपहशल द्यावा)

iii. मैदानी खेळ ( िपहशल द्यावा)

iv. हचत्रकला

v. रंगकाम

vi. इिर ( िपहशल द्यावा)

वैद्यधकय इधतहास

42.दाखल िोिेवेळी उंची व वजन

¨É½þÉ®úÉ¹]Åõ ¶ÉÉºÉxÉ ®úÉVÉ{ÉjÉ +ºÉÉvÉÉ®úhÉ ¦ÉÉMÉ SÉÉ®ú-+ö, ¨ÉÉSÉÇ 14, 2018/¡òÉ±MÉÖxÉ 23, ¶ÉEäò 1939

281

43.शाहररीक क्स्र्िी .

44.बालकाचा वैद्यकीय इहििास

45.पालकांचा वैद्यकीय इहििास

46.बालकाची आरोग्यहवषय सद्यक्स्र्िी

अ.क्र. वार्थषक हनहरक्षण

पहिले सत्र

दुसरे सत्र

हिसरे सत्र

चौर्े सत्र

आढाव्याचा हदनांक

उंची

वजन

आिाराचा िपहशल

िणाव

दंिहचकीत्सा

कान, नाक, घसा

डोळे

47.उंची व वजनाचा ितिा

हदनांक / महिना / वषग

उंची

आवर्शयक वजन

प्रत्यक्षाि वजन

बालकाच्या लैंधगक कृती

सामाधजक इधतहास

48.बालगृिाि दाखल िोण्यापुवी मैत्री बाबिचा िपहशल.

सिकामगार

ii.

शाळा / वगगहमत्र

iii.

शेजारी

iv.

इिर (िपहशल द्यावा)

49. प्रामुख्याने हमत्र िे

हशहक्षि

ii.

अहशहक्षि

iii.

समवयस्क

iv.

वयापेक्षा मोती

वयापेक्षा लिान

vi.

समकलगी

vii.

हवषमकलगी

50. गटामिील सदस्यत्वाचा िपहशल

282

¨É½þÉ®úÉ¹]Åõ ¶ÉÉºÉxÉ ®úÉVÉ{ÉjÉ +ºÉÉvÉÉ®úhÉ ¦ÉÉMÉ SÉÉ®ú-+ö, ¨ÉÉSÉÇ 14, 2018/¡òÉ±MÉÖxÉ 23, ¶ÉEäò 1939

हसनेचाित्या संघाशी संलग्न

ii.

िार्थमक गटाशी संलग्न

iii.

कला आहण क्रीडा गटाशी संलग्न

iv.

टोळीशी संलग्न

सामाहजक सेवेच्या चळवळीशी संलग्न

vi.

ऑन लाईन गटाशी संलग्न

vii.

इिर (िपहशल द्यावा)

51. चळवळी ककवा गटामधये बालकाचे पद

नेिा

ii.

दुसऱ्या फळीिील नेिा

iii.

मिल्या फळीिील कायगकिा

iv.

सािा सदस्य

52. गटामधये सिभागी िोण्याची कारणे

सामाहजक सेवा कायासाती

ii.

मोकळा वेळ घालहवण्यासाती

iii.

सुख हमळवण्यासाती

iv.

हवलक्षण कृिी करण्यासाती

viii.

इिर (िपहशल द्यावा)

53.गट ककवा चळवळीचा दृष्ट्टीकोन

सामाहजक हनयमांचा आदर आहण हनयम पाळणे

ii.

सामाहजक हनयमांचे उल्लंघन करण्याची आवड

iii.

भावनात्मक दृष्ट्टीकोनािून हनयमाचे उल्लंघन करणे

54.गटाचे हतकाण / एकहत्रि येण्याची जागा

हनर्शचीि केलेल्या जागी

ii.

जागेमधये किी किी बदल करुन

iii.

हनक्र्शचि हतकाण नािी.

iv.

सोयीस्कर जागी

55. बालक कुटूंबािून बािेर पडल्यानंिर समाजाची प्रहिहक्रया

मदिपुणग

ii.

नकारात्मक

iii.

छळाची

iv.

हिरस्कारात्मक

शोषणात्मक

¨É½þÉ®úÉ¹]Åõ ¶ÉÉºÉxÉ ®úÉVÉ{ÉjÉ +ºÉÉvÉÉ®úhÉ ¦ÉÉMÉ SÉÉ®ú-+ö, ¨ÉÉSÉÇ 14, 2018/¡òÉ±MÉÖxÉ 23, ¶ÉEäò 1939

283

56.बालकांहवषयीची पोलीसांची प्रहिक्रीया

दयात्मक

ii.

कतोर

iii.

आक्रमक आहण छळात्मक

iv.

शोषणात्मक

हिरस्काराची

57.बालकाच्या बाबिीि सवगसामान्य लोकांचा प्रहिसाद ---------------------------------------

बालकाचा इधतहास ( ्ोडक्यात )

हशक्षण

ii.

आरोग्य

iii.

व्यावसाहयक प्रहशक्षण

iv.

अभ्यासाव्यहिहरति इिर कृिी

इिर (िपहशल द्यावा)

बालकाशी संवाद सािल्यानंिर बालकाने हदलेल्या प्रहिसादानुसार बाल कल्याण अहिकारी /

पहरहवक्षा अहिकारी यांचे अहभप्राय

बाल कल्याण अहिकारी / पहरहवक्षा अहिकारी / व्यक्ति हचकीत्सक सामाहजक कायगकिा यांचा

पातपुरावा अिवाल.

व्यवस्र्ापन सहमिीने बालकाच्या बाबिीि घेिलेला त्रैमाहसक आढावा .

प्रभारी अधिकारी / अधिक्षक /

बाल कल्याण अधिकारी / पधरधवक्षा अधिकारी

284

¨É½þÉ®úÉ¹]Åõ ¶ÉÉºÉxÉ ®úÉVÉ{ÉjÉ +ºÉÉvÉÉ®úhÉ ¦ÉÉMÉ SÉÉ®ú-+ö, ¨ÉÉSÉÇ 14, 2018/¡òÉ±MÉÖxÉ 23, ¶ÉEäò 1939

नमुना 46

[धनयम 84(1) पहा]

मुक्ततेचे त्ा दाखल करण्याबाबतचे आदेश

-------------------- (बालकाचे नांव ) -------------------------- रािणार ---------------- यांचा मुलगा /

मुलगी प्रकरण क्रमांक / ------------------------ यास बाल न्याय (मुलांची काळजी व संरक्षण ) अहिहनयम

2015 कलम ----------------- अंिगगि बाल न्यायालय/बाल न्याय मंडळ/बाल कल्याण सहमिी ----------

यांचेकडून हदनांक --------------- पासून ---------- या कालाविीकरीिा हनहरक्षणगृि/सुरहक्षि जागा/हवशेष

गृि/बालगृि येर्े तेवण्याचे आदेश देण्याि आले िोिे आहण सदर बालक ------------------या जागी ---------

----या संस्र्ेमधये -----------------या कारणासाती दाखल असून त्यास -------------------- संस्र्ेिुन आहण

संस्र्ेच्या पयगवेक्षणािुन मुति करण्याचे आदेश देण्याि येि आिेि.

सदरचे आदेश िे खालील अटी व शिीच्या अहिन रािुन देण्याि येि आिेि सदर अटी शिीचे कोणत्यािी प्रकारे

उलंघन झाल्यास सदरचे आदेश मागे घेण्याि येिील.

स्वाक्षरी

हदनांक :

हतकाण

अटी व शिी-

1. मुतििा करण्याि आलेली व्यतिी ------------- कडे हनघेल आहण जोपयंि त्याचा बालगृि हकवा,

योग्य व्यतिी/हनहरक्षण गृि/हवशेषगृि/सुरहक्षि जागा येहर्ल वास्िव्याचा कालाविी संपि नािी आहण

त्यास सूट हमळि नािी िोपयगि िो ------------यांच्या पयगवेक्षणा खाली रािील

2. मुति केलेली व्यतिी ------------- यांच्या पूवग परवानगी हशवाय --------- नामक स्र्ान सोडू शकणार

नािी.

3. शाळा/व्यावसायीक हकवा इिर व्यवसायामधये वेळेवर आहण हनयमीि िजर रिाण्याबाबि -----------

-- यांनी हदलेल्या आदेशाचे पालन करावे लागेल

4. सदर व्यतिीस कोणत्यािी गुन्ियामधये सिभागी िोणार नािी आहण ----------------यांचे

समािानाकरीिा संयमी आहण मेिनिपूणग जीवन जगेल.

6. वरील पैकी कोणत्यािी अटीचा भंग झाल्यास सदर संस्र्ेिील कालाविीिुन मुतििेचा आदेश रद्द

करण्याि येईल िसेच सदर व्यतिीवर बाल न्याय (मुलांची काळजी व संरक्षण) अहिहनयम 2015 च्या

कलम 97 अन्वये कारवाई करण्याि येईल.

मी याद्वारे क्स्वकृि करिो की, मला वरील अटी वाचून दाखहवल्या आिेि /मला स्पष्ट्ट करुन

सांगीिल्या आिेि आहण मी त्या क्स्वकारि आिे.

¨É½þÉ®úÉ¹]Åõ ¶ÉÉºÉxÉ ®úÉVÉ{ÉjÉ +ºÉÉvÉÉ®úhÉ ¦ÉÉMÉ SÉÉ®ú-+ö, ¨ÉÉSÉÇ 14, 2018/¡òÉ±MÉÖxÉ 23, ¶ÉEäò 1939

285

(मुक्त करण्यात येणाऱ्या बालकाची स्वाक्षरी)

प्रमाहणि करण्याि येिे की, वरील आदेशाि नमूद केलेल्या अटी या ----------------------------

बालकाचे नाव यास वाचून दाखहवल्या आिेि /त्यास स्पष्ट्ट करुन सांहगिल्या आिेि आहण त्यांच्या

मुतिेचे आदेश रद्द िोण्याच्या अटीं मुति त्याने मान्य केल्या आिेि.

प्रमाहणि करण्याि येिे की, सदर बालकांस ------------- िारखेस मुति करण्याि आले आिे.

प्रमाधणत करणारे अधिकारी त्ा

प्रभारी अधिकारी याांची स्वाक्षरी

286

¨É½þÉ®úÉ¹]Åõ ¶ÉÉºÉxÉ ®úÉVÉ{ÉjÉ +ºÉÉvÉÉ®úhÉ ¦ÉÉMÉ SÉÉ®ú-+ö, ¨ÉÉSÉÇ 14, 2018/¡òÉ±MÉÖxÉ 23, ¶ÉEäò 1939

नमुना 47

[धनयम 84(4) पहा]

सांरक्षणाबाबत(Escort) आदेश

प्रकरण क्रमांक ------------------------------ बालकाच्या प्रकरणााी

वय ---------वषग नमूद केलेले आिे .

बालकाचे आई -वडील ------------ हतकाणा वर रिाि असल्याचा अिवाल प्राप्ि झाला आिे. याकरीिा त्यास

पोहलस/मान्यिा प्राप्ि संस्र्ेच्या पयगवेक्षणाखाली -------------- पातहवण्याि यावे.

वर नमूद पत्त्यावर हकवा बालक सांगेल त्या हतकाणी सदर बालकाचे आई-वडील, हकवा नािलग यांचा शोि

घेणे हकवा िाब्याि देणे, जर आई वडील हकवा नािलग सापडले नािी हकवा सापडले आहण िे बालकाचा िाबा

घेण्यास इच्छूक नसिील िर त्या बालकास त्या हजल्ियािील अहिक्षक ---------------- बालगृि/सुरहक्षि

जागा/हनहरक्षणगृि येर्े तेवण्याि यावे आहण सदर बालकास संबहिि बाल कल्याण सहमिी/बाल न्याय मंडळा

समोर पुढील आदेशासाती सादर करावे.

आदेश

संरक्षण सुहविा उपलब्ि िोईपयगि सदर बालक सधया रिाि असलेल्या बालगृि/सुरहक्षि जागा/हनहरक्षणगृि --

------ हतकाणी रािील. बाल संरक्षण कक्ष ककवा पोहलस हवभाग आहण मान्यिाप्राप्ि अशासकीय संस्र्ा /चाईल्ड

लाईन यांनी आदेश प्राप्ि झाल्या हदनांकापासून 15 हदवसाचे आि िािडीने व्यवस्र्ा करावी आहण सदर

बालकास त्यांच्या वरील हताणावर पातहवण्याि यावे.

हदनांक : अध्यक्ष/सदस्य

बाल कल्याण सधमती/बाल न्याय मांडळ

प्रि :

1 बालकांची काळजी घेणाऱ्या संस्र्ाचे प्रभारी अहिकारी

2. हजल्िा बाल संरक्षण कक्ष ककवा अशासकीय संस्र्ा हकवा चाईल्ड लाईन

संदभग : जन्मिारीख ------------------ प्रकरण क्र ----------- या अल्पवयीन बालकांचा दाखल आदेश .

¨É½þÉ®úÉ¹]Åõ ¶ÉÉºÉxÉ ®úÉVÉ{ÉjÉ +ºÉÉvÉÉ®úhÉ ¦ÉÉMÉ SÉÉ®ú-+ö, ¨ÉÉSÉÇ 14, 2018/¡òÉ±MÉÖxÉ 23, ¶ÉEäò 1939

287

महाराष्ट्राचे राज्यपाल याच्य

ां

ा आदेशानुसार व नावाने,

शासनाचे सवचव.

वववनता वदे ससगल,

WOMEN AND CHILD DEVELOPMENT DEPARTMENT

3rd Floor, New Administrative Building, Madam Cama Marg,

Hutatma Rajguru Chowk, Mumbai 400 032, dated the 13^thMarch 2018

NOTIFICATION

JUVENILE JUSTICE (CARE AND PROTECTION OF CHILDREN) ACT, 2015.

No.PIL-2016/C.R.131/D-3.-In exercise of the powers conferred by sub-

sections(1) and (2) of section 110 of the Juvenile Justice (Care and Protection

of Children)Act, 2015(2 of 2016) and of all other powers enabling in that

behalf, the Government of Maharashtra herby makes the following rules,

namely:-

CHAPTER – I

PRELIMINARY

Short title.-These rules may be called the Maharashtra State Juvenile Justice

(Care andProtection of Children) Rules, 2018.

Definitions.- (1)In these rules, unless the context otherwise requires,-

(i)

“Act” means the Juvenile Justice (Care and Protection of Children) Act, 2015 (2 of

2016);

(ii) “Authority” means the Central Adoption Resource Authority constituted under

Section 68 of the Act;

(iii) “Case Worker” means a representative from a registered voluntary or non-

governmental organisation who shall accompany the child to the Board or the

Committee and may perform such tasks as may be assigned to him by the Board

or the Committee;

(iv) “Child Adoption Resource Information and Guidance System” means an online

system for facilitating and monitoring the adoption programme;

288

¨É½þÉ®úÉ¹]Åõ ¶ÉÉºÉxÉ ®úÉVÉ{ÉjÉ +ºÉÉvÉÉ®úhÉ ¦ÉÉMÉ SÉÉ®ú-+ö, ¨ÉÉSÉÇ 14, 2018/¡òÉ±MÉÖxÉ 23, ¶ÉEäò 1939

(v) “Child Study Report” means the report which contain details about the child, such

as his date of birth and social background;

(vi) “Community Service” means service rendered by children in conflict with law who

are above the age of fourteen years but below the age of eighteen years and

includes activities like maintaining a park, serving the elderly, helping at a local

hospital or nursing home, serving disabled children, serving as traffic volunteers

etc.;

(vii) “Form” means the forms appended to these rules;

(viii) “Home Study Report” means a report containing details of prospective adoptive

parents or foster parents, and shall include social and economic status, family

background, description of home and atmosphere, and health status;

(ix) “individual care plan” is a comprehensive development plan for a child based on

age and gender specific needs and case history of the child, prepared in

consultation with the child, in order to restore the child’s self-esteem, dignity and

self-worth and nurture him into a responsible citizen and accordingly the plan

shall address the following, including but not limited to, needs of a child, namely:-

(a) health and nutrition needs, including any special needs;

(b) emotional and psychological needs;

(d) leisure, creativity and play;

(e) protection from all kinds of abuse, neglect and maltreatment;

(f) restoration and follow up;

(g) social mainstreaming;

(h) life skill training.

¨É½þÉ®úÉ¹]Åõ ¶ÉÉºÉxÉ ®úÉVÉ{ÉjÉ +ºÉÉvÉÉ®úhÉ ¦ÉÉMÉ SÉÉ®ú-+ö, ¨ÉÉSÉÇ 14, 2018/¡òÉ±MÉÖxÉ 23, ¶ÉEäò 1939

289

(x) “in country adoption” means adoption of a child by a citizen of India residing in

India;

(xi) “Medical Examination Report” means the report of a child given by a duly licensed

physician;

(xii) “Person-in-charge” means a person appointed for the control and management

of the Child Care Institution;

(xiii) “POCSO” means the Protection of Children from Sexual Offences Act, 2012 (32 of

2012);

(xiv) “rehabilitation-cum-placement officer” means an officer designated in every Child

Care Institution for the purpose of rehabilitation of children;

(xv) “Selection Committee” means a committee constituted by the State Government

under rule 90;

(xvi) “social background report” means the report of a child in conflict with law

containing the background of the child prepared by the Child Welfare Police

Officer;

(xvii) “social investigation report” means the report of a child containing detailed

information pertaining to the circumstances of the child, the situation of the child

on economic, social, psycho-social and other relevant factors, and the

recommendation thereon;

(xviii) “Social worker” means a person with post graduate degree in Social Work or

Sociology or Psychology or Child Development or a graduate of the recognised

university with minimum seven years of experience in child education and

development or protection issues, who is engaged by a Child Care Institution or

authorised by District Child Protection Unit or State Child Protection Society or

State Adoption Resource Agency or Central Adoption Resource Authority for

290

¨É½þÉ®úÉ¹]Åõ ¶ÉÉºÉxÉ ®úÉVÉ{ÉjÉ +ºÉÉvÉÉ®úhÉ ¦ÉÉMÉ SÉÉ®ú-+ö, ¨ÉÉSÉÇ 14, 2018/¡òÉ±MÉÖxÉ 23, ¶ÉEäò 1939

preparing social investigation report or individual care plan of the child, child

study report, home study report of prospective adoptive parents or foster

parents, rendering post-adoption services, and performing any other functions as

assigned to such person under the Act or these rules;

Explanation:- For the purposes of this definition, it is clarified that the

qualifications of the social worker member of the Board shall be as under section

4 of the Act.

(xix) “special educator” shall have the same meaning as assigned to it in the

Protection of Children from Sexual Offences Rules, 2012,framed under the

Protection of Children from Sexual Offences Act,2012 ( 32 of 2012);

(xx) “State Child Protection Society” means a society constituted under section 106

of the Act;

(xxi) “State Government” means the Government of Maharashtra;

(xxii) All words and expressions defined in the Act and used, but not defined in these

rules, shall have the same meanings as are respectively assigned to them in the

Act.

CHAPTER – II

JUVENILE JUSTICE BOARD

3. Board.- (1) The State Government shall constitute for every district one or more

Boards by a notification in the Official Gazette.

(2) There shall be a review of the number of cases every year to determine the need

to establish additional Boards.

(3) The State Government may constitute more than one Board in a district after

giving due consideration to the pendency of the cases, area or terrain of the district,

population density or any other consideration.

¨É½þÉ®úÉ¹]Åõ ¶ÉÉºÉxÉ ®úÉVÉ{ÉjÉ +ºÉÉvÉÉ®úhÉ ¦ÉÉMÉ SÉÉ®ú-+ö, ¨ÉÉSÉÇ 14, 2018/¡òÉ±MÉÖxÉ 23, ¶ÉEäò 1939

291

4. Composition of the Board.- (1) The Board shall consist of a Metropolitan

Magistrate or a Judicial Magistrate of First Class having at least three years’

experience to be designated as the Principal Magistrate of the Board and two social

worker members, of whom one shall be a woman, forming a Bench.

(2) The two social worker members shall be appointed by the State Government on

the recommendations of the Selection Committee constituted under these rules.

(3) The social worker members shall not be less than thirty five years of age, and

shall have at least seven years of experience of working with children in the field of

education, health, or welfare activities, and shall have educational qualification of

Masters of Arts ( Education),or Masters of Arts (Sociology), Masters of Arts

( Psychology),or M.B.B.S. or graduation in law. No person in conflict of interest with

that of the Board’s work shall be appointed as a social worker member of the Board

such as any person having own child care institution, etc.

(4) As far as possible, two social worker members to be selected on a Board shall be

from different fields.

(5) All members of the Board including the Principal Magistrate, shall be given

induction training and sensitisation within a period of sixty days from the date of

appointment.

5. Term of Office of Member of Board other than Principal Magistrate.-(1) The

members of the Board other than Principal Magistrate shall be appointed for a period

of three years from the date of appointment.

(2) Members of the Board other than Principal Magistrate may be eligible for

appointment of maximum of two terms which shall not be continuous.

(3) A member may, by writing under his hand addressed to the State Government,

resign at any time by giving a notice of one month in advance to the State

292

¨É½þÉ®úÉ¹]Åõ ¶ÉÉºÉxÉ ®úÉVÉ{ÉjÉ +ºÉÉvÉÉ®úhÉ ¦ÉÉMÉ SÉÉ®ú-+ö, ¨ÉÉSÉÇ 14, 2018/¡òÉ±MÉÖxÉ 23, ¶ÉEäò 1939

Government and a copy there of shall be forwarded to the Principal Magistrate of the

Board for information.

(4)Any casual vacancy in the Board occurred due to resignation, termination or

death may be filled in by the appointment of the suitable person from the panel of

names prepared by the Selection Committee for the remaining term of the Member.

6. Time and place of sittings of Board.-(1) The Board shall hold its sittings in the

premises of an Observation Home or at a place in proximity to the Observation Home

or, in any Child Care Institution suitable for the sitting of Board and in no

circumstances shall the Board operate from within any court or jail premises.

Additionally, especially in places where the Board has a vast geographical area, the

Board may also hold camp or mobile board sittings (temporary) in suitable Child Care

Institutions as identified through the District Child Protection Unit, where children from

neighbouring places can attend that particular sitting.

(2) The Board shall ensure that no person(s) un-connected with the case remains

present in the room when the case is in progress.

(3) The Board shall ensure that only those person(s), in the presence of whom the

child feels comfortable, are allowed to remain present during the sitting.

(4) The Board shall sit on all working days for a minimum of six hours commensurate

with the working hours of a Magistrate Court, unless the case pendency is less in a

particular district and State Government may issue an order in this regard.

(5) A notice of the sitting shall be affixed outside the room of the Observation home

where the Board shall hold its sitting, stating the days and the time at which it shall

hold its sitting, a week in advance. The names of the members of the Board shall be

displayed on such notice.

¨É½þÉ®úÉ¹]Åõ ¶ÉÉºÉxÉ ®úÉVÉ{ÉjÉ +ºÉÉvÉÉ®úhÉ ¦ÉÉMÉ SÉÉ®ú-+ö, ¨ÉÉSÉÇ 14, 2018/¡òÉ±MÉÖxÉ 23, ¶ÉEäò 1939

293

(6) The premises where the Board holds its sittings shall be child-friendly and shall not

look like a court room in any manner. The Board shall not sit on a raised platform and

there shall be no barriers such as witness boxes, large tables, or bars between the

Board and the child. The sitting arrangements should be such to enable the Board to

interact with the child face-to-face. There shall be adequate chairs and benches to

ensure that children, parent, guardian, police, advocates, and all others connected

with the case are not made to stand especially while interacting in front of the Board.

(7) While communicating with the child, the Board shall use child friendly techniques

through its conduct and shall adopt a child friendly attitude with regard to body

language, facial expression, eye contact, intonation and volume of voice while

addressing the child. The child shall be given an opportunity to participate and speak

during all stages of the proceedings. As far as possible, whenever the child is

presented before the Board, the Board, especially the social worker members, must

interact with the child, assess the child’s situation and provide guidance as per need.

The language used to address the child must be respectful. Examination of the

witnesses shall not be like interrogation but more like an interview or interaction.

(8) When the Board is not sitting, a child in conflict with law may be produced before

an individual member of the Board. For the said purpose, one member of the Board

shall always be available or accessible to take cognizance of any matter of emergency

and necessary directions required to deal with the emergency situation shall be given

by such member to the Special Juvenile Police Unit or the local police of the district.

The Principal Magistrate in consultation with the social worker members shall draw up

a monthly duty roster of all the Board members inclusive of Principle Magistrate who

shall be so available and accessible every day, including on Sundays and holidays.

The roster shall be circulated in advance to all the police stations, the Chief Judicial

294

¨É½þÉ®úÉ¹]Åõ ¶ÉÉºÉxÉ ®úÉVÉ{ÉjÉ +ºÉÉvÉÉ®úhÉ ¦ÉÉMÉ SÉÉ®ú-+ö, ¨ÉÉSÉÇ 14, 2018/¡òÉ±MÉÖxÉ 23, ¶ÉEäò 1939

Magistrate or Chief Metropolitan Magistrate, the District Judge, the District Magistrate,

the Committees, the District Child Protection Unit and the Special Juvenile Police Unit.

The child to be produced at the usual place of sitting of the regular Board and as per

the roster. The child shall never be produced at the residence of any of the members

or in the adult court.

(9) The social worker members of the board shall be paid not less than Rs.1500/- per

sitting which shall include sitting allowance , travel allowance and other allowances. If

possible, Biometric system shall be utilized for recording of attendance of the Board

members. Members have to give in writing, valid reasons for leave of absence, if any.

(10) The Board shall be provided with adequate infrastructure (desk, chairs, wall

clock, stationery, computer, printer, scanning machine, storage facilities, etc.) and

staff by the State Government, including waiting and sitting arrangements and for

safety of children and parents or guardians.

(11) If possible, the Board shall have storage facilities within the premises of the

Observation Home or at the Board to maintain case files of the children.

7. Role and functions of the Board .- The Board shall perform the following functions

in addition to the functions assigned to it under the Act:-

(1) to adjudicate and dispose of cases of children;

(2) the procedure shall follow simple and in a language which the child understands

and the Board shall, at regular intervals, ascertain from the child that he

understands what is happening;

(3) to direct, wherever necessary, that a child be produced before the Child Welfare

Committee as child in need of care and protection. Additionally, except in

heinous cases, in situations wherein a child is not bailed out or parents/guardian

is absent for some reason, then during the interim proceedings, as per section

¨É½þÉ®úÉ¹]Åõ ¶ÉÉºÉxÉ ®úÉVÉ{ÉjÉ +ºÉÉvÉÉ®úhÉ ¦ÉÉMÉ SÉÉ®ú-+ö, ¨ÉÉSÉÇ 14, 2018/¡òÉ±MÉÖxÉ 23, ¶ÉEäò 1939

295

17(2) of the Act, the Board may transfer such a child to the Child Welfare

Committee for care and protection with directions for the production of the child

as and when required.

(4) to liaise with the Child Welfare Committee in respect of cases needing care and

protection;

(5) to consider any Government organization, registered voluntary organization or

non-Governmental organization, as a fit facility or any person as a fit person in

relation to the child in conflict with law and to receive charge of the child for

whom it has been declared fit;

(6) to seek and peruse progress reports of child in conflict with law placed under the

charge of parent, guardian, fit facility, or fit person, and in appropriate cases

modify the order in the interest of the child;

(7) to make report to the concerned Magistrate in the District to initiate proceedings

against media (print, electronic and social media ) who have contravened the

provisions of the sub-section (1) of section 74 of the Act in respect of a child;

(8) to send quarterly information of pending cases and reasons thereof for review by

the Chief Judicial Magistrate or Chief Metropolitan Magistrate and the District

Magistrate and Commissioner, Women and Child Development.

(9) whenever necessary, the Board shall provide a translator or interpreter or

special educator who shall be paid not less than Rs.1500 per day and in case of

translator, not exceeding Rs.100 per page. Payment shall be made as per the

State Government norms subject to revision. For the said purpose, the District

Child Protection Unit shall maintain a panel of translators, interpreters and

special educators who shall forward the same to the Board. The qualifications of

the translator, interpreter and special educator shall be as may be prescribed

296

¨É½þÉ®úÉ¹]Åõ ¶ÉÉºÉxÉ ®úÉVÉ{ÉjÉ +ºÉÉvÉÉ®úhÉ ¦ÉÉMÉ SÉÉ®ú-+ö, ¨ÉÉSÉÇ 14, 2018/¡òÉ±MÉÖxÉ 23, ¶ÉEäò 1939

under the Protection of Children from Sexual Offences Act, 2012(32 of 2012)

and rules framed there under;

(10) to monitor and review periodic progress in rehabilitation of the child through the

Individual Child Care Plan, in coordination with the Probation Officer, Legal cum

Probation Officer (LPO) or District Child Protection Unit (DCPU);

(11) wherever required, to pass appropriate orders, such as orders for police escort

for children in the Observation Homes who are appearing for examinations (on

the request of the Observation Home Superintendent), re-admission or

continuation of the child in school, where the child has been disallowed from

continuing his education on account of the pendency of the inquiry or due to the

child having stayed in a Child Care Institution for any length of time. Other

situations may include passing suitable directions if a faulty character certificate

has been issued by police, or where a child is seeking a passport or

Government job and may be denied on account of the offence, charges etc. The

child is leaving the country even with parents/guardian shall be permitted with

due permission from Board and character certificate may be reviewed and

appropriate orders be passed;

(12) video conferencing can be undertaken for taking evidence especially in the case

of child victim belonging to another place; evidence to be taken by the local

Board of that district;

(13) to seek periodically updated information and resource directory from the District

Child Protection Unit especially in relation to rehabilitation;

(14) inspect Child Care Institutions for children in conflict with law, issue directions in

cases of any noticeable lapses, suggest improvements, seek compliance and

¨É½þÉ®úÉ¹]Åõ ¶ÉÉºÉxÉ ®úÉVÉ{ÉjÉ +ºÉÉvÉÉ®úhÉ ¦ÉÉMÉ SÉÉ®ú-+ö, ¨ÉÉSÉÇ 14, 2018/¡òÉ±MÉÖxÉ 23, ¶ÉEäò 1939

297

recommend suitable action, including against any employee found in dereliction

of duty to the concerned institutions and District Child Protection Unit;

(15) maintain a suggestion box or grievance redressal box in the premises of the

Board at a prominent place to encourage inputs from children and adults alike

which shall be operated by the nominee of the Principal Magistrate. Any

grievance against Principal Magistrate to be brought before Sessions Judge and

if grievance is against social worker members to be forwarded to the State

Government with a copy to Sessions Judge;

(16) review the children’s suggestion book at least once in a month;

(17) liaise or coordinate with the probation officer, Legal cum Probation Officer or

District Child Protection Unit and ensure smooth functioning of Children’s

Committees in the Child Care Institutions for children in conflict with law, for

realising children’s participation in the affairs and management of such Child

Care Institutions;

(18) ensure that the Legal cum Probation Officer in the District Child Protection Unit

and the State or District Legal Aid Services Authority extends free legal services

to a child and a list and contact details of legal aid services or panels shall be

displayed in prominent places in the vicinity of the Board;

(19) deploy, if necessary, the services of student volunteers or non-governmental

organisation volunteers for Para-legal and other tasks such as contacting the

parents of child in conflict with law and collecting relevant social and

rehabilitative information about the child.

298

¨É½þÉ®úÉ¹]Åõ ¶ÉÉºÉxÉ ®úÉVÉ{ÉjÉ +ºÉÉvÉÉ®úhÉ ¦ÉÉMÉ SÉÉ®ú-+ö, ¨ÉÉSÉÇ 14, 2018/¡òÉ±MÉÖxÉ 23, ¶ÉEäò 1939

CHAPTER III

PROCEDURE IN RELATION TO CHILDREN IN CONFLICT WITH LAW

Pre-production action of police and other agencies.-(1)No First Information

Report shall be registered except where a heinous offence is alleged to have

been committed by the child, or when such offence is alleged to have been

committed jointly with adults. In all other matters, the Special Juvenile Police Unit

or the Child Welfare Police Officer shall record the information regarding the

offence alleged to have been committed by the child in the general daily diary

followed by a social background report of the child in Form 1 and circumstances

under which the child was apprehended, wherever applicable, and forward it to

the Board before the first hearing:

Provided that, the power to apprehend shall only be exercised with regard

to heinous offences, unless it is in the best interest of the child. For all other

cases involving petty and serious offences and cases where apprehending the

child is not necessary in the interest of the child, the police or Special Juvenile

Police Unit or Child Welfare Police Officer shall forward the information regarding

the nature of offence alleged to be committed by the child along with his social

background report in Form 1 to the Board and intimate the parents or guardian of

the child as to when the child is to be produced for hearing before the Board.

(2) When a child alleged to be in conflict with law is apprehended by the police,

the police officer concerned shall place the child under the charge of the Special

Juvenile Police Unit or the Child Welfare Police Officer, who shall immediately

inform.-

¨É½þÉ®úÉ¹]Åõ ¶ÉÉºÉxÉ ®úÉVÉ{ÉjÉ +ºÉÉvÉÉ®úhÉ ¦ÉÉMÉ SÉÉ®ú-+ö, ¨ÉÉSÉÇ 14, 2018/¡òÉ±MÉÖxÉ 23, ¶ÉEäò 1939

299

(i) the parents or guardian of the child that the child has been apprehended along

with the address of the Board where the child shall be produced and the date

and time when the parents or guardian need to be present before the Board;

(ii) the Probation Officer concerned, that the child has been apprehended so as to

enable him to obtain information regarding social background of the child and

other material circumstances likely to be of assistance to the Board for

conducting the inquiry; and

(iii) a Child Welfare Officer or a Case Worker, to accompany the Special Juvenile

Police Unit or Child Welfare Police Officer while producing the child before the

Board within twenty- four hours of his apprehension.

(3) The police officer apprehending a child alleged to be in conflict with law shall.-

(i) not send the child to a police lock-up and not delay the child being transferred to

the Child Welfare Police Officer from the nearest police station. The police

officer may under sub-section (2) of section 12 of the Act send the person

apprehended to an observation home only for such period till he is produced

before the Board i.e. within twenty-four hours of his being apprehended and

appropriate orders are obtained as per rule 9 of these rules;

(ii) not hand-cuff, chain or otherwise fetter a child and shall not use any coercion

or force on the child;

(iii) inform the child promptly and directly of the charges levelled against him through

his parent or guardian and if a First Information Report is registered, copy of the

same shall be made available to the child or copy of the police report shall be

given to the parent or guardian;

(iv) provide appropriate medical assistance, assistance of interpreter or a special

educator, or any other assistance which the child may require, as the case may be;

300

¨É½þÉ®úÉ¹]Åõ ¶ÉÉºÉxÉ ®úÉVÉ{ÉjÉ +ºÉÉvÉÉ®úhÉ ¦ÉÉMÉ SÉÉ®ú-+ö, ¨ÉÉSÉÇ 14, 2018/¡òÉ±MÉÖxÉ 23, ¶ÉEäò 1939

(v) not compel the child to confess his guilt and he shall be interviewed only at the

Special Juvenile Police Unit or at a child-friendly premises or at a child friendly

corner in the police station, which does not give the feel of a police station or of

being under custodial interrogation. The parent or guardian, may be present

during the interview of the child by the police;

(vi) not ask the child to sign any statement; and

(vii) inform the District Legal Services Authority for providing free legal aid to the child.

(4) The Child Welfare Police Officer shall be in plain clothes and not in uniform.

(5) The Child Welfare Police Officer shall record the social background of the child and

circumstances of apprehending in every case of alleged involvement of the child in an

offence in Form 1 which shall be forwarded to the Board forthwith. For gathering the

best available information, it shall be necessary upon the Special Juvenile Police Unit or

the Child Welfare Police Officer to contact the parent or guardian of the child.

(6) A list of all designated Child Welfare Police Officers, Child Welfare Officers,

Probation Officers, Para Legal Volunteers, District Legal Services Authorities and

registered voluntary and non-governmental organisations in a district, Principal

Magistrate and members of the Board, members of Special Juvenile Police Unit and

Childline Services with contact details shall be prominently displayed in every police

station.

(7) When the child is released in a case where apprehending of the child is not

warranted, the parents or guardians or a fit person in whose custody the child alleged to

be in conflict with law is placed in the best interest of the child, shall furnish an

undertaking on a non-judicial paper in Form 2 to ensure their presence on the dates

during inquiry or proceedings before the Board.

¨É½þÉ®úÉ¹]Åõ ¶ÉÉºÉxÉ ®úÉVÉ{ÉjÉ +ºÉÉvÉÉ®úhÉ ¦ÉÉMÉ SÉÉ®ú-+ö, ¨ÉÉSÉÇ 14, 2018/¡òÉ±MÉÖxÉ 23, ¶ÉEäò 1939

301

(8) The State Government shall maintain a panel of voluntary or non-

governmental organisations or persons who are in a position to provide the

services of probation, counselling, case work and also associate with the Police

or Special Juvenile Police Unit or the Child Welfare Police Officer, and have the

requisite expertise to assist in physical production of the child before the Board

within twenty-four hours and during pendency of the proceedings and the panel of

such voluntary or non-governmental organisations or persons shall be forwarded

to the Board.

(9) The State Government shall provide funds to the police or Special Juvenile

Police Unit or the Child Welfare Police Officer or Case Worker or person for the

safety and protection of children and provision of food and basic amenities

including travel cost and emergency medical care to the child apprehended or

kept under their charge during the period such children are with them.

Production of child alleged to be in conflict with law before Board.-

(1)

When the child alleged to be in conflict with law is apprehended, he shall be

produced before the Board within twenty-four hours of his being apprehended,

along with a report explaining the reasons for the child being apprehended by the

police.

(2) On production of the child before the Board, the Board may pass such orders as

deemed necessary, including sending the child to an observation home or a

place of safety or a fit facility or a fit person.

(3) Where the child produced before the Board is covered under section 83 of the

Act, including a child who has surrendered, the Board may, after due inquiry and

being satisfied of the circumstances of the child, transfer the child to the

Committee as a child in need of care and protection for necessary action, andor

302

¨É½þÉ®úÉ¹]Åõ ¶ÉÉºÉxÉ ®úÉVÉ{ÉjÉ +ºÉÉvÉÉ®úhÉ ¦ÉÉMÉ SÉÉ®ú-+ö, ¨ÉÉSÉÇ 14, 2018/¡òÉ±MÉÖxÉ 23, ¶ÉEäò 1939

pass appropriate directions for rehabilitation, including orders for safe custody

and protection of the child and transfer to a fit facility recognised for the purpose

which shall have the capacity to provide appropriate protection, and consider

transferring the child out of the district or out of the State to another State for the

protection and safety of the child.

(4) Where the child alleged to be in conflict with law has not been apprehended and

the information in this regard is forwarded by the police or Special Juvenile

Police Unit or Child Welfare Police Officer to the Board, the Board shall require

the child to appear before it at the earliest so that measures for rehabilitation,

where necessary, can be initiated, though the final report may be filed

subsequently.

(5) In case the Board is not sitting, the child alleged to be in conflict with law shall be

produced before a single member of the Board under sub-section (2) of section

7 of the Act.

(6) In case the child alleged to be in conflict with law cannot be produced before the

Board or even a single member of the Board due to child being apprehended

during odd hours or distance, the child shall be kept by the Child Welfare Police

Officer in the Observation Home in accordance with rule 71 D of these rules or in

a fit facility and the child shall be produced before the Board thereafter, within

twenty-four hours of apprehending the child.

(7) When a child is produced before an individual member of the Board, and an

order is obtained, such order shall be ratified by the Board in its next meeting.

10(A) Post-production processes by Board.- (1)On production of the child before

the Board, the report containing the social background of the child, circumstances of

apprehending the child and offence alleged to have been committed by the child as

¨É½þÉ®úÉ¹]Åõ ¶ÉÉºÉxÉ ®úÉVÉ{ÉjÉ +ºÉÉvÉÉ®úhÉ ¦ÉÉMÉ SÉÉ®ú-+ö, ¨ÉÉSÉÇ 14, 2018/¡òÉ±MÉÖxÉ 23, ¶ÉEäò 1939

303

provided by the officers, individuals, agencies producing the child shall be reviewed by

the Board and the Board may pass such orders in relation to the child as it deems fit,

including orders under sections 17 and 18 of the Act, namely:

(i) disposing of the case, if on the consideration of the documents and record

submitted at the time of his first appearance, his being in conflict with law

appears to be unfounded or where the child is alleged to be involved in petty

offences;

(ii) referring the child to the Committee where it appears to the Board that the

child is in need of care and protection;

(iii) releasing the child in the supervision or custody of fit persons or fit

institutions or Probation Officers, as the case may be, through an order in

Form 3, with a direction to appear or present a child for an inquiry on the

next date; and

(iv) directing the child to be kept in the Child Care Institution, as appropriate, if

necessary, pending inquiry as per order in Form 4.

(2) In all cases of release pending inquiry, the Board shall notify the next date of

hearing, not later than fifteen days of the first summary inquiry and also seek

social investigation report from the Probation Officer, or in case a Probation

Officer is not available, the Child Welfare Officer or social worker concerned

,through an order in Form 5.

(3) When the child alleged to be in conflict with law, after being admitted to bail, fails

to appear before the Board, on the date fixed for hearing, and no application is

moved for exemption on his behalf or there is not sufficient reason for granting

him exemption, the Board shall, issue to the Child Welfare Police Officer and the

Person-in-charge of the Police Station directions for the production of the child.

304

¨É½þÉ®úÉ¹]Åõ ¶ÉÉºÉxÉ ®úÉVÉ{ÉjÉ +ºÉÉvÉÉ®úhÉ ¦ÉÉMÉ SÉÉ®ú-+ö, ¨ÉÉSÉÇ 14, 2018/¡òÉ±MÉÖxÉ 23, ¶ÉEäò 1939

(4) If the Child Welfare Police Officer fails to produce the child before the Board even

after the issuance of the directions for production of the child, the Board shall

instead of issuing process under section 82 of the Code of Criminal Procedure,

1973( 2 of 1973) pass such orders as appropriate under section 26 of the Act.

(5) In cases of heinous offences alleged to have been committed by a child, who has

completed the age of sixteen years, the Child Welfare Police Officer shall

produce the statement of witnesses recorded by him and other documents

prepared during the course of investigation within a period of one month from the

date of first production of the child before the Board, a copy of which shall also be

given to the child or parent or guardian of the child.

(6) In cases of petty or serious offences, the final report shall be filed before the

Board at the earliest and in any case not beyond the period of two months from

the date of information to the police, except in those cases where it was not

reasonably known that the person involved in the offence was a child, in which

case extension of time may be granted by the Board for filling the final report.

(7) When witnesses are produced for examination in an inquiry relating to a child

alleged to be in conflict with law, the Board shall ensure that the inquiry is not

conducted in the spirit of strict adversarial proceedings and it shall use the

powers conferred by section 165 of the Indian Evidence Act, 1872 (1 of 1872) so

as to interrogate the child and proceed with the presumptions in favour of the

child.

(8) While examining a child alleged to be in conflict with law and recording his

statement during the inquiry under section 14 of the Act, the Board shall address

the child in a child-friendly manner in order to put the child at ease and to

encourage him to state the facts and circumstances without any fear, not only in

¨É½þÉ®úÉ¹]Åõ ¶ÉÉºÉxÉ ®úÉVÉ{ÉjÉ +ºÉÉvÉÉ®úhÉ ¦ÉÉMÉ SÉÉ®ú-+ö, ¨ÉÉSÉÇ 14, 2018/¡òÉ±MÉÖxÉ 23, ¶ÉEäò 1939

305

respect of the offence which has been alleged against the child, but also in

respect of the home and social surroundings, and the influence or the offences to

which the child might have been subjected to.

(9) The Board shall take into account the report containing circumstances of

apprehending the child and the offence alleged to have been committed by him

and the social investigation report in Form 6 prepared by the Probation Officer or

the voluntary or non- governmental organisation, along with the evidence

produced by the parties for arriving at a conclusion.

(B) Preliminary assessment into heinous offences by Board.- (1) The Board

shall in the first instance determine whether the child is of sixteen years of age or

above; if not, it shall proceed as per provisions of section 14 of the Act.

(2) For the purpose of conducting a preliminary assessment in case of heinous

offences, the Board may take the assistance of psychologists or psycho-social

workers or other experts who have experience of working with children in difficult

circumstances. A panel of such experts may be made available by the District

Child Protection Unit, whose assistance can be taken by the Board or could be

accessed independently.

(3) While making the preliminary assessment, the child shall be presumed to be

innocent unless proved otherwise.

(4) Where the Board, after preliminary assessment under section 15 of the Act,

passes an order that there is a need for trial of the said child as an adult, it shall

assign reasons for the same and the copy of the order shall be provided to the

child forthwith.

11.Completion of Inquiry.- (1) Where after preliminary assessment under section

15 of the Act, in cases of heinous offences allegedly committed by a child, the

306

¨É½þÉ®úÉ¹]Åõ ¶ÉÉºÉxÉ ®úÉVÉ{ÉjÉ +ºÉÉvÉÉ®úhÉ ¦ÉÉMÉ SÉÉ®ú-+ö, ¨ÉÉSÉÇ 14, 2018/¡òÉ±MÉÖxÉ 23, ¶ÉEäò 1939

Board decides to dispose of the matter, the Board may pass any of the

dispositional orders as specified in section 18 of the Act.

(2) Before passing an order, the Board shall obtain a social investigation report in

Form 6 prepared by the Probation Officer or Child Welfare Officer or social

worker as ordered, and take the findings of the report into account.

(3) All dispositional orders passed by the Board shall necessarily include an

individual care plan in Form 7 for the child in conflict with law concerned,

prepared by a Probation Officer or Child Welfare Officer or a recognised voluntary

organisation on the basis of interaction with the child and his family, where

possible.

(4) Where the Board is satisfied that it is neither in the interest of the child himself nor

in the interest of other children to keep a child in the special home, the Board may

order the child to be kept in a place of safety and in a manner considered

appropriate by it.

(5) Where the Board decides to release the child after advice or admonition or after

participation in group counselling or orders him to perform community service,

necessary direction may also be issued by the Board to the District Child

Protection Unit for arranging such counselling or community service.

(6) Where the Board decides to release the child in conflict with law on probation

and place him under the care of the parent or the guardian or fit person, the

person in whose custody the child is released may be required to submit a

written undertaking in Form 8 for good behaviour and well-being of the child for

a maximum period of three years.

(7) The Board may order the release of a child in conflict with law on execution of a

personal bond without surety in Form 9.

¨É½þÉ®úÉ¹]Åõ ¶ÉÉºÉxÉ ®úÉVÉ{ÉjÉ +ºÉÉvÉÉ®úhÉ ¦ÉÉMÉ SÉÉ®ú-+ö, ¨ÉÉSÉÇ 14, 2018/¡òÉ±MÉÖxÉ 23, ¶ÉEäò 1939

307

(8) In the event of placement of the child in a fit facility or special home, the Board

shall consider that the fit facility or special home is located nearest to the place of

residence of the child’s parent or guardian, except where it is not in the best

interest of the child to do so.

(9) The Board, where it releases a child on probation and places him under the care

of parent or guardian or fit person or where the child is released on probation and

placed under the care of fit facility, it may also order that the child be placed

under the supervision of a Probation Officer who shall submit periodic reports in

Form 10 and the period of such supervision shall be maximum of three years.

(10) Where it appears to the Board that the child has not complied with the probation

conditions, it may order the child to be produced before it and may send the child

to a special home or place of safety for the remaining period of supervision.

(11) In no case, the period of stay in the special home or the place of safety shall

exceed the maximum period provided in clause (g) of sub-section (1) of section

18 of the Act.

12. Pendency of Inquiry.- (1)For the purpose of sub-section (3) of section 16 of the

Act, the Board shall maintain a 'Case Monitoring Sheet' of every case and every child

in Form 11. The said Form 11 shall be kept at the top of each case file and shall be

updated from time to time. The following points shall be considered so far as ‘progress

of inquiry’ mentioned in Form 11 is concerned:

i)time schedule for disposal of the case shall be fixed on the first date of hearing;

ii)scheduled date given in column No. (2) of ‘progress of inquiry' shall be the

outer limit within which the steps indicated in column (1) thereof are to be

completed.

308

¨É½þÉ®úÉ¹]Åõ ¶ÉÉºÉxÉ ®úÉVÉ{ÉjÉ +ºÉÉvÉÉ®úhÉ ¦ÉÉMÉ SÉÉ®ú-+ö, ¨ÉÉSÉÇ 14, 2018/¡òÉ±MÉÖxÉ 23, ¶ÉEäò 1939

(2) The Board shall submit a quarterly report in Form 12 about the pendency of the

cases, visits to Homes etc. to the following:

(i) Chief Judicial Magistrate or Chief Metropolitan Magistrate;

(ii) District Magistrate;

(iii) The

State

Government

through

Commissioner, Women

and

Child

Development.

(3) The District Judge shall conduct an inspection of the Board once every quarter

and appraise the performance of the members of the Board on the basis of their

participation in the proceedings of the Board and submit a report to the Selection

Committee constituted under rule 90 of these rules.

13. Procedure in relation to Children’s Court and Monitoring Authorities.-

(1) Upon receipt of preliminary assessment from the Board, the Children’s Court

may decide whether there is need for trial of the child as an adult or as a child

and pass appropriate orders.

(2) Where an appeal has been filed under sub-section (1) of section 101 of the Act

against the order of the Board declaring the age of the child, the Children’s Court

shall first decide the said appeal.

(3) Where an appeal has been filed under sub-section (2) of section 101 of the Act

against the finding of the preliminary assessment done by the Board, the

Children’s Court shall first decide the appeal.

(4) Where an appeal under sub-section (2) of section 101 of the Act is disposed of

by the Children’s Court on a finding that there is no need for trial of the child as

an adult, it shall dispose of the same as per section 19 of the Act and these

rules.

¨É½þÉ®úÉ¹]Åõ ¶ÉÉºÉxÉ ®úÉVÉ{ÉjÉ +ºÉÉvÉÉ®úhÉ ¦ÉÉMÉ SÉÉ®ú-+ö, ¨ÉÉSÉÇ 14, 2018/¡òÉ±MÉÖxÉ 23, ¶ÉEäò 1939

309

(5) Where an appeal under sub-section (2) of section 101 of the Act is disposed of

by the Children’s Court on a finding that the child should be tried as an adult the

Children’s Court shall call for the file of the case from the Board and dispose of

the matter as per the provisions of the Act and these rules.

(6) The Children’s Court shall record its reasons while arriving at a conclusion

whether the child is to be treated as an adult or as a child.

(7) Where the Children’s Court decides that there is no need for trial of the child as

an adult, and that it shall decide the matter itself,-

(i)

it may conduct the inquiry as if it were functioning as a Board and dispose of

the matter in accordance with the provisions of the Act and these rules;

(ii) the Children’s Court, while conducting the inquiry shall follow the procedure

for trial in summons case under the Code of Criminal Procedure, 1973 ( 2 of

1974);

(iii) the proceedings shall be conducted in camera and in a child friendly

atmosphere, and there shall be no joint trial of a child alleged to be in conflict

with law, with a person who is not a child;

(iv) when witnesses are produced for examination, the Children’s Court shall

ensure that the inquiry is not conducted in the spirit of strict adversarial

proceedings and it shall use the powers conferred by section 165 of the

Indian Evidence Act, 1872 (1 of 1872);

(v) while examining a child in conflict with law and recording his statement, the

Children’s Court shall address the child in a child-friendly manner in order to

put the child at ease and to encourage him to state the facts and

circumstances without any fear, not only in respect of the offence which is

alleged against the child, but also in respect of the home and social

310

¨É½þÉ®úÉ¹]Åõ ¶ÉÉºÉxÉ ®úÉVÉ{ÉjÉ +ºÉÉvÉÉ®úhÉ ¦ÉÉMÉ SÉÉ®ú-+ö, ¨ÉÉSÉÇ 14, 2018/¡òÉ±MÉÖxÉ 23, ¶ÉEäò 1939

surroundings and the influence to which the child might have been

subjected;

(vi) the dispositional order passed by the Children’s Court shall necessarily

include an individual care plan in Form 7 for the child in conflict with law

concerned, prepared by a Probation Officer or Child Welfare Officer or

recognized voluntary organisation on the basis of interaction with the child

and his family, where possible;

(vii) the Children’s Court, in such cases, may pass any orders as provided in sub-

sections (1) and (2) of section 18 of the Act.

(8)

Where the Children’s Court decides that there is a need for trial of the child as an

adult.-

(i)

it shall follow the procedure prescribed by the Code of Criminal Procedure,

1973(2 of 1974)of trial by sessions and maintaining a child friendly

atmosphere;

(ii) the final order passed by the Children’s Court shall necessarily include an

individual care plan for the child as per Form 7 prepared by a Probation

Officer or Child Welfare Officer or recognized voluntary organisation on the

basis of interaction with the child and his family, where possible;

(iii) where the child has been found to be involved in the offence, the child may

be sent to a place of safety till the age of twenty-one years;

(iv) while the child remains at the place of safety, there shall be yearly review by

the Probation Officer or the District Child Protection Unit or a social worker in

Form 13 to evaluate the progress of the child and the reports shall be

forwarded to the Children’s Court;

¨É½þÉ®úÉ¹]Åõ ¶ÉÉºÉxÉ ®úÉVÉ{ÉjÉ +ºÉÉvÉÉ®úhÉ ¦ÉÉMÉ SÉÉ®ú-+ö, ¨ÉÉSÉÇ 14, 2018/¡òÉ±MÉÖxÉ 23, ¶ÉEäò 1939

311

(v) the Children’s Court may also direct the child to be produced before it

periodically and at least once every three months for the purpose of

assessing the progress made by the child and the facilities provided by the

institution for the implementation of the individual care plan.

(vi) when the child attains the age of twenty-one years and is yet to complete the

term of stay, the Children’s Court shall.-

(a) interact with the child in order to evaluate whether the child has undergone

reformative changes and if the child can be a contributing member of the

society;

(b) take into account the periodic reports of the progress of the child, prepared

by the Probation Officer or the District Child Protection Unit or a social

worker, if needed and further direct that institutional mechanism if

inadequate be strengthened;

(A)

release the child forthwith;

(B)

release the child on execution of a personal bond with or without

sureties for good behaviour;

(C) release the child and issue directions regarding education, vocational

training, apprenticeship, employment, counselling and other therapeutic

interventions with a view to promoting adaptive and positive behaviour

etc.;

(D) release the child and appoint a monitoring authority for the remainder of

the prescribed term of stay. The monitoring authority, where appointed

shall maintain a Rehabilitation Card for the child in Form 14.

(vii) For the purpose of sub-rule (vi)(c)(D) of this rule:

312

¨É½þÉ®úÉ¹]Åõ ¶ÉÉºÉxÉ ®úÉVÉ{ÉjÉ +ºÉÉvÉÉ®úhÉ ¦ÉÉMÉ SÉÉ®ú-+ö, ¨ÉÉSÉÇ 14, 2018/¡òÉ±MÉÖxÉ 23, ¶ÉEäò 1939

(a) Probation Officer or Case Worker or Child Welfare Officer or a fit person

may be appointed as a monitoring authority;

(b) the District Child Protection Unit shall maintain a list of such persons who

can be engaged as monitoring authorities which shall be sent to the

Children’s Court along with bi-annual updates;

authority on a fortnightly basis or at such intervals as may be directed by the

Children’s Court. The monitoring authority shall fix a time and venue for such

meetings in consultation with the child. The monitoring authority will forward

its observations on the progress of the child on a monthly basis to the

Children’s Court;

(d) at the end of the first quarter the monitoring authority shall make

recommendations regarding the further follow up procedure required for the

child.

(e) where the child, after release is found to be indulging in criminal activities

or associating with people with criminal antecedents, he shall be brought

before the Children’s Court for further orders;

(f) if it is found that the child no longer requires to be monitored, the

monitoring authority shall place the detailed report with recommendations

before the Children’s Court which shall issue further directions either

terminating the monitoring or for its continuation;

(g) after the first quarter, the child shall meet the monitoring authority at such

intervals as may be directed by the Children’s Court based on the

recommendations made by the monitoring authority at the end of the first

¨É½þÉ®úÉ¹]Åõ ¶ÉÉºÉxÉ ®úÉVÉ{ÉjÉ +ºÉÉvÉÉ®úhÉ ¦ÉÉMÉ SÉÉ®ú-+ö, ¨ÉÉSÉÇ 14, 2018/¡òÉ±MÉÖxÉ 23, ¶ÉEäò 1939

313

quarter and the monitoring authority shall forward its report to the Children’s

Court which shall review the same every quarter.

14. Destruction of records.- The records of conviction in respect of a child in

conflict with law shall be kept in safe custody till the expiry of the period of appeal

or for a period of seven years, and no longer, and thereafter be destroyed by the

Person-in-charge or Board or Children’s Court, as the case may be:

Provided that in case of a heinous offence where the child is found to be

in conflict with law under clause (i) of sub-section (1) of section 19 of the Act, the

relevant records of conviction of such child shall be retained by the Children’s

Court.

CHAPTER IV

CHILD WELFARE COMMITTEE

15. Composition and Qualifications of Members of the Committee.-

(1) There shall be one or more Committees in each district to be constituted by the

State Government by a notification in the Official Gazette under section 27 of the

said Act.

(2) The Chairperson and members of the Committee shall be appointed by the State

Government on the recommendation of the Selection Committee under rule 90 of

these rules.

(3) The social worker members shall not be less than thirty five years of age and

shall have at least seven years of experience of working with children in the field

of education, health, or welfare activities and shall have educational qualification

of Masters of Arts ( Education),or Masters of Arts (Sociology),or Masters of Arts

( Psychology),or M.B.B.S. or graduation in law.

314

¨É½þÉ®úÉ¹]Åõ ¶ÉÉºÉxÉ ®úÉVÉ{ÉjÉ +ºÉÉvÉÉ®úhÉ ¦ÉÉMÉ SÉÉ®ú-+ö, ¨ÉÉSÉÇ 14, 2018/¡òÉ±MÉÖxÉ 23, ¶ÉEäò 1939

(4) A member of the Committee shall be eligible for appointment of maximum of two

terms, which shall not be continuous.

(5) All persons, on selection shall mandatorily be given training by the State under

rule 92, after the notification as far as possible prior to assuming office but

definitely within a period of sixty days from the date of appointment.

(6) The new members appointed to fill vacancies shall receive orientation from the

Chairperson/ member of the Committee as far as possible prior to assuming

office and shall attend the first available training program organised by the State

Government.

(7) The Chairperson and the members may resign at any time by giving one month's

notice in writing to the State Government through Commissioner, Women and

Child Development. The Commissioner shall recommend to the Government for

necessary orders.

16. Rules and Procedures of Committee.- (1)The members of the committee shall

be paid not less than Rs.1500/- per sitting which shall include sitting allowance ,

travel allowance and other allowances.

(2) A visit to a Child Care Institution shall be conducted by at least three members

and planned by the Chairperson in a manner that ensures all members including

the Chairperson participate in such visits on rotation basis. Such visit shall be

considered as a sitting of the Committee. The visit-report in this regard shall be

submitted to Commissioner, Women and Child Development.

(3) The Members travelling for any other official purpose related to the work of

the Child Welfare Committee shall be entitled to Travelling Allowance and

Dearness Allowance as per the norms of the State Government.

¨É½þÉ®úÉ¹]Åõ ¶ÉÉºÉxÉ ®úÉVÉ{ÉjÉ +ºÉÉvÉÉ®úhÉ ¦ÉÉMÉ SÉÉ®ú-+ö, ¨ÉÉSÉÇ 14, 2018/¡òÉ±MÉÖxÉ 23, ¶ÉEäò 1939

315

(4)The Committee shall hold its sittings in the premises of a children’s home or, at

a place in proximity to the children’s home or, at a suitable premises in any

institution run under the Act for children in need of care and protection.

(5)The Committee shall ensure that no person un-connected with the case

remains present in the room when the session is in progress.

(6) The Committee shall ensure that only those person, in the presence of whom

the child feels comfortable, shall be allowed to remain present during the sitting.

(7) At least one member of the Committee shall always be available or

accessible to take cognizance of any matter of emergency and issue necessary

directions to the Special Juvenile Police Unit or local police of the District. For this

purpose the Chairperson of the Committee shall draw up a monthly duty roster of

the Committee members who shall be available and accessible every day,

including on Sundays and holidays. The roster shall be circulated in advance to

all the police stations, the Chief Judicial Magistrate/Chief Metropolitan Magistrate,

the District Judge, the District Magistrate, the Board, the District Child Protection

Unit and the Special Juvenile Police Unit.

(8)The Committee shall meet on all working days for a minimum of six hours,

unless the case pendency is less in a particular district and the State Government

issues an order in this regard:

Provided that the State Government may, by notification in the Official

Gazette constitute more than one Committee in a district after giving due

consideration to the pendency of the cases, area or terrain of the district,

population density or any other consideration.

(9) If possible, Biometric system shall be installed by the state government for

recording of attendance of the Child Welfare Committee members.

316

¨É½þÉ®úÉ¹]Åõ ¶ÉÉºÉxÉ ®úÉVÉ{ÉjÉ +ºÉÉvÉÉ®úhÉ ¦ÉÉMÉ SÉÉ®ú-+ö, ¨ÉÉSÉÇ 14, 2018/¡òÉ±MÉÖxÉ 23, ¶ÉEäò 1939

(10)On receiving information about a child or children in need of care and

protection, who cannot be produced before the Committee, the Committee shall

reach out to the child or children and hold its sitting at a place that is convenient

for such child or children.

(11) While communicating with the child, the Committee members shall use child

friendly techniques through their conduct.

(12)The Committee shall hold its sittings in a child-friendly premises which shall

not look like a court room in any manner and the sitting arrangement should be

such to enable the Committee to interact with the child face to face.

(13)To make the Child Welfare Committee premises child friendly, the State

Government shall make provision for separate Interaction Room, toilet and water

facilities, waiting room for children, seating arrangement for children, first-aid kit,

toys and age appropriate activity books.

(14)The Committee shall not sit on a raised platform and there shall be no

barriers, such as witness boxes or bars between the Committee and the children.

(15)The Committee shall be provided infrastructure and staff by the State

Government.

(16) The State shall ensure that the minimum required facilities shall be provided

such as Stationery, computers, furniture, internet, telephone and drinking water

etc.

17.

Additional functions and responsibilities of the Committee.- In addition to the

functions and responsibilities of the Committee under section 30 of the Act, the

Committee shall perform the following functions to achieve the objectives of the Act,

namely:

¨É½þÉ®úÉ¹]Åõ ¶ÉÉºÉxÉ ®úÉVÉ{ÉjÉ +ºÉÉvÉÉ®úhÉ ¦ÉÉMÉ SÉÉ®ú-+ö, ¨ÉÉSÉÇ 14, 2018/¡òÉ±MÉÖxÉ 23, ¶ÉEäò 1939

317

(i) document and maintain detailed case record along with a case summary

of every case dealt by the Committee in Form 15;

(ii) maintain a suggestion box or grievance redressal box at a prominent

place in the premises of the Committee to encourage inputs from children

and adults alike which shall be operated by the District Magistrate or his

nominee;

(iii) ensure smooth functioning of Children’s Committees in the Child Care

Institutions for children in need of care and protection within its

jurisdiction, for realising children’s participation in the affairs and

management of the said Child Care Institutions;

(iv) review the Children's Suggestion Book at least once a month;

(v)send quarterly report in Form 16 about children in need of care and

protection received by it to the District Magistrate and the State

Government through Commissioner, Women and Child Development, with

all relevant details on nature of disposal of cases, pending cases and

reasons for such pendency;

(vi) wherever required, issue rehabilitation card in Form 14 to children in

need of care and protection to monitor their progress;

(vii)The Committee shall ensure that all the documents of an

institutionalized child are maintained safely and confidentially and handed

over to the child or guardian at the time of exit from such Child Care

Institution;

(viii) Maintain the following records in a register.-

318

¨É½þÉ®úÉ¹]Åõ ¶ÉÉºÉxÉ ®úÉVÉ{ÉjÉ +ºÉÉvÉÉ®úhÉ ¦ÉÉMÉ SÉÉ®ú-+ö, ¨ÉÉSÉÇ 14, 2018/¡òÉ±MÉÖxÉ 23, ¶ÉEäò 1939

(a) entries of the cases listed in a day and next date and the

Committee shall prepare a daily cause list of the cases before it;

(b) entries and particulars of children brought before the Committee

and details of the Child Care Institution where the children are

placed or the address where the children are sent;

(d) movement including visits to institutions;

(e) children declared legally free for adoption;

(f) children recommended for or placed in sponsorship;

(g) children placed in individual or group foster care;

(h) children transferred to or received from another Committee;

(i) children for whom follow up is to be done;

(j) children placed in after care;

(k) inspection record of the Committee;

(l) record of Minutes of the meetings of the Committee;

(m)

correspondence received and sent;

(n) any other record or register which the Committee may require.

(ix) All information listed in clause (viii) of these rules may be digitised and

a software may be developed by the State Government.

CHAPTER V

¨É½þÉ®úÉ¹]Åõ ¶ÉÉºÉxÉ ®úÉVÉ{ÉjÉ +ºÉÉvÉÉ®úhÉ ¦ÉÉMÉ SÉÉ®ú-+ö, ¨ÉÉSÉÇ 14, 2018/¡òÉ±MÉÖxÉ 23, ¶ÉEäò 1939

319

PROCEDURE IN RELATION TO CHILDREN IN NEED OF CARE AND

PROTECTION

18. Production before the Committee.-

(1) Any child in need of care and protection shall be produced before the Committee

during the working hours at its place of sitting and beyond working hours before

the member as per the duty roster;

Provided that, where the child cannot be produced before the Committee,

the Committee shall reach out to the child where the child is located particularly

to preserve confidentiality of the child especially in cases of surrender or sexual

abuse.

(2) Whoever produces the child before the Committee shall make a report in Form

17 containing the particulars of the child as well as the circumstances in which the

child was received or found.

(3) In case of a child less than two years of age or who is medically unfit, the person

or the organisation who comes in contact with the child in need of care and

protection shall send a written report along with the photograph of the child to the

Committee within twenty-four hours and shall produce the child before the

Committee as soon as the child is medically fit along with a medical certificate to

that effect.

(4) The Committee after interaction with the child may issue directions for placing the

child with the parent or guardian or Children’s Home, where such Home is

available in the vicinity of the Committee before which the child is produced, and

in the absence of such Home, to direct the placing of the child in safe custody of a

fit person or a fit facility.

320

¨É½þÉ®úÉ¹]Åõ ¶ÉÉºÉxÉ ®úÉVÉ{ÉjÉ +ºÉÉvÉÉ®úhÉ ¦ÉÉMÉ SÉÉ®ú-+ö, ¨ÉÉSÉÇ 14, 2018/¡òÉ±MÉÖxÉ 23, ¶ÉEäò 1939

(5) The Committee or the member on duty shall issue the order for placing the child

in Children’s Home, Fit facility or Fit person or Specialised Adoption Agency in

Form 18.

(6) The Committee or the member on duty shall order immediate medical

examination of the child produced before the Committee or the member on duty,

if such examination is needed.

(7) In the case of abandoned or lost or orphaned child, the Committee, before

passing an order granting interim custody of the child pending inquiry, shall see

that, the information regarding such child is uploaded on a designated portal.

(8) The Committee may, by making an order in Form 19 for placing a child under the

care of a parent, guardian or fit person, pending inquiry or at the time of

restoration, as the case may be, the committee may direct such parent, guardian

or fit person to enter into an undertaking in Form 20.

(9) Whenever the Committee orders a child to be kept in an institution, it shall forward

to the Person-in-charge of such institution, a copy of the order of short term

placement pending inquiry in Form 18 with particulars of the Child Care Institution

and parents or guardian and previous record. A copy of such order shall also be

forwarded to the District Child Protection Unit.

19. Procedure for inquiry.-

(1) The Committee shall inquire into the circumstances under which the child is

produced and accordingly declare such child to be a child in need of care and

protection.

(2) The Committee shall, prima facie determine the age of the child in order to

ascertain its jurisdiction, pending further inquiry as per section 94 of the Act, if

need be. When a child is brought before the Committee, the Committee shall

¨É½þÉ®úÉ¹]Åõ ¶ÉÉºÉxÉ ®úÉVÉ{ÉjÉ +ºÉÉvÉÉ®úhÉ ¦ÉÉMÉ SÉÉ®ú-+ö, ¨ÉÉSÉÇ 14, 2018/¡òÉ±MÉÖxÉ 23, ¶ÉEäò 1939

321

assign the case to a social worker or Case Worker or Child Welfare Officer or to

any recognised non-governmental organisation for conducting the social

investigation under sub-section (2) of section 36 of the Act through an order in

Form 21. In case exact assessment of the age cannot be done, the Committee,

should give benefit to the child by considering his age on lower side of the range

given.

(3) The Committee shall direct the person or organisation concerned to develop an

individual care plan in Form 7 including a suitable rehabilitation plan. The

individual care plan prepared for every child in the institutional care shall be

developed with the ultimate aim of the child being rehabilitated and re-integrated

based on the case history, circumstances and individual needs of the child.

(4) The inquiry shall satisfy the basic principles of natural justice and shall ensure the

informed participation of the child and the parent or guardian. The child shall be

given an opportunity to be heard and his opinion shall be taken into consideration

with due regard to his age and level of maturity. The orders of the Committee

shall be in writing and contain reasons.

(5) The Committee shall interview the child sensitively and in a child friendly manner

and shall not use adversarial or accusatory words or words that adversely impact

the dignity or self-esteem of the child.

(6) The Committee shall satisfy itself that the child before it is in need of care and

protection or not through documents and verification reports, before releasing or

restoring the child in the best interest of the child.

(7) The social investigation conducted by a social worker or Case Worker or Child

Welfare Officer of the institution or any non-governmental organisation or District

Child Protection Unit shall be as per Form 22 and must provide an assessment

322

¨É½þÉ®úÉ¹]Åõ ¶ÉÉºÉxÉ ®úÉVÉ{ÉjÉ +ºÉÉvÉÉ®úhÉ ¦ÉÉMÉ SÉÉ®ú-+ö, ¨ÉÉSÉÇ 14, 2018/¡òÉ±MÉÖxÉ 23, ¶ÉEäò 1939

of the family situation of the child in detail, and explain in writing whether it will be

in the best interest of the child to restore him to his family. If the family requires

any support services to be able to look after the child, the Child Welfare

Committee shall refer the family to the organization providing such family

strengthening services.

(8) Before the Committee releases or restores the child, both the child as well as the

parents or guardians may be referred to the Counsellor.

(9) The Committee shall maintain proper records of the children produced before it

including medical reports, social investigation report, any other report(s) and

orders passed by the Committee in regard to the child.

(10) In all cases pending inquiry, the Committee shall notify the next date of

appearance of the child not later than fifteen days of the previous date and also

seek periodic status report from the social worker or Case Worker or Child

Welfare Officer conducting investigation on each such date.

(11) In all cases pending inquiry, the Committee shall direct the person or institution

with whom the child is placed to take steps for rehabilitation of the child

including education, vocational training etc., from the date of first production of

the child itself.

(12) Any decision taken by an individual member, when the Committee is not sitting,

shall be ratified by the Committee in its next sitting.

(13) At the time of final disposal of a case, there shall be at least three members

present including the Chairperson, and in the absence of Chairperson, a

member so nominated by the Chairperson to act as such.

(14) The Committee shall function cohesively as a single body and as such shall not

form any sub-committees.

¨É½þÉ®úÉ¹]Åõ ¶ÉÉºÉxÉ ®úÉVÉ{ÉjÉ +ºÉÉvÉÉ®úhÉ ¦ÉÉMÉ SÉÉ®ú-+ö, ¨ÉÉSÉÇ 14, 2018/¡òÉ±MÉÖxÉ 23, ¶ÉEäò 1939

323

(15) Where a child has to be sent or repatriated to another district or State or

country, the Committee shall direct the District Child Protection Unit to take

necessary permission as may be required, such as approaching the Foreigners

Regional Registration Offices and Ministry of External Affairs for a no-objection

certificate, contacting the counterpart Committee, or any other voluntary

organisation in the other district or State or country where the child is to be sent.

(16) At the time of final disposal of the case, the Committee shall incorporate in the

order of disposal, an individual care plan in Form 7 of such child prepared by

the social worker or Case Worker or Child Welfare Officer of the institution or

any non-governmental organisation, as the case may be.

(17) While finally disposing of the case, the Committee shall give a date for follow-up

of the child not later than one month from the date of disposal of the case and

thereafter once every month for the period of first six months and thereafter

every three months for a minimum of one year or till such time as the

Committee deems fit.

(18) Where the child belongs to a different district, the Committee shall forward the

age declaration, case file and the individual care plan to the Committee of the

district concerned which shall likewise follow-up the individual care plan as if it

had passed such disposal order.

(19) The individual care plan shall be monitored by means of a rehabilitation card in

Form 14 issued for the purpose by the Committee passing the disposal order

and which shall form part of the record of the Committee which follow up the

implementation of the individual care plan. Such rehabilitation card shall be

maintained by the Rehabilitation-cum-Placement Officer.

324

¨É½þÉ®úÉ¹]Åõ ¶ÉÉºÉxÉ ®úÉVÉ{ÉjÉ +ºÉÉvÉÉ®úhÉ ¦ÉÉMÉ SÉÉ®ú-+ö, ¨ÉÉSÉÇ 14, 2018/¡òÉ±MÉÖxÉ 23, ¶ÉEäò 1939

(20) All orders passed by the Committee in respect of a child in need of care and

protection shall also be uploaded on the designated portal with due regard to

the confidentiality and privacy of the child.

(21) When a parent or guardian, wishes to surrender a child under sub-section (1) of

section 35 of the Act, such parent or guardian shall make an application to the

Committee in Form 23. Where such parent or guardian is unable to make an

application due to illiteracy or any other reason, the Committee shall facilitate

the same through the Legal Aid Counsel provided by the Legal Services

Authority, the deed of surrender shall be executed as per Form 24.

(22) The inquiry under sub-section (3) of section 35 of the Act shall be concluded by

the Committee expeditiously and the Committee shall declare the surrendered

child as legally free for adoption after the expiry of two months from the date of

surrender.

(23) In case of orphan or abandoned child, the Committee shall make all efforts for

tracing the parents or guardians of the child and on completion of such inquiry,

if it is established that the child is either an orphan having no one to take care,

or abandoned, the Committee shall declare the child legally free for adoption.

(24) In case an abandoned or orphan child is received by a Child Care Institution

including a Specialised Adoption Agency, such a child shall be produced before

the Committee within twenty-four hours (excluding the time necessary for the

journey) along with a report in Form 17 containing the particulars and

photograph of the child as well as the circumstances in which the child was

received by it and a copy of such report shall also be submitted by the Child

Care Institution or a Specialised Adoption Agency to the local police station

within the same period.

¨É½þÉ®úÉ¹]Åõ ¶ÉÉºÉxÉ ®úÉVÉ{ÉjÉ +ºÉÉvÉÉ®úhÉ ¦ÉÉMÉ SÉÉ®ú-+ö, ¨ÉÉSÉÇ 14, 2018/¡òÉ±MÉÖxÉ 23, ¶ÉEäò 1939

325

(25) The Committee shall issue an order in Form 18 for short term placement and

interim care of the child, pending inquiry under section 36 of the Act.

(26) The Committee shall use the designated portal to ascertain whether the

abandoned child or orphan child is a missing child while causing the details of

the orphan or the abandoned child to be uploaded.

(27) The Committee, after taking into account the risk factors, and in the best

interest of the child, may direct the publication of the particulars and

photograph, taken immediately after the child being found, of an orphan or

abandoned child in national and local print and electronic media with wide

circulation within seventy two hours from the time of receiving the child for the

purposes of tracing out the biological parents or the legal guardian(s).

(28) The Committee, after making inquiry as per the provisions of the Act, shall issue

an order in Form 25 declaring the abandoned or orphan child as legally free for

adoption and send the same information to the Authority.

(29) Where the parents of the child are traced, the procedure for restoration of the

child shall be as per rule 84 of these rules.

20. Pendency of cases.-(1) The Committee shall maintain a 'Case Monitoring Sheet'

of every case and in case there is more than one child in one case, a separate sheet

shall be used for each child. The case monitoring sheet shall be in Form 26. The said

Form shall be kept at the top of each case file and shall be updated from time to time.

The following points shall be considered so far as ‘progress of inquiry' mentioned in

Form 26 is concerned:-

(i) time schedule for disposal of the case should be fixed on the first date of

hearing;

326

¨É½þÉ®úÉ¹]Åõ ¶ÉÉºÉxÉ ®úÉVÉ{ÉjÉ +ºÉÉvÉÉ®úhÉ ¦ÉÉMÉ SÉÉ®ú-+ö, ¨ÉÉSÉÇ 14, 2018/¡òÉ±MÉÖxÉ 23, ¶ÉEäò 1939

(ii) scheduled date given in column (2) of ‘progress of inquiry' shall be the outer

limit within which the steps indicated in column (1) is to be completed.

(2) The Committee shall submit a quarterly report to District Magistrate in Form 16

for review of pendency of cases.

(3) The District Magistrate shall monitor and review the functioning of the Committee

including by inspection once every quarter and also appraise the performance of the

Chairperson and the members of the Committee on the basis of their participation in

the proceedings of the Committee and submit a report to the State Government

through the Commissioner, Women and Child Developmentand Selection Committee

constituted under rule 90 of these rules.

CHAPTER VI

REHABILITATION AND SOCIAL RE-INTEGRATION

21. Procedure for Rehabilitation.- Rehabilitation is a process that takes into

account the unique needs and circumstances of the child and begins at the point of

entry of the child in to the juvenile justice system until social re-integration and may

include the following to promote the best interest of the child:-

(i) Assessment and fulfilment of immediate needs i.e. physical, medical,

psychosocial, educational, protection and any other needs; which

immediately secures the survival and security of the child.

(ii) Preparation of a comprehensive individual care plan with the participation of

the child and with the involvement of experts wherever required and

parents/family wherever appropriate and others involved in the care of the

child, as per Form 7 Individual Care Plan (ICP).The Individual Care Plan

should fulfil the development rights of the children which include access to

¨É½þÉ®úÉ¹]Åõ ¶ÉÉºÉxÉ ®úÉVÉ{ÉjÉ +ºÉÉvÉÉ®úhÉ ¦ÉÉMÉ SÉÉ®ú-+ö, ¨ÉÉSÉÇ 14, 2018/¡òÉ±MÉÖxÉ 23, ¶ÉEäò 1939

327

resources, skills and contributions necessary for the survival and full

development of the child.

(iii) Periodic review and revision by child care institutions and the competent

authority of the Individual Care Plan may be made depending on the

requirements of the child to ensure protection from all forms of child abuse,

neglect and exploitation including the right to special protection from abuse

in the criminal justice system.

(iv) Make provisions for an exit plan of the child from the Child Care Institution

and the Juvenile Justice system and ensure compliance with rules for

release in this regard with the participation of the child.

22. Manner of Registration of Child Care Institutions.-(1)(a) All institutions

running institutional care services for children in need of care and protection or

children in conflict with law, whether run by the Government or voluntary

organisation, shall be registered under sub-section (1) of section 41 of the Act,

irrespective of being registered or licensed under any other Act for the time being in

force.

(b) It shall be mandatory for all Child Care Institutions registered under Juvenile

Justice (Care and Protection of Children) Act,2000,which are deemed to be

registered under the Act to get registration certificate renewed after completion of

one year as per the provisions of the Act and these rules.

(2) All institutions shall make an application in Form 27 together with a copy each of

rules, bye-laws, memorandum of association, list of governing body, office

bearers, list of trustees, balance sheet of preceding three years, statement of

past record of social or public service provided by the institution to the State

328

¨É½þÉ®úÉ¹]Åõ ¶ÉÉºÉxÉ ®úÉVÉ{ÉjÉ +ºÉÉvÉÉ®úhÉ ¦ÉÉMÉ SÉÉ®ú-+ö, ¨ÉÉSÉÇ 14, 2018/¡òÉ±MÉÖxÉ 23, ¶ÉEäò 1939

Government or otherwise, generally or in particular related to the care, protection,

development, rehabilitation, social reintegration of children; a declaration from the

person or the organisation regarding any previous conviction record or

involvement in any immoral act or in an act of child abuse or employment of child

labour or that it has not been black listed by the Central or State Government.

(3) The State Government shall after verifying that provisions exist in the

institution/organisation as per sub-rules (2),as the case may be, may issue a

registration certification to such institution under sub-section (1) of section 41 of

the Act in Form 28 after receipt of the recommendation from Commissioner,

Women and Child Development.

(4) The State Government, while taking a decision on the application for registration,

may consider the following as the case may be:

(i) registration of the organisation under any law for the time being in

force;

(ii) details of physical infrastructure, water and electricity facilities,

sanitation and hygiene, recreation facilities;

(iii) financial position of the organization and maintenance of documents

along with audited statement of accounts for the previous three

years;

(iv) resolution of the Governing Body to run the institution or an open

shelter;

(v) plan to provide services for children such as medical, vocational,

educational, counselling, etc., in case of new applicants and details

of such services provided in case of existing institutions;

(vi) arrangements of safety, security and transportation;

¨É½þÉ®úÉ¹]Åõ ¶ÉÉºÉxÉ ®úÉVÉ{ÉjÉ +ºÉÉvÉÉ®úhÉ ¦ÉÉMÉ SÉÉ®ú-+ö, ¨ÉÉSÉÇ 14, 2018/¡òÉ±MÉÖxÉ 23, ¶ÉEäò 1939

329

(vii)

details of other support services run by the organisation;

(viii)

details of linkages and networking with other governmental,

non-governmental, corporate and other community based agencies

on providing need-based services to children;

(ix) details of existing staff with their qualification and experience;

(x) details of registration under Foreign Contribution Regulation Act and

funds available, if any;

(xi) a declaration from the person or the organisation regarding any

previous conviction record or involvement in any immoral act or in an

act of child abuse or employment of child labour.

(5) The State Government through Commissioner, Women and Child Development,

shall conduct a detailed inspection where provisional registration has been

granted or review annually after registration under sub-section (1) of section 41

of the Act, of the facilities, staff, infrastructure and compliance with the standards

of care, protection, rehabilitation and reintegration services and management of

the institution or the organisation as laid down under the Act and the rules.

(6) If the inspection or the annual review reveals that there is unsatisfactory

compliance with the standards of care, protection, rehabilitation and reintegration

services and management of the institution/organisation as laid down under the

Act and the rules or the facilities are inadequate, the State Government may, at

any time, serve notice on the management of the institution and after giving an

opportunity of being heard, declare within a period of sixty days from the date of

the detailed inspection or annual review as the case may be, that the registration

of the institution or organisation, shall stand withdrawn or cancelled from a date

330

¨É½þÉ®úÉ¹]Åõ ¶ÉÉºÉxÉ ®úÉVÉ{ÉjÉ +ºÉÉvÉÉ®úhÉ ¦ÉÉMÉ SÉÉ®ú-+ö, ¨ÉÉSÉÇ 14, 2018/¡òÉ±MÉÖxÉ 23, ¶ÉEäò 1939

specified in the notice and from the said date, the institution shall cease to be an

institution registered under sub-section (1) of section 41of the Act.

(7) When an institution ceases to be an institution registered under the Act or has

failed to apply for registration within the time frame laid down in the Act or has not

been granted provisional registration, the said institution shall be managed by the

State Government or the children placed therein shall be transferred by the order

of the Board or the Committee, to some other institution, registered under sub-

section (1) of section 41 of the Act.

(8) In cases where registration certificate has been issued to a Child Care Institution,

and it fails to commence operations within six months receiving such registration

certificate, such registration shall stand cancelled or suspended as may be

decided by the authority which has issued the certificate of registration.

(9) All institutions or organisations shall be bound to seek renewal of registration

three months prior to the expiry of the period of registration and in case of their

failure to seek renewal of registration before the expiry of the period of

registration of the institution or organisation, the institution or organisation shall

cease to be an institution or organisation registered under sub-section (1) of

section 41 of the Act and provisions of sub-rule (8) of this rule shall apply.

(10) An application for renewal of registration of an institution shall be disposed of

within sixty days from the date of receipt of application.

(11) The decision on renewal of registration shall be based on the annual review done

in the year in which the renewal is sought.

(12) The State Government may adapt the model online system of the Central

Government or develop its own for receipt and processing of applications and

grant or cancellation of registration including updates on status.

¨É½þÉ®úÉ¹]Åõ ¶ÉÉºÉxÉ ®úÉVÉ{ÉjÉ +ºÉÉvÉÉ®úhÉ ¦ÉÉMÉ SÉÉ®ú-+ö, ¨ÉÉSÉÇ 14, 2018/¡òÉ±MÉÖxÉ 23, ¶ÉEäò 1939

331

23. Open Shelter.-

(1) The State Government may establish open shelters by itself or through

voluntary or non-governmental organisations.

(2)

All organisations or persons who wish to establish open shelters or already

running open shelters shall, make an application in Form 27 to the State

Government for registration.

(3)

The applicants shall submit a report of the need for opening such open

shelters along with a survey on the status of children indicating the number of

children where the open shelter is proposed to be established. After proper police

verification and other inquiry as deemed necessary, the organisation or person

may be selected for running the open shelter.

(4)

The open shelters shall be registered as provided under sub-section (1) of

section 41 of the Act in Form 28.

(5) The services provided in the open shelters may include day care and night

residential facilities including food, washing facilities and toilets, and any other

facility as the State Government may deem fit.

(6) The capacity of an open shelter should be such as to accommodate twenty-five to

fifty children at one time and should include a kitchen, dining facilities, bathrooms

and toilets, lockers and recreational facilities.

(7) In cases where, the agency in charge of the Open Shelter finds that a child may

require more than short term care and protection exceeding twenty- four hours,

such child may be produced before the Committee for appropriate further steps.

(8) The open shelter shall not refuse admission to any child in need of care and

protection at any time as mentioned in rule 71 of these Rules.

332

¨É½þÉ®úÉ¹]Åõ ¶ÉÉºÉxÉ ®úÉVÉ{ÉjÉ +ºÉÉvÉÉ®úhÉ ¦ÉÉMÉ SÉÉ®ú-+ö, ¨ÉÉSÉÇ 14, 2018/¡òÉ±MÉÖxÉ 23, ¶ÉEäò 1939

(9) Each open shelter shall send monthly information in Form 29 to the District Child

Protection Unit and the Committee regarding the children availing the services of

the open shelter.

24. Prevention of institutionalization and Facilitate Social Reintegration-

(1)Recognising that every child has the right to grow in a family and in accordance

with the principles of this Act under section 3 (xii), the State Government shall

promote family support services to prevent the child from separating from its

biological or extended family or if the child is admitted to the Child Care Institution,

to reunite the child with its biological or extended family wherever possible and in

the best interest of the child.

(2)When a child in need of care and protection having a biological or extended

family is produced before Child Welfare Committee, the Child Welfare Committee

shall refer the family to an organization offering support to strengthen families to

prevent institutionalization of the child, wherever appropriate.

(3) The Child Welfare Committee shall also refer the children admitted to Child Care

Institutions to such organizations for reintegrating them with their families wherever

appropriate.

25. Foster Care.-

(1) The State Government may place children in need of care and protection in foster

care including group foster care through order of the Committee for a short or

extended period of time.

(2) The District Child Protection Unit shall be the nodal authority for implementing the

foster care programme in a district.

(3) All decisions related to placement of a child in foster care shall be taken by the

Committee. Children in the age group of six years and above may be considered

¨É½þÉ®úÉ¹]Åõ ¶ÉÉºÉxÉ ®úÉVÉ{ÉjÉ +ºÉÉvÉÉ®úhÉ ¦ÉÉMÉ SÉÉ®ú-+ö, ¨ÉÉSÉÇ 14, 2018/¡òÉ±MÉÖxÉ 23, ¶ÉEäò 1939

333

for placement in foster care in the circumstances mentioned in sub-rule (1) of rule

46 of these rules. Children below six years of age shall be, as far as possible

placed in adoption.

(4) Children in need of care and protection who are living in community may also be

considered for placement in foster care based on the child study report in Form

30 prepared by the District Child Protection Unit.

(5) The Committee shall take into consideration the individual care plan and the

opinion of the child before deciding the nature of foster care with due regard to

his age and maturity. The child shall be informed and prepared throughout the

process.

(6) Foster care may be for short term or long term depending upon the needs of the

child. The duration of short term Foster care shall be for a period of not more than

one year.

(7) Long term foster care shall be for a period exceeding one year. This can be

periodically extended by the Committee till the child attains eighteen years of age

on the basis of assessment of the compatibility of the child with the foster care

parents or in a group foster care setting.

(8) Recognising that every child has the right to grow in a family environment, every

attempt shall be made to reunite the child with his biological family, if possible.

(9) The Committee before placing the child in foster care shall obtain a Home Study

Report of the foster family through the District Child Protection Unit in Form 31.

(10) Consent from biological or adoptive parent (s) while placing the child in foster

care shall be obtained in Form 32.

334

¨É½þÉ®úÉ¹]Åõ ¶ÉÉºÉxÉ ®úÉVÉ{ÉjÉ +ºÉÉvÉÉ®úhÉ ¦ÉÉMÉ SÉÉ®ú-+ö, ¨ÉÉSÉÇ 14, 2018/¡òÉ±MÉÖxÉ 23, ¶ÉEäò 1939

(11) Children with special needs may be considered either for placement in foster

family or group foster care, provided the Home Study Report of the foster family

supports their fitness or group setting has facilities for care of such children.

(12) The number of children placed under group foster care shall not exceed eight

children in one unit including biological children of the foster caregiver.

(13) The District Child Protection Unit, while selecting foster family shall consider the

following, namely:

(a) both the spouses must be Indian citizens;

(b) both the spouses must be willing to foster the same child;

must be in good physical, emotional and mental health;

(d) ordinarily the foster family should have an income with which they are

able to meet the needs of the child;

(e) medical reports of all the members of the foster family residing in the

premises should be obtained including reports for Human Immuno

Deficiency Virus (HIV), Tuberculosis (TB) and Hepatitis B etc. to

determine that they are medically fit; and

(f) the foster family should have adequate space and basic facilities.

(14) The District Child Protection Unit, while selecting Group foster care setting shall

consider the following illustrative criteria:

(a) registration of the group setting under the Act;

(b) recognition as a fit facility by Committee;

(d) sufficient space and proper amenities for children.

¨É½þÉ®úÉ¹]Åõ ¶ÉÉºÉxÉ ®úÉVÉ{ÉjÉ +ºÉÉvÉÉ®úhÉ ¦ÉÉMÉ SÉÉ®ú-+ö, ¨ÉÉSÉÇ 14, 2018/¡òÉ±MÉÖxÉ 23, ¶ÉEäò 1939

335

(15) The process for selection of Foster family or Group foster setting shall be notified

by the State Government.

(16) The Committee shall pass the final order in Form 33 for placing the child in

foster care, specifying the period for which the child is placed in foster care.

(17) The foster family or group foster care giver shall sign an undertaking for foster-

care of the child in Form 34.

(18) The District Child Protection Unit shall maintain a record of each child in foster

care in Form 35.

(19) The Committee shall through the District Child Protection Unit conduct a quarterly

inspection of the foster families or foster care givers in Form 36 to check the well-

being of the child, review the same regularly and take appropriate action where

required.

(20) The foster family or group foster care giver shall:

(i) provide adequate food, clothing and shelter and education;

(ii) provide care, support and treatment for child’s overall physical,

emotional and mental health;

(iii) ensure protection from exploitation, maltreatment, harm, neglect and

abuse;

(iv) provide age appropriate facilities for recreation, extra-curricular

activities such as sports, music, dance, drama, art, etc.;

(v) provide additional services for children with special needs, open

school and/or vocational training according to the interests, aptitude

and capacity of the child;

(vi) respect the privacy of the child and his biological family or guardian,

and acknowledge that any information provided about them is

336

¨É½þÉ®úÉ¹]Åõ ¶ÉÉºÉxÉ ®úÉVÉ{ÉjÉ +ºÉÉvÉÉ®úhÉ ¦ÉÉMÉ SÉÉ®ú-+ö, ¨ÉÉSÉÇ 14, 2018/¡òÉ±MÉÖxÉ 23, ¶ÉEäò 1939

confidential and is not to be disclosed to another party without prior

consent;

(vii) provide treatment in emergent situations and inform the Committee

and biological family about the same which may pass appropriate

orders wherever necessary;

(viii) support contact between the child and his biological family in

consultation with the Committee keeping in view the best interest of

the child ;

(ix) share and discuss the information pertaining to the progress of the

child periodically with the Committee and biological family of the

child and produce the child before the Committee as and when

directed by the Committee; and

(x) ensure that the child’s whereabouts are known at all times, including

reporting any changes of address, holiday plans and any episodes

of running away of the child to the Committee.

26. Sponsorship.-

(1) The State Government shall prepare sponsorship programmes, which may

include:

(i)

individual to individual sponsorship;

(ii)

group sponsorship;

(iii)

community sponsorship;

(iv)

support to families through sponsorship; and

(v)

support to Children Homes and Special Homes.

¨É½þÉ®úÉ¹]Åõ ¶ÉÉºÉxÉ ®úÉVÉ{ÉjÉ +ºÉÉvÉÉ®úhÉ ¦ÉÉMÉ SÉÉ®ú-+ö, ¨ÉÉSÉÇ 14, 2018/¡òÉ±MÉÖxÉ 23, ¶ÉEäò 1939

337

(2) The sponsorship programme shall be implemented by the District Child Protection

Unit which shall provide a panel of persons or families or organisations interested

in sponsoring a child.

(3) The panel will list sponsors according to the area of interest such as education,

medical support, nutrition, vocational training etc., and the nature of sponsorship.

(4) The District Child Protection Unit shall forward the panel to the Board or the

Committee or the Children’s Court.

(5) The Board or the Committee or the Children’s Court may suo-motu, or on an

application received in that behalf, consider the placement of a child under

sponsorship for which purpose it shall verify from the panel whether a sponsor is

available to support such child and pass an order for placement of the child under

sponsorship in Form 37.

(6) The District Child Protection Unit, in case of individual sponsorship, shall open an

account in the name of the child to be operated preferably by the mother. The

money shall be transferred directly from the bank account of the District Child

Protection Unit to the bank account of the child.

(7) The sponsorship assistance can be one time or for longer duration as per the

need of the child.

27. After Care of Children Leaving Institutional Care.-

(1) The State Government shall prepare an after care programme for children who have

to leave Child Care Institutions on attaining eighteen years of age by providing for

their education, giving them employable skills and placement as well as providing

them places for stay to facilitate their re-integration into the mainstream of society.

(2) Any child who leaves a Child Care Institution may be provided after care till the age

of twenty-one years on the order of the Committee or the Board or the Children’s

338

¨É½þÉ®úÉ¹]Åõ ¶ÉÉºÉxÉ ®úÉVÉ{ÉjÉ +ºÉÉvÉÉ®úhÉ ¦ÉÉMÉ SÉÉ®ú-+ö, ¨ÉÉSÉÇ 14, 2018/¡òÉ±MÉÖxÉ 23, ¶ÉEäò 1939

Court, as the case may be , as per Form 38 and in exceptional circumstances, for

two more years on completing twenty-one years of age .

(3) The District Child Protection Unit shall prepare and maintain a list of organisations,

institutions and individuals interested in providing after care as per their area of

interest such as education, medical support, nutrition, vocational training etc. and the

same shall be forwarded to the Board or the Committee and all Child Care

Institutions for their record.

(4) The Probation Officer or the Child Welfare Officer or Case Worker or social worker,

shall prepare a post release plan and submit the same to the Board or the

Committee, two months before the child is due to leave the Child Care Institution,

recommending after care for such child, as per the needs of the child.

(5) The Board or the Committee or the Children’s Court, while monitoring the post

discharge plan will also examine the effectiveness of the aftercare programme,

particularly whether it is being utilized for the purpose for which it has been granted

and the progress made by the child as a result of such after-care programme.

(6) Children who are placed in after-care programme, shall be provided funds by the

State Government for their essential expenses; such funds shall be transferred

directly to their bank accounts, if they are placed in after care group homes. In the

case of children living in after care home, such funds may be transferred to the

organization providing after care home facility.

(7) The services provided under the after-care programme through a group approach

may include:

(i) after care home;

(ii) community group housing or group home on a temporary basis for groups

of six to eight persons;

¨É½þÉ®úÉ¹]Åõ ¶ÉÉºÉxÉ ®úÉVÉ{ÉjÉ +ºÉÉvÉÉ®úhÉ ¦ÉÉMÉ SÉÉ®ú-+ö, ¨ÉÉSÉÇ 14, 2018/¡òÉ±MÉÖxÉ 23, ¶ÉEäò 1939

339

(8) Other after care support services provided to children discharged from institution on

attainment of eighteen years may include:

(i)

provision of stipend during the course of vocational training or scholarships for

higher education and support till the person gets employment;

(ii)

arrangements for skill training and placement in commercial establishments

through coordination with National Skill Development Programme, Indian

Institute for Skill Training and other such Central or State Government

programmes and corporate, etc.;

(iii) provision of a counsellor to stay in regular contact with such persons to discuss

their rehabilitation plans ;

(iv) provision of creative outlets for channelizing their energy and to tide over the

crisis periods in their lives;

(v)

arrangement of loans and subsidies for persons in after-care, aspiring to set up

entrepreneurial activities; and

(vi)

encouragement to sustain themselves without State or institutional support.

28. Management and Monitoring of Child Care Institutions.-

(1) The personnel strength of a Child Care Institution shall be determined according to

the duty, posts, hours of duty and category of children that the staff is meant to cater

to.

(2) The staff of the Child Care Institution shall be subject to control and overall

supervision of the Person-in-charge who by order, shall determine their specific

duties, responsibilities and duty timing in keeping with the needs of the child,

statutory requirements of the Act and these rules.

340

¨É½þÉ®úÉ¹]Åõ ¶ÉÉºÉxÉ ®úÉVÉ{ÉjÉ +ºÉÉvÉÉ®úhÉ ¦ÉÉMÉ SÉÉ®ú-+ö, ¨ÉÉSÉÇ 14, 2018/¡òÉ±MÉÖxÉ 23, ¶ÉEäò 1939

(3) The number of posts in each category of staff shall be fixed on the basis of capacity

of the institution and shall proportionately increase with the increase in the capacity

of the institution.

(4) In case of Child Care Institutions housing girls, only female Person-in charge and

staff shall be appointed.

(5) Any person associated with a Child Care Institution should not have been convicted

of an offence or have been involved in any immoral act or in act of child abuse or

employment of child labour or in an offence involving moral turpitude or hold any

office in any political party during his tenure.

(6) No person shall be appointed to or work in a Child Care Institution without police

verification.

(7) The suggested staffing pattern for an institution with a capacity of 25/50 children

may be as below:

Sr. No.

Personnel/ Staff

25 children

50 children

Person-in-charge

(Superintendent) (residential)

Probation Officer/Child Welfare

Officer/Case Workers (NGOs)

A Child Welfare Officer may be

designated

Rehabilitation-

cum-Placement Officer

Counsellor/ Psychologists/mental

health expert

1 part time

1 full time

House Mother/ House Father

(residential)

¨É½þÉ®úÉ¹]Åõ ¶ÉÉºÉxÉ ®úÉVÉ{ÉjÉ +ºÉÉvÉÉ®úhÉ ¦ÉÉMÉ SÉÉ®ú-+ö, ¨ÉÉSÉÇ 14, 2018/¡òÉ±MÉÖxÉ 23, ¶ÉEäò 1939

341

House Mother/ House Father

(non - residential)

3 (one in each

shifts)

6 (2 in each shifts)

Educator/ Tutor

1 (part time)

2 (part time)

Medical Officer (Physician)

1 (on call)

Para-medical staff/ Staff

Nurse/Nursing Orderly

(residential)

Store Keeper cum Accountant

Art and Craft & activity teacher

1 (part time)

10.

PT Instructor-cum-Yoga trainer

1 (part time)

11.

Cook

12.

Helper

13.

Housekeeping (residential)

14.

Driver (employed/hired)

15.

Gardener

1 (part time)

16.

Security Personnel

3(1 in each shift) 6( 2 in each shift)

(8) In case of institutions housing infants, provision for ayahs and paramedical staff

shall be made as per need.

(9) The security personnel shall be deployed as per nature and requirement of the

Child Care Institution, taking into consideration strength of the children, age groups,

physical and mental status, segregation facility based on the nature of offence and

structure of the Institution.

342

¨É½þÉ®úÉ¹]Åõ ¶ÉÉºÉxÉ ®úÉVÉ{ÉjÉ +ºÉÉvÉÉ®úhÉ ¦ÉÉMÉ SÉÉ®ú-+ö, ¨ÉÉSÉÇ 14, 2018/¡òÉ±MÉÖxÉ 23, ¶ÉEäò 1939

(10) The security personnel to be engaged or appointed shall be adequately trained and

oriented to deal with the children with sensitivity preferably ex-servicemen or retired

Para-military personnel or through Director General of Resettlement.

(11) The security personnel shall not be with arms or guns but have training and special

skills to handle a crisis situation, control violence and escape of children from the

institution, conduct search and frisking and security surveillance.

29.Fit facility.-

(1) The Board or the Committee shall declare any registered, licensed, recognised

institution under any relevant law or Government scheme for the time being in

force as a fit facility if it is found to provide appropriate services for a child in

need of care and protection or child in conflict with law as the case may be,

including group foster care.

(2) An application in Form 39 from any institution or organisation for recognition for

the purpose of group foster care shall be accompanied with a copy each of

rules, bye-laws, memorandum of association, list of governing body, office

bearers, list of trustees, balance sheet of the preceding three years, statement

of past record of social or public service provided by the institution or

organisation.

(3) Any facility for recognition as a fit facility shall:

(i) meet the basic standards of care and protection to the child;

(ii) provide basic services (for the purpose for which the institution is

established) to any child placed with it;

(iii) prevent child placed with it to any form of cruelty or exploitation or neglect

or abuse of any kind; and

(iv) abide by the orders passed by the Board or the Committee.

¨É½þÉ®úÉ¹]Åõ ¶ÉÉºÉxÉ ®úÉVÉ{ÉjÉ +ºÉÉvÉÉ®úhÉ ¦ÉÉMÉ SÉÉ®ú-+ö, ¨ÉÉSÉÇ 14, 2018/¡òÉ±MÉÖxÉ 23, ¶ÉEäò 1939

343

(4) The Board or the Committee, after proper inspection and inquiry may grant

recognition to such institution or organisation as a fit facility for group foster

care in Form 40:

Provided that, any person associated with such institution or organisation

should not have been convicted of an offence or have been involved in any

immoral act or in act of child abuse or employment of child labour or in an

offence involving moral turpitude.

(5) A decision on the application for recognition of an institution or organisation

shall be taken by the Board or the Committee within a period of fifteen days

from the date of receipt of the application.

(6) The recognition to an institution or an organisation as a fit facility shall be

initially for a period of three years which may be renewed for a further period of

three years in accordance with sub-rule (4) of this rule.

(7) The Board or the Committee may, if dissatisfied with the standard of care and

protection provided, or conditions prevailing in the facility, or the management

of the institution or the organisation recognised under the Act or on an adverse

report made by an inspection committee appointed under section 54 of the Act,

or for any other reason, at any time, by a reasoned order, withdraw the

recognition of the institution or the organisation as a fit facility and from the date

specified in the order of the Board or the Committee, the institution or the

organisation shall cease to be a fit facility recognized under the Act and the

rules.

(8) Where the recognition of a fit facility is withdrawn by the Board or the

Committee, intimation of the same shall be sent to the Children’s Court, Special

Juvenile Police Unit and District Child Protection Unit and the children placed

344

¨É½þÉ®úÉ¹]Åõ ¶ÉÉºÉxÉ ®úÉVÉ{ÉjÉ +ºÉÉvÉÉ®úhÉ ¦ÉÉMÉ SÉÉ®ú-+ö, ¨ÉÉSÉÇ 14, 2018/¡òÉ±MÉÖxÉ 23, ¶ÉEäò 1939

with such an institution or organisation may be placed by the Board or the

Committee or the Children’s Court to another fit facility or any other Child Care

Institution.

(9) A list of fit facilities approved by the Board or the Committee shall be kept in

that office and be sent to the Children’s Court, Special Juvenile Police Unit, the

District Child Protection Unit and the State Child Protection Society.

(10) An institution or organisation shall be recognised as a fit facility for purposes

which may include:

(i) short term care;

(ii) medical care treatment and specialised treatment;

(iii) psychiatric and mental health care;

(iv) de-addiction and rehabilitation;

(v) education;

(vi) vocational training and skill development;

(vii) witness protection; and

(viii) group foster care.

(11) The services to be provided by the fit facility may include:

(i) food, clothing, water, sanitation and hygiene;

(ii) mental health interventions including counselling;

(iii) medical facilities including first aid and to facilitate specialised treatment;

(iv) formal age appropriate education including bridge education and continuing

education, and life skill education and vocational training;

(v) recreation, sports, fine arts and group work activities; and

(vi) any other specialized services as required by the child.

¨É½þÉ®úÉ¹]Åõ ¶ÉÉºÉxÉ ®úÉVÉ{ÉjÉ +ºÉÉvÉÉ®úhÉ ¦ÉÉMÉ SÉÉ®ú-+ö, ¨ÉÉSÉÇ 14, 2018/¡òÉ±MÉÖxÉ 23, ¶ÉEäò 1939

345

(12) The placement of a child in a fit facility shall be for a period as deemed fit by the

Board or the Committee or the Children’s Court.

30.Fit person.-

(1) Any individual who is fit to temporarily receive a child for care, protection or

treatment, for a period as may be necessary, may be recognised by the Board or

the Committee as a fit person.

(2) The Board or the Committee may identify a panel of persons on the basis of their

credentials, respectability, expertise, professional qualifications, experience of

dealing with children and their willingness to receive the child and shall recognise

them as fit persons for the purposes of the Act:

Provided that, such a person should not have been accused of an offence

under the Act or have been involved in any immoral act or in act of child abuse or

employment of child labour or in an offence involving moral turpitude.

(3) The Board or the Committee may also appoint any person as a fit person on need

basis for a child or children after duly verifying the credentials of such person by

District Child Protection Unit, and wherever possible, after getting police

verification done of such a person.

(4) The Board or the Committee may, if dissatisfied with the standard of care and

protection provided or for any other reason, at any time, by a reasoned order

withdraw the recognition of the person as a fit person from the date specified in

the order of the Board or the Committee.

(5) Where the recognition of a fit person is withdrawn by the Board or the Committee,

intimation of the same shall be sent to the Children’s Court, Special Juvenile

Police Unit and District Child Protection Unit and the child placed with such a fit

346

¨É½þÉ®úÉ¹]Åõ ¶ÉÉºÉxÉ ®úÉVÉ{ÉjÉ +ºÉÉvÉÉ®úhÉ ¦ÉÉMÉ SÉÉ®ú-+ö, ¨ÉÉSÉÇ 14, 2018/¡òÉ±MÉÖxÉ 23, ¶ÉEäò 1939

person may be placed by the Board or the Committee or the Children’s Court to

another fit person or with a fit facility or any Child Care Institution.

(6) A list of fit persons recognised by the Board or the Committee shall be prepared

by District Child Protection Unit shall be kept in the office of the Board and the

Committee and the Children’s Court and be sent to the Special Juvenile Police

Unit, the District Child Protection Unit and the State Child Protection Society.

(7) The Board or the Committee or the Children’s Court may place the child with a fit

person in cases wherever required, including where the child cannot be sent to a

Child Care Institution due to distance and or unavoidable circumstances, odd

time, etc.

(8) The fit person shall,-

(i) have the capacity and willingness to receive the child; and

(ii) provide basic services for care and protection of the child.

(9) The Board or the Committee or the Children’s Court, depending on the need of

the child and in consultation with the fit person shall determine the period for

which a child shall remain with the fit person.

(10) The child shall not be placed with a fit person for a period exceeding thirty days

and in such cases where the child requires further care, the Committee may

consider the placement of the child in foster care or may consider other

rehabilitative alternatives for the child. The Board or the Children’s Court in such

cases where the period of placement of the child may exceed thirty days, refer

the matter to the Committee for further orders in respect of the child.

¨É½þÉ®úÉ¹]Åõ ¶ÉÉºÉxÉ ®úÉVÉ{ÉjÉ +ºÉÉvÉÉ®úhÉ ¦ÉÉMÉ SÉÉ®ú-+ö, ¨ÉÉSÉÇ 14, 2018/¡òÉ±MÉÖxÉ 23, ¶ÉEäò 1939

347

31.Physical infrastructure.-

(1) The accommodation in each institution shall be as per the following criteria,

namely:-

(i) Observation Home:

a) separate observation homes for girls and boys;

b) classification and segregation of children according to their age group

preferably 7-11 years, 12-16 years and 16-18 years, giving due consideration to

physical and mental status, and the nature of the offence committed and any other

special situation, as the case may be.

(ii) Special Home:

a) separate special homes for girls above the age of 10 years and boys in the age

groups of 11 to 15 and 16 to 18 years;

b) classification and segregation of children on the basis of age and nature of

offences and their mental and physical status and any other special situation as

the case may be.

(iii) Place of Safety:

(a) for children in the age group of 16 to18 years alleged to have committed

heinous offence pending inquiry;

(b) for children in the age group of 16 to 18 years found to be involved in

heinous offence upon completion of inquiry;

were below the age of 18 years pending inquiry;

(d) for persons above 18 years found to be involved in offence upon completion

of inquiry;

348

¨É½þÉ®úÉ¹]Åõ ¶ÉÉºÉxÉ ®úÉVÉ{ÉjÉ +ºÉÉvÉÉ®úhÉ ¦ÉÉMÉ SÉÉ®ú-+ö, ¨ÉÉSÉÇ 14, 2018/¡òÉ±MÉÖxÉ 23, ¶ÉEäò 1939

(e) for children as per the orders of the Board under clause (g) of sub-section

(1) of section 18 of the Act.

(iv) Children’s Home:

(a) while children of both sex below 10 years may be kept in the same home,

separate bathing and sleeping facilities shall be maintained for boys and

girls in the age group of 5-10 years;

(b) separate children’s homes for boys and girls in the age group of 7-11 years

and 12- 18 years;

facilities for infants.

(2) The Child Care Institutions shall be child-friendly and in no way shall they look

like a jail or lock-up.

(3) Every Child Care Institution shall keep a copy of the Act and the rules framed by

the State Government and shall be made easily available, for use by both the

staff and children residing therein.

(4) Each Child Care Institution shall have a Management Committee for the

management of the institution and monitoring the progress of every child in the

home as per the Individual Care Plan.

(5) The Child Care Institutions for children in conflict with law and children in need of

care and protection shall function from separate premises as per the criteria

elaborated.

(6) The suggested norms for building or accommodation in each institution with 50

children may be as under:-

¨É½þÉ®úÉ¹]Åõ ¶ÉÉºÉxÉ ®úÉVÉ{ÉjÉ +ºÉÉvÉÉ®úhÉ ¦ÉÉMÉ SÉÉ®ú-+ö, ¨ÉÉSÉÇ 14, 2018/¡òÉ±MÉÖxÉ 23, ¶ÉEäò 1939

349

(i)

2Dormitories

Each 1000 Sq.ft. for 25 children i.e. 2000 Sq. ft.

(ii)

2Class rooms

300Sq.ft. for 25 children i.e. 600 Sq. ft.

(iii)

Sickroom/First aid room

75 Sq.ft. per children for 10 i.e. 750 Sq. ft.

(iv)

Kitchen

250

Sq. ft.

(v)

Dining hall

800

Sq. ft.

(vi)

Store

250

Sq.ft.

(vii)

Recreation room

300

Sq.ft.

(viii)

Library

500

Sq.ft.

(ix)

5Bathroom

25 Sq.ft. each i.e. 125 Sq. ft.

(x)

8Toilets

25 Sq. ft. i.e. 200 Sq.ft.

(xi)

Office rooms

(a) 300 Sq.ft. (b) Person-in-charge room 200

Sq.ft.

(xii)

Counselling and Guidance

room

120

Sq.ft.

(xiii)

Workshop

1125 Sq. ft. for 15 children @ of 75 Sq.ft. per

trainee

(xiv)

Residence for Person-in-

charge

(a) 2 rooms of 250 Sq.ft. each (b) Kitchen 75 Sq.ft.

(xv)

2 rooms for Juvenile Justice

Board or Child Welfare

Committee

300 Sq. ft each i.e. 600 Sq.ft.

(xvi) Playground

Sufficient area according to total number of

children

350

¨É½þÉ®úÉ¹]Åõ ¶ÉÉºÉxÉ ®úÉVÉ{ÉjÉ +ºÉÉvÉÉ®úhÉ ¦ÉÉMÉ SÉÉ®ú-+ö, ¨ÉÉSÉÇ 14, 2018/¡òÉ±MÉÖxÉ 23, ¶ÉEäò 1939

(7) The Person-in-charge shall stay within the institution and be provided with

quarters and in case he is not able to stay in the Child Care Institution for valid

reasons, any other senior staff member of the institution shall stay in the

institution and be in a position to supervise the overall care of the children and

take decisions in the case of any crisis or emergency.

(8) There shall be proper and non-slippery flooring for preventing accidents.

(9) There shall be adequate lighting, heating and cooling arrangements and

ventilation. There shall be safe and potable drinking water, clean, adequate and

accessible gender and age appropriate and disabled friendly toilets and

provisions for hot and cold water for bathing as required. There shall be high

walls with barbed wire fencing for the protection of children.

(10) All electrical equipment shall be of a standardized quality with appropriate safety

system.

(11) All institutions under the Act shall have a kitchen with the following,-

(i) well lit, ventilated and with sufficient exhaust facilities;

(ii) separate sections or segregated spaces for washing, cooking and storage of

dry and wet items;

(iii) Adequate utensils for cooking, serving and storing food;

(iv) Adequate crockery and cutlery (which is suitable and safe) for the use of

children;

(v) Ensure proper storage and inspection of articles of food to prevent use of

stale, expired, spoiled food;

(12) All institutions under the Act shall,-

(i) make provision of first-aid kit, fire extinguishers in kitchen, recreation room,

vocational training room, dormitories, store rooms and counselling room;

¨É½þÉ®úÉ¹]Åõ ¶ÉÉºÉxÉ ®úÉVÉ{ÉjÉ +ºÉÉvÉÉ®úhÉ ¦ÉÉMÉ SÉÉ®ú-+ö, ¨ÉÉSÉÇ 14, 2018/¡òÉ±MÉÖxÉ 23, ¶ÉEäò 1939

351

(ii) conduct periodic inspection; fire and structural audits of electrical installations;

(iii)

ensure proper storage and inspection of articles of food; and

(iv)

ensure stand-by arrangements for water storage and emergency lighting.

(13) Special infrastructural facilities and necessary equipment shall be provided to

differently-able children. Such facilities and equipment shall be designed under

the guidance of specialists or experts.

(14) Other logistical and functional requirements for staff and children which would

be provided may include,-

(i)

computer sets (separate for office and children’s use);

(ii)

photocopiers;

(iii) printer, scanner cum fax;

(iv) telephone with internet facility (such internet access to contain sufficient

online safeguards for children);

(v)

web cam;

(vi) furniture for officials, record keeping cabinets, work stations, wheel chair and

stretchers for medical room;

(vii) chairs and tables for study and dining hall;

(viii) Television (with audio-visual system to screen videos), projector with sound

system;

(ix) Close circuit Television facility at the entrance and exit and boundaries of the

Child Care Institutions.

(15) All Child Care Institutions shall install a Biometric system. All staff and children

shall not enter or exit without recording the same with the system.

352

¨É½þÉ®úÉ¹]Åõ ¶ÉÉºÉxÉ ®úÉVÉ{ÉjÉ +ºÉÉvÉÉ®úhÉ ¦ÉÉMÉ SÉÉ®ú-+ö, ¨ÉÉSÉÇ 14, 2018/¡òÉ±MÉÖxÉ 23, ¶ÉEäò 1939

(16) Names and contact numbers of all five Committee members including

Chairperson, District Child Probation Officer’s and Childline shall be displayed

prominently in all Child Care Institutions.

32.Clothing, Bedding, Toiletries and other Articles.- (1) The clothing and bedding

shall be as per the scale and climatic conditions; age appropriate and as per gender

and sexual identity of the child. The requirements of each child and the minimum

standards for clothing and bedding shall be as under-

A. BEDDING

Sr.

No.

Article

Quantity to be provided per child

Mattress with bed or

Mattress with lining.

1 at the time of admission and subsequently 1

after every 1 year.

Cotton Durry

2 at the time of admission and subsequently 2

after every 2 years

Cotton bed sheets

2 at the time of admission and subsequently 1

after every 6 months

Pillow (Cotton stuffed)

1 at the time of admission and subsequently 1

after every 1 year

Pillow covers

2 at the time of admission and subsequently 2

after every 1 year.

Cotton blankets

2 at the time of admission and subsequently 1

after every 2 years.

Cotton filled quilt

1 at the time of admission and subsequently 1

after every 2 years (in cold region in addition to

¨É½þÉ®úÉ¹]Åõ ¶ÉÉºÉxÉ ®úÉVÉ{ÉjÉ +ºÉÉvÉÉ®úhÉ ¦ÉÉMÉ SÉÉ®ú-+ö, ¨ÉÉSÉÇ 14, 2018/¡òÉ±MÉÖxÉ 23, ¶ÉEäò 1939

353

the blankets).

Mosquito net

1 at the time of admission and subsequently 1

after every 6 months.

Cotton towels

2 at the time of admission and subsequently 1

after every 3 months.

B. Clothing for Girls

Sr. No.

Article

Quantity per child

Skirts and Blouse or

Salwar Kameez or Half Sari

with Blouse

5 sets per year for girls depending on age and

regional preferences.

Age appropriate

undergarments

3 sets every quarter.

Sanitary Towels

12 packs per year for older girls or as

required by the girl.

Woollen jerseys /Sweaters

(full sleeves)

1 sweater yearly.

Woollen jerseys /Sweaters

(Half sleeves)

1 sweater yearly.

Woollen Shawls

1 per year.

Nightwear

2 sets every 6 months.

B. Clothing for Boys

S. No.

Article

Quantity per child

Shirts

2 at the time of admission and subsequently 1

after every 6 months

354

¨É½þÉ®úÉ¹]Åõ ¶ÉÉºÉxÉ ®úÉVÉ{ÉjÉ +ºÉÉvÉÉ®úhÉ ¦ÉÉMÉ SÉÉ®ú-+ö, ¨ÉÉSÉÇ 14, 2018/¡òÉ±MÉÖxÉ 23, ¶ÉEäò 1939

Shorts

2 at the time of admission and subsequently 1

after every 6 months for younger boys

Pants

2 at the time of admission and subsequently 1

after every 6 months for older boys

Age appropriate

undergarments

3 sets every quarter.

Woollen jerseys /Sweaters

(full/half sleeves)

2 yearly.

Woollen Caps

1 in 1 year.

Kurta Pyjama for night

wear

2 sets every 6 months.

C. Miscellaneous Articles

Slippers

1 pair at the time of admission and subsequently

after every 6 months

Sports shoes

1 pair at the time of admission and subsequently

1 pair after every 1 year

School uniform

2 sets every six months for children attending

schools.

School bag

1 every year for children attending schools.

School shoes

1 pair at the time of admission in school

and subsequently 1 pair after every 6 months.

Handkerchiefs

2 at the time of admission and subsequently 2

after every 2 months

Socks

3 pairs every six months.

¨É½þÉ®úÉ¹]Åõ ¶ÉÉºÉxÉ ®úÉVÉ{ÉjÉ +ºÉÉvÉÉ®úhÉ ¦ÉÉMÉ SÉÉ®ú-+ö, ¨ÉÉSÉÇ 14, 2018/¡òÉ±MÉÖxÉ 23, ¶ÉEäò 1939

355

Umbrella/Raincoat and Cap

As per need

All school related books and

Stationery

As per need.

10.

Lunch box and water bottle

(2) In addition to the clothing specified above, each child, shall be provided clothes

(with due consideration to gender and age appropriate) for use during ceremonial

occasions as per the comfort of the child.

(3) In every hospital attached to the institution where there is provision for in-patient

cots, the following scale has to be followed:

Sr. No.

Night clothing and bedding

Scale for supply

Mattress

One per bed per 3 years.

Cotton bed sheets

Four per bed per year.

Pillows

One per bed per two year.

Pillow covers

Four per bed per year.

Woollen blankets

One per bed per 2 years.

Pyjamas and loose shirts

(hospital type for boys)

3 pairs per child per year.

Skirts and blouses or salwar

kameez for girls

3 pairs per child per year.

Cotton durry

One per bed per three years.

(4) Toiletry: Every resident of the Child Care Institution shall be issued oil, soap and

other material as per the following scale:

356

¨É½þÉ®úÉ¹]Åõ ¶ÉÉºÉxÉ ®úÉVÉ{ÉjÉ +ºÉÉvÉÉ®úhÉ ¦ÉÉMÉ SÉÉ®ú-+ö, ¨ÉÉSÉÇ 14, 2018/¡òÉ±MÉÖxÉ 23, ¶ÉEäò 1939

Sr. No. Items

Quantity to be issued per child

(i) Hair Oil for grooming the hair 100 ml per month.

(ii) Toilet soap/handwash

2 bars of 100gm per month.

(iii) Tooth brush

1 in every 3 months.

(iv) Toothpaste

100gm (a tube) per month.

(v) Comb

1 in every 3 month.

(vi) Shampoo sachets

8 in a month (10ml. per sachet)

(vii) Bathing soap

2 bars of 125gm per month

(viii) Hair clip/ band

2 bands in 3 month

(ix)

Moisturiser or cold cream

250 ml. in a month during winters

(5) For washing of clothes and towels, bed-sheet, etc., the following scale may be

followed:

(i) washing soap: 3 soaps for one month (125 gms) or equivalent washing powder;

(ii) whitening or bleaching agent to the extent required only for white clothing.

The hospital clothing shall not be mixed with other clothing at the time of washing

and if necessary, the Superintendent can issue the above items separately for washing

of hospital clothing. The superintendent may get installed washing machines, as

required.

(6) The following items shall be provided for maintaining the Child Care Institutions in a

healthy and sanitary condition:

Sr. No.

Items

Scale of Supply

Broom stick

25 to 40 per month depending on the area of the

institution.

Pesticide spray

As per the institution doctor’s advice.

¨É½þÉ®úÉ¹]Åõ ¶ÉÉºÉxÉ ®úÉVÉ{ÉjÉ +ºÉÉvÉÉ®úhÉ ¦ÉÉMÉ SÉÉ®ú-+ö, ¨ÉÉSÉÇ 14, 2018/¡òÉ±MÉÖxÉ 23, ¶ÉEäò 1939

357

Effective bugs killing agent

As required.

Phenyl and cleaning acid

Depending on the area of lavatories to be (daily)

cleaned as per institution doctor’s advice.

Mosquito repellent machines 2 per room per month with adequate fillets.

33.Sanitation and Hygiene.- Every Child Care Institution shall have the following

facilities, namely:-

(i) sufficient treated drinking and potable water; water filters or RO shall be

installed at multiple locations in the premises for easy access such as kitchen,

dormitory, recreational rooms, etc.;

(ii) sufficient water including hot water for bathing and washing clothes,

maintenance and cleanliness of the premises;

(iii) ensure proper storage, cleaning and regular maintenance of all tanks and water

storage systems;

(iv) proper drainage system with regular maintenance;

(v) arrangements for disposal of garbage;

(vi) protection from mosquitoes by providing mosquito nets or repellents;

(vii) annual or quarterly pest and rodent control (or more frequently as per need);

(viii) sufficient number of well-lit and airy toilets with proper fittings in the proportion

of at least one toilet for seven children;

(ix) sufficient number of well-lit and airy bathrooms with proper fittings in the

proportion of at least one bath room for ten children;

(x) sufficient space for washing and drying of clothes;

(xi) washing machine wherever possible;

(xii) clean and preferably fly-proof kitchen and separate area for washing utensils;

358

¨É½þÉ®úÉ¹]Åõ ¶ÉÉºÉxÉ ®úÉVÉ{ÉjÉ +ºÉÉvÉÉ®úhÉ ¦ÉÉMÉ SÉÉ®ú-+ö, ¨ÉÉSÉÇ 14, 2018/¡òÉ±MÉÖxÉ 23, ¶ÉEäò 1939

(xiii) sunning of bedding twice every month and clothing on regular basis;

(xiv) maintenance of cleanliness in the Medical Centre;

(xv) daily sweeping and wiping of all floors in the home;

(xvi) cleaning or washing and disinfecting of the toilets and bathrooms twice every

day;

(xvii) proper washing of vegetables and fruits and hygienic manner of preparing food;

(xviii) cleaning of the kitchen slabs, floor and gas after every meal;

(xix) clean and pest proof store for maintaining food articles and other supplies;

(xx) disinfection of the beddings at least once a year;

(xxi) fumigation of a sick room or isolation room after every discharge in case of

contagious or infectious disease; and

(xxii) cleanliness in medical centre.

34.Daily Routine.-

(1) Every Child Care Institution shall have a daily routine for children developed in

consultation with the Children’s Committees, which shall be prominently

displayed at various places within the Child Care Institution.

(2) The daily routine shall, inter alia, provide education and opportunities for

individual creative expression, free time and a regulated and disciplined life.

The routine shall include adequate time for play, personal hygiene and

cleanliness, physical exercise yoga, educational classes, vocational training,

organised recreation and game, life skills moral education, group activities such

as singing, dancing, acting etc; and celebrations for special programmes for

Sundays, holidays, national holidays, festive days, birthdays.

(3) Children must not be permitted to engage in any unsupervised and age

inappropriate activity which is hazardous for the child. Such tasks shall not

¨É½þÉ®úÉ¹]Åõ ¶ÉÉºÉxÉ ®úÉVÉ{ÉjÉ +ºÉÉvÉÉ®úhÉ ¦ÉÉMÉ SÉÉ®ú-+ö, ¨ÉÉSÉÇ 14, 2018/¡òÉ±MÉÖxÉ 23, ¶ÉEäò 1939

359

hamper or impede the participation of the child in educational, recreational, free

time or other developmental activities.

35.Nutrition and Diet Scale.-

1) The following nutrition and diet scale shall be followed by the Child Care Institutions,

namely:-

(i) the children shall be provided four meals in a day including breakfast, lunch,

evening snack, dinner and additional provision of food; the quality and quantity of

the food shall be based on the child’s requirements and well-being;

(ii) the menu shall be prepared with the help of a nutritional expert or doctor to

ensure balanced diet and variety in taste as per the minimum nutritional standard

and diet scale;

(iii) every Child Care Institution shall strictly adhere to the minimum nutritional

standard and diet scale suggested as specified below :

Sr.No.

Name of articles of diet

Scale per head per day

Rice/Wheat/Ragi/Jowar

600 gms, (700 gms for16-18 yrs age)

of which atleast 100 gms to be either

Wheat or Ragi or Jowar or Rice.

Dal/ Rajma/ Chana

120 gms.

Edible Oil

25 gms.

Onion

25 gms.

Salt

25 gms.

Turmeric

05 gms.

Coriander Seed Powder

05 gms.

Ginger

05 gms.

Garlic

05 gms.

360

¨É½þÉ®úÉ¹]Åõ ¶ÉÉºÉxÉ ®úÉVÉ{ÉjÉ +ºÉÉvÉÉ®úhÉ ¦ÉÉMÉ SÉÉ®ú-+ö, ¨ÉÉSÉÇ 14, 2018/¡òÉ±MÉÖxÉ 23, ¶ÉEäò 1939

10.

Tamarind/ Mango powder

05 gms.

11.

Milk (at breakfast)

150 ml.

12.

Dry Chillies

05 gms.

13.

Vegetables Leafy

100 gms.

Non – leafy

130gms.

14.

Curd or Butter Milk

100 gms/ml.

15.

Chicken once a week or Eggs 4 days

115 gms.

16.

Jaggery& Ground Nut Seeds or

60 gms each (100 gms for paneer)

Paneer (vegetarian only)

Once in a week.

17.

Sugar

40 gms.

18.

Tea/Coffee

5gm.

19.

Sooji/Poha

150 gms.

20.

Ragi

150 gms.

Following items for 50 Children per day

21.

Pepper

25 gms.

22.

Jeera Seeds

25 gms.

23.

Black Gram dal

50 gms.

24.

Mustard Seeds

50 gms.

25.

Ajwain Seeds

50 gms.

On Chicken Day 10 Kg. of Chicken

26.

Garam Masala

10 gms.

27.

Kopra

150 gms.

28.

KhasKhas

150 gms.

29.

Groundnut Oil

500 gms.

¨É½þÉ®úÉ¹]Åõ ¶ÉÉºÉxÉ ®úÉVÉ{ÉjÉ +ºÉÉvÉÉ®úhÉ ¦ÉÉMÉ SÉÉ®ú-+ö, ¨ÉÉSÉÇ 14, 2018/¡òÉ±MÉÖxÉ 23, ¶ÉEäò 1939

361

For Sick Children

30.

Bread

500 gms.

31.

Milk

500 ml.

32.

Khichadi

300 gms.

Other Items

33.

LP Gas for Cooking only

(2) Children may be provided special meals on holidays, festivals, sports and

cultural day and celebration of national festival.

(3) Infants and sick children shall be provided special diet according to the advice

of the doctor on their dietary requirement.

(4) The requirement of each child shall also be taken into account including need

for iron and folic acid supplements.

(5) The menu for the day shall be prepared in consultation with the Children’s

Committee and shall be displayed in the dining hall.

(6) Variation in diet may be as per seasonal and regional variations, a suggested

diet variation is given below:-

(i) varieties of dal e. g., Toor (Arhar), Moong (Green Gram) and Chana (Bengal

Gram) may be given alternatively;

(ii) on non-vegetarian days, vegetarian children shall be issued with either 60

gms of jaggery and 60 gms of groundnut seeds per head in the shape of

laddus or any other sweet dish or 100 gms paneer;

(iii) leafy vegetables such as Fenugreek (Methi), Spinach (Palak), Sarson

(Mustard leaves) Gongura Thotakura or any other saag etc., may also be

issued once in a week. If a kitchen garden is attached to any institution, leafy

362

¨É½þÉ®úÉ¹]Åõ ¶ÉÉºÉxÉ ®úÉVÉ{ÉjÉ +ºÉÉvÉÉ®úhÉ ¦ÉÉMÉ SÉÉ®ú-+ö, ¨ÉÉSÉÇ 14, 2018/¡òÉ±MÉÖxÉ 23, ¶ÉEäò 1939

vegetables, should be grown and issued and the Superintendent should try

to issue variety of vegetables and see that the same vegetable is not

repeated for at least a period of one week;

(iv) seasonal fruits shall be provided in a non-repetitive manner in sufficient

quantities;

(v) the Person-in-charge may make temporary alterations in the scale of diet in

individual cases when considered necessary by him, or on the advice of the

doctor of the institution subject to the condition that the scale laid down is

not exceeded.

(vi) The Person-in-charge shall ensure that all children are served food in a

dignified manner;

(vii) Meal Timing and Menu:

(i) Breakfast – 7.30 a.m. to 8.30 a.m.

(a) upma/ idli/ poha/ sandwhich/missal/eggs chapattis made of wheat or

ragi or any other dish;

(b) chutneys or fresh curry leaves or fresh coriander or Coconut and

putnadal etc., dal or vegetable may be issued as a dish;

(d) any seasonal fruit in sufficient quantity.

(ii) Lunch at 12.30 to 1.30 P.M. and Dinner at 7.30 P.M. to 8.30 P.M.

(a)

rice or Chapattis/bhakri or combination of both

(b)

vegetable curry but not repeated consecutively in both meals on the

same day;

(c)

sambar or dal or sprouts;

(d)

butter milk or curd.

¨É½þÉ®úÉ¹]Åõ ¶ÉÉºÉxÉ ®úÉVÉ{ÉjÉ +ºÉÉvÉÉ®úhÉ ¦ÉÉMÉ SÉÉ®ú-+ö, ¨ÉÉSÉÇ 14, 2018/¡òÉ±MÉÖxÉ 23, ¶ÉEäò 1939

363

iii) Tea and snacks in between lunch and dinner at 4-5.

iv) Others:

(a) depending on the season, the Person-in-charge shall have the discretion

to alter time for distribution of food and menu;

(b) on the advice of the institution’s doctor or at the discretion of the Person-

in-charge, every sick child who is prevented from taking regular food, on

account of his ill-health, may be issued with medical diet as per the scale for

sick children;

to the children on the advice of the institution doctor in addition to the regular

diet, to gain weight or for other health reasons and for the purpose of

calculation of the daily ration, the sick children shall be excluded from the

day’s strength;

(d) special lunch or dinner may be provided to the children at the Child Care

Institution on a budget decided by the Person-in-charge of the Child Care

Institution, from time to time on national festivals and festival occasions,

including:

(a) Republic Day (26th January);

(b) Independence Day (15th August);

(d) Children’s Day (14th November);

(e) National festivals;

(f) Local festivals;

(g) Annual Day of the Child Care Institution.

364

¨É½þÉ®úÉ¹]Åõ ¶ÉÉºÉxÉ ®úÉVÉ{ÉjÉ +ºÉÉvÉÉ®úhÉ ¦ÉÉMÉ SÉÉ®ú-+ö, ¨ÉÉSÉÇ 14, 2018/¡òÉ±MÉÖxÉ 23, ¶ÉEäò 1939

(e) Edible donations to be regulated for quality and nutritional value and as far as

possible to fit within the menu of the Child Care Institution.

36.Medical Care.-

(1) In all Child Care Institutions, a medical officer shall be made available on a

weekly basis for regular medical check-up and on call for emergency treatment

whenever necessary.

(2) A nurse or a Para medic shall be available round the clock.

(3) Every Child Care Institution shall,-

(i) arrange for medical examination of each child admitted in an institution by the

Medical Officer within twenty- four hours of admission and in special cases or

medical emergencies immediately;

(ii) arrange for a medical examination of child by the Medical Officer at the time

of transfer within twenty four hours before transfer;

(iii) maintain a medical record of each child on the basis of monthly medical

check-up and provide necessary medical facilities;

(iv) ensure that the medical record includes weight and height record, any

sickness and treatment, and other physical or mental problems;

(v) have facilities for quarterly medical check-ups including dental check-up, eye

testing, screening for malnutrition and skin problems and for treatment of

children;

(vi) every institution to have first aid kit and all staff be trained in handling first aid;

(vii)

make necessary arrangements for the immunization of children and such

card to be maintained as part of the Individual Care Plan;

(viii) take preventive measures in the event of out-break of contagious or

infectious diseases;

¨É½þÉ®úÉ¹]Åõ ¶ÉÉºÉxÉ ®úÉVÉ{ÉjÉ +ºÉÉvÉÉ®úhÉ ¦ÉÉMÉ SÉÉ®ú-+ö, ¨ÉÉSÉÇ 14, 2018/¡òÉ±MÉÖxÉ 23, ¶ÉEäò 1939

365

(ix) keep sick children under constant medical supervision;

(x) not carry out any surgical intervention in a hospital on any child without the

prior consent of his parent or guardian, unless the parent or guardian cannot

be contacted and the condition of the child is such that any delay would, in

the opinion of the medical officer, involve unnecessary suffering or injury to

the health of the child or danger to life, or without obtaining a written consent

to this effect from the Person-in-charge of the institution;

(xi) provide or arrange for regular counselling of every child and ensure specific

mental health interventions for those in need of such services, including

separate rooms for counselling sessions within the premises of the institution

and referral to specialised mental health centres, where necessary;

(xii)

refer such children who require specialised drug de-addiction and

rehabilitation programme, to an appropriate centre administered by qualified

persons where these programmes shall be adopted to the age, gender and

other specifications of the child concerned and;

(xiii)

provide or arrange for specialized therapy such as occupational therapy,

speech therapy, physiotherapy etc. as required.

(4) Baseline investigation of Complete Blood Count (CBC), Urine Routine, HIV,

VDRL, Hepatitis B and Hepatitis C tests, allergy or addiction to drugs shall be

conducted for all children at the time of entry into the institution as suggested by

the doctor after examining the child. Before conducting HIV tests of child consent

of parent or guardian or institutional head shall be obtained.

(5) Test for pregnancy or diseases for victims of sexual offences shall be conducted,

if required by the order of the Board or the Committee or the Children’s Court. In

such cases the District Child Protection Unit shall facilitate following of the

366

¨É½þÉ®úÉ¹]Åõ ¶ÉÉºÉxÉ ®úÉVÉ{ÉjÉ +ºÉÉvÉÉ®úhÉ ¦ÉÉMÉ SÉÉ®ú-+ö, ¨ÉÉSÉÇ 14, 2018/¡òÉ±MÉÖxÉ 23, ¶ÉEäò 1939

procedures laid down in the Medical Termination of Pregnancy Act, 1971(34 of

1971), if so needed.

(6) The State Government through the District Child Protection Unit shall make

provisions for those children diagnosed with special problems such as hormonal

problems, immuno-compromised diseases, physical and mental disabilities on the

recommendation of the medical officer. The children shall be kept in special care

facility or hospitals and avail necessary medical/ psychiatric and psychological

support or treatment.

7) All girls who have attained puberty shall undergo health assessment to detect

iron deficiency. Necessary dietary plan and medicines shall be prescribed by the

nutritionist and appointed doctor, if need be.

8) A psycho- social profile of every child shall be maintained by the Child Care

Institution and updated as part of the Individual Care Plan. Special observations

may be recorded, when required. Person-in-charge of the institution shall ensure

that any recommendations made shall be duly complied with.

37.Mental Health.-

(1) The environment in an institution shall be free from abuse, allowing children to cope

with their situation and regain confidence.

(2) All persons involved in taking care of the children in an institution shall participate in

facilitating an enabling environment and work in collaboration with the therapists as

needed.

(3) Milieu based interventions and individual therapy are must for every child and shall

be provided in all institutions.

Explanation.― For the purpose of this sub-rule, “milieu based intervention” is a

process of recovery, which starts through providing an enabling culture and

¨É½þÉ®úÉ¹]Åõ ¶ÉÉºÉxÉ ®úÉVÉ{ÉjÉ +ºÉÉvÉÉ®úhÉ ¦ÉÉMÉ SÉÉ®ú-+ö, ¨ÉÉSÉÇ 14, 2018/¡òÉ±MÉÖxÉ 23, ¶ÉEäò 1939

367

environment in an institution so as to ensure that each child’s abilities are

discovered and they have choices and right to take decisions regarding their life

and thus, develop and identify beyond their negative experiences, such

intervention which has a critical emotional impact on the child.

(4) Individual therapy is a specialised process and each institution shall make

provisions for it as a critical mental health intervention.

(5) Every institution shall have the services of trained counsellors or collaboration with

external agencies such as child guidance centres, psychology and psychiatric

departments or similar Government and non-Governmental agencies, for

specialised and regular individual therapy for the child. Every child shall have direct

access to a counsellor, social worker in confidence, if he chooses to avail such

service.

(6) The recommendations of mental health experts shall be maintained in every case file,

as required.

(7) No child shall be administered medication for mental health problems without a

psychological evaluation and diagnosis by trained mental health professionals.

(8) Medicines should be administered to the children only by trained medical staff and

not by any other staff of the Home. Medicines should be stored safely away from

children.

38.Education.-

(1) Every institution shall provide education to all children both inside the institution or

outside, according to the age, ability and requirement, irrespective of the duration of

their stay in the Child Care Institution and in accordance with the Right of Children to

Free and Compulsory Education Act, 2009 (35 of 2009).

368

¨É½þÉ®úÉ¹]Åõ ¶ÉÉºÉxÉ ®úÉVÉ{ÉjÉ +ºÉÉvÉÉ®úhÉ ¦ÉÉMÉ SÉÉ®ú-+ö, ¨ÉÉSÉÇ 14, 2018/¡òÉ±MÉÖxÉ 23, ¶ÉEäò 1939

(2) There shall be a range of educational opportunities including mainstream inclusive

schools, special schools, bridge school, open schooling, non- formal education and

learning where needed.

(3) Wherever necessary, extra coaching shall be made available to school going children

in the institutions by encouraging volunteer services or tying up with coaching centres

or tutors.

(4) Specialised trainers and experts shall be appointed to cater to the educational needs

of children with special needs either physical or mental. Learning disorders shall be

identified, assessed and reported in the Individual Care Plan and the same may be

communicated to the child, teacher and other caregivers. Further assistance shall be

given to the child by trained professionals.

(5) Regularity of the educational activities shall be maintained by the institution with

support of non-governmental organisation, if needed and a report shall be submitted

on quarterly basis to the Board or the Committee or the Children’s Court, as the case

may be.

(6) Children should be able to avail scholarships, grants and schemes and sponsorships

through the Person-in-charge of the Child Care Institutions.

39.Vocational Training.-

(1) Every Child Care Institution shall provide gainful short term and long-term

vocational training to children according to their age, aptitude, interest and

ability, both inside or outside the Child Care Institution.

(2) Vocational training shall include occupational therapy, skill and interest based

training, aimed at suitable placement at the end of the course. The institute,

preferably government recognised, providing vocational training shall give a

certificate, on the completion of the course.

¨É½þÉ®úÉ¹]Åõ ¶ÉÉºÉxÉ ®úÉVÉ{ÉjÉ +ºÉÉvÉÉ®úhÉ ¦ÉÉMÉ SÉÉ®ú-+ö, ¨ÉÉSÉÇ 14, 2018/¡òÉ±MÉÖxÉ 23, ¶ÉEäò 1939

369

(3) Where vocational training is offered outside the premises of the Child Care

Institution, children shall be escorted for such programmes with proper security

planning and services, particularly for children who are at risk.

(4) A record shall be maintained for all children attending the programmes and the

progress made by each child shall be reviewed. The report in that regard shall be

submitted to the Board or the Committee or the Children’s Court, as the case may

be, on a quarterly basis.

(5) Provision of material required for such vocational training to children referred for

such training shall be ensured by the Person-in-charge of the Child Care

Institution.

40.Recreational Facilities.-

(1) Recreational facilities may include indoor and outdoor games, yoga and

meditation, music, television, picnic and outings, cultural programmes, gardening

and library, etc.

(2) Sufficient space shall be made available for outdoor sports and games.

(3) Picnic and outings may include education fair or science fair, museum,

planetarium, botanical garden, zoological garden, etc.

(4) Cultural event or sports competition shall be held once in a quarter to

showcase talent on festivals or on days of national festivals.

(5) Library shall have child friendly environment. There shall be books in regional

language, newspapers, children’s magazines, puzzle books, picture books,

books in Braille, audio and video devices, etc.

(6) Space in the home shall be made available for gardening with technical input

being given by a gardener to the children.

370

¨É½þÉ®úÉ¹]Åõ ¶ÉÉºÉxÉ ®úÉVÉ{ÉjÉ +ºÉÉvÉÉ®úhÉ ¦ÉÉMÉ SÉÉ®ú-+ö, ¨ÉÉSÉÇ 14, 2018/¡òÉ±MÉÖxÉ 23, ¶ÉEäò 1939

(7) Music, dance and art therapy may be included in the list of recreational

activities to enhance the healing process of each child.

(8) Regularity of the activities shall be maintained with support of institutions and

non-governmental organisation, if needed and a report shall be submitted on

quarterly basis to the Board or the Committee or the Children’s Court, as the

case may be.

41. Management Committee.-

(1) Every Child Care Institution shall have a Management Committee for the

management of the institution and monitoring the progress of every child.

(2) In order to ensure proper care and treatment as per the individual care plans,

children shall be grouped on the basis of age, or kind of care required, physical

and mental health and length of stay.

(3) The Management Committee shall comprise of:

(i) District Child Protection Officer (District Child Protection Unit)- Chairperson;

(ii) Person-in-charge - Member-Secretary;

(iii) Probation Officer or Child Welfare Officer or Case Worker – Member;

(iv) Medical Officer – Member;

(v) Psychologist or Counsellor – Member;

(vi) Workshop Supervisor or Vocational Instructor– Member;

(vii) Teacher – Member;

(viii) Social Worker Member of the Board or the Committee – Member;

(ix) two child representatives from each of the Children’s Committees – Members;

(x) two special members from civil society with interest and experience in child

rights and child protection appointed by the Chairperson ;

¨É½þÉ®úÉ¹]Åõ ¶ÉÉºÉxÉ ®úÉVÉ{ÉjÉ +ºÉÉvÉÉ®úhÉ ¦ÉÉMÉ SÉÉ®ú-+ö, ¨ÉÉSÉÇ 14, 2018/¡òÉ±MÉÖxÉ 23, ¶ÉEäò 1939

371

(xi) any other special invitee/s with the consent of the Chairperson of the

Management Committee.

(4) The Management Committee shall meet at least once every quarter or sooner as

per need to consider and review:

(i)

care in the institution, housing, area of activity and type of supervision or

interventions required;

(ii)

medical facilities and treatment;

(iii)

food (including quality, variety and menus), water, sanitation and hygiene

conditions;

(iv)

mental health interventions;

(v)

individual problems of children and institutional adjustment;

(vi)

quarterly review of individual care plans;

(vii) provision of legal aid services;

(viii) vocational training and opportunities for employment;

(ix)

education and life skills development programmes;

(x)

social adjustment, recreation, group work activities, guidance and

counselling;

(xi)

progress, adjustment and modification of residential programmes to the

needs of the children;

(xii) planning post-release or post-restoration rehabilitation programme and

follow up for a period of two years in collaboration with after care services,

and inter-district and in co-ordination with inter-state networking agencies

as the case may be;

(xiii) pre-release or pre-restoration preparation;

(xiv) release or restoration or repatriation;

372

¨É½þÉ®úÉ¹]Åõ ¶ÉÉºÉxÉ ®úÉVÉ{ÉjÉ +ºÉÉvÉÉ®úhÉ ¦ÉÉMÉ SÉÉ®ú-+ö, ¨ÉÉSÉÇ 14, 2018/¡òÉ±MÉÖxÉ 23, ¶ÉEäò 1939

(xv) post release or post-restoration or repatriation follow-up;

(xvi) minimum standards of care, including infrastructure and services available;

(xvii) daily routine;

(xviii) community participation and voluntary participation in the residential life of

children such as education, vocational activities, recreation and hobby;

(xix) all registers as required under the Act and the rules maintained by the

institution, duly stamped and signed and to check and verify the registers

in the monthly review meetings;

(xx) matters concerning Children’s Committees; and

(xxi) any other matter which the Person-in-charge may like to bring up.

(5) The Management Committee shall set up a complaint and redressal

mechanism in every institution and a Children’s Suggestion Box shall be

installed in every institution at a place easily accessible to children away from

the office set up and closer to the residence or rooms or dormitories of the

children.

(6) The key of the Children’s Suggestion Box shall remain in the custody of the

Chairperson of the Management Committee and shall be checked every month

by the Chairperson of the Management Committee or his representative from

District Child Protection Unit, in the presence of the members of the Children’s

Committees.

(7) If there is a problem or suggestion that requires immediate attention, the

Chairperson of the Management Committee shall call for an emergency meeting

of the Management Committee to discuss and take necessary action.

(8) The quorum for conducting emergency meetings shall be five members, including

two members of Children’s Committees, Chairperson of the Management

¨É½þÉ®úÉ¹]Åõ ¶ÉÉºÉxÉ ®úÉVÉ{ÉjÉ +ºÉÉvÉÉ®úhÉ ¦ÉÉMÉ SÉÉ®ú-+ö, ¨ÉÉSÉÇ 14, 2018/¡òÉ±MÉÖxÉ 23, ¶ÉEäò 1939

373

Committee, Member of the Board or the Committee, as the case may be, and the

Person-in-charge of the Child Care Institution.

(9) In the event of a serious allegation or complaint against the Person-in-charge of

the institution, he shall not be part of the emergency meeting and another

available member of the Management Committee shall be included in his place.

(10) All suggestions received through the suggestion box and action taken as a result

of the decisions made in the emergency meeting or action required to be taken

shall be placed for discussion and review in the monthly meeting of the

Management Committee.

(11) A Children’s Suggestion Book shall be maintained in every institution where the

complaints and action taken by the Management Committee are duly recorded

and such action and follow up shall be communicated to the Children’s

Committees after every monthly meeting of the Management Committee.

(12) The Board or Committee shall review the Children’s Suggestion Book at least

once a month.

(13) The complaint box shall be accessible by the Chairperson of the Committee or

any other person authorised by him.

(14) The minutes of the meeting of the management committee shall be recorded in

the meetings’ register.

42.Children’s Committees.-

(1) Person-in-charge of every institution for children shall facilitate the setting up of

children’s committees for different age groups of children, that is in the age group

of 6 to 10 years, 11 to 15 years and 16 to 18 years and these children’s

committees shall be constituted solely by children.

(2) Such children’s committee shall be encouraged to participate in following activities:

374

¨É½þÉ®úÉ¹]Åõ ¶ÉÉºÉxÉ ®úÉVÉ{ÉjÉ +ºÉÉvÉÉ®úhÉ ¦ÉÉMÉ SÉÉ®ú-+ö, ¨ÉÉSÉÇ 14, 2018/¡òÉ±MÉÖxÉ 23, ¶ÉEäò 1939

(i) improvement of the condition of the institution;

(ii) reviewing the standards of care being followed;

(iii) preparing daily routine and diet scale;

(iv) developing educational, vocational and recreation plans;

(v) respecting each other and supporting each other in managing crisis;

(vi) reporting abuse and exploitation by peers and caregivers;

(vii) creative expression of their views through wall papers or newsletters or

paintings or music or theatre;

(viii) management of institution through the Management Committee.

(3) The Person-in-charge shall ensure that the children’s committees meet every

month and maintain a register for recording their activities and proceedings, and

place it before the Management Committee in their monthly meetings.

(4) The Person-in-charge shall ensure that the children’s committees are provided

with essential support and materials including stationary, space and guidance for

effective functioning.

(5) The Person-in-charge may, as far as feasible, seek assistance from local

voluntary organisations or child participation experts for the setting up and

functioning of the children’s committees.

(6) The local voluntary organisation or child participation expert shall support the

children’s committees in the following:

(i) electing their leaders and in devising the procedure to be followed for

conducting the elections in every 6 months;

(ii) conducting the elections and monthly meetings;

(iii) framing rules for the functioning of children’s committees and following it;

¨É½þÉ®úÉ¹]Åõ ¶ÉÉºÉxÉ ®úÉVÉ{ÉjÉ +ºÉÉvÉÉ®úhÉ ¦ÉÉMÉ SÉÉ®ú-+ö, ¨ÉÉSÉÇ 14, 2018/¡òÉ±MÉÖxÉ 23, ¶ÉEäò 1939

375

(iv) maintaining records and Children’s Suggestion Book and other relevant

documents; and

(v) any other innovative activity.

(7) The Management Committee shall seek a report from the Person-in-charge on the

setting up and functioning of the children’s committees, review these reports in their

monthly meetings and take necessary action or place the same before the Board or

the Committee, wherever required.

43.Inspection.- (1)The State Government shall constitute State and district level

inspection committees.

(2) The State Inspection Committee shall comprise of following members :-

(i) Member-Secretary, State Child Protection Society

Chairperson

(ii) Representative from Board or Committee

Member

as appointed by the Chairperson of Inspection

Committee,

(iii) Representative of the State Commission for

Member

the Protection of Child Rights,

(iv) Program Manager State Adoption Resource Agency,

Member

(v)Medical expert recommended by Health Department,

Member

(vi) Child protection expert as appointed by the

Member

Chairperson of Inspection Committee,

(vii)Representative from voluntary organisations

Member

as appointed by the Chairperson of Inspection

Committee,

(viii)Reputed social worker as appointed by the

Member

Chairperson of Inspection Committee.

376

¨É½þÉ®úÉ¹]Åõ ¶ÉÉºÉxÉ ®úÉVÉ{ÉjÉ +ºÉÉvÉÉ®úhÉ ¦ÉÉMÉ SÉÉ®ú-+ö, ¨ÉÉSÉÇ 14, 2018/¡òÉ±MÉÖxÉ 23, ¶ÉEäò 1939

(ix) Deputy Commissioner, Child Development

Member Secretary.

(3) The State Inspection Committee shall carry out inspections of the Child Care

Institutions as defined under sub-section (21) of section (1) the Act housing

children in the State in Form 41.

(4) The State Inspection Committee shall carry out random inspections of the

institutions housing children to determine whether such institution is housing

children in need of care and protection.

(5) The State Inspection Committee shall submit report to the Secretary of the

Department implementing the Act.

(6) The State Inspection Committee shall make recommendations for improvement

and development of the Institutions in accordance with the provisions of the Act

and the rules made thereunder and shall forward the same to the State Child

Protection Society or the District Child Protection Unit for appropriate action.

(7) The State Inspection Committee shall interact with the children during visits to

the institution to determine their well-being and to get their feedback.

(8) The District Inspection Committee shall comprise of following members:-

(i) District Magistrate;

Chairperson

(ii) District Health Officer;

Member,

(iii) one member of the civil society working

Member,

in the area of child rights, care, protection

and welfare;

(iv) one member of Child Welfare Committee;

Member,

(v) One member of Juvenile Justice board;

Member,

(vi) one mental health expert who has

Member,

experience of working with children;

¨É½þÉ®úÉ¹]Åõ ¶ÉÉºÉxÉ ®úÉVÉ{ÉjÉ +ºÉÉvÉÉ®úhÉ ¦ÉÉMÉ SÉÉ®ú-+ö, ¨ÉÉSÉÇ 14, 2018/¡òÉ±MÉÖxÉ 23, ¶ÉEäò 1939

377

(vii)District Women and Child Development

Member-Secretary.

Officer.

(9) The District Inspection Committee shall inspect all Child Care Institutions in the

district in Form 41.

(10) The inspection of the facilities housing children in the district shall be carried out

at least once every three months.

(11) The District Inspection Committee shall submit the report of the findings to the

District Child Protection Unit and the State Government through Commissioner,

Women and Child Development and shall also make suggestions for

improvement and development of the Child Care Institutions in accordance with

the provisions of the Act and the rules made thereunder.

(12) The District Inspection Committee shall interact with the children during the visits

to the institution to determine their well-being and to elicit their feedback.

(13) District Child Protection Unit shall take necessary follow up action on the report

of the District Inspection Committee.

44.Evaluation.- (1) The evaluation of functioning of the Board, Committee, special

juvenile police units, registered institutions, or recognised fit facilities and persons

under the Act may be done by the Central Government or the State Government

once in three year through institutions and agencies such as reputed academic

institutions, schools of social work of Universities, Management Institutions, multi-

disciplinary committee especially constituted for the purpose of evaluation and social

audit etc.

(2) The findings of the evaluation as per sub-rule (1) above shall be shared between

the Central and State Governments in order to strengthen and improve the

functioning of different structures.

378

¨É½þÉ®úÉ¹]Åõ ¶ÉÉºÉxÉ ®úÉVÉ{ÉjÉ +ºÉÉvÉÉ®úhÉ ¦ÉÉMÉ SÉÉ®ú-+ö, ¨ÉÉSÉÇ 14, 2018/¡òÉ±MÉÖxÉ 23, ¶ÉEäò 1939

CHAPTER VII

ADOPTION

45. Adoption Related Reporting.- (1) The Child Welfare Committees shall, furnish

the data relating to children declared legally free for adoption and cases pending for

decision to the Authority online in the formats provided in the Adoption Regulations

and also to the respective State Adoption Resource Agencies, with the assistance of

the District Child Protection Units.

46. Children who are not being adopted after being declared legally free for

adoption may be eligible for Foster Care.- (1) The following categories of children

may be considered for Foster Care in following circumstances:

(i) Children in the age group of 0 to 6 years who are being considered by the

Committee as legally free for adoption and those who have been declared legally

free for adoption shall not as far as possible be considered for placement in foster

care. Such children shall be provided a permanent family through adoption as per

Adoption Regulations.

(ii) If adoptable children between the age of 6 to 8 years do not get a family either

in in-country adoption or in inter-country adoption within a period of two years

after they are declared legally free for adoption by Child Welfare Committee, such

children to be eligible to be placed in family foster care or group foster care, as

the case may be, by the Committee on the recommendation of District Child

Protection Unit or Specialised Adoption Agency.

(iii) Children in the age group of 8 to18 years, who are legally free for adoption but

have not been selected by any Prospective Adoptive Parent (PAP) for one

year to be eligible to be placed in family foster care or group foster care, as

¨É½þÉ®úÉ¹]Åõ ¶ÉÉºÉxÉ ®úÉVÉ{ÉjÉ +ºÉÉvÉÉ®úhÉ ¦ÉÉMÉ SÉÉ®ú-+ö, ¨ÉÉSÉÇ 14, 2018/¡òÉ±MÉÖxÉ 23, ¶ÉEäò 1939

379

the case may be, by the Committee on the recommendation of District Child

Protection Unit or Specialised Adoption Agency.

(iv) Children with special needs, irrespective of the age, who do not get a family

either in in-country adoption or in inter-country adoption within a period of one

year after they are declared legally free for adoption by Child Welfare

Committee, such children to be eligible to be placed in family foster care or

group foster care, as the case may be, by the Committee on the

recommendation of District Child Protection Unit or Specialised Adoption

Agency, provided the Home Study Report of the foster family supports their

fitness and group setting has facilities for care of such children.

(v) Where the child has remained with a foster family for a minimum of five years

other than in pre-adoption foster care, the foster family may apply for adoption

if they fulfil the eligibility criteria as per adoption regulations and shall be given

preference to adopt the child after the child has been declared legally free for

adoption and after registering in Child Adoption Resource Information and

Guidance System and according to procedures laid down in Adoption

Regulations.

(vi) The information of child will be remain in the Caring System till the time child

is adopted.

47.Procedure before the Court.- (1) The procedure for obtaining an Adoption Order

from the court concerned would be as provided in Adoption Regulations.

(2) The Court, for the purpose of an application for adoption order, shall not be

bound by the procedure laid down in the Code of Civil Procedure, 1908 (5 of 1908)

and Indian Evidence Act, 1872. The procedure, as laid down in the Act and Adoption

Regulations shall be followed.

380

¨É½þÉ®úÉ¹]Åõ ¶ÉÉºÉxÉ ®úÉVÉ{ÉjÉ +ºÉÉvÉÉ®úhÉ ¦ÉÉMÉ SÉÉ®ú-+ö, ¨ÉÉSÉÇ 14, 2018/¡òÉ±MÉÖxÉ 23, ¶ÉEäò 1939

48. Period for disposal of applications.- (1) The Court shall dispose of an

application for making an adoption order within a period of two months from the date

of filing of the application, as provided under sub-section (2) of section 61 of the Act

and where the judge of the court concerned ordinarily exercising jurisdiction in such

matters is not available for a period of more than one month, the applications shall be

disposed of within stipulated time by other senior most judge.

(2)No information or Court order regarding adoption disclosing the identity of the child

shall be uploaded on any portal except as may be stipulated in Adoption Regulations.

49. Special provision for protection of adopted children.-Any case of offence

committed against adopted child shall be dealt as per the law applicable to any other

child.

50. Linkage of Child Care Institutions to Specialised Adoption Agencies.-

Linkage of Child Care Institutions with Specialized Adoption Agencies for the purpose

of adoption shall be governed by the provisions of section 66 of the Act and Adoption

Regulations.

51. Additional Functions of the Authority.-(1) The Authority shall perform the

following functions, in addition to the functions specified in section 68 of the Act,

namely:-

(i)

receive applications of a non-resident Indian or overseas citizen of

India or a foreigner living abroad through authorised adoption agency or

Central Authority or the Government Department concerned or an Indian

Diplomatic Mission and process the same in terms of sub-section (5) of

section 59 of the Act;

(ii)

receive and process applications received from a foreigner or an

overseas citizen of India residing in India for one year or more, and who is

¨É½þÉ®úÉ¹]Åõ ¶ÉÉºÉxÉ ®úÉVÉ{ÉjÉ +ºÉÉvÉÉ®úhÉ ¦ÉÉMÉ SÉÉ®ú-+ö, ¨ÉÉSÉÇ 14, 2018/¡òÉ±MÉÖxÉ 23, ¶ÉEäò 1939

381

interested in adopting a child from India in terms of sub-section (12) of

section 59 of the Act;

(iii) issue no-objection certificate in all cases of inter-country adoptions;

(iv) issue conformity certificate in the inter-country adoption cases under

Article 23 of the 1993 Hague Convention on Protection of Children and

Cooperation in respect of Inter-Country Adoption;

(v) intimate the immigration authorities of India and the receiving country of

the child about the inter-country adoption cases;

(vi) maintain Child Adoption Resource Information and Guidance System for

transparency in the adoption system;

(vii)

provide support and guidance to State Adoption Resource

Agencies, District Child Protection Units, Specialised Adoption Agencies

and other stakeholders of adoption and related matters, through trainings,

workshops, exposure visits, consultations, conferences, seminars and

other capacity building programmes;

(viii)

coordinate with State Governments and the State Adoption

Resource Agencies and advise them in adoption related matters;

(ix) establish uniform standards and indicators, relating to-

(a)

adoption procedure related to orphan, abandoned and surrendered

children and also related to relative adoptions;

(b)

quality child care standards in specialised adoption agencies and

child care institutions;

(c)

monitoring and supervision of service providers;

(d)

standardisation of documents in cases of adoptions;

382

¨É½þÉ®úÉ¹]Åõ ¶ÉÉºÉxÉ ®úÉVÉ{ÉjÉ +ºÉÉvÉÉ®úhÉ ¦ÉÉMÉ SÉÉ®ú-+ö, ¨ÉÉSÉÇ 14, 2018/¡òÉ±MÉÖxÉ 23, ¶ÉEäò 1939

(e)

safeguards and ethical practices including online applications for

facilitating hassle-free adoptions.

(x) conduct research, documentation and publication on adoption related

matters;

(xi) maintain a comprehensive centralised database relating to children and

prospective adoptive parents for the purpose of adoption in Child

Adoption Resource Information and Guidance System;

(xii) maintain a confidential centralised database relating to children placed in

adoption and adoptive parents in the Child Adoption Resource

Information and Guidance System;

(xiii) carry out advocacy, awareness and information, education, and

communication activities for promoting adoption either by itself or through

its associated bodies;

(xiv) enter into bilateral agreements with foreign Central Authorities, wherever

necessary under the Hague Adoption Convention; and

(xv) authorise foreign adoption agencies to process applications of non-

resident Indians or overseas citizen of India or foreign prospective

adoptive parents for inter-country adoption of Indian children.

52. Terms and conditions of appointment of Members of the Steering

Committee of the Authority.-(1) A person for being selected or nominated

as a member of the Steering Committee of the Authority shall,

(a) be an Indian national;

(b) not be below the age of twenty-five years and above the age of sixty years,

and for the member who is an adoptee as per clause (e) of sub-section (1)

of section 69 of the Act, the minimum age would be twenty-one years;

¨É½þÉ®úÉ¹]Åõ ¶ÉÉºÉxÉ ®úÉVÉ{ÉjÉ +ºÉÉvÉÉ®úhÉ ¦ÉÉMÉ SÉÉ®ú-+ö, ¨ÉÉSÉÇ 14, 2018/¡òÉ±MÉÖxÉ 23, ¶ÉEäò 1939

383

any law for the time being in force; and

(d) not have been removed or dismissed from service of the Central or State

Government or a body or corporation owned or controlled by Central or

State Government.

(2) The members in clause (d) of sub-section (1) of section 69 of the Act, shall be from

different zones on rotation basis.

(3) The zones and the States covered for the purpose of selection of the members of

the Steering Committee shall be as per the grouping made by Inter-State Council

and North-Eastern Council from time to time. The States not covered in any of the

zonal councils shall be included in the zone having geographical proximity.

(4) The member from the State Adoption Resource Agency would be selected from the

State of the zone under consideration on the basis of:

(i) number of inspections of Specialised Adoption Agencies conducted by the State

Adoption Resource Agency;

(ii) regularity in conducting the quarterly meetings of the Specialised Adoption

Agencies and uploading of the minutes of such meetings in the Child Adoption

Resource Information and Guidance System;

(iii) level of data integrity maintained by the State Adoption Resource Agency

among the Specialised Adoption Agencies through the District Child Protection

Units concerned;

(iv) capacity building of stakeholders as well as publicity awareness activities of

State Adoption Resource Agency for the promotion of adoption in the State; and

(v) level of coordination with other stakeholders in the State as well as with the

Authority.

384

¨É½þÉ®úÉ¹]Åõ ¶ÉÉºÉxÉ ®úÉVÉ{ÉjÉ +ºÉÉvÉÉ®úhÉ ¦ÉÉMÉ SÉÉ®ú-+ö, ¨ÉÉSÉÇ 14, 2018/¡òÉ±MÉÖxÉ 23, ¶ÉEäò 1939

(5) The selected State Adoption Resource Agency would be represented in the

Steering Committee by the Secretary of the Department of the State Government

dealing with adoption or his representative not below the rank of Deputy Secretary

or Joint Director of the State Government.

(6) The members of the Specialised Adoption Agencies would be selected as per the

following criteria available in the Child Adoption Resource Information and

Guidance System and as per the record available with the Authority,-

(i) the number of children given in adoption;

(ii) performance and data integrity in the Child Adoption Resource Information and

Guidance System;

(iii) follow-up of the progress of children placed in adoption;

(iv) record keeping and documentation;

(v) child care standards; and

(vi) no proven complaint of malpractice against the agency.

(7) The Specialised Adoption Agencies shall be represented by their President or

Chairperson or General Secretary or Secretary or Managing Trustee or Director or

Manager, as the case may be.

(8) The selection of the member from the category of advocate or professor in family

law shall be from a combined panel of four names, with two names from each

category, received from the National Legal Services Authority.

(9) The members of the Steering Committee, under clause (e) and (f) of sub-section (1)

of section 69 of the Act, shall be selected or nominated by a Committee comprising

of,-

(i) Secretary, Ministry of Women and Child Development as the Chairperson;

¨É½þÉ®úÉ¹]Åõ ¶ÉÉºÉxÉ ®úÉVÉ{ÉjÉ +ºÉÉvÉÉ®úhÉ ¦ÉÉMÉ SÉÉ®ú-+ö, ¨ÉÉSÉÇ 14, 2018/¡òÉ±MÉÖxÉ 23, ¶ÉEäò 1939

385

(ii) Additional Secretary or Joint Secretary in-charge of the Authority in the

Ministry of Women and Child Development as member;

(iii) one external expert in the field of child protection as nominated by the

Minister for Women and Child Development, as member; and

(iv) Member Secretary of the Steering Committee, as the Member-Convener.

(10) The members of the Steering Committee other than ex-officio members shall be

appointed with the approval of the Minister for Women and Child Development.

(11) The tenure of the members of the Steering Committee, other than the ex-officio

members shall be two years from the date of appointment, unless the member

resigns or is removed or attains the age of sixty years.

(12) A non ex-officio member shall not be eligible for a second term.

(13) In case of any vacancy, a new member shall be nominated or selected for the

remaining period of the tenure from the same State from the same category.

(14) A non ex-officio member of the Steering Committee of the Authority shall cease to

be a member if,-

(i)

he resigns as a member, or

(ii)

he ceases to hold the position by virtue of which he has been

represented as a member; or

(iii)

he is removed on the following grounds,-

(a)

being adjudged as an insolvent, or

(b) is convicted of a criminal offence involving moral turpitude, or,

without the leave of the Chairperson of the Steering Committee, or

386

¨É½þÉ®úÉ¹]Åõ ¶ÉÉºÉxÉ ®úÉVÉ{ÉjÉ +ºÉÉvÉÉ®úhÉ ¦ÉÉMÉ SÉÉ®ú-+ö, ¨ÉÉSÉÇ 14, 2018/¡òÉ±MÉÖxÉ 23, ¶ÉEäò 1939

(d) is found working against the objectives of the adoption programme, the

interests of the Authority and is found to be not following the regulations as

applicable, or

(e) is found divulging any transaction of business or deliberations in the

meetings of the Steering Committee or any document or information

circulated to them for the purpose, to media or any other agency, without

the prior approval or authorisation of the Chairperson, or

(f) is found accepting benefaction from any source that involves conditions

or obligations that are contrary to the mandates and objectives of the

Authority.

(15) A non ex-officio member other than State Adoption Resource Agency shall

be entitled to a sitting fee of Rs.1,000/- per sitting, for attending a meeting of the

Steering Committee, travelling allowance in economy class air fare, hotel

accommodation and food bill as per the Central Government Rules.

53. Transaction of business of the Steering Committee of the Authority.-

(1) The Steering Committee of the Authority shall meet once in a month.

(2) The transaction of business of the Steering Committee may also be convened

by circulation in case of urgency and such transaction of business shall have

the same effect as if it had been transacted at a formal meeting.

(3) A meeting of the Steering Committee shall be convened by the Member-

Secretary with the approval of the Chairperson.

(4) The meeting notice shall be issued by the Member-Secretary at least seven

working days before the actual date of the meeting.

(5) An extraordinary meeting of the Steering Committee may be convened by the

Chairperson at any time.

¨É½þÉ®úÉ¹]Åõ ¶ÉÉºÉxÉ ®úÉVÉ{ÉjÉ +ºÉÉvÉÉ®úhÉ ¦ÉÉMÉ SÉÉ®ú-+ö, ¨ÉÉSÉÇ 14, 2018/¡òÉ±MÉÖxÉ 23, ¶ÉEäò 1939

387

(6) Five members of the Steering Committee shall form the quorum for the meeting.

(7) The meeting shall be presided over by the Chairperson and in his absence, a

member nominated or designated by the Chairperson.

(8) All decisions in the Steering Committee shall be taken by majority of the

members present excluding the special invitees, if any.

(9) In case of tie, the Chairperson shall have the casting vote.

(10) The minutes of the meeting shall be authenticated by the Member-Secretary

after obtaining the approval of the same by the Chairperson.

(11) Any other matter relating to the transaction of business of the Steering Committee

shall be governed by the procedure adopted by the Steering Committee,

whenever required.

54. Annual Report of the Authority.- (1) The Chief Executive Officer or any other

officer of the Authority duly authorised by the Chief Executive Officer in this behalf

shall cause to be prepared the annual report of the Authority under sub-section (1) of

section 71 of the Act on or before the 30^th day of June following the financial year to

which that report relates.

(2) The annual report prepared under sub-rule (1) shall, after approval by the Steering

Committee be signed and authenticated by the Chief Executive Officer.

55. Accounts and audit of the Authority.- (1) The annual statement of accounts of the

Authority for every financial year shall be prepared by the Chief Executive Officer or

such officer of the Authority as may be authorised by the Chief Executive Officer in this

behalf.

(2) The Authority shall forward to the Central Government quarterly reviews of

expenditure incurred and the expenditure likely to be incurred during the remaining

part of the financial year.

388

¨É½þÉ®úÉ¹]Åõ ¶ÉÉºÉxÉ ®úÉVÉ{ÉjÉ +ºÉÉvÉÉ®úhÉ ¦ÉÉMÉ SÉÉ®ú-+ö, ¨ÉÉSÉÇ 14, 2018/¡òÉ±MÉÖxÉ 23, ¶ÉEäò 1939

(3) The Chief Executive Officer shall supervise the maintenance of the accounts of

the Authority, the compilation of financial statement and returns and shall also

ensure that all account books, connected vouchers and other documents and

papers of the Authority required by the office of the Comptroller and Auditor

General for the purpose of auditing the accounts of the Authority are placed at the

disposal of that office.

(4) The accounts of the Authority shall be maintained in the formats prescribed by the

office of the Comptroller and Auditor General of India from time to time.

(5) The annual statement of accounts shall be signed and authenticated by the Chief

Executive Officer.

(6) The annual statement of accounts of the Authority shall be submitted to the office

of the Comptroller and Auditor General on or before the 30^th of June of the

following year to which the accounts relate, which shall audit the accounts of the

Authority and submit the audit report.

(7) The Authority shall, within thirty days of the receipt of the audit report, remedy any

defect or irregularity pointed out therein, and submit its report to the Central

Government and to the office of the Comptroller and Auditor General about the

action taken by it.

CHAPTER VIII

OFFENCES AGAINST CHILDREN

56.Procedure in cases of offences against children.-

(1) A complaint of an offence against a child may be made by child, family, guardian,

friend or teacher of the child, childline services or any other individual or institutions

or organisation concerned

¨É½þÉ®úÉ¹]Åõ ¶ÉÉºÉxÉ ®úÉVÉ{ÉjÉ +ºÉÉvÉÉ®úhÉ ¦ÉÉMÉ SÉÉ®ú-+ö, ¨ÉÉSÉÇ 14, 2018/¡òÉ±MÉÖxÉ 23, ¶ÉEäò 1939

389

(2) On receipt of information in respect of a cognizable offence against a child, the police

shall register a First Information Report (FIR) forthwith.

(3) On receipt of information of a non- cognizable offence against a child, the police shall

make an entry in the Daily Diary which shall be transmitted to the Magistrate

concerned forthwith who shall direct appropriate action under sub-section (2) of

section 155 of the Code of Criminal Procedure,1973(2 of 1974).

(4) In all cases of offences against children, the investigation shall be conducted by the

Child Welfare Police Officer. During the period of investigation, the child must be

protected from the alleged accused person.

(5) Where any offence under the Act is committed by a person associated with the Child

Care Institution including Specialised Adoption Agency or a visitors in a such

institution, the Committee or the Board as the case may be, may pass appropriate

orders for placing the children already placed with the Child Care Institution or the

Specialised Adoption Agency in any other Child Care Institution or Specialised

Adoption Agency and recommending the cancellation of the registration and

withdrawal of recognition of such institution or agency.

(6) Where an First Information Report is registered against a person working with a

Child Care Institution including Specialised Adoption Agency for any offence under

the Act and the rules, such a person shall be debarred from working directly with the

children during the pendency of the criminal case.

(7) Where a person has been dismissed from service or is convicted of an offence under

the Act and the rules, he shall stand disqualified from any further appointment.

(8) In no case a child shall be placed in a police lock-up or lodged in a jail.

(9) The child and his family shall be provided access to paralegal volunteers under the

District Legal Service Authority.

390

¨É½þÉ®úÉ¹]Åõ ¶ÉÉºÉxÉ ®úÉVÉ{ÉjÉ +ºÉÉvÉÉ®úhÉ ¦ÉÉMÉ SÉÉ®ú-+ö, ¨ÉÉSÉÇ 14, 2018/¡òÉ±MÉÖxÉ 23, ¶ÉEäò 1939

(10) An immediate need assessment of the child will be conducted by the Child Welfare

Police Office and if required with assistance of District Child Protection Unit, Non –

Governmental Organizations or social workers in terms of the need for food, clothing,

emergency medical care, counselling, psychological support and the same shall be

immediately extended to the child at the police station.

(11) Where a child has been subjected to sexual abuse, the child may be referred to the

nearest District Hospital or One-Stop Crisis Centre, as the case may be, if locally

available.

(12) Special children’s rooms may be designated in every Court Complex with facility for

separate space for children waiting and children who are giving their statement or

interview; separate entrances, wherever feasible; video-conferencing facilities for

interacting with children, wherever possible; provision for entertainment for children

such as books, games, etc. Statements and interviews, other than during trial of

children who are, victims, or witnesses, shall be recorded through child friendly

procedure in a children’s room.

(13) The statement or the interview of the victim, witness child shall be conducted while

ensuring the following conditions:

(i) The Magistrate shall record the statement of the child under section 164 of

the Code of Criminal Procedure, 1973(2 of 1974) in the Children’s room or, if

possible in the child’s place of residence including, home or institution where

he or she is residing or any place where child is comfortable in a child friendly

manner.

(ii) The statement shall be recorded verbatim as spoken by the child.

¨É½þÉ®úÉ¹]Åõ ¶ÉÉºÉxÉ ®úÉVÉ{ÉjÉ +ºÉÉvÉÉ®úhÉ ¦ÉÉMÉ SÉÉ®ú-+ö, ¨ÉÉSÉÇ 14, 2018/¡òÉ±MÉÖxÉ 23, ¶ÉEäò 1939

391

(iii) The statement may also be recorded by audio-visual means as per the

provisions of sub-section (1) of section 164 of the Code of Criminal

Procedure, 1973.

(iv) The child may be accompanied by parent or guardian or social worker.

(14) The Legal Services Authority may provide a support person or Para legal volunteer

for pre-trial counselling and to accompany the child for recording of the statement

who shall also familiarize the child with the Court and Court environment in

advance, and where the child is found to have been disturbed by the experience of

coming to the Court, orders for video-conferencing may be passed by the Court, on

an application moved by the support person or Para-legal volunteer or by the Legal

Services Authority, on behalf of the child.

(15) If the child victim or witness does not belong to the District or State or Country, the

statement or interview or deposition of the child may also be recorded through

video conferencing.

(16) Where video-conferencing is not possible, all necessary accommodation, travel

expenses for the child and a guardian accompanying the child will be provided as

per actuals or reimbursed as soon as possible or within three months by the State

Government.

(17) Separate rooms for vulnerable witnesses may be designated in every Court

Complex to record the evidence of child witnesses.

(18) During a trial involving children, as far as possible, the following norms may be

followed to ensure a child-friendly atmosphere:

(i) Parents or guardian(s) shall accompany the child at all times (only if it is in the

best interest of the child). If the said person has a conflict of interest, another

person of the child’s choice, or fit person, or representative of the fit institution

392

¨É½þÉ®úÉ¹]Åõ ¶ÉÉºÉxÉ ®úÉVÉ{ÉjÉ +ºÉÉvÉÉ®úhÉ ¦ÉÉMÉ SÉÉ®ú-+ö, ¨ÉÉSÉÇ 14, 2018/¡òÉ±MÉÖxÉ 23, ¶ÉEäò 1939

identified, or psychologist appointed by the Committee or Court, shall accompany

the child at all times, on approval of the Court.

(ii) Psychological counselling may also be provided to the child wherever necessary.

(iii) In a situation where parents or guardians may have been involved in the

commission of the crime, or where the child is living in a place where the child is

at risk of further trauma, and the same is brought to the notice of the Court, or the

Court on its own motion shall direct the child to be taken out of the custody or

care, or out of such situation and the child should be immediately produced

before the Committee.

(iv) For the age determination of the victim, in relation to offences against children

under the Act, the same procedures mandated for the Board and the Committee

under section 94 of the Act to be followed.

(v) The language(s) used to be familiar to the child and if needed translators and

special educators to be made available.

(vi) Before the statement of the child is recorded, the Court to ensure that the child is

capable of making a voluntary statement.

(vii) No statement of the child to be disregarded as evidence in the trial solely on the

basis of the age of the child.

(viii) Images or statements admissible in the interview of the child not to be detrimental

to the mental or physical well- being of the child.

(ix) Length and questions admissible at the interview not to be taxing and to be

suitable to the attention span of the child.

(x) In case of young children, or otherwise incapacitated child, alternative methods of

interaction and evidence collection that is less intimidating to be adopted.

¨É½þÉ®úÉ¹]Åõ ¶ÉÉºÉxÉ ®úÉVÉ{ÉjÉ +ºÉÉvÉÉ®úhÉ ¦ÉÉMÉ SÉÉ®ú-+ö, ¨ÉÉSÉÇ 14, 2018/¡òÉ±MÉÖxÉ 23, ¶ÉEäò 1939

393

(xi) The Court to ensure that at no stage during trial, the child comes face to face with

the accused. The Court to ensure that any such child is in any way intimidated by

the accused and/or his/her representatives.

(xii) Special permission from school and arrangement for remedial classes for days

lost and appearing for exams to be ensured by the school authorities.

(19) The child may be represented, as the case may be, by:

(i) a lawyer of his choice, or,

(ii) public prosecutor, or,

(iii)a lawyer designated or empanelled by the Legal Services Authority.

(20) All functionaries of the Court and others concerned may be sensitised on the

special needs of children and child rights.

(21) After the process of trial:

(a) The child or guardian should be informed of the decision of the judicial

proceeding and its implication by the person representing the child in the

Court.

(b) The child or guardian should be made aware of his legal options by the

person representing the child in the Court.

57. Procedure in case of offence under section 75 of the Act.- (1) For the purposes

of section 75 of the Act and this rule, giving a child in marriage shall be considered

as cruelty to the child. On receipt of information of risk of a child being given in

marriage, the police or any officer authorised under the Act or under the Prohibition

of Child Marriage Act, 2006 (6 of 2007), shall produce the child before the Committee

for appropriate directions and rehabilitative measures.

(2) Where an act of cruelty to a child takes place in a Child Care Institution, or a school,

coaching classes, hospitals, tuition classes, day care centers, during school picnics,

394

¨É½þÉ®úÉ¹]Åõ ¶ÉÉºÉxÉ ®úÉVÉ{ÉjÉ +ºÉÉvÉÉ®úhÉ ¦ÉÉMÉ SÉÉ®ú-+ö, ¨ÉÉSÉÇ 14, 2018/¡òÉ±MÉÖxÉ 23, ¶ÉEäò 1939

camps, schools, play grounds, play centers, educational institutions, hostels,

ashram shalas or in any other place of care and protection to the child, considering

the best interest of the child, the Board or the Committee or the Children’s Court

after consultation with the child and or parents or guardians shall provide alternative

rehabilitation for the child.

(3) A child covered under the Act requiring immediate medical attention shall be

provided with required medical care and treatment by a hospital or clinic or facility

upon a direction of the Board or the Committee made in this regard, free of cost. A

failure to respond immediately resulting in serious injury, irreversible damage or

threat to life or death shall be deemed to be wilful neglect of the child and shall

tantamount to cruelty under section 75 of the Act on the direction of the Board or the

Committee

after

detailed

inquiry.

¨É½þÉ®úÉ¹]Åõ ¶ÉÉºÉxÉ ®úÉVÉ{ÉjÉ +ºÉÉvÉÉ®úhÉ ¦ÉÉMÉ SÉÉ®ú-+ö, ¨ÉÉSÉÇ 14, 2018/¡òÉ±MÉÖxÉ 23, ¶ÉEäò 1939

395

58.

Procedure in case of offence under section 77 of the Act.-(1) Whenever a

child is found to be under the influence of, or in possession of intoxicating

liquor or narcotic drugs or psychotropic substances or tobacco products,

including for the purpose of sale, the police shall enquire as to how the child

came under the influence of, or possession of such intoxicating liquor or

narcotic drugs or psychotropic substances or tobacco products and shall

(2) The child who has been administered narcotic drugs or psychotropic

substances or is found under the influence of the same may be produced

either before the Board or the Committee as the case may be, and the Board

or the Committee shall pass appropriate orders regarding rehabilitation and

de-addiction of the child.

(3) In case of a child found to be addicted to intoxicating liquor or tobacco

products, the child shall be produced before the Committee which shall pass

directions for rehabilitation including de-addiction of the child and transfer the

child to a fit facility identified for the purpose.

(4) In case any child is found to have been administered intoxicating liquor or

narcotic drugs or psychotropic substances or tobacco products in a Child Care

Institution, the child shall be produced immediately before the Board or the

Committee, except in such cases where the child is not in a position to be

produced before the Board or the Committee and requires immediate medical

attention.

(5) The Board, shall on its own or on complaint received from the Committee,

issue directions to the police to register an FIR immediately.

(6) The Board or the Committee shall also issue appropriate directions for inquiry

as to the circumstances in which such product entered the Child Care

396

¨É½þÉ®úÉ¹]Åõ ¶ÉÉºÉxÉ ®úÉVÉ{ÉjÉ +ºÉÉvÉÉ®úhÉ ¦ÉÉMÉ SÉÉ®ú-+ö, ¨ÉÉSÉÇ 14, 2018/¡òÉ±MÉÖxÉ 23, ¶ÉEäò 1939

Institution and reached the child and shall recommend appropriate action

against the erring officials and the Child Care Institution.

(7) The Board or the Committee may also issue directions for transfer of the child

to another Child Care Institution as the case may be.

(8) Any shop selling intoxicating liquor, tobacco products, must display a message

at a prominent place on their shop that giving or selling intoxicating liquor or

tobacco products to a child is a punishable crime with up to seven years of

rigorous imprisonment and a fine of up to one lakh rupees.

(9) All tobacco products and intoxicating liquor must display a message that giving

or selling intoxicating liquor or tobacco products to a child is a punishable

crime with upto seven years of rigorous imprisonment and a fine of upto one

lakh rupees.

(10)

Giving or selling of intoxicating liquor, narcotic drugs or psychotropic

substances or tobacco products within 200 meters of a Child Care Institution or

any other home registered or recognised under the Act, or the office of a

Committee or a Board shall be deemed to be an offence under section 77 of

the Act.

59. Procedure in case of offence under section 78 of the Act.- (1) Whenever

a child is found to be vending, carrying, supplying or smuggling an intoxicating

liquor, narcotic drug, or psychotropic substance, the police shall enquire how and

from whom the child came into possession of the intoxicating liquor, narcotic drug,

or psychotropic substance and shall register an FIR forthwith.

(2)A child who is alleged to have committed an offence under section 78 of the Act

shall be produced before the Board, which may transfer the child to the

Committee, if the child is also in need of care and protection.

¨É½þÉ®úÉ¹]Åõ ¶ÉÉºÉxÉ ®úÉVÉ{ÉjÉ +ºÉÉvÉÉ®úhÉ ¦ÉÉMÉ SÉÉ®ú-+ö, ¨ÉÉSÉÇ 14, 2018/¡òÉ±MÉÖxÉ 23, ¶ÉEäò 1939

397

60. Procedure in case of offence under section 80 of the Act.-(1) Where any

orphan, abandoned or surrendered child, is offered or given or received for the

purpose of adoption without following the procedures as provided in the Act and the

rules, the police shall, suomotu, or on receipt of information in that regard register an

FIR forthwith.

(2) A child who has been so offered, given or received for the purpose of adoption shall

be produced before the Committee forthwith which shall pass appropriate directions

for rehabilitation of the child, including placing such child in a Specialised Adoption

Agency.

(3) Wherever any offence under section 80 of the Act is committed by a recognised

Specialised Adoption Agency or by a person associated with such an agency, the

Committee may also pass appropriate orders for placing the other children placed

with the Specialised Adoption Agency in any other Child Care Institution or

Specialised Adoption Agency.

61. Procedure in case of offence under section 81 of the Act.- (1) On receipt of

information about the selling or buying of a child, the police shall register an FIR

forthwith.

(2)

Giving or agreeing to give, receiving or agreeing to receive any payment or

reward in consideration of adoption, except as permitted under the adoption regulations

framed by the Authority, towards the adoption fees or service charge or child care

corpus by any prospective adoptive parent(s) or parent or guardian of the child or the

Specialised Adoption Agency shall amount to an offence under section 81 of the Act

and this rule.

(3)

A child, who has been subjected to buying or selling, shall be produced before

the Committee forthwith which shall pass appropriate orders for the rehabilitation of the

child.

398

¨É½þÉ®úÉ¹]Åõ ¶ÉÉºÉxÉ ®úÉVÉ{ÉjÉ +ºÉÉvÉÉ®úhÉ ¦ÉÉMÉ SÉÉ®ú-+ö, ¨ÉÉSÉÇ 14, 2018/¡òÉ±MÉÖxÉ 23, ¶ÉEäò 1939

(4) Where any offence under section 81 of the Act is committed by a parent or a guardian of

the child or any other person having actual charge or custody of the child, the

Committee shall pass appropriate orders for placing the child in a Child Care Institution

or fit institution or with a fit person, as the case may be.

(5) Where any offence under section 81 of the Act is committed by a Child Care Institution

including Specialised Adoption Agency or by a hospital or nursing home or maternity

home, or a person associated with such an institution or agency, the Committee may

also pass appropriate orders for placing the other children placed with such Child Care

Institution or Specialised Adoption Agency or hospital or nursing home or maternity

home in any other Child Care Institution or Specialised Adoption Agency or hospital or

nursing home or maternity home, as the case may be.

(6) The Committee shall recommend to the State Government that the registration or

recognition of such agency or institution or the registration or license of such a hospital

or nursing home or maternity home or such associated person under any law for the

time being in force shall also be withdrawn.

62. Procedure in case of offence under section 82 of the Act.-

(1) A complaint of subjecting a child to corporal punishment under section 82 of the Act

may be made by the child or any one on his behalf.

(2) Every Child Care Institution shall have a complaint box at a prominent place in the

building to receive complaints of corporal punishment.

(3) The complaint box shall be opened in the presence of a representative of the District

Child Protection Unit and two civil society members of the managing committee once

a month.

¨É½þÉ®úÉ¹]Åõ ¶ÉÉºÉxÉ ®úÉVÉ{ÉjÉ +ºÉÉvÉÉ®úhÉ ¦ÉÉMÉ SÉÉ®ú-+ö, ¨ÉÉSÉÇ 14, 2018/¡òÉ±MÉÖxÉ 23, ¶ÉEäò 1939

399

(4) All such complaints shall be forthwith presented before the Judicial Magistrate of

First Class nearest to the Child Care Institution and copies thereof shall be

forwarded to the Board or the Committee.

(5) The Judicial Magistrate shall get the case investigated by the Child Welfare Police

Officer concerned and take appropriate measures on receipt of a complaint.

(6) The Board or the Committee may consider transferring the child to another Child

Care Institution in the best interest of the child who has made the complaint or who

has been subjected to corporal punishment.

(7) Where the Judicial Magistrate First Class finds that the management of the

institution is not cooperating with the inquiry or complying with the orders of the

court under sub-section (3) of section 82 of the Act, the Judicial Magistrate First

Class will either take cognizance of the offence himself or direct the registration of

FIR and proceed against the person in-charge of the management of the institution.

(8) Where the Board or the Committee or the State Government issues any directions

to the management of the institution in respect of any incident of corporal

punishment in the child care institution, the management shall comply with the

same.

(9) In the event of non-compliance, the Board on its own or on the complaint of the

Committee or the State Government shall direct the registration of an FIR under

sub-section (3) of section 82 of the Act.

(10) Where a person has been dismissed from service or debarred from working directly

with children or is convicted of an offence of subjecting a child to corporal

punishment under sub-section (2) of section 82 of the Act, he shall stand

disqualified from any further appointment under the Act and the rules.

400

¨É½þÉ®úÉ¹]Åõ ¶ÉÉºÉxÉ ®úÉVÉ{ÉjÉ +ºÉÉvÉÉ®úhÉ ¦ÉÉMÉ SÉÉ®ú-+ö, ¨ÉÉSÉÇ 14, 2018/¡òÉ±MÉÖxÉ 23, ¶ÉEäò 1939

CHAPTER - IX

MISCELLANEOUS

63.Duties of the Person-in-charge of a Child Care Institution

(1) The primary responsibility of the Person-in-charge is of maintaining the Child Care

Institution and of providing care and protection to the children.

(2) The Person-in-charge shall stay within the premises, to be readily available as and

when required by the children or the staff and in case where an accommodation is

not available in the premises, he shall stay at a place in close proximity to the Child

Care Institution till such time such accommodation is made available within the

premises of the Child Care Institution.

(3) The general duties and functions of the Person-in-charge shall include, to:-

(i)

ensure compliance with the provisions of the Act and the rules and orders made

thereunder;

(ii)

ensure compliance with the orders of the Board or the Committee or the

Children’s Court;

(iii)

provide homely and enabling atmosphere of love, affection, care and concern for

children;

(iv)

strive for the development and welfare of the children;

(v)

supervise and monitor discipline and well-being of the children and the staff;

(vi)

plan, implement and coordinate all activities, programmes and operations,

including training and treatment programmes or correctional activities as the

case may be;

(vii)

segregate a child suffering from contagious or infectious diseases on the advice

of the medical officer of the institution;

(viii)

segregate a child wherever required;

(ix)

ensure observance and follow-up of daily routine activities;

¨É½þÉ®úÉ¹]Åõ ¶ÉÉºÉxÉ ®úÉVÉ{ÉjÉ +ºÉÉvÉÉ®úhÉ ¦ÉÉMÉ SÉÉ®ú-+ö, ¨ÉÉSÉÇ 14, 2018/¡òÉ±MÉÖxÉ 23, ¶ÉEäò 1939

401

(x)

organize local and national festivals in the home;

(xi)

organize trips or excursions or picnics for children;

(xii)

seek order from Committee or Board as the case may be for granting of leave

for child as per Section 98 and communicate status of return to the Committee

or Board for further orders;

(xiii) send a list of children in Form 42 in the Child Care Institution to the Board or the

Committee, as the case may be, every week and bring to the notice of the

Board or the Committee, if no date is given for the production of any child before

the Board or the Committee;

(xiv) allocate duties to personnel; and conduct monthly meetings with staff

(responsible for care of children) pertaining to facilities, quality care of the

institution and well being of children and the minutes of such meetings shall be

recorded in a staff-meeting-register;

(xv)

conduct individual and group interactions with children;

(xvi) maintain standards of care and protection in the Child Care Institution as per the

Act and these Rules, and as may be prescribed by the State Government from

time to time;

(xvii) ensure proper storage and inspection of food stuffs as well as food served;

(xviii) maintain the buildings and premises of the Child Care Institution;

(xix)

maintain proper hygiene in the home;

(xx)

provide accident and fire preventive measures, disaster management within the

premises and also keep first aid kit;

(xxi)

make stand-by arrangements for water storage, power back-up, inverters,

generators;

(xxii) ensure careful handling of equipment;

(xxiii) employ appropriate security measures;

402

¨É½þÉ®úÉ¹]Åõ ¶ÉÉºÉxÉ ®úÉVÉ{ÉjÉ +ºÉÉvÉÉ®úhÉ ¦ÉÉMÉ SÉÉ®ú-+ö, ¨ÉÉSÉÇ 14, 2018/¡òÉ±MÉÖxÉ 23, ¶ÉEäò 1939

(xxiv) conduct periodical inspections, including daily inspection and rounds of the Child

Care Institutions;

(xxv) take prompt action to meet emergencies;

(xxvi) ensure prompt, firm and considerate handling of all disciplinary matters;

(xxvii) ensure proper and timely maintenance of the case files;

(xxviii) maintain all records and registers required under the Act and these rules;

(xxix) prepare the budget and maintain control over financial matters;

(xxx) organise the meetings of the Management Committee set up under rule 41 of

these rules and provide necessary support and ensure compliance of decisions

taken by the Management Committee;

(xxxi) ensure monthly verification of all records and registers by the Management

Committee set up under rule 41 of the rules;

(xxxii) liaise, co-ordinate and co-operate with the State Child Protection Society and the

District Child Protection Unit as and when required;

(xxxiii) co-ordinate with the legal cum Probation Officer in the District Child Protection

Unit or the District or State Legal Services Authority and other stakeholders to

ensure that every child is legally represented and provided free legal aid and

other necessary support;

(xxxiv) ensure the production of the child before the Board or the Committee or the

Children’s Court on the date of such production and to ensure that the dates for

the said purpose are recorded;

(xxxv) prepare and publish annual report of the Child Care Institution.

(4) The Person-in-charge shall inspect the Child Care Institution as often as possible but

not less than twice a day. He shall make a record of the timings of his inspection and

also note his observations in a separate book maintained for the purpose, especially

with regard to:

¨É½þÉ®úÉ¹]Åõ ¶ÉÉºÉxÉ ®úÉVÉ{ÉjÉ +ºÉÉvÉÉ®úhÉ ¦ÉÉMÉ SÉÉ®ú-+ö, ¨ÉÉSÉÇ 14, 2018/¡òÉ±MÉÖxÉ 23, ¶ÉEäò 1939

403

(i) maintenance of hygiene and sanitation,

(ii) maintenance of order,

(iii) quality and quantity of food,

(iv) hygienic maintenance of food articles and other supplies,

(v) hygiene in the medical centre and provisions for medical care,

(vi) behaviour of the children and staff,

(vii) security arrangements, and

(viii) maintenance of files, registers and books.

(5) Anything irregular that comes to the notice of the Person-in-charge shall be enquired

into and resolved and the date, time and nature of the action taken shall be noted in

the book.

(6) Where a problem of urgent nature has not been resolved within two working days, the

Board or the Committee or the District Child Protection Unit shall be informed.

(7) In case the Person-in-charge is on leave or otherwise not available, the duties of the

Person-in-charge shall be performed by the Child Welfare Officer as designated by

the Person-in-charge.

64. Duties of the Child Welfare Officer or Case Worker.-

(1) Every Child Welfare Officer or Case Worker in the Child Care Institution shall carry

out all directions given by the Board or the Committee or the Children’s Court.

(2) The Child Welfare Officer or Case Worker shall establish linkages with voluntary

workers and organisations to facilitate rehabilitation and social re-integration of the

children and to ensure the necessary follow up.

(3) The Child Welfare Officer or Case Worker available in the Child Care Institution at

the time of receiving a child shall interact with the child received with a view to put

the child at ease and befriend him and shall supervise the process of receiving of

the child.

404

¨É½þÉ®úÉ¹]Åõ ¶ÉÉºÉxÉ ®úÉVÉ{ÉjÉ +ºÉÉvÉÉ®úhÉ ¦ÉÉMÉ SÉÉ®ú-+ö, ¨ÉÉSÉÇ 14, 2018/¡òÉ±MÉÖxÉ 23, ¶ÉEäò 1939

(4) On receipt of information from the police or Child Welfare Police Officer or on arrival

of a child in the Child Care Institution, the Child Welfare Officer or Case Worker

shall forthwith conduct social investigation of the child through personal interviews

with the child and his family members, social agencies and other sources, inquire

into antecedents and family history of the child and collect such other material as

may be relevant, and submit the Social Investigation Report to the Board or the

Committee or the Children’s Court, within fifteen days.

(5) All the children in the Child Care Institution shall be assigned to a Child Welfare

Officer or Case Worker and such Child Welfare Officer or Case Worker shall be

responsible for the child assigned to him in all respects viz. care and development

of the child, reporting to the Board or the Committee or the Children’s Court about

the child or maintaining the child’s record in the Child Care Institution.

(6) Upon assignment of the child to a Child Welfare Officer or Case Worker, the Child

Welfare Officer or Case Worker shall:

(i) Prepare the case file of the child;

(ii) Maintain the Protective Custody Card;

(iii) Prepare and maintain the medical record of the child and ensure that the

treatment of the child is not interrupted or neglected;

(iv) Meet the child every day to ensure his safety, welfare and development; assist

the child to adjust to the life in the Child Care Institution. A newly received child

shall be met more often than once a day;

(v) Gather information about the child within the initial five days to ascertain the

child’s education, vocational status and aptitude and emotional status;

(vi) Have the necessary medical or mental tests, assessments and examinations of

the child conducted;

¨É½þÉ®úÉ¹]Åõ ¶ÉÉºÉxÉ ®úÉVÉ{ÉjÉ +ºÉÉvÉÉ®úhÉ ¦ÉÉMÉ SÉÉ®ú-+ö, ¨ÉÉSÉÇ 14, 2018/¡òÉ±MÉÖxÉ 23, ¶ÉEäò 1939

405

(vii) Study the reports and prepare in consultation with the child and his family

members, an individual care plan for the child in Form 7 for the period pending

inquiry, to be placed in the case file of the child. The Child Welfare Officer or

Case Worker may consult the counsellor, psychologists or such other person as

he deems fit in this regard;

(viii) In keeping with the individual care plan, a daily routine shall be developed for

the child and explained to him;

(ix) Ensure that the child adheres to the routine activities so developed and take

timely reports from the caregivers in this respect;

(x) Review periodically the implementation and effectiveness of the individual care

plan and if necessary, suitably modify the individual care plan in Form 7 and/or

the routine activities of the child with the approval of the Management

Committee;

(xi) Resolve the problems of the child and deal compassionately with their difficulties

in life in the Home;

(xii) Participate in the orientation, monitoring, education, vocational and rehabilitation

programmes in respect of the child and attend parent teacher meetings in

schools in respect of children assigned to them;

(xiii) Attend proceedings of the Board or the Committee or the Children’s Court and

furnish all information and file all reports that may be called for;

(xiv) On receiving the copy of the order of declaration of age, to make the necessary

changes in the record as regards the age of the child if any change is required

and to place the copy of the said order in the case file of the child;

(xv) Participate in the pre-release programme and help the child to establish contact

which can provide emotional and social support to the child after the release;

406

¨É½þÉ®úÉ¹]Åõ ¶ÉÉºÉxÉ ®úÉVÉ{ÉjÉ +ºÉÉvÉÉ®úhÉ ¦ÉÉMÉ SÉÉ®ú-+ö, ¨ÉÉSÉÇ 14, 2018/¡òÉ±MÉÖxÉ 23, ¶ÉEäò 1939

(xvi) Maintain contact with the children after their release and extend help and

guidance to them;

(xvii) Visit regularly the residence of the child under their supervision and also places

of employment or school attended by such child and submit fortnightly reports or

as otherwise directed;

(xviii) Accompany the child wherever possible from the Board or the Committee or the

Children’s Court to Child Care Institution as the case may be;

(xix) Maintain record of the next date of production of the child before the Board or the

Committee or the Children’s Court or for medical treatment and ensure the

production of the child before the Board or the Committee or the Children’s Court

or for medical treatment on the said date;

(xx) Maintain the registers as may be specified from time to time;

(xxi) Any other duty assigned by the Person-in-charge of the Child Care Institution.

(7) The Child Welfare Officer or Case Worker who has been assigned the duty of

verifying the daily cleaning in the premises of Child Care Institution shall do so

twice a day, one after the morning cleaning and the other after the evening

cleaning. The Child Welfare Officer or Case Worker shall make a note of the

same in the House-keeping register.

(8) The Child Welfare Officer or Case Worker who has been assigned the duty of

verifying the daily cooking shall make a note of the same in the Meals Register, in

respect of every meal.

65. Duties of the House Mother or House Father.- (1) Every house father or house

mother shall abide by the directions of the Person-in-charge.

(2) The general duties, functions and responsibilities of a house father or house mother

shall be as follows:

¨É½þÉ®úÉ¹]Åõ ¶ÉÉºÉxÉ ®úÉVÉ{ÉjÉ +ºÉÉvÉÉ®úhÉ ¦ÉÉMÉ SÉÉ®ú-+ö, ¨ÉÉSÉÇ 14, 2018/¡òÉ±MÉÖxÉ 23, ¶ÉEäò 1939

407

(i) handle every child in the Child Care Institution with love and affection and take

proper care and ensure his welfare;

(ii)

provide each child upon his reception with all necessary supplies like clothing,

toiletries and such other items required for daily usage;

(iii) replenish the provisions or supplies as per scale and need of the child;

(iv) maintain discipline among the children ;

(v)

ensure that the children maintain personal cleanliness and hygiene;

(vi)

look after maintenance, sanitation and maintain hygienic surroundings;

(vii) implement the daily routine of every child in an effective manner and ensure the

participation of the children;

(viii) look after safety and security arrangements in the Child Care Institution;

(ix) escort the children whenever they go out of the Child Care Institution for

purposes other than production before the Board or the Committee or the

Children’s Court;

(x)

report to the Person-in-charge and to the Child Welfare Officer about the child

assigned to the Child Welfare Officer;

(xi)

maintain the registers, relevant to their duties; and any other duty as may be

assigned by the Person-in-charge of the Child Care Institution.

66. Duties of a Probation Officer.-

(1) On receipt of information from the Police or Child Welfare Police Officer under

clause (ii) of sub-section (1) of section 13 of the Act, without waiting for any formal

order from the Board, the Probation Officer shall inquire into the circumstances of

the child as may have bearing on the inquiry by the Board and submit a social

investigation report in Form 6 to the Board.

(2) The social investigation report should provide for risk assessment, including

aggravating and mitigating factors highlighting the circumstances which induced

408

¨É½þÉ®úÉ¹]Åõ ¶ÉÉºÉxÉ ®úÉVÉ{ÉjÉ +ºÉÉvÉÉ®úhÉ ¦ÉÉMÉ SÉÉ®ú-+ö, ¨ÉÉSÉÇ 14, 2018/¡òÉ±MÉÖxÉ 23, ¶ÉEäò 1939

vulnerability such as traffickers or abusers being in the neighbourhood, adult gangs,

drug users, accessibility to weapons and drugs, exposure to age inappropriate

behaviours, information and material.

(3) The Probation Officer shall carry out the directions given by the Board and shall

have the following duties, functions and responsibilities:

(i)

to conduct social investigation of the child in Form 6;

(ii)

to attend the proceedings of the Board and the Children’s Court and to submit

reports as and when required;

(iii) to clarify the problems of the child and deal with their difficulties in institutional

life;

(iv) to participate in the orientation, monitoring, education, vocational and

rehabilitation programmes;

(v)

to establish co-operation and understanding between the child and the Person-

in-charge;

(vi) to assist the child to develop contacts with family and also provide assistance to

family members;

(vii) to participate in the pre-release programme and help the child to establish

contacts which could provide emotional and social support to the child after

release;

(viii) to establish linkages with Probation Officers in other Districts and States for

obtaining social investigation report, supervision and follow-up.

(ix) to establish linkages with voluntary workers and organisations to facilitate

rehabilitation and social reintegration of children and to ensure the necessary

follow-up;

(x)

Regular post release follow-up of the child extending help and guidance,

enabling and facilitating their return to social mainstreaming;

¨É½þÉ®úÉ¹]Åõ ¶ÉÉºÉxÉ ®úÉVÉ{ÉjÉ +ºÉÉvÉÉ®úhÉ ¦ÉÉMÉ SÉÉ®ú-+ö, ¨ÉÉSÉÇ 14, 2018/¡òÉ±MÉÖxÉ 23, ¶ÉEäò 1939

409

(xi) to prepare the individual care plan and post release plan for the child;

(xii) to supervise children placed on probation as per the individual care plan;

(xiii) to make regular visits to the residence of the child under his supervision and

places of employment or school attended by such child and submit periodic

reports as per Form 10;

(xiv) to accompany children wherever possible, from the office of the Board to the

observation home, special home, place of safety or fit facility as the case may

be;

(xv) to evaluate the progress of the children in place of safety periodically and

prepare the report including psycho-social and forward the same to the

Children’s Court;

(xvi) to discharge the functions of a monitoring authority where so appointed by the

Children’s Court;

(xvii) to maintain a diary or register to record his day to day activities such as visits

made by him, social investigation reports prepared by him, follow up done by

him and supervision reports prepared by him;

(xviii) To identify alternatives of community services and to establish linkages with

voluntary sector for facilitating rehabilitation and social reintegration of children;

and

(xix) Any other task as may be assigned;

67. Rehabilitation-cum-Placement Officer.-

(1) A Rehabilitation-cum- Placement Officer shall be designated in all Child Care

Institutions, including place of safety.

(2) The Rehabilitation-cum-Placement Officer may have a Master’s Degree in Social

Work or Human Resource Management and at least three years’ experience in the

field of rehabilitation, employment creation and resource mobilisation.

410

¨É½þÉ®úÉ¹]Åõ ¶ÉÉºÉxÉ ®úÉVÉ{ÉjÉ +ºÉÉvÉÉ®úhÉ ¦ÉÉMÉ SÉÉ®ú-+ö, ¨ÉÉSÉÇ 14, 2018/¡òÉ±MÉÖxÉ 23, ¶ÉEäò 1939

(3) The Rehabilitation-cum-Placement Officer to perform the following functions:

(i) identify the skills and aptitude of the children placed in Child Care Institutions

through appropriate mechanism and in consultation with the Child Welfare

Officer, Case Worker, Counsellor and Vocational instructor;

(ii) identify and develop linkages with all such agencies that offer vocational and

training services with job placement at the end of the course;

(iii) network with District Child Protection Unit, persons, corporates, recognised non-

governmental organisations and other funding agencies to mobilise resources for

sponsoring training program and support for self-employment;

(iv) facilitate and coordinate with agencies, individuals, corporates, recognised non-

governmental organisations and other funding agencies to set up vocational

training units or workshops in Child Care Institutions as per age, aptitude, interest

and ability;

(v) mobilise voluntary vocational instructors who render services to carry out the

training sessions in the Child Care Institutions;

(vi) inculcate entrepreneurial skills and facilitate financial and marketing support for

self-employment;

(vii) prepare rehabilitation plans keeping in mind the nature of the offence and the

personality traits of the child;

(viii) maintain the Rehabilitation Card in Form 14 and monitor the progress made by

the child on regular basis and submit such progress reports to the Management

Committee;

(ix) engage with the child’s family, guardian, other significant adults, as appropriate,

and ensure their participation in the child’s rehabilitation process;

(x) facilitate the child to get certificates on completion of the education or vocational

training courses;

¨É½þÉ®úÉ¹]Åõ ¶ÉÉºÉxÉ ®úÉVÉ{ÉjÉ +ºÉÉvÉÉ®úhÉ ¦ÉÉMÉ SÉÉ®ú-+ö, ¨ÉÉSÉÇ 14, 2018/¡òÉ±MÉÖxÉ 23, ¶ÉEäò 1939

411

(xi) make efforts for ensuring effective placement of each eligible and trained child;

(xii) organise workshops on Rehabilitation programmes and services available under

Central and State Government Schemes, job readiness, spread awareness and

facilitate access to such schemes and services;

(xiii) organise workshops on personality development, life skill development, coping

skills and stress management and other soft skills to encourage the child to

become a productive and responsible citizen; and

(xiv)

conduct regular visits to the agencies where the children are placed to

monitor their progress and provide any other assistance as may be required.

68.Staff Discipline.-

(1) Any dereliction of duty, violation of rules and orders shall be viewed seriously and

strict disciplinary action shall be taken or recommended by the Person-in-charge

against the erring officials.

(2) No staff of the Child Care Institution shall be present at an unauthorised location

within the Child Care Institution.

(3) No staff of the Child Care Institution shall bring or provide any prohibited article into

the Institution.

(4) No staff of the Child Care Institution shall consume any addictive substances like

liquor, bidi, cigarette, tobacco or any other psychotropic substance within the

premises of the Child Care Institution, whether on duty at the relevant time or not or

shall report for duty under the influence of any intoxicating substance.

(5) No staff of the Child Care Institution shall sell or let for gain any article to any child

or have any business dealings with such child or his parent or guardian.

(6) No staff of the Child Care Institution shall use any abusive or vulgar language or

discuss age-inappropriate topics or watch pornographic material or read obscene

materials.

412

¨É½þÉ®úÉ¹]Åõ ¶ÉÉºÉxÉ ®úÉVÉ{ÉjÉ +ºÉÉvÉÉ®úhÉ ¦ÉÉMÉ SÉÉ®ú-+ö, ¨ÉÉSÉÇ 14, 2018/¡òÉ±MÉÖxÉ 23, ¶ÉEäò 1939

69. Security measures.-

(1) Adequate number of security personnel shall be engaged in every Child Care

Institution keeping in mind the category of children housed in the Child Care

Institution, age group of children and the purpose of the Child Care Institution and

the risk factor to and from the child.

(2) While engaging security personnel, preference shall be given to ex-servicemen

recruited through the Directorate General of Resettlement or agencies

recommended by them.

(3) In Child Care Institutions housing girls, female security guards would be provided

for the security inside the Child Care Institution and male security guards may be

engaged for the security of the Child Care Institution from outside.

(4) Security personnel should also be available in reserve for any emergency situation.

(5) The Person-in-charge shall ensure that appropriate security measures are

employed at all times, including the following:

(i) There shall be sufficient number of guards at all times in different shifts to be

posted at the points to be identified by the Person-in-charge in consultation with

security in-charge and the Department.

(ii) Any child, who complains of a medical problem or any other problem at night,

shall report to the caregiver concerned. The caregiver shall take such necessary

steps as may be required and in case of emergency shall inform the medical

officer concerned or the Person-in-charge as the need may be, who shall

immediately take appropriate steps.

(iii) A duty roster shall be prepared and displayed at some prominent place in the

premises of the Child Care Institution by the Person-in-charge.

(6) Every caregiver or other staff of the Home, if he comes to know of any incident or

probability of unrest amongst the children, shall bring the same to the notice of the

¨É½þÉ®úÉ¹]Åõ ¶ÉÉºÉxÉ ®úÉVÉ{ÉjÉ +ºÉÉvÉÉ®úhÉ ¦ÉÉMÉ SÉÉ®ú-+ö, ¨ÉÉSÉÇ 14, 2018/¡òÉ±MÉÖxÉ 23, ¶ÉEäò 1939

413

Person-in-charge without any loss of time, who shall take necessary steps as the

situation demands and shall inform the Board or the Committee of such information

or incident as well as the steps taken by him, in writing.

(7) The Person-in-charge shall make surprise visits to the Child Care Institution during

the night as frequently as possible, but not less than once a week. He shall make a

record of the timings of his visit and also note his observations in the register

maintained by him in that regard.

(8) In a case of disturbance outside the Child Care Institution, the shift in-charge shall

immediately inform the police station concerned.

(9) In a case of violence or disturbance inside the Child Care Institution, the shift in-

charge may take assistance of the police with the permission of the Person-in-

charge. The shift in-charge shall first issue a warning to the children. Such shift in-

charge shall also inform the Committee or Board, as the case may be.

(10) In case of a natural disaster or fire or any such calamity, the shift in-charge shall

take suitable steps for evacuation and safety of the children as per the Disaster

Management Protocol as developed by the State Disaster Management Authority

for Child Care Institutions.

(11) To prepare the officers, children and guards to follow the above steps, a practice

drill shall be held once a month, without previous notice by the Person-in-charge.

(12) Closed Circuit Television cameras may be installed at all key points such as all

entry and exit points to the Child Care Institution, reception, corridors, kitchen,

pantry or store room, dormitories, entry and exit points of the washrooms with due

regard to the privacy and dignity of the children.

(13) Adequate number of scanners and metal detectors may be provided in every

Child Care Institution.

414

¨É½þÉ®úÉ¹]Åõ ¶ÉÉºÉxÉ ®úÉVÉ{ÉjÉ +ºÉÉvÉÉ®úhÉ ¦ÉÉMÉ SÉÉ®ú-+ö, ¨ÉÉSÉÇ 14, 2018/¡òÉ±MÉÖxÉ 23, ¶ÉEäò 1939

70.Searches and Seizures.-

(1) The Person-in-charge or other authorised functionary of the Home may conduct

searches if required, and seize prohibited articles, if found.

(2) The procedure in case of seizures shall be as under:

(i) any prohibited article found during the search, shall be seized by the Person-in-

charge and a list of such seizure prepared;

(ii) in case of arms, weapons, articles capable of being used as weapons or tools for

criminal activities or addictive substances being found from a child or dormitory,

the Person-in-charge shall conduct an inquiry to ascertain the presence of such

articles and the persons responsible for such act;

(iii) the Person-in-charge shall furnish his report in this respect to the police and

inform the Board or the Committee at the earliest;

(iv) the Board may initiate appropriate action upon such report or on the report

forwarded by the Committee for disposal of the seized articles;

(v) the State Government shall take appropriate action against the person

responsible, if such person is an officer of the Child Care Institution or against the

agency through whom the said person has been engaged or the Child Care

Institution;

(vi) the child responsible shall be dealt with in accordance with the Act and the rules

made thereunder.

(3) All the articles seized shall be destroyed or disposed of having regard to the nature

of the articles, on the orders of the competent court, after being satisfied that the

seized articles are not required in any inquiry or departmental action against any

officer or in any criminal investigation and proceedings.

¨É½þÉ®úÉ¹]Åõ ¶ÉÉºÉxÉ ®úÉVÉ{ÉjÉ +ºÉÉvÉÉ®úhÉ ¦ÉÉMÉ SÉÉ®ú-+ö, ¨ÉÉSÉÇ 14, 2018/¡òÉ±MÉÖxÉ 23, ¶ÉEäò 1939

415

71. Institutional Management of Children.-

A.(1) Every child shall be received by the Person-in-charge of the Child Care Institution

or such other official duly authorised by the Person-in-charge to receive a child, referred

to as the Receiving Officer.

(2) The Receiving Officer shall satisfy himself as regards the identity of the child and in

case of any doubt, the Receiving Officer shall promptly inform the Person-in-charge who

shall forthwith inform the Board or the Committee and produce the child before the

Board or the Committee without any delay.

B. Types of Stay at the Child Care Institution.- (1) In case of children in conflict with

law, there are three types of stay of children at the Child Care Institution:

(i) protective custody;

(ii) overnight protective stay;

(iii) rehabilitation stay.

(2) In case of children in need of care and protection, there are two types of stay of

children at the Child Care Institution:

(i) overnight protective stay;

(ii) rehabilitation stay.

C. Protective Custody.-

(1) A Protective Custody Card in Form 43 duly signed by the Board or a custody

warrant duly signed by the Children’s Court is required for such stay.

(2) Duration of such stay shall be as directed by the Board or the Children’s Court and

as extended from time to time by them.

(3) Such a stay shall be during the pendency of the inquiry.

416

¨É½þÉ®úÉ¹]Åõ ¶ÉÉºÉxÉ ®úÉVÉ{ÉjÉ +ºÉÉvÉÉ®úhÉ ¦ÉÉMÉ SÉÉ®ú-+ö, ¨ÉÉSÉÇ 14, 2018/¡òÉ±MÉÖxÉ 23, ¶ÉEäò 1939

D. Overnight Protective Stay.-

(1) The purpose of the stay is to provide shelter to the child and prevent his being kept

overnight at the police station or at any other unsuitable place by providing an

alternative.

(2) Such stay may be only after 20:00 hrs in the night and till14:00 hrs on the following

day.

(3) A child shall be permitted to stay at the Child Care Institution for one night on an

application seeking overnight protective stay of the child moved by the Child Welfare

Police Officer in writing to the Receiving Officer. The application shall be

accompanied with a copy of the relevant documents showing the circumstances in

which the child was apprehended or found and the medical condition of the child.

(4) Upon being satisfied about the identity of the child, the child may be received by the

Receiving Officer and Form 44 shall be filled in triplicate. One copy of the form shall

be retained as record of the Child Care Institution, one copy shall be handed over to

the Child Welfare Police Officer and the third copy shall be forwarded to the Board or

the Committee concerned for their record.

(5) The child shall be handed over to the charge of the Child Welfare Police Officer the

next day at the time stated in the form under receipt by the said Child Welfare Police

Officer in the copy of the form.

(6) In case of the Child Welfare Police Officer not taking the charge of the child at the

designated time, the child shall be produced before the Board concerned or the

Committee by the Person-in-charge of the Child Care Institution with a report stating

such fact.

(7) The particulars of the child shall be entered in the admission and discharge register,

noting that the child has been received for overnight protective stay.

¨É½þÉ®úÉ¹]Åõ ¶ÉÉºÉxÉ ®úÉVÉ{ÉjÉ +ºÉÉvÉÉ®úhÉ ¦ÉÉMÉ SÉÉ®ú-+ö, ¨ÉÉSÉÇ 14, 2018/¡òÉ±MÉÖxÉ 23, ¶ÉEäò 1939

417

(8) The child shall be searched physically and all his personal belongings, if any that are

found, shall be handed over to the Child Welfare Police Officer who has produced the

child and who shall seize the articles and furnish a copy of such seizure to the

Receiving Officer.

(9) The child shall be provided food to eat and drink, if the child is hungry, irrespective of

the time of receiving such child.

(10) The child shall be placed for the night in the reception dormitory or the segregation

unit as the case may be.

E. Rehabilitation Stay.- (1) A child may be sent to the Children’s Home by the

Committee for such a stay and to the special home or the place of safety by the Board

or the Children’s Court.

(2) The child shall be issued the Rehabilitation Card in Form 14 which shall state the

duration of stay of the child, unless the duration is shortened by a specific order in that

respect by the Board or the Committee or the Children’s Court.

F. Procedure to be adopted at the time of receiving the child.-

(1) The Receiving Officer shall follow the following procedure at the time the child is

received:

(i) a full personal description of the child shall be entered in the admission and

discharge register. In case of rehabilitation stay, the date of release of the

child shall also be noted;

(ii) the child shall be searched after explaining the requirements and the

process, and with due regard to decency and dignity and all the personal

belongings shall be dealt with as stated in rule 74 of these rules. A girl child

shall be searched only by a female member of the staff;

(iii) the child shall be provided food to eat and drink if the child is hungry,

irrespective of the time of receiving such child;

418

¨É½þÉ®úÉ¹]Åõ ¶ÉÉºÉxÉ ®úÉVÉ{ÉjÉ +ºÉÉvÉÉ®úhÉ ¦ÉÉMÉ SÉÉ®ú-+ö, ¨ÉÉSÉÇ 14, 2018/¡òÉ±MÉÖxÉ 23, ¶ÉEäò 1939

(iv) the child shall be provided medical care in case of ill-health, injury, mental

ailment, disease or addiction requiring immediate attention;

(v) the child shall be segregated in specially earmarked dormitory or ward or

hospital in case he is suspected to be suffering from contagious or infectious

disease requiring special care and caution;

(vi) the child shall be asked about any immediate and urgent needs like

appearing in an examination or interview, contacting family members. A note

of the same or of the fact that no such need is present shall be made by the

Receiving Officer and put up before the Child Welfare Officer or Case

Worker to whom the child is assigned. The said note shall be placed in the

case file of the child.

(2) Every child received in the Child Care Institution shall be kept for the first

fourteen days of his stay in the reception dormitory made specifically for the

purpose or the segregation unit, so that the child adjust to the life in the Child

Care Institution.

(3) Individual Care Plan shall commence at this stage and take into account the

immediate needs of the child.

G. Procedure to be adopted after the child is received.- (1) The following

procedure shall be adopted on the same day or the next day if the child is received

in the night:

(i) photograph of the child shall be taken. One photograph shall be kept in the case

file of the child and another shall be fixed on the index card with the particulars of

the child. A copy shall be kept in an album serially numbered and a copy of the

photograph shall be sent to the Board or the Committee as well as to the District

Child Protection Unit and be uploaded on the designated portal set up for the

purpose;

¨É½þÉ®úÉ¹]Åõ ¶ÉÉºÉxÉ ®úÉVÉ{ÉjÉ +ºÉÉvÉÉ®úhÉ ¦ÉÉMÉ SÉÉ®ú-+ö, ¨ÉÉSÉÇ 14, 2018/¡òÉ±MÉÖxÉ 23, ¶ÉEäò 1939

419

(ii) The child may have a bath and be provided fresh clothes. The caregiver shall issue

the child toiletry items, new sets of clothes, bedding and other outfit and equipment

as per rule 32 of these rules, a list of which shall be kept in his case file. The

provisions will be replenished from time to time as per rule 32 of these rules;

(iii) the Child Welfare Officer or Case Worker shall familiarise every newly admitted

child with the Child Care Institution and its functioning ( particularly in the following

areas:-

(a) personal health, hygiene and sanitation;

(b) discipline of the Child Care Institution and code of behaviour;

(d) rights, responsibilities and obligations within the Child Care Institution; and

(e) The child must also be informed about procedures for contacting his family

or guardian;

(iv) the child shall be examined by the medical officer, who shall record the state of

health of the child, and of any wound or mark on his body and any other observation

which the medical officer thinks fit and a copy of which shall be placed in the medical

record of the child;

(v) a Child Welfare Officer or Case Worker shall be assigned to the child by the Person-

in-charge.

H. Procedure to be adopted during the first fourteen days of receiving the child.-

(1) The assigned Child Welfare Officer or Case Worker shall interact with the child as

often as possible.

(2) Within two days of the receipt of the child, if required, he may be examined by a

panel of doctors to understand his physical, medical, psychological state and his

state of addiction, if any, for assessment of his personality and requirements to

assist in the rehabilitation plan to be prepared for him.

420

¨É½þÉ®úÉ¹]Åõ ¶ÉÉºÉxÉ ®úÉVÉ{ÉjÉ +ºÉÉvÉÉ®úhÉ ¦ÉÉMÉ SÉÉ®ú-+ö, ¨ÉÉSÉÇ 14, 2018/¡òÉ±MÉÖxÉ 23, ¶ÉEäò 1939

(3) The Child Welfare Officer or Case Worker assigned to the child shall also interact

with the family members of the child, where available. A case history in Form 45

shall be prepared and maintained in the case file of the child. Information for the

same may be collected through all possible and available sources including the

parents or guardians, home, school, friends, employer and community of the child.

(4) The Child Welfare Officer or Case Worker shall assess the educational level and

vocational aptitude of the child on the basis of tests and interviews, conducted with

the assistance of other technical staff. Necessary linkages, in this respect, shall be

established with outside specialists and community based welfare agencies,

psychologist, psychiatrist, child guidance clinic, hospital and other Government and

non-governmental organisations.

I. Procedure to be adopted on the expiry of the first fourteen days.- (1)The child

shall be shifted to one of the regular dormitories and assigned a specific bed, cabinet

and study table in that dormitory.

(2) Assignment of the dormitory shall be done on the basis of:

(i)

age;

(ii)

nature of offence committed by or against the child;

(iii) physical and mental status of the child;

(iv) children, requiring special care, shall be kept in a different dormitory.

(3) An individual care plan in Form 7 of the child shall be prepared by the Child Welfare

Officer or Case Worker on the basis of the child's case history, education and

vocational aptitude. In case of rehabilitation stay, the care plan shall be formulated

for the complete period of the stay and shall necessarily include any and all

directions given by the Board or the Committee or the Children’s Court towards the

rehabilitation including bridge courses, formal, informal or continuing education.

¨É½þÉ®úÉ¹]Åõ ¶ÉÉºÉxÉ ®úÉVÉ{ÉjÉ +ºÉÉvÉÉ®úhÉ ¦ÉÉMÉ SÉÉ®ú-+ö, ¨ÉÉSÉÇ 14, 2018/¡òÉ±MÉÖxÉ 23, ¶ÉEäò 1939

421

(4) The Child Welfare Officer or Case Worker shall review the individual care plan and

note his opinion in the rehabilitation card in Form 14 on the basis of his own

observations, interaction with the child and his teachers or instructors and the

feedback received from the house father or house mother.

(5) The Child Welfare Officer or Case Worker shall also maintain a record of any

difficulty faced by the child during his stay at the Child Care Institution with a note of

the steps taken to resolve the difficulty.

(6) The Child Welfare Officer or Case Worker shall similarly keep a record of the

complaints made by the child with regard to the facilities in the Child Care Institution

with a note of the steps taken thereon.

(7) The individual care plan shall be reviewed every fortnight during the initial three

months and thereafter, every month. A report of its effectiveness or inadequacy shall

be prepared with reasons for such opinion.

J. Procedure to be adopted after three months.- (1) The progress of the child shall

be examined with specific reference to the aims and targets noted in the individual care

plan for the child. The progress of the child shall be reviewed and noted in the

rehabilitation card in Form 14.

(2) The quarterly progress report shall be placed before the Management Committee

for perusal and consideration.

(3) After deliberation by the Management Committee, the individual care plan shall be

appropriately modified. The routine of the child and the approach towards

rehabilitation of the child shall also be suitably modified. Record of such modified

care plan and daily routine shall be maintained in the case file of the child. The

progress shall be reviewed and recorded in the rehabilitation card in Form 14.

K. Pre-release planning.- (1) A well-conceived programme of pre-release planning

and follow up of cases discharged from Children’s Homes, special homes and places

422

¨É½þÉ®úÉ¹]Åõ ¶ÉÉºÉxÉ ®úÉVÉ{ÉjÉ +ºÉÉvÉÉ®úhÉ ¦ÉÉMÉ SÉÉ®ú-+ö, ¨ÉÉSÉÇ 14, 2018/¡òÉ±MÉÖxÉ 23, ¶ÉEäò 1939

of safety shall be organised in all institutions as per the directions of the Board or the

Committee or the Children’s Court.

(2) In the event of a child leaving the Child Care Institution without permission or

committing an offence within the institution, the information shall be sent by the

Person-in-charge to the police and the family, if known; and the detailed report of

circumstances along with the efforts to trace the child if the child is missing, shall

be sent to the Board or the Committee or the Children’s Court, as the case may be.

L. Daily Routine in the Child Care Institution.-

(1) Every child shall follow the instructions given by of an officer of the Child Care

Institution or house representative with responsibility and discipline.

(2) Every institution shall have a daily routine for the children in consultation with the

Children’s Committee, which shall be prominently displayed at various places within

the institution.

(3) The daily routine shall include, inter-alia, for a regulated and disciplined life,

personal hygiene and cleanliness, physical exercise, yoga, educational classes,

vocational training, organised recreation and games, moral education, group

activities, prayer and community singing and special programmes for Sundays and

holidays.

M. Behaviour of the Child.-

(1) The children in the Child Care Institution will be oriented and trained to follow the

rules and standards of good behaviour.

(2) Every unacceptable behaviour shall be taken note of by the Children’s Committee

and the child found in violation of rules may be made to give an explanation. The

Children’s Committee may recommend appropriate action to the Person-in-charge.

(3) A copy of the report containing the description of the incident and the action taken

thereupon shall be submitted to the Board or the Committee or the Children’s Court

¨É½þÉ®úÉ¹]Åõ ¶ÉÉºÉxÉ ®úÉVÉ{ÉjÉ +ºÉÉvÉÉ®úhÉ ¦ÉÉMÉ SÉÉ®ú-+ö, ¨ÉÉSÉÇ 14, 2018/¡òÉ±MÉÖxÉ 23, ¶ÉEäò 1939

423

by the Person-in-charge within twenty-four hours. A copy of same shall also be

placed before the Management Committee for planning a long term strategy for

prevention of such incidents.

(4) A copy of the report shall be kept in the case file of the child concerned.

(5) The Person-in-charge may deal with the violation appropriately giving due

consideration to the recommendation of the Children’s Committee and the safety

and dignity of the child.

(6) The Person-in-charge may seek the assistance of the counsellor or the Child

Welfare Officer or Case Worker, any non-governmental organisation associated

with the Child Care Institution in dealing with the situation.

(7) A child showing exceptionally good behaviour shall be considered for appropriate

reward or benefits by the Person-in-charge and note of the same shall be placed in

the case file of the child.

N. Manner of dealing with unacceptable behaviour.- (1) The action taken shall be

commensurate with the nature and degree of violation and the age of the child and may

be any of the following:

(i) formal warning;

(ii) assignment of house-keeping tasks;

(iii) imposition writing i.e. writing a number of times that he shall not repeat the

behaviour; and

(iv) forfeiture of privileges viz. permission to watch television, permission to go for

outdoor activity, sports and recreation and other preferred activity;

(2) No child shall be subject to corporal punishment or any mental harassment including

humiliating behaviour affecting the dignity of the child.

O. Exceptional Good behaviour.- The following shall be considered exceptional good

behaviour, but is not limited to it:-

424

¨É½þÉ®úÉ¹]Åõ ¶ÉÉºÉxÉ ®úÉVÉ{ÉjÉ +ºÉÉvÉÉ®úhÉ ¦ÉÉMÉ SÉÉ®ú-+ö, ¨ÉÉSÉÇ 14, 2018/¡òÉ±MÉÖxÉ 23, ¶ÉEäò 1939

(i) following the rules of discipline and adhering to the routine, assessed over a period of

a month;

(ii) preventing, any other child from indulging in any unacceptable behaviour or

preventing violence;

(iii) preventing any mishap by raising an alarm, evacuating other children in case of

disaster;

(iv) assisting any officer of the Child Care Institution in maintaining order. For the House

representatives, in situations that may develop into an emergency, the behaviour

before the sounding of the alarm would be considered;

(v) informing the Child Welfare Officer of any plan of creating unrest or of escape;

(vi) inform the Person-in-charge about any prohibited article or contraband;

(vii) helping another child to come out of his trauma;

(viii) performing well in an examination in continuation of his studies, or vocational or

rehabilitation courses;

(ix) positive and adaptive behaviour;

(x) any other good behaviour found exceptional by the person-in- charge or sincere

efforts made by the child.

P. Reward or Benefits for maintaining exceptional good behaviour.- The

rewards/benefits/recognition to a child, at such rates as may be fixed by the

management of the institution from time to time, may be granted by the Person-in-

charge as an encouragement for good work and exceptional good behaviour and at the

time of release, the reward shall be handed over after obtaining a receipt from the

parent or the guardian, who comes to take charge of the child or child himself.

72.Prohibited Articles.-

(1) No person shall bring into the Child Care Institution the following prohibited articles,

namely:-

¨É½þÉ®úÉ¹]Åõ ¶ÉÉºÉxÉ ®úÉVÉ{ÉjÉ +ºÉÉvÉÉ®úhÉ ¦ÉÉMÉ SÉÉ®ú-+ö, ¨ÉÉSÉÇ 14, 2018/¡òÉ±MÉÖxÉ 23, ¶ÉEäò 1939

425

(i) intoxicants of any description, psychotropic substances, liquor, ganja, bhang,

opium, smack etc;

(ii) all explosives, poisonous substances, acid and chemicals, whether fluid or solid

of whatever description;

(iii) all arms, ammunition and weapons, knives, blades and cutting implements of

every kind and articles which are capable of being used as a weapon of

whatever description; exceptions may only be made by authorised persons for

authorised purposes;

(iv) all obscene matter;

(v) string, rope, chains and all materials which are capable of being converted into

string or rope or chains, of whatever description; exceptions may only be made

by authorised persons for authorised purposes;

(vi) wood, bamboo, club, stick, ladder, bricks, stones and earth of every description;

exceptions may only be made by authorised persons for authorised purposes;

(vii) playing cards or other implements for gambling;

(viii) tobacco items, pan masala or similar item;

(ix) medicine that has not been specifically prescribed;

(x) any other article specified in this behalf by the State Government by a general

or special order.

(2) All bullion, metal, coin, jewellery, ornaments, currency notes, securities and articles

of value of every description including electronic items such as mobile phone, digital

camera, i-pad, etc. shall be deposited in safe custody.

(3) The disposal of the prohibited articles shall be as per rule 74 of these rules.

73. Articles found on search and inspection.-

(1) The Person-in-charge shall ensure that every child received in the institution

is searched, his personal belongings inspected and money or any valuables

426

¨É½þÉ®úÉ¹]Åõ ¶ÉÉºÉxÉ ®úÉVÉ{ÉjÉ +ºÉÉvÉÉ®úhÉ ¦ÉÉMÉ SÉÉ®ú-+ö, ¨ÉÉSÉÇ 14, 2018/¡òÉ±MÉÖxÉ 23, ¶ÉEäò 1939

found with the child is kept in the safe custody of the Person-in-charge. In

case of search of a female child, the search shall be carried out by female

staff only. In every institution, a record of money, valuables and other articles

found with a child shall be maintained in the "Personal Belongings Register”

which shall contain a description of the articles.

(2) The entries made in the Personal Belongings Register, relating to each child,

shall be read over to the child in the presence of a witness, whose signature

shall be obtained in token of the correctness of such entries and it shall be

countersigned by the Person-in-charge.

74.Disposal of articles.-

(1) The money or valuables belonging to a child shall be disposed of in the following

manner, namely:-

(i) on receipt of a child in an institution, the Person-in-charge shall deposit the money

belonging to the child in the bank account of the child;

(ii) the valuables, and other articles, if any, shall be kept in safe custody;

(iii) when such child is transferred from one institution to another, all his clothes,

money, valuables, articles, documents, rewards and other articles, shall be

transferred along with the child to the Person-in-charge of the institution to which

he has been transferred together with a full and correct statement of the

description thereof;

(iv) at the time of release of such child, all valuables and other articles kept in safe

custody and the money deposited in the name of the child shall be handed over to

the child, parent or guardian, as the case may be, with an entry made in this behalf

in the register and signed by the parent or the guardian;

¨É½þÉ®úÉ¹]Åõ ¶ÉÉºÉxÉ ®úÉVÉ{ÉjÉ +ºÉÉvÉÉ®úhÉ ¦ÉÉMÉ SÉÉ®ú-+ö, ¨ÉÉSÉÇ 14, 2018/¡òÉ±MÉÖxÉ 23, ¶ÉEäò 1939

427

(v) when a child in an institution dies, the valuables and other articles left by the

deceased and the money deposited in the name of the deceased child shall be

handed over by the Person-in-charge, to the parent or guardian of the child;

(vi) a receipt shall be obtained from such person for having received such money,

valuables and other articles; and

(vii) if no claimant appears within a period of six months from the date of death or

escape of a child, the valuables and other articles and money deposited in the

name of the child shall be disposed of as per the decision taken by Management

Committee under rule 41 of these rules.

75.Maintenance of case file.-

(i) The case file of each child maintained in the Child Care Institution in safe custody

shall be confidential.

(ii) The case file shall be produced before the Board or the Committee or the Children’s

Court on every date of production of the child for perusal of the Board or the

Committee or the Children’s Court.

(iii) The case file shall contain the following namely:-

(i) report of the person or agency who produced the child before the Board or

Committee including the report of the police;

(ii) copy of FIR or DD entry in case of offence committed by or against the child;

(iii) photo ID if available and Aadhar (if not available at the time of admission, then it

should be applied for);

(iv) order of assignment of the Case Worker or Child Welfare Officer;

(v) case history form;

(vi) report of any urgent need of the child;

(vii) reports of the Person-in-charge, Probation Officer or Child Welfare Officer,

counsellor and caseworker;

428

¨É½þÉ®úÉ¹]Åõ ¶ÉÉºÉxÉ ®úÉVÉ{ÉjÉ +ºÉÉvÉÉ®úhÉ ¦ÉÉMÉ SÉÉ®ú-+ö, ¨ÉÉSÉÇ 14, 2018/¡òÉ±MÉÖxÉ 23, ¶ÉEäò 1939

(viii) the case file of the child maintained in any previous institution, if any;

(ix) report of the initial interaction with the child, information from family members,

relatives, community, friends and miscellaneous information;

(x) source of further information about the child, his family, etc.;

(xi) observation reports from staff members;

(xii) regular health status reports from Medical Officer, drug de-addiction progress

reports, as the case may be;

(xiii) psycho-social profiling, regular counselling reports, any other mental health

intervention report, wherever applicable;

(xiv)

report of Intelligence Quotient (I.Q) testing, aptitude testing, cognitive

assessment, educational or vocational tests, if conducted;

(xv) instructions regarding training and treatment programme and special precautions

to be taken;

(xvi)

copy of the personal belongings register;

(xvii)

copy of order declaring the age of the child;

(xviii)

leave and other privileges granted;

(xix)

Rehabilitation Card;

(xx) quarterly progress report;

(xxi)

individual care plan, including pre-release programme, post release plan

and follow-up plan as prescribed and modifications therein;

(xxii)

fortnightly and monthly report of the effectiveness of the care plan;

(xxiii)

record of difficulties faced by the child and their resolution;

(xxiv)

record of the complaints of the child and action taken on them;

(xxv)

feedback given by the child;

(xxvi)

leave of absence or release under supervision;

¨É½þÉ®úÉ¹]Åõ ¶ÉÉºÉxÉ ®úÉVÉ{ÉjÉ +ºÉÉvÉÉ®úhÉ ¦ÉÉMÉ SÉÉ®ú-+ö, ¨ÉÉSÉÇ 14, 2018/¡òÉ±MÉÖxÉ 23, ¶ÉEäò 1939

429

(xxvii)

report about a visitor visiting the child being found to have objectionable or

prohibited articles;

(xxviii)

report of the child having such articles and action taken on the same;

(xxix)

report of any unacceptable behaviour and outcome;

(xxx)

report of any exceptional behaviour and outcome;

(xxxi)

special achievements and violation of rules, if any;

(xxxii)

note of the rewards or earnings of the child and receipt by the child or his

parent or guardian;

(xxxiii)

release or restoration order;

(xxxiv)

escort order, if any;

(xxxv)

compliance report of release in case of children under rehabilitation

intervention stay;

(xxxvi)

report of the child not being released and compliance report of the

directions issued on non-release of a child;

(xxxvii)

follow-up reports;

(xxxviii)

annual photograph;

(xxxix)

follow-up report of post release cases as per the direction of the Board or

the Committee or the Children’s Court;

(xl) copy of any other report called by the Board or the Committee or the Children’s

Court in respect of the child; and remarks, if any.

(4)The medical record of a child shall contain all reports and records of the child

regarding the status of his physical and mental health, addiction status and treatment,

etc.

(5) It shall be the responsibility of the Child Welfare Officer or Case Worker concerned

to maintain the case file.

430

¨É½þÉ®úÉ¹]Åõ ¶ÉÉºÉxÉ ®úÉVÉ{ÉjÉ +ºÉÉvÉÉ®úhÉ ¦ÉÉMÉ SÉÉ®ú-+ö, ¨ÉÉSÉÇ 14, 2018/¡òÉ±MÉÖxÉ 23, ¶ÉEäò 1939

(6) All the case files maintained by the institutions may be computerised and the State

Government may develop appropriate processes for the same.

76.Visits to and communication with children.-

(1) Every child in the Child Care Institution may be permitted to have one meeting in

a week with his relatives:

Provided that in special cases, where parents or guardians have travelled

a long distance from another State or District, the Person-in-charge may allow

the parents or guardians entry into the premises and a meeting with their

children on other days on confirmation of their identity and they being reported

not to have been involved in subjecting the child to abuse and exploitation.

(2) Authorised visitors for children:

(i)

parents, family members and guardians with the prior permission of the

superintendent or person-in-charge.

(ii)

Such other authorised visitors shall be allowed to visit the children with the

permission of the superintendent or person-in-charge as per the child

protection policy.

(3) A newly received child shall be permitted to meet his parent or guardian or

family member on their first visit on any day.

(4) No meeting shall be permitted with the parent or guardian or relatives where

such visitors have been found to be involved in subjecting the child to violence,

abuse and exploitation or carrying any prohibited articles, except with the

express permission granted by the Board or the Committee or the Children’s

Court or when such meeting has been specifically directed by the counsellor of

the child.

¨É½þÉ®úÉ¹]Åõ ¶ÉÉºÉxÉ ®úÉVÉ{ÉjÉ +ºÉÉvÉÉ®úhÉ ¦ÉÉMÉ SÉÉ®ú-+ö, ¨ÉÉSÉÇ 14, 2018/¡òÉ±MÉÖxÉ 23, ¶ÉEäò 1939

431

(5) Every child shall be allowed to write two letters in a week to his parent or

guardian or to his relatives. Necessary stationary and postage for the letters

shall be provided by the Person-in-charge.

(6) The Person-in-charge may peruse any letter written by or to the child and may

for reasons to be noted in the case file of the child, refuse to deliver or issue the

letter. A report of the same shall be prepared and placed before the

Management Committee. A copy of the report shall be retained on the case file

and another copy shall be sent to the Board or the Children’s Court or the

Committee.

(7) Every child shall be allowed to bring any written communication for the purpose

of handing over to the Board or the Committee or the Children’s Court, as the

case may be, and be provided stationary, etc. for the same.

(8) The Person-in-charge may allow a child to speak with his parents or guardians

on telephone once a week under supervision of the Child Welfare Officer or

Case Worker or Probation Officer and record shall be duly maintained of such

calls.

(9) Every person desiring to meet the child shall, before the meeting, disclose his

name and address with proof, which shall be noted in the visitors register and

signed by the visitor. Copy of the photo identity card containing the address and

a photograph of the visitor to be taken before the meeting, shall be retained by

the institution. If the visitor refuses to disclose his particulars, he shall be denied

the meeting.

(10) The visitor shall submit himself for a search at the main gate, female visitors

shall be searched by female staff only.

(11) Every meeting shall take place in the presence of the Child Welfare Officer or

Case Worker or Probation Officer of the Child Care Institution, who shall be

432

¨É½þÉ®úÉ¹]Åõ ¶ÉÉºÉxÉ ®úÉVÉ{ÉjÉ +ºÉÉvÉÉ®úhÉ ¦ÉÉMÉ SÉÉ®ú-+ö, ¨ÉÉSÉÇ 14, 2018/¡òÉ±MÉÖxÉ 23, ¶ÉEäò 1939

responsible for any irregularity that occurs and who shall be so placed that he is

able to see and to prevent any objectionable or prohibited article being passed

between the parties.

(12) Every child shall be carefully searched before and after the meeting in the

presence of visitor. The child should not be having anything with him before he

goes for the meeting.

(13) If any objectionable or prohibited article is found in the search conducted before

the meeting:

(i)

the said article shall be seized;

(ii)

the Person-in-charge shall conduct an inquiry to know the identity of the

person(s) responsible for the article reaching the child;

(iii) if the person(s) responsible are from the staff of the Child Care Institution,

appropriate action will be initiated against them; and

(iv) a detailed report of the inquiry and its result shall be forwarded to the

Department and the Board or court of competent criminal jurisdiction.

(14) If any objectionable or prohibited article is found in the search conducted after the

meeting:

(i) the article shall be seized;

(ii) in case of any illegal article being found warranting legal action, the article and the

visitor shall be detained and the police informed. The visitor and such article shall

be handed over to the police;

(iii) a report of such visitor shall be prepared and placed in the case file of the child;

(iv) a report of the incident shall be forwarded to the Board or court of competent

criminal jurisdiction; and

(v) copy of the report shall be placed in the case file of the child.

¨É½þÉ®úÉ¹]Åõ ¶ÉÉºÉxÉ ®úÉVÉ{ÉjÉ +ºÉÉvÉÉ®úhÉ ¦ÉÉMÉ SÉÉ®ú-+ö, ¨ÉÉSÉÇ 14, 2018/¡òÉ±MÉÖxÉ 23, ¶ÉEäò 1939

433

(15)

Any child who abuses the privilege of meeting shall be denied the same for such

period as the Person-in-charge may direct. A report of the same shall be sent to

the Board or the Committee or the Children’s Court and a copy shall be retained

in the case file of the child.

(16)

Every child shall be entitled to communicate with his legal counsel provided that:

(i) the rules of search and seizure shall apply to all legal counsels also;

(ii) every such interview shall take place within the sight of a home official, though at

a safe distance so as to be out of hearing;

(iii) the person wishing to have an interview with the child in the capacity of his

advocate shall apply in writing, giving his name, address and enrolment number

with a copy of a vakalatnama, duly attested by the Board or the Committee or the

Children’s Court;

(iv) any child who claims to have no counsel shall be permitted to meet the legal aid

counsels who visit the Child Care Institution in the normal course.

77.Death of a Child.-

(1) On the occurrence of any case of death or suicide of a child in a Child Care

Institution, the procedure to be adopted shall be as under:

(i)

the institution must ensure that an inquest and post-mortem examination is held at

the earliest.

(ii) in case of death of a child, the Person-in-charge shall obtain a report of the

Medical Officer stating the cause of death and a written intimation about the death

shall be given immediately to the nearest Police Station, Board or Committee and

the parents or guardians or relatives of the child.

(iii) immediate information shall be given by the case-worker or Probation Officer or

Child Welfare Officer to the Person-in-charge and the Medical Officer and the

434

¨É½þÉ®úÉ¹]Åõ ¶ÉÉºÉxÉ ®úÉVÉ{ÉjÉ +ºÉÉvÉÉ®úhÉ ¦ÉÉMÉ SÉÉ®ú-+ö, ¨ÉÉSÉÇ 14, 2018/¡òÉ±MÉÖxÉ 23, ¶ÉEäò 1939

Person-in-charge shall immediately inform the nearest police station, Board or

Committee and parents or guardians or relatives of the deceased child.

(iv) if a child dies within twenty-four hours of his admission to the Child Care

Institution, the Person-in-charge of the Child Care Institution shall report the

matter to the police and the District Medical Officer or the nearest Government

hospital and the parents or guardians or relatives of such child without delay.

(v) the Person-in-charge and the Medical Officer of the Child Care Institution shall

record the circumstances of the death of the child and send a report to the

concerned Magistrate, the police, the Board or the Committee or the Children’s

Court, District Child Protection Officer and the District Medical Officer or the

nearest Government hospital where the dead body of the child is sent for

examination and determination of the cause of death and the person-in charge

and the Medical Officer shall also record in writing their views on the cause of

death, if any, and submit it to the concerned Magistrate and to the police.

(vi) the Person-in-charge and the Medical Officer at the Child Care Institution shall

make themselves available for any inquiry initiated by the police or the Magistrate

regarding the cause of death and other details regarding such child.

(vii) as soon as the inquest is over, the body of the child shall be handed over to the

parent or guardian or relatives or, in the absence of any claimant, the last rites

shall be performed under the supervision of the Person-in-charge of the Child

Care Institution in accordance with the known religion of the child after retaining a

photograph of the child for future reference.

78.Abuse and Exploitation of the Child.- (1) Every institution shall evolve a system of

ensuring that there is no abuse, neglect and maltreatment and shall include the staff

who is aware of what constitutes abuse, neglect and maltreatment, and their early

indication and how to respond to these abuses.

¨É½þÉ®úÉ¹]Åõ ¶ÉÉºÉxÉ ®úÉVÉ{ÉjÉ +ºÉÉvÉÉ®úhÉ ¦ÉÉMÉ SÉÉ®ú-+ö, ¨ÉÉSÉÇ 14, 2018/¡òÉ±MÉÖxÉ 23, ¶ÉEäò 1939

435

(2) In the event of any physical, sexual or emotional abuse, including neglect of

children in an institution by those responsible for care and protection, the following

action shall be taken namely:

(i)

the incidents of abuse and exploitation shall be reported by any staff member of

the institution immediately to the Person-in-charge on receiving such

information;

(ii)

when an allegation of physical, sexual or emotional abuse comes to the

knowledge of the Person-in-charge, a report shall be placed before the Board or

Committee, who in turn shall, order for special investigation;

(iii) the Board or Committee shall direct the local police station or Special Juvenile

Police Unit to register a case, take due cognizance of such incidents and

conduct necessary investigation;

(iv) the Board or Committee shall take necessary steps to ensure completion of

inquiry and provide legal aid as well as counselling to the child victim;

(v)

the Board or Committee shall transfer such a child to another institution or place

of safety or fit person, as the case may be;

(vi) the Person-in-charge of the institution shall also inform the Chairperson of the

Management Committee and place a copy of the report of the incident and

subsequent action taken in its next meeting;

(vii) in the event of any other crime committed in respect of children in institutions,

the Board or Committee shall take cognizance and arrange for necessary

investigation to be carried out by the local police or Special Juvenile Police Unit;

(viii) in the event of any grievous hurt caused to any child in any institution, the Board

or Committee shall take cognizance and arrange for necessary enquiry to be

carried out by the local police or Special Juvenile Police Unit;

436

¨É½þÉ®úÉ¹]Åõ ¶ÉÉºÉxÉ ®úÉVÉ{ÉjÉ +ºÉÉvÉÉ®úhÉ ¦ÉÉMÉ SÉÉ®ú-+ö, ¨ÉÉSÉÇ 14, 2018/¡òÉ±MÉÖxÉ 23, ¶ÉEäò 1939

(ix) in case of any complaint from a child or a social worker a committee shall start

suomotu enquiry and pass orders.

(x)

the Board or Committee may consult Children’s Committee setup in each

institution to enquire into the fact of abuse and exploitation as well as seek

assistance from voluntary organisations, child rights experts, mental health

experts or crisis intervention centres in dealing with matters of abuse and

exploitation of children in an institution

79.Maintenance of Registers.-

(1) The persons mentioned in column (3) shall maintain registers and forms under

the Act and the rules made thereunder in column (2) whose custodian shall be

the persons mentioned in column (4) thereof as under:

Table

Sr. No.

(1)

(2)

To be maintained by

(3)

Custodian

(4)

Admission and Discharge

change of nature of custody.

Child Welfare

Officer/Case

Worker/Receiving Officer

Person-in-charge

Attendance Registers for staff

and children

Shift In-charge

Person-in-charge

Budget Statement file

Person-in-charge

Case file of each child

Child Welfare Officer or

Case Worker

Person-in-charge

Cash Book

Accounts Officer/Cashier

Person-in-charge

Cheque register

Accounts Officer/Cashier

Person-in- charge

¨É½þÉ®úÉ¹]Åõ ¶ÉÉºÉxÉ ®úÉVÉ{ÉjÉ +ºÉÉvÉÉ®úhÉ ¦ÉÉMÉ SÉÉ®ú-+ö, ¨ÉÉSÉÇ 14, 2018/¡òÉ±MÉÖxÉ 23, ¶ÉEäò 1939

437

Children’s Suggestion Book

Person-in-charge

Counselling Register

Counsellor

Person-in-charge

Drug de-addiction programme

enrolment and progress

Child Welfare Officer/

Case Worker

Person-in-charge

10.

Handing over Charge

Shift In-charge

Person-in-charge

11.

House-keeping and

Sanitation Register

House Parent

Person-in-charge

12.

Inspection Book

Person-in-charge

13.

Legal Services Register

Child Welfare Officer/

Case Worker

Person-in-charge

14.

Library Register

Teacher

Person-in-charge

15.

Log book

Driver

Person-in-charge

16.

Meals Register/ Nutrition Diet

File

House Parent

Shift In-charge

17.

Diet Stock Register

Storekeeper cum

accountant

Person-in- charge

18.

Medical file of each child

Staff Nurse

Person-in-charge

19.

Meeting Book

Child Welfare Officer/

Case Worker

Person-in-charge

20.

Minutes Register of Children’s

Committees

Child Welfare Officer/

Case Worker

Person-in-charge

21.

Minutes Register of

Management Committee

Person-in-charge

438

¨É½þÉ®úÉ¹]Åõ ¶ÉÉºÉxÉ ®úÉVÉ{ÉjÉ +ºÉÉvÉÉ®úhÉ ¦ÉÉMÉ SÉÉ®ú-+ö, ¨ÉÉSÉÇ 14, 2018/¡òÉ±MÉÖxÉ 23, ¶ÉEäò 1939

22.

Order Book

Person-in-charge

23.

Personal Belongings Register

Child Welfare Officer/

Case Worker

Person-in-charge

24.

Production Register

Probation Officer/ Child

Welfare Officer/ Case

Worker

Person-in-charge

25.

Staff Movement Register

In charge of Security

Person-in-charge

26.

Dead Stock Register

Storekeeper cum

Accountant

Person-in-charge

27.

Clothing Bed Register

House Parent

Person-in-charge

28.

Visitor’s Book

Person-in-charge

29.

Minutes of Meeting with Staff

Person-in-charge

30.

Donation Register

Person-in-charge

31.

Entry Register

Security Guard

Main gate keeper

80.Openness and Transparency.- (1) All Child Care Institutions shall be open to

visitors with the permission of the Board or the Committee or the Person-in-charge, who

may allow voluntary organisations, social workers, researchers, doctors, academicians,

and such other persons as the Management Committee may permit or consider

appropriate keeping in view the security, welfare and the interest of the children.

(2) Where permission referred to in sub-rule(1) is given by the Person-in-charge, he

shall make a monthly report of such permission including the orders received from

the Board or the Committee to the State Child Protection Society, District Child

Protection Unit and also to the Board or the Committee, as the case may be.

¨É½þÉ®úÉ¹]Åõ ¶ÉÉºÉxÉ ®úÉVÉ{ÉjÉ +ºÉÉvÉÉ®úhÉ ¦ÉÉMÉ SÉÉ®ú-+ö, ¨ÉÉSÉÇ 14, 2018/¡òÉ±MÉÖxÉ 23, ¶ÉEäò 1939

439

(3) The Person-in-charge of the Child Care institution shall encourage active

involvement of the local community and corporates in improving the condition in the

institution or support the child.

(4) The Person-in-charge shall maintain a visitors’ book to record the remarks of the

visitors.

(5) The Person-in-charge shall take all steps to inform the visitors to maintain the

dignity of children and the discipline of the institution.

81.Release of a child from a Child Care Institution.-

(1)

The Person-in-charge of the Child Care Institution shall maintain a roster of the

cases of children to be released on the expiry of the period of stay as ordered by

the Board or the Committee or the Children’s Court.

(2)

The timely information of the release of a child and of the exact date of release

shall be given to the parent or guardian and the parent or guardian shall be called

to the Child Care Institution to take charge of the child on that date and if

necessary, the actual expenses of the parent’s or guardian’s journey both ways

and of the child’s journey from the Child Care Institution shall be paid to the parent

or guardian by the Person-in-charge at the time of the release of the child.

(3)

If the parent or guardian, as the case may be, fails to come and take charge of the

child on the appointed date, the child shall be taken by the escort of the Special

Juvenile Police Unit; and in case of a girl, she shall be escorted by a female Child

Welfare Police Officer who shall hand over the custody to her parent or guardian.

(4)

At the time of release or discharge, a child may be provided with a set of suitable

clothing and essential toiletries.

(5)

At the time of release or discharge, an orphan or destitute child may be provided

with a release certificate issue by the Child Care Institution, Aadhar Card, Pan

card, bank passbook.

440

¨É½þÉ®úÉ¹]Åõ ¶ÉÉºÉxÉ ®úÉVÉ{ÉjÉ +ºÉÉvÉÉ®úhÉ ¦ÉÉMÉ SÉÉ®ú-+ö, ¨ÉÉSÉÇ 14, 2018/¡òÉ±MÉÖxÉ 23, ¶ÉEäò 1939

(6)

When the child attains the age of eighteen years, he may be placed, if eligible, in

an aftercare programme, subject to the consent of the child and the approval of the

Board or the Committee or the Children’s Court.

(7)

In case the date of release falls on a Sunday or a public holiday, the child may be

discharged on the preceding day with an entry to that effect being made in the

(8)

The Person-in-charge of the Child Care Institution may in appropriate cases, order

the payment of subsistence money, at such rates as may be fixed from time to

time, by the State Government, and the railway and/or road fares, as the case may

be.

(9)

Where a girl child has no place to go after release and requests for stay in the

Child Care Institution after the period of stay is over, the Person-in-charge may,

subject to the approval of the Board or the Committee or the Children’s Court,

allow her stay only for a limited period till the time, some other suitable

arrangement is made by her.

82. Child suffering from disease requiring prolonged medical treatment in an

approved place and transfer of a child who is mentally ill or addicted to alcohol or

other drugs.- (1) The Board or the Committee or the Children’s Court may send the

child to a fit facility for such period as may be certified by a medical officer or mental

health expert or on the recommendation of the Person-in-charge or Probation Officer or

Child Welfare Officer or Case Worker, as necessary for proper treatment of the child

who is mentally ill or addicted to alcohol or drugs or any other substance which lead to

behavioural changes in a person for the remainder of the term for which he has to stay.

(2) When the child is cured of the disease or physical or mental health problems, the

Board or the Committee or the Children’s Court may, order the child to be placed

back in the care from where the child was removed for treatment and if the child no

¨É½þÉ®úÉ¹]Åõ ¶ÉÉºÉxÉ ®úÉVÉ{ÉjÉ +ºÉÉvÉÉ®úhÉ ¦ÉÉMÉ SÉÉ®ú-+ö, ¨ÉÉSÉÇ 14, 2018/¡òÉ±MÉÖxÉ 23, ¶ÉEäò 1939

441

longer requires to be kept under further care, the Board or the Committee or the

Children’s Court may order him to be discharged.

(3) The State Government may set up separate Integrated Rehabilitation Centres for

child addicts on the basis of appropriate age groups.

83.Transfer of Child.- (1) During the inquiry, if it is found that the child hails from a

place outside the jurisdiction of the Board or the Committee, the Board or the

Committee shall order the transfer of the child and send a copy of the order stating

the reasons for and circumstances of such transfer to the State Government and

District Child Protection Unit.

(2)The District Child Protection Unit shall accordingly;-

(i) send the information of transfer to the appropriate Board or the Committee

having jurisdiction over the area where the child is ordered to be transferred

by the Board or Committee; and

(ii) send a copy of the information to the Person-in-charge of the institution where

the child is to be placed for care and protection at the time of the transfer

order.

(3) The child shall be escorted at Government expenses to the place or person as

specified in the order and a travelling allowance on a per day basis shall be

determined by the State Government which shall be paid by the District Child

Protection Unit of the State which has transferred the child.

(4) On such transfer, case file and records of the child shall be sent along with the child.

(5) In all cases of interstate transfer, prior consent of the State Government having

jurisdiction over the area where the child is to be transferred, shall be obtained.

(6) Where the child is a national of another country, the Board or the Committee shall

inform the State Government immediately on the production of the child before the

Board or the Committee which may initiate the process for repatriation of the child

442

¨É½þÉ®úÉ¹]Åõ ¶ÉÉºÉxÉ ®úÉVÉ{ÉjÉ +ºÉÉvÉÉ®úhÉ ¦ÉÉMÉ SÉÉ®ú-+ö, ¨ÉÉSÉÇ 14, 2018/¡òÉ±MÉÖxÉ 23, ¶ÉEäò 1939

immediately in consultation with Ministry of Home Affairs and Ministry of External

Affairs, as the case may be.

(7) During the period pending the finalisation of the repatriation, the child shall be kept in

a Child Care Institution.

(8) The expenses for the repatriation of the child to another country shall be borne by

the State Government concerned.

84. Restoration and Follow-up.- (1) The Board or the Committee or the Children’s

Court may make an order in Form 46 for the release of the child placed in a Child

Care Institution after hearing the child and his parents or guardian, and after

satisfying itself as to the identity of the persons claiming to be the parents or the

guardian.

(2) While passing an order for restoration of the child, the Board or the Committee or the

Children’s Court shall take into account the reports of the Probation Officer, social

worker or Child Welfare Officer or Case Worker or non-governmental organisation,

including report of a home study prepared on the direction of the Board or the

Committee or the Children’s Court in appropriate cases, and any other relevant

document or report brought before the Board or the Committee or the Children’s

Court.

(3) The order of restoration shall include an individual care plan prepared by the

Probation Officer or the social worker or the Child Welfare Officer or Case Worker or

non-governmental organisation.

(4) The Board or the Committee or the Children’s Court, while directing restoration of the

child, may pass order for an escort in Form 47, where necessary.

(5) Besides police, the Board or the Committee may seek collaboration with non-

governmental organisations to accompany the child back to the family for restoration.

(6) In case of girls, the child shall necessarily be accompanied by female escorts.

¨É½þÉ®úÉ¹]Åõ ¶ÉÉºÉxÉ ®úÉVÉ{ÉjÉ +ºÉÉvÉÉ®úhÉ ¦ÉÉMÉ SÉÉ®ú-+ö, ¨ÉÉSÉÇ 14, 2018/¡òÉ±MÉÖxÉ 23, ¶ÉEäò 1939

443

(7) The copy of the restoration order along with a copy of the order for escort shall be

forwarded by the Board or the Committee or the Children’s Court to the District Child

Protection Unit which shall provide funds for the restoration of the child, including

travel and other incidental expenses.

(8) When a child expresses his unwillingness to be restored back to the family, the

Board or the Committee or the Children’s Court shall interact with the child to find out

the reasons for the same and record the same and the child shall not be coerced or

persuaded to go back to the family. The child may also not be restored back to the

family where the social investigation report prepared by the Child Welfare Officer or

the social worker or the Case Worker or the non-governmental organisation

establishes that restoration to family may not be in the interest of the child. The child

would also not be restored back to the family where the parents or guardians refuse

to accept the child back. In all such cases, the Board or the Committee or the

Children’s Court may provide alternative means for rehabilitation.

(9) A follow-up plan shall be prepared as part of the individual care plan by the

Probation Officer or the Child Welfare Officer or the Case Worker or the social

worker or the non-governmental organisation.

(10)

The follow up report shall state the situation of the child post restoration and the

measures necessary in order to reduce further vulnerability of child.

85.State Children’s Fund.-

(1) The State Government shall create a fund called the State Children’s Fund for

the welfare and rehabilitation of the children dealt with under the Act and the

rules.

(2) The State Government shall make adequate budgetary allocations towards the

State Children’s Fund.

444

¨É½þÉ®úÉ¹]Åõ ¶ÉÉºÉxÉ ®úÉVÉ{ÉjÉ +ºÉÉvÉÉ®úhÉ ¦ÉÉMÉ SÉÉ®ú-+ö, ¨ÉÉSÉÇ 14, 2018/¡òÉ±MÉÖxÉ 23, ¶ÉEäò 1939

(3) The State Children’s Fund may receive donations, voluntary contributions,

subscriptions or funds under Corporate Social Responsibility, whether or not for

any specific purpose, and shall be directly credited to the State Children’s Fund.

(4) The fund shall be utilise for the following purposes:

(i) to implement programmes for the welfare and rehabilitation of children and

which do not fall in any of the Central Government or State Government or

any other scheme;

(ii) to provide for medical aid or surgery for major illnesses for juvenile or child;

(iii) to provide entrepreneurial support, skill development training or vocational

training;

(iv) providing specialised professional services, counsellors, translators,

interpreters, special educators, social workers, mental health workers,

vocational trainers etc. for the children covered under the Act;

(v) palliative care for cancer affected children and stay facilities for their

parents;

(vi) any other programme or activity to support the holistic growth,

development and well-being of a child covered under the Act and the rules;

(vii)

supporting innovative programmes for the welfare of the children in

the Child Care Institutions;

(viii)

to do all other things that are incidental and conducive to the above

purposes.

(5) For the management and administration of the Fund, a Board of Management

shall be set up under the Chairmanship of the Secretary, Women and Child

Development Department under sub-section (3) of section 105 of the Act,

consisting of the following members: –

¨É½þÉ®úÉ¹]Åõ ¶ÉÉºÉxÉ ®úÉVÉ{ÉjÉ +ºÉÉvÉÉ®úhÉ ¦ÉÉMÉ SÉÉ®ú-+ö, ¨ÉÉSÉÇ 14, 2018/¡òÉ±MÉÖxÉ 23, ¶ÉEäò 1939

445

(i) Secretary ,Women and Child Development Department -

Chairperson,

(ii) Commissioner ,Women and Child Development Department– Member,

(iii) Two social worker members appointed by Chairperson-

Member,

(iv) Deputy Commissioner,Child Development – Member Secretary- Treasurer.

(6) The Board of Management shall meet on a quarterly basis at such places and on

such dates and at such times as may be appointed by the Chairperson.

(7) The quorum for a meeting of the Board of Management shall be four. If a meeting

of the Administrative Board could not be held for want of quorum, then the

meeting shall automatically stand adjourned till the same day in the next week at

the same time and place or if that day is a public holiday, till the next succeeding

day which is not a public holiday, at the same place and time.

86. State Child Protection Society.- (1) The State Child Protection Society shall

perform the following functions namely:

(i) overseeing the implementation of the Act and the rules framed thereunder in the

State and supervision and monitoring of agencies and institutions under the Act;

(ii) addressing road-blocks, issues, complaints received regarding care and

protection of children;

(iii) ensure that all institutions set up under the Act and the rules are in place and

performing their assigned duties;

(iv) reviewing reports received from various District Child Protection Units on the

functioning of institutions in various districts and take action to facilitate the

protection of children wherever necessary and monitoring the functioning of the

District Child Protection Units;

(v) develop programmes for foster care, sponsorship and after-care;

446

¨É½þÉ®úÉ¹]Åõ ¶ÉÉºÉxÉ ®úÉVÉ{ÉjÉ +ºÉÉvÉÉ®úhÉ ¦ÉÉMÉ SÉÉ®ú-+ö, ¨ÉÉSÉÇ 14, 2018/¡òÉ±MÉÖxÉ 23, ¶ÉEäò 1939

(vi) inquire into, seek reports and make recommendations in cases of death or

suicide in Child Care Institutions and under other institutional care;

(vii)

ensure inter-department coordination and liaising with the relevant

departments of the State and Central Governments and State Child Protection

Societies of other States or Union Territories;

(viii)

networking and coordinating with civil society organisations working for the

effective implementation of the Act and the rules;

(ix) maintaining a state level database of all children in institutional care and family

based non-institutional care and updating it on a quarterly basis;

(x) maintaining a database of Child Care Institutions, Specialised Adoption Agencies,

open shelters, fit persons and fit facilities, registered foster parents, sponsors,

after care organisations and other institutions at the State level;

(xi) maintaining a database of medical and counselling centres, de-addiction centres,

hospitals, open schools, education facilities, apprenticeship and vocational

training programmes and centres, recreational facilities such as performing arts,

fine arts and facilities for children with special needs and other such facilities at

the State level;

(xii)

monitoring and administering the State Children’s Fund set up by the

State Government including disbursal of funds to the District Child Protection

Units, Special Juvenile Police Units and police stations, as the case may be;

(xiii)

maintaining separate accounts for all funds received by the State Child

Protection Society such as the State Children’s Fund , funds under Schemes of

Central and State Government and getting the same audited;

(xiv)

generate awareness among public on various aspects of the Act and the

rules made thereunder specifically the existing institutional framework,

rehabilitation measures, penalties, procedures for better protection of children;

¨É½þÉ®úÉ¹]Åõ ¶ÉÉºÉxÉ ®úÉVÉ{ÉjÉ +ºÉÉvÉÉ®úhÉ ¦ÉÉMÉ SÉÉ®ú-+ö, ¨ÉÉSÉÇ 14, 2018/¡òÉ±MÉÖxÉ 23, ¶ÉEäò 1939

447

(xv)

organise and conduct programmes for the implementation of the Act

including training and capacity building of stakeholders;

(xvi)

commission research programmes on child protection;

(xvii)

co-ordinate with State Legal Services Authority and law schools; and

(xviii)

any other function for the effective implementation of the Act and the rules

made thereunder.

(2) The Member- Secretary of the State Child Protection Society shall be the Nodal

Officer in the State for the implementation of the Act and the rules.

87. Duties of Member Secretary of State Child Protection Society.-

The duties are -

(a) Planning, directing, co-ordinating, controlling, supervising and guiding the

activities in the field of juvenile justice;

(b) Advising

Government

the formulation of progressive

policies and

implementation or juvenile justice services;

(d) Preparing schemes for the development of the juvenile justice system and

services;

(e) Formulating annual budget and exercising financial control;

(f) Releasing grant in aid for juvenile justice activities;

(g) Inspection, monitoring and review of juvenile justice system and services;

(h) Departmental audit of juvenile justice institutions and activities;

(i) Training of both Governmental and voluntary functionaries engaged in juvenile

justice activities;

(j) Preparation of annual reports and compilation of statistics;

(k) Research and evaluation of juvenile justice system and services.

448

¨É½þÉ®úÉ¹]Åõ ¶ÉÉºÉxÉ ®úÉVÉ{ÉjÉ +ºÉÉvÉÉ®úhÉ ¦ÉÉMÉ SÉÉ®ú-+ö, ¨ÉÉSÉÇ 14, 2018/¡òÉ±MÉÖxÉ 23, ¶ÉEäò 1939

88.District Child Protection Unit.- (1) The District Child Protection Unit shall perform

following functions, namely:-

(i) maintain report of quarterly information sent by the Board about children in conflict

with law produced before the Board and the quarterly report sent by the Committee;

(ii) arrange for individual or group counselling and community service for children;

(iii) provide support to the Board or Committees for social investigation report, other

enquiries and follow up reports of the children, and support in implementation of

orders issued by the Board and Committees;

(iv) conduct follow up of the individual care plan prepared on the direction of the

Children’s Court for children in the age group of sixteen to eighteen years found to

be in conflict with law for committing heinous offence;

(v) conduct review of the child placed in the place of safety every year and forward the

report to the Children’s Court;

(vi) maintain a list of persons who can be engaged as monitoring authorities and send

the list of such persons to the Children’s Court along with bi-annual updates;

(vii)

maintain record of run- away children from Child Care Institutions;

(viii)

identify families at risk and children in need of care and protection;

(ix) assess the number of children in difficult circumstances and create district-specific

databases to monitor trends and patterns of children in difficult circumstances;

(x) periodic and regular mapping of all child related services at district for creating a

resource directory and making the information available to the Committees and

Boards from time to time;

(xi) facilitate the implementation of non-institutional programmes including sponsorship,

foster care and after care as per the orders of the Board or the Committee or the

Children’s Court;

(xii)

facilitate transfer of children at all levels for their restoration to their families;

¨É½þÉ®úÉ¹]Åõ ¶ÉÉºÉxÉ ®úÉVÉ{ÉjÉ +ºÉÉvÉÉ®úhÉ ¦ÉÉMÉ SÉÉ®ú-+ö, ¨ÉÉSÉÇ 14, 2018/¡òÉ±MÉÖxÉ 23, ¶ÉEäò 1939

449

(xiii)

ensure inter-departmental coordination and liaise with the relevant departments

of the State Government and State Child Protection Society of the State and other

District Child Protection Units in the State;

(xiv)

network and coordinate with civil society organisations working under the Act;

(xv)

inquire into, seek reports and take action in cases of death or suicide in child

care institutions and under other institutional care and submit the reports to the

State Child Protection Society;

(xvi)

look into the complaints and suggestions of the children as contained in the

children’s suggestion box and take appropriate action;

(xvii)

be represented on the Management Committees within the Child Care Institutions;

(xviii)

maintain a district level database of missing children in institutional care and

uploading the same on designated portal and of children availing the facility of Open

Shelter and of children placed in foster care;

(xix) maintain a database of child care institutions, specialised adoption agencies, open

shelter, fit persons and fit facilities, registered foster parents, after care

organisations and institutions etc. at the district level and forward the same to the

Boards, the Committees, the Children’s Courts and the State Child Protection

Society, as the case may be;

(xx) maintain a database of medical and counselling centres, de-addiction centres,

hospitals, open schools, education facilities, apprenticeship and vocational training

programmes and centres, recreational facilities such as performing arts, fine arts

and facilities for children with special needs and other such facilities at the district

level and forward the same to the Boards, the Committees, the Children’s Courts

and the State Child Protection Society;

(xxi) maintain a database of special educators, mental health experts, translators,

interpreters, counsellors, psychologists or psycho-social workers or other experts

450

¨É½þÉ®úÉ¹]Åõ ¶ÉÉºÉxÉ ®úÉVÉ{ÉjÉ +ºÉÉvÉÉ®úhÉ ¦ÉÉMÉ SÉÉ®ú-+ö, ¨ÉÉSÉÇ 14, 2018/¡òÉ±MÉÖxÉ 23, ¶ÉEäò 1939

who have experience of working with children in difficult circumstances at the

district level and forward the same to the Boards and the Committees and the

Children’s Court and the State Child Protection Society;

(xxii) generate awareness and organise and conduct programmes for the implementation

of the Act including training and capacity building of stakeholders under the Act;

(xxiii)

organise quarterly meeting with all stakeholders at district level to review the

progress and implementation of the Act;

(xxiv)

submit a monthly report to the State Child Protection Society;

(xxv) notify the State Government about a vacancy in the Board or the Committee six

months before such vacancy arises;

(xxvi)

review reports submitted by Inspection Committees and resolve the issues raised

through coordination among the stakeholders;

(xxvii) provide secretarial staff to the Committees and the Boards;

(xxviii)

all other functions necessary for effective implementation of the Act including

liaising with community and corporates for improving the functioning of Child Care

Institutions.

2) The District Child Protection Officer shall be the Nodal Officer in the district for the

implementation of the Act and the rules.

89. Special Juvenile Police Unit.- (1) The State Government shall constitute a Special

Juvenile Police Unit in each district and city to co-ordinate all functions of police related

to children.

(2) The State Government shall coordinate with the Special Juvenile Police Unit or

the Child Welfare Police Officer, as the case may be , the Railway Protection Force

or Government Railway Police at every railway station.

¨É½þÉ®úÉ¹]Åõ ¶ÉÉºÉxÉ ®úÉVÉ{ÉjÉ +ºÉÉvÉÉ®úhÉ ¦ÉÉMÉ SÉÉ®ú-+ö, ¨ÉÉSÉÇ 14, 2018/¡òÉ±MÉÖxÉ 23, ¶ÉEäò 1939

451

(3) The Child Welfare Police Officers and other police officers of the Special Juvenile

Police Unit shall be given appropriate training and orientation by the State

Government to deal with matters concerning children.

(4) The transfer and posting of the designated Child Welfare Police Officers may be

within the Special Juvenile Police Units of other police stations or the district unit.

(5) The police officer interacting with children shall be as far as possible in plain

clothes and not in uniform and for dealing with girl child, woman police personnel

shall be engaged.

(6) The Child Welfare Police Officer or any other police officer shall speak in polite

and soft manner and shall maintain dignity and self-esteem of the child.

(7) Where questions that may lead to discomfort of the child are to be asked, such

questions shall be asked in tactful manner.

(8) When an FIR is registered for offence against a child, a copy of the FIR shall be

handed over to the complainant or child victim and subsequent to the completion of

investigation, copy of report of investigation and other relevant documents shall be

handed over to the complainant or any person authorised to act on his behalf.

(9) No accused or suspected accused shall be brought in contact with the child and

where the victim and the person in conflict with law are both children, they shall not

be brought in contact with each other.

(10)

The child welfare officer or the head of the Special Juvenile Police Unit

shall arrange for escort for repatriation and/or restoration of the child.

(11)

The Special Juvenile Police Unit shall have a list of:

(i) the Board and Child Welfare Committee in its due jurisdiction, their place of

sitting, hours of sitting, names and contact details of Principal Magistrate and

members of the Board, names and contact details of Chairperson and

452

¨É½þÉ®úÉ¹]Åõ ¶ÉÉºÉxÉ ®úÉVÉ{ÉjÉ +ºÉÉvÉÉ®úhÉ ¦ÉÉMÉ SÉÉ®ú-+ö, ¨ÉÉSÉÇ 14, 2018/¡òÉ±MÉÖxÉ 23, ¶ÉEäò 1939

members of the Committee and the procedures to be followed before the

Board and the Committee; and

(ii) contact details of the Child Care Institutions and fit facilities in its due

jurisdiction.

(12)

The names and contact details of the Special Juvenile Police Unit or Child

Welfare Police Officer shall be placed at a conspicuous part at the police stations,

Child Care Institutions, Committees, Boards and the Children’s Courts.

(13)

The Special Juvenile Police Unit shall work in close co-ordination with the

District Child Protection Unit, the Board and the Committee in the matters

concerning the welfare of children within its jurisdiction.

(14)

The Special Juvenile Police Unit may coordinate with the District Legal

Services Authority to provide legal aid to children.

90.Selection Committee and its composition.- (1) The State Government shall

constitute a Selection Committee for a period of three years, by notification in the Official

Gazette, consisting of the following members, namely:-

(i) a retired judge of High Court as the Chairperson to be appointed in consultation

with the Chief Justice of the High Court of Mumbai;

(ii) one representative from the Department implementing the Act not below the

rank of Commissioner as the ex-officio Member-Secretary;

(iii) two representatives from two different reputed non-governmental organisations

respectively working in the area of child development or child protection for a

minimum period of seven years but not running or managing any child care

institution;

(iv) two representatives from academic bodies or Universities preferably from the

faculty of social work, psychology, sociology, child development, health,

¨É½þÉ®úÉ¹]Åõ ¶ÉÉºÉxÉ ®úÉVÉ{ÉjÉ +ºÉÉvÉÉ®úhÉ ¦ÉÉMÉ SÉÉ®ú-+ö, ¨ÉÉSÉÇ 14, 2018/¡òÉ±MÉÖxÉ 23, ¶ÉEäò 1939

453

education, law, and with special knowledge or experience of working on

children’s issues for a minimum period of seven years; and

(v) a representative of the State Commission for Protection of Child Rights.

(2) The Committee shall continue for a maximum period of three months after the

completion of its tenure by which time new Committee shall be constituted.

(3) If a vacancy arises in the Selection Committee, the Member Secretary shall

intimate the Secretary of the Department, implementing the Act who shall take

steps to fill the vacancy for the remaining period at the earliest.

(4) The quorum for the meeting of the Selection Committee shall be not less than

four Members, including the Chairperson and the Member Secretary.

(5) The Member Secretary of the Selection Committee shall convene the meetings

of the Selection Committee at such times as may be necessary for facilitating

and carrying out the functions of the Selection Committee.

(6) The Member Secretary shall maintain the minutes of the selection process and

all other meetings of the Selection Committee.

(7) The Chairperson and non-official members of the Selection Committee shall be

paid such sitting fees and travel allowances as may be fixed by the State

Government from time to time.

(8) All communications relating to the working and discharge of the functions of the

Selection Committee shall be addressed to the Office of the Member Secretary,

who shall place the same before the Selection Committee.

(9) All records relating to selection shall be placed on the website of the State

Government Department concerned.

91.

Selection of Chairperson and Members of the Committee or Board.-

(1) The Member Secretary of the Selection Committee shall initiate the process of filling

up a vacancy six months prior to the incumbent demitting office:

454

¨É½þÉ®úÉ¹]Åõ ¶ÉÉºÉxÉ ®úÉVÉ{ÉjÉ +ºÉÉvÉÉ®úhÉ ¦ÉÉMÉ SÉÉ®ú-+ö, ¨ÉÉSÉÇ 14, 2018/¡òÉ±MÉÖxÉ 23, ¶ÉEäò 1939

Provided that if a vacancy arises on account of resignation or death of the

Chairperson of the Committee or a Member of the Board or Committee the Member

Secretary of the Selection Committee shall immediately initiate the process for filling

up such vacancy.

(2) For selection of members of the Board or Chairperson and members of the

Committee, the State Government through the Member Secretary of the Selection

Committee shall call for applications through public advertisement in the local and

national newspapers and official website of the Department implementing the Act.

(3) The Member Secretary shall screen all the applications received and place the

applications which fulfil the basic eligibility requirements before the Selection

Committee.

(4) The Selection Committee shall evaluate the candidates on the basis of qualifications,

experience of working with children, written test and personal interaction with the

candidate.

(5) All applicants shall provide a certificate of character from the police department

before selection.

(6) A member selected by the Selection Committee should not:

(i) be holding such full-time occupation that may not allow the person to give

necessary time and attention to the work of the Board or the Committee as per

the Act and rules;

(ii) be associated with any Child Care Institution, directly or indirectly, during his

tenure as a member of the Board or Committee or have any other conflict of

interest.

(iii) hold any office in any political party during his tenure, or

(iv) be insolvent.

¨É½þÉ®úÉ¹]Åõ ¶ÉÉºÉxÉ ®úÉVÉ{ÉjÉ +ºÉÉvÉÉ®úhÉ ¦ÉÉMÉ SÉÉ®ú-+ö, ¨ÉÉSÉÇ 14, 2018/¡òÉ±MÉÖxÉ 23, ¶ÉEäò 1939

455

(7) Where the Selection Committee is required to consider an application for renewal of

tenure of Members of the Board or Committee as the case may be, it shall evaluate

the application on the basis of the following criteria, namely:-

(i) regular performance appraisals of the Member carried out by the District Judge

or District Magistrate quarterly as per a specified format, a copy of which shall

be made available to the Chairperson and Members of the Selection Committee

by the Member Secretary;

(ii) complaints if any, received and addressed by the Selection Committee against

the person seeking an extension of tenure; and

(iii) interaction with such applicant.

(8) The Selection Committee shall, on the basis of the evaluation procedure and criteria,

select and recommend a panel of names in order of merit to the State Government

for appointment as Members of the Board or Chairperson or Members of the

Committee as the case may be.

(9)

In recommending a panel of names, the Selection Committee shall prepare

separate panels for the position of Chairperson of the Committee, Members of the

Committee and Members of the Board respectively.

(10) The Selection Committee shall prepare a three member panel for each position

which shall be co-terminus with the tenure of the exiting Child Welfare Committee or

Board.

(11) The list of finalised names shall be duly signed by all members of the Selection

Committee present at the time of selection and the Member Secretary of the

Selection Committee shall forward the finalised list to the State Government for

appointment. The State Government shall constitute one or more Boards or

Committees, as the case may be, in each district, by notification in Official Gazette

within a period of two months of receipt of recommendations of Selection Committee.

456

¨É½þÉ®úÉ¹]Åõ ¶ÉÉºÉxÉ ®úÉVÉ{ÉjÉ +ºÉÉvÉÉ®úhÉ ¦ÉÉMÉ SÉÉ®ú-+ö, ¨ÉÉSÉÇ 14, 2018/¡òÉ±MÉÖxÉ 23, ¶ÉEäò 1939

(12) Names on the panel shall be valid for consideration for a period of one year which

may be extended by six months where a new panel has not yet been constituted, in

order to fill in vacancies which may arise during such period either due to non-

reporting of the selected persons within a stipulated time from the date of

appointment, or otherwise during the tenure of the Board or Committee.

(13)

If a vacancy in the Board or Committee arises, the District Child Protection Unit

shall inform the State Government for filling up such vacancy.

(14)

The State Government shall fill the vacancies on the basis of the panel of names

recommended by the Selection Committee within a period of three months from

receiving such information from the District Child Protection Unit.

(15)

If any complaint is made against a member of the Board or Committee, the State

Government shall direct the Commissioner, or Divisional Deputy Commissioner

,Women and Child Development to hold necessary inquiry and submit report to the

State Government for necessary action except in respect of judicial officers. The

complaints against judicial officers shall be forwarded to the Registrar of the High

Court for action.

(16)

The Commissioner, or Divisional Deputy Commissioner, Women and Child

Development shall complete the inquiry and submit the report to the State

Government within a period of one month and the State Government shall take

appropriate action within two months.

(17)

If a criminal case is registered against the person concerned, the State

Government may suspend the appointment immediately if he is in police custody for

more than twenty four hours.

92.Training of Personnel Dealing with Children.- (1) The State Government shall

provide for training of personnel appointed under the Act and the rules and each

¨É½þÉ®úÉ¹]Åõ ¶ÉÉºÉxÉ ®úÉVÉ{ÉjÉ +ºÉÉvÉÉ®úhÉ ¦ÉÉMÉ SÉÉ®ú-+ö, ¨ÉÉSÉÇ 14, 2018/¡òÉ±MÉÖxÉ 23, ¶ÉEäò 1939

457

category of staff, keeping in view with their statutory responsibilities and specific jobs

requirements.

(2) The training programme shall include knowledge, skills, attitudes and perspectives

covering the following:

(i) introduction of the Act and the rules made thereunder;

(ii) orientation on child welfare, care, protection and child rights;

(iii) induction training of the newly recruited personnel within two months of their

appointment;

(iv) refresher training courses and skill enhancement programmes, documentation

and sharing of good practices; and

(v) conferences, seminars and workshops.

(3) The following categories of personnel shall have to undergo training for minimum

period of fifteen days through the course of their tenure, namely:-

Sr. No.

Personnel

Staff of Children’s Court and Principal Magistrates of Juvenile Justice Boards

Members of Juvenile Justice Boards

Chairpersons and Members of Child Welfare Committees

Child Welfare Police Officers and other Police Officers of Special Juvenile

Police Units

Programme Managers and Programme Officers of State Child Protection

Societies and State Adoption Resource Agency

Staff of State Adoption Resource Agency

Legal-cum-Probation Officers under District Child Protection Units and

Probation Officers in Child Care Institutions

458

¨É½þÉ®úÉ¹]Åõ ¶ÉÉºÉxÉ ®úÉVÉ{ÉjÉ +ºÉÉvÉÉ®úhÉ ¦ÉÉMÉ SÉÉ®ú-+ö, ¨ÉÉSÉÇ 14, 2018/¡òÉ±MÉÖxÉ 23, ¶ÉEäò 1939

Staff of District Child Protection Units and State Child Protection Society

Persons-in-charge of Child Care Institutions (including Open Shelters)

10.

All staff of Child Care Institution

11.

Government Officers/staff concerned.

(4)

The State Government shall also provide training to other personnel such as

social workers, Child Welfare Officers, Case Workers, rehabilitation cum placement

Officers, care givers, house fathers and house mothers of Child Care Institutions,

security personnel and other staff of Child Care Institutions, Frontline Workers,

bridge course educators, outreach workers and community volunteers, Social

Workers of Specialised Adoption Agencies, Directors or In-charge of Specialised

Adoption Agencies, chief functionaries of organisations granted registration for

running Child Care Institutions under the Act, mental health practitioners,

psychologists, psychiatrists, psychiatric social workers, legal services lawyers,

members of Committees or societies constituted under the Act and the rules

thereunder.

(5)

The State Governments, while organising training programmes for the

stakeholders at State or District level, shall ensure that training modules and

training manuals to be developed by State Child Protection Society are in

consultation with National Institute of Public Co-operation and Child Development or

Institutions having requisite expertise in order to maintain uniformity in the training

process throughout the country.

(6)

The Judicial Academy in States may develop training module and training

manual for the training of Principal Magistrates and members of the Board covering

child psychology, use of child friendly procedures and ensuring child friendly

¨É½þÉ®úÉ¹]Åõ ¶ÉÉºÉxÉ ®úÉVÉ{ÉjÉ +ºÉÉvÉÉ®úhÉ ¦ÉÉMÉ SÉÉ®ú-+ö, ¨ÉÉSÉÇ 14, 2018/¡òÉ±MÉÖxÉ 23, ¶ÉEäò 1939

459

environment, care, protection and rehabilitation of children and organise such

training programmes at the State level.

(7)

The Police Academy in States may develop training module and training

manual in consultation with National Police Academy for the training of police and

Child Welfare Police Officers including on child psychology, use of child friendly

procedures and ensuring child friendly environment, care, protection and

rehabilitation of children and organise such training programmes at the State level.

(8)

The State Legal Services Authority shall organise training programme for legal

service lawyers and Para-legal volunteers.

(9)

The State Child Protection Society in consultation with institutions with requisite

expertise shall organise training programme for Staff of the Child Care Institution.

(10)

The State Adoption Resource Agency with the help of Central Adoption

Resource Authority may develop appropriate training modules and manuals for

Specialised Adoption Agencies and staff of State Adoption Resource Agency and

organise training programmes.

93.Pending Cases.- (1) No child shall be denied the benefits of the Act and the rules

made thereunder.

(2) The benefits referred to in sub-rule (1) shall be made available to all persons who

were children at the time of the commission of the offence, even if they ceased to be

children during the pendency of the inquiry or trial.

(3) While computing the period of detention or stay or sentence of a child in conflict with

law, all such period which the child had already spent in custody, detention, stay or

sentence of imprisonment shall be counted as a part of the period of stay or

detention or sentence of imprisonment contained in the final order of the court or the

Board.

460

¨É½þÉ®úÉ¹]Åõ ¶ÉÉºÉxÉ ®úÉVÉ{ÉjÉ +ºÉÉvÉÉ®úhÉ ¦ÉÉMÉ SÉÉ®ú-+ö, ¨ÉÉSÉÇ 14, 2018/¡òÉ±MÉÖxÉ 23, ¶ÉEäò 1939

94. Monitoring by State Commissions for Protection of Child Rights.- (1) In addition

to the functions specified under the Commissions for Protection of Child Rights Act,

2005 (4 OF 2006) or the State Commissions may perform following functions in

consultation with the State Government, namely:-

(i) review setting up of institutions created under the Act;

(ii) develop Information, Education and Communication (IEC) material on child rights

and gender sensitivity;

(iii) develop protocols for reformation and rehabilitation of children;

(iv) create awareness about identification and reporting of crimes against children

such as drug abuse, trafficking, child sexual abuse and exploitation including

child marriage, and other aspects of violence against children;

(v) conduct sensitisation workshops for panchayati raj institutions and municipal

corporations on crimes against children including identification and reporting of

crimes for enhanced protection;

(vi) develop information material detailing the rights of the child victims or witnesses

and their families, and containing useful information in local languages, which

may be provided to the victim and his family;

(vii) develop training module for stake holders with the help of State Child Protection

Societies and National Institute of Public Co-operation and Child Development

etc.

95. Inquiry in case of a Missing Child.-

(1) A missing child is a child, whose whereabouts are not known to the parents, legal

guardian or any other person or institution legally entrusted with the custody of the

child, whatever may be the circumstances or causes of disappearance, and shall be

considered missing and in need of care and protection until located or his safety and

well-being established.

¨É½þÉ®úÉ¹]Åõ ¶ÉÉºÉxÉ ®úÉVÉ{ÉjÉ +ºÉÉvÉÉ®úhÉ ¦ÉÉMÉ SÉÉ®ú-+ö, ¨ÉÉSÉÇ 14, 2018/¡òÉ±MÉÖxÉ 23, ¶ÉEäò 1939

461

(2) When a complaint is received about a child who is missing, the police shall register a

First Information Report forthwith.

(3) The police shall inform the Child Welfare Police Officer and forward the FIR to the

Special Juvenile Police Unit for immediate action for tracing the child.

(4) The police shall;-

(i) collect a recent photograph of the missing child and make copies for District

Missing Persons Unit, Missing Persons Squad, National Crime Records

Bureau/ Media etc.;

(ii) fill the form on the designated portal;

(iii) fill the specific designed 'Missing Persons Information Form' and immediately

send to Missing Persons Squad, District Missing Persons Unit, National Crime

Record Bureau, State Crime Records Bureau, Central Bureau of Investigation,

and other related institutions;

(iv) send the copy of the First Information Report by post or email to the office of the

nearest Legal Services Authority along with addresses and contact phone

numbers of parents or guardian of the missing child or the Child Care Institution,

after uploading the relevant information onto the designated portal;

(v) prepare sufficient number of Hue and Cry notices containing photograph and

physical description of the missing child to be sent for publication.

(vi) give wide publicity by publishing or telecasting the photographs and the

description of the missing child, as feasible in

(a) leading newspapers ;

(b) Television or electronic media ;

and thereafter submit for ratification by the Board or the Committee or the

Children’s Court, as the case may be.

462

¨É½þÉ®úÉ¹]Åõ ¶ÉÉºÉxÉ ®úÉVÉ{ÉjÉ +ºÉÉvÉÉ®úhÉ ¦ÉÉMÉ SÉÉ®ú-+ö, ¨ÉÉSÉÇ 14, 2018/¡òÉ±MÉÖxÉ 23, ¶ÉEäò 1939

(vii) give wide publicity in the surrounding area through the use of loud speakers

and the distribution and fixture of Hue and Cry notice at prominent places.

Social networking portals, Short Message Service alerts and slides in cinema

halls can be used to reach out to the masses;

(viii) distribute Hue and Cry notice at all the outlets of the city or town, that is,

railway stations, bus stands, airports, regional passport offices and other

prominent places;

(ix) search areas and spots of interest such as movie theatres, shopping malls,

parks, amusement parks, games parlours and areas where missing or run

away children frequent should be identified and watched;

(x) scan the recordings of the Closed Circuit Television Cameras installed in the

vicinity of the area from where the child was reported missing and on all

possible routes and transit destination points like bus stands, railway stations,

and other places;

(xi) inquire from under construction sites, unused buildings, hospitals, and clinics,

childline services, and other local outreach workers, railway police, and other

places;

(xii) details of missing children should be sent to the District Crime Record Bureaus

of the neighbouring States and Station House Officers (SHOs) of the bordering

police stations including in-charge of all police posts in their jurisdiction and

shall conduct regular interaction with the concerned so that follow up action is

ensured.

(5) Where a child cannot be traced within a period of four months, the investigation of

the case shall be transferred to the Anti -Human Trafficking Unit in the District which

shall make reports every three months to the District Legal Services Authority

regarding the progress made in the investigation.

¨É½þÉ®úÉ¹]Åõ ¶ÉÉºÉxÉ ®úÉVÉ{ÉjÉ +ºÉÉvÉÉ®úhÉ ¦ÉÉMÉ SÉÉ®ú-+ö, ¨ÉÉSÉÇ 14, 2018/¡òÉ±MÉÖxÉ 23, ¶ÉEäò 1939

463

(6) When a child is traced:

(i) he shall be produced before the Board or the Committee or the Children’s Court,

as the case may be, for appropriate directions;

(ii) the police shall send a report to the District Legal Services Authority which shall

provide counselling and support services to the child and the family; and

(iii) the police shall conduct an inquiry whether the child has been subjected to any

offence under the Act or any other law and if so, proceed accordingly.

(7) The Central Government or the State Government may develop appropriate

Standard Operating Procedures for the manner of inquiry in cases of missing

children to give effect to these rules.

96. Non-Compliance of the Act and the Rules: If any officer or institution, statutory

body etc., fails to comply with the provisions of the Act or the Rules framed thereunder,

the State Government may take action against such officer or institution, statutory body,

etc. after due inquiry and simultaneously make alternative arrangements for discharge

of functions for effective implementation of the Act.

464

¨É½þÉ®úÉ¹]Åõ ¶ÉÉºÉxÉ ®úÉVÉ{ÉjÉ +ºÉÉvÉÉ®úhÉ ¦ÉÉMÉ SÉÉ®ú-+ö, ¨ÉÉSÉÇ 14, 2018/¡òÉ±MÉÖxÉ 23, ¶ÉEäò 1939

FORM 1

[See rules 8 (1), 8 (5)]

SOCIAL BACKGROUND REPORT- (To be submitted by Child Welfare Police Officer)

Submitted before the Juvenile Justice Board ------------------------------on Date------------

FIR/DD No ...................................... U/ Sections----------------

Date & Time of FIR/ DD..........................

Police Station ..........................................

District..................................................

Name of Inspection Officer...........................................

Name of CWPO......................................

Details of Child in Conflict with Law (CCL)

1. Name of the Child -------------------------------------

Other commonly referred name................................................

2. Name of Father/Mother/Guardians .....................................

3. Age/ Date of birth of Child ................................................

4. Address..............................................................................

Other Details of the Child in Conflict with Law

5. Religion

(i) Hindu (OBC/ NT/ SC/ ST etc.)

(ii) Muslim/ Christian/ Others (pl. specify)

6. Whether child has any disability: Yes/No

(i) Physical disability

(ii) Visual Impairment

(iii) Hearing Impairment

(ii) Intellectual Impairment

(iv) Others (please specify)

7. Family Details:

Staying with whom:--------------------------------------------------------------------------------------------

------

¨É½þÉ®úÉ¹]Åõ ¶ÉÉºÉxÉ ®úÉVÉ{ÉjÉ +ºÉÉvÉÉ®úhÉ ¦ÉÉMÉ SÉÉ®ú-+ö, ¨ÉÉSÉÇ 14, 2018/¡òÉ±MÉÖxÉ 23, ¶ÉEäò 1939

465

Sr.

No.

(1)

Name and

Relationship

(2)

Age

(3)

Sex

(4)

Education

(5)

Occupation

(6)

Income

(7)

Health

status

(8)

History

Mental

Illness

(if any)

(9)

Addiction

(if any)

(10)

8. Reasons for leaving home (if left home) .....................................................

9. Whether there is a history of involvement of family members in offences, if any

10. Habits of the child

i) Smoking i) Watching TV/movies

ii) Alcohol consumption

ii) Playing indoor/ outdoor games

iii) Drug use (specify)

iii) Reading books

iv) Gambling iv) Drawing/painting/acting/singing

v) Begging v) Any other

vi) Any other (mobile games, internet surfing, etc.)

11. Employment Details, if any........................................

12. Details of income utilization:

(i) Sent to family to meet family need

(ii) Used by self for:

a) For dress materials

Yes/No

b) For gambling

Yes/No

c) For alcohol

Yes/No

d) For drug

Yes/No

e) For smoking

Yes/No

f) Savings

Yes/No

g) Electronic gadgets

Yes/No

iii) Spent for peer group

Yes/No

Yes

466

¨É½þÉ®úÉ¹]Åõ ¶ÉÉºÉxÉ ®úÉVÉ{ÉjÉ +ºÉÉvÉÉ®úhÉ ¦ÉÉMÉ SÉÉ®ú-+ö, ¨ÉÉSÉÇ 14, 2018/¡òÉ±MÉÖxÉ 23, ¶ÉEäò 1939

13. The details of education of the child:

(i) Illiterate

(ii) Studied up to standard (tick mark the appropriate one)

Studied up to 5^th / up to 8th / up to 10^th / above 10^th/above 12^th

(iii) Religious schools- Madrassa, Ved Pathshala, etc.

14. Currently studying in...................

15. The details of the school in which studied last:

(i) Corporation/Municipal/Panchayat

(ii) Government/SC Welfare School/BC Welfare School

(iii) Private management

(iv) School under National Child Labour Project (NCLP)

16. Vocational training (including mechanic, electrician, etc.), if any

.............................................

17. Majority of the friends are

(i) Educated

(ii) Illiterate

(iii) The same age group

(iv) Older in age

(v) Younger in age

(vi) Same sex

(vii) Opposite sex

(viii) Addicts

(ix) With criminal background

18. Whether the child has been subjected to any form of abuse: Yes/No

Sr.

No.

Type of Abuse

Please Specify

Verbal Abuse- parents/siblings/

employers/others

Physical abuse

Sexual abuse parents/siblings/

Employers/others

Others

¨É½þÉ®úÉ¹]Åõ ¶ÉÉºÉxÉ ®úÉVÉ{ÉjÉ +ºÉÉvÉÉ®úhÉ ¦ÉÉMÉ SÉÉ®ú-+ö, ¨ÉÉSÉÇ 14, 2018/¡òÉ±MÉÖxÉ 23, ¶ÉEäò 1939

467

19. Whether the child is a victim of any offence:

if Yes specify

20. Whether the child is used by any gangs or adults or group of adults or has been

used for drug peddling:

21. Reason for alleged offence such as parental neglect or over protection, peer group

influence etc. ................................................................

22. Circumstances in which the child was apprehended---------------------------------

23. Details of articles recovered from the child--------------------------------------------

24. Alleged role of the child in the offence-------------------------------------------------

25. Suggestions of Child Welfare Police Officer.............................................................

........................................................................

Signed by

Child Welfare Police Officer

Designation-

Badge no.-

Further Procedure to be taken

Child to be produced immediately before Juvenile Justice Board/ Child to be produced

before Juvenile Justice Board with Charge sheet

Signed By

Principal Magistrate

Member1/ Member2

Yes

468

¨É½þÉ®úÉ¹]Åõ ¶ÉÉºÉxÉ ®úÉVÉ{ÉjÉ +ºÉÉvÉÉ®úhÉ ¦ÉÉMÉ SÉÉ®ú-+ö, ¨ÉÉSÉÇ 14, 2018/¡òÉ±MÉÖxÉ 23, ¶ÉEäò 1939

FORM 2

[See rules 8 (7)]

UNDERTAKING BY THE PARENT OR GUARDIAN OR FIT PERSON GIVEN INTERIM

CUSTODY PENDING INQUIRY.

Whereas I,

.................... (Name) resident of House no.......... Street

...............

Village/Town..................District............State...........do hereby declare that I am willing to

take charge of (name of the child).......... aged......... under the orders of the Board

............... subject to the following terms and conditions:

1. That I have annexed true, correct and authentic identification and address proof of

myself.

2. That I undertake to produce him/her before the Board as and when required.

3. That I shall do my best for the welfare and education of the child as long as he/ she

remains in my charge and shall make proper provision for his/her maintenance.

4. That in the event of his/her illness, he/she shall have proper medical attention in the

nearest hospital and a report of it followed by a fitness certificate shall be submitted

before the Board.

5. That I shall do my best to ensure that the child will not be subjected to any form of

abuse/ neglect or exploitation

6. That if his/her conduct requires further supervision or care and protection, I shall at

once inform the Board.

7. That if the child goes out of my charge or control, I shall immediately inform the Board.

Date this ......................day of ................20

Signature of person executing the Undertaking/ Bond

(Signed before me)

Juvenile Justice Board

¨É½þÉ®úÉ¹]Åõ ¶ÉÉºÉxÉ ®úÉVÉ{ÉjÉ +ºÉÉvÉÉ®úhÉ ¦ÉÉMÉ SÉÉ®ú-+ö, ¨ÉÉSÉÇ 14, 2018/¡òÉ±MÉÖxÉ 23, ¶ÉEäò 1939

469

FORM 3

[See rules 10(A) (1)(iii)]

SUPERVISION ORDER

When the child is placed under the care of a fit person/fit institution/Probation Officer

pending inquiry FIR/DD No. ......... of......... 20...........Police Station............

Whereas ............. (name of the child) is alleged to have committed an offence and is

placed under the care of (Name)............... (address)..................on executing a bond by the

said ........................ and the Board is satisfied that it is expedient to deal with the said child

by making an order placing him/her under supervision.

It is hereby ordered that the said child be placed under the supervision of ......................for

a period of.......................subject to the following conditions:

1. That the child shall reside at.................for a period of............and shall be produced

before the Board as and when directed.

2. That the child shall not be allowed to quit the district jurisdiction of ...........without the

permission of the Board.

3. That the child shall not be allowed to associate with such person who shall negatively

influence the child.

4. That the person under whose care the child is placed shall arrange for the proper

care, education and welfare of the child.

5. That the preventive measures will be taken by the person under whose care the child

is placed to see that the child does not commit any offence punishable by any law in

India.

6. That the child shall be prevented from taking narcotic drugs or psychotropic

substances or any other intoxicants. The person under whose supervision the child is

placed shall report any such act of the child to the Board.

Dated this…...........day of.................... 20........

(Signature)

Principal Magistrate/ Member Juvenile JusticeBoard

Note: Additional, conditions, if any may be inserted by the Juvenile Justice Board.

470

¨É½þÉ®úÉ¹]Åõ ¶ÉÉºÉxÉ ®úÉVÉ{ÉjÉ +ºÉÉvÉÉ®úhÉ ¦ÉÉMÉ SÉÉ®ú-+ö, ¨ÉÉSÉÇ 14, 2018/¡òÉ±MÉÖxÉ 23, ¶ÉEäò 1939

FORM 4

[See rules 10(A) (1)(iv)]

ORDER OF PLACING A CHILD IN CHILD CARE INSTITUTION PENDING INQUIRY

The Officer in charge

Whereas

the............day

of..........20.......,

..........(Name

the

child),

son/

daughter/under the guardianship of....................aged...........,residing at .............. alleged to

be involved in FIR/DD No. ........... Police Station ............is ordered by the Juvenile

Justice Board to be kept in the Child Care Institution (Observation Home/ Place of

Safety) namely .......... for a period of ........... .

This is to authorize and require you to receive the said child into your charge, and to

keep him in the Child Care Institution (Observation Home/ Place of Safety)............. and

to produce the child as and when directed by the Board, for the aforesaid order to be

carried into execution according to law.

Next date of hearing................

Given under my hand and the seal of Juvenile Justice Board

This................. Day of.............. 20............

(Signature)

Principal Magistrate/Member Juvenile Justice Board

¨É½þÉ®úÉ¹]Åõ ¶ÉÉºÉxÉ ®úÉVÉ{ÉjÉ +ºÉÉvÉÉ®úhÉ ¦ÉÉMÉ SÉÉ®ú-+ö, ¨ÉÉSÉÇ 14, 2018/¡òÉ±MÉÖxÉ 23, ¶ÉEäò 1939

471

FORM 5

[See rules 10 (A)(2)]

ORDER FOR SOCIAL INVESTIGATION REPORT

FIR No.............................

U/Sections.......................

Police Station.........................

To,

Probation

Officer/

Person

in-charge

Voluntary

Non-Governmental

Organization/Social Worker

Whereas ...........(Name of the Child), son/daughter of......... age ..........residing

at......................, has been produced before the Board.

You are hereby directed to enquire into the social antecedents, family background and

circumstances of the alleged offence by the said child and submit your social

investigation report on or before ............or within such time as allowed to you by the

Board.

You are also hereby directed to consult an expert in child psychology, psychiatric

treatment or counselling or any other expert for their expert opinion if necessary and

submit such report along with your Social Investigation Report.

Dated this ...........day of .............20..............

(Signature)

Principal Magistrate or Member

Juvenile Justice Board.

472

¨É½þÉ®úÉ¹]Åõ ¶ÉÉºÉxÉ ®úÉVÉ{ÉjÉ +ºÉÉvÉÉ®úhÉ ¦ÉÉMÉ SÉÉ®ú-+ö, ¨ÉÉSÉÇ 14, 2018/¡òÉ±MÉÖxÉ 23, ¶ÉEäò 1939

FORM 6

[See rules 10 (A)(9), 11 (2), 66 (1), 66 (3)(i)]

SOCIAL INVESTIGATION REPORT FOR CHILDREN IN CONFLICT WITH LAW

Sr. No...........

Submitted to the Juvenile Justice Board............................ (address).

Probation Officer/ Voluntary/Non-Governmental Organization........... (Name of the

person)

FIR No............................

Under sections.................

Police Station..................

Nature of offence alleged:

Petty

Serious

Heinous

1.Name...............................................................................

2. Age/Date/Year of birth......................................................

3. Sex...............................

4. Caste...........................

5. Religion........................

6. Father’s Name.............................................................

7. Mother’s Name ...........................................................

8. Guardian’s Name.........................................................

9. Permanent Address.....................................................

10. Landmark of the address............................................

11. Address of last residence............................................

12. Contact no. of father/mother/family member...................................

13. Whether child has any disability: Yes/No

(i) Physical disability

(ii) Visual Impairment

(iii) Hearing Impairment

(ii) Intellectual Impairment

(iv) Others (please specify)

(v) Others (please specify)

14. Family Details:

With whom is the child currently residing..........................................

¨É½þÉ®úÉ¹]Åõ ¶ÉÉºÉxÉ ®úÉVÉ{ÉjÉ +ºÉÉvÉÉ®úhÉ ¦ÉÉMÉ SÉÉ®ú-+ö, ¨ÉÉSÉÇ 14, 2018/¡òÉ±MÉÖxÉ 23, ¶ÉEäò 1939

473

Sr.No

(1)

Name and

Relationship

(2)

Age

(3)

Sex

(4)

Educ

ation

(5)

Occupation

(6)

Income

(7)

Health

status

(8)

History

Mental

Illness

(if any)

(9)

Addictions

(if any)

(10)

15. If the child or person is married, name, age and details of spouse and children and

relationship:

..............................................................................................................................

..................................................................................................

16. Relationship among the family members:

i. Father & mother

Cordial/ Non cordial/ Not known

ii. Father & child

Cordial/ Non cordial/ Not known

iii. Mother & child

Cordial/ Non cordial/ Not known

iv. Father & siblings

Cordial/ Non cordial/ Not known

v. Mother & siblings

Cordial/ Non cordial/ Not known

vi. Child & siblings

Cordial/ Non cordial/ Not known

vii. Child & grandparents

(paternal/maternal)

Cordial/ Non cordial/ Not known

17. History of involvement of family members in offences, if any:

Sr.

No.

Relationship

Nature of

Crime

Legal

status of

the case

Arrest if

any

made

Period of

confinement

Punishment

awarded

474

¨É½þÉ®úÉ¹]Åõ ¶ÉÉºÉxÉ ®úÉVÉ{ÉjÉ +ºÉÉvÉÉ®úhÉ ¦ÉÉMÉ SÉÉ®ú-+ö, ¨ÉÉSÉÇ 14, 2018/¡òÉ±MÉÖxÉ 23, ¶ÉEäò 1939

Father

Step father

Mother

Step mother

Brother

Sister

Others

(uncle/

aunty/

grandparents)

18.

Attitude/opinion

towards

religion/religious

practices

child

and

family................................

19. Present living conditions ...........................................................

20. Other factors of importance if any...............................................

21. (i) Habits of the child (Tick as applicable)

a) Smoking

g) Watching TV/movies

b) Alcohol consumption

h) Playing indoor/ outdoor games

c) Drug use (specify)

i) Reading books

d) Gambling

j) Religious activities

e) Begging

k) Drawing/painting/acting/singing

f) Any other (Mobile games, internet surfing, etc.)

l) Any other

ii) Extra-curricular interests...................................................................

iii) Outstanding characteristics and personality traits...............................

iv)

Any

positive/

special

skills,

talents,

habits,

behaviour,

sense

responsibility.................

22. Childs opinion/reaction/experience related to discipline in the home.........................

23. Employment details of the child, if any..........................................

¨É½þÉ®úÉ¹]Åõ ¶ÉÉºÉxÉ ®úÉVÉ{ÉjÉ +ºÉÉvÉÉ®úhÉ ¦ÉÉMÉ SÉÉ®ú-+ö, ¨ÉÉSÉÇ 14, 2018/¡òÉ±MÉÖxÉ 23, ¶ÉEäò 1939

475

24. Details of income utilization and manner of income utilization.........................

25. Work record (reasons for leaving, vocational interests, attitude towards job or

employers)...............................

26. The details of education of the child:

i) Illiterate

ii) Studied up to V Standard

iii) Studied above V Standard but below VIII Standard

iv) Studied above VIII Standard but below X Standard

v) Studied above X/XII Standard

27. Attitude of class-mates towards the child..............................................

28. Attitude of teachers and classmates towards the child...........................

29. The reason for leaving School (tick Yes/No as applicable)

i) Failure in the class last studied

ii) Lack of interest in the school activities

iii) Indifferent attitude of the teachers/unable to understand the subjects

iv) Peer group influence

v) To earn and support the family

vi) Sudden demise of parents

vii) Bullying in school

viii) Rigid school atmosphere

ix) Absenteeism followed by running away from school

x) There is no age appropriate school nearby

xi) Abuse in school

xii) Humiliation in school

xiii) Corporal punishment

xiv) Medium of instruction

(xv) Unable to cope with studies

(xvi) Harsh punishment at home/school due to lack of progress

(xvii) Learning disability, if any

xviii) Others (please specify)

30. The details of the school in which studied last:

i) Corporation/Municipal/Panchayat

ii) Government/SC Welfare School/BC Welfare School

iii) Private management

476

¨É½þÉ®úÉ¹]Åõ ¶ÉÉºÉxÉ ®úÉVÉ{ÉjÉ +ºÉÉvÉÉ®úhÉ ¦ÉÉMÉ SÉÉ®ú-+ö, ¨ÉÉSÉÇ 14, 2018/¡òÉ±MÉÖxÉ 23, ¶ÉEäò 1939

iv) School under National Child Labour Project

(v) Any other (please specify)

31. Vocational training, if any.................................................

32. Majority of the friends are

i) Educated

ii) Illiterate

iii) The same age group

iv) Older in age

v) Younger in age

vi) Same sex

vii) Opposite sex

viii) Addicts

ix) With criminal background

x) Friends from the school

xi) Friends from the neighbourhood/coaching class

xii) Very few friends; loner

33. Attitude of the child towards friends............................................

34. Attitude of friends towards the child...........................................

35. Observations of neighbours towards the child...............................

36. Observations about neighbourhood (to assess the influence of neighbourhood on the

child).....................................................

37. Whether the child has been subjected to any form of abuse, if applicable:

Yes/No

Sr. No Type of abuse

Remarks

Verbal abuse – parents/ siblings / employers /

others , (pl. specify)

Physical abuse(pl. specify)

Sexual abuse parents/siblings/

Employers/others (pl. specify)

Others (pl. specify)

¨É½þÉ®úÉ¹]Åõ ¶ÉÉºÉxÉ ®úÉVÉ{ÉjÉ +ºÉÉvÉÉ®úhÉ ¦ÉÉMÉ SÉÉ®ú-+ö, ¨ÉÉSÉÇ 14, 2018/¡òÉ±MÉÖxÉ 23, ¶ÉEäò 1939

477

38. Whether the child is a victim of any offence:

Yes/No

39. Whether the child is used by any gangs or adults or group of adults or has been

used for drug peddling:

Yes/No

40. Does the child has tendency to run away from home, give details if any: Yes/No

41. Circumstances of apprehension of the child.................................

42. Alleged role of the child in the offence..........................................

43. Reason/Factors for alleged offence:

(i) Parental neglect

(ii) Parental overprotection

(iii) Parents criminal behaviour

(iv) Parents influence (negative)

(v) Peer group influence

(vi) Bad habits (to buy drugs/alcohol)

(vii) Others (pl. specify)

44. Whether the child has been apprehended earlier for any offence, if yes give details

including

stay

child

care

institution

Yes/

...........................................................................................................

45. Previous institutional/case history and individual care plan, if any:

46. Physical appearance of the child:

47. Health condition of the child (including medical examination report, if applicable)

48. Mental condition of the child:

49. Any other remark

50. Home visit/School Visit/any other visit done Yes/No; details if undertaken

RESULT OF INQUIRY

1. Emotional factors ........................................................

2. Physical condition ......................................................

3. Intelligence ...............................................................

4. Social and economic factors......................................

5. Suggestive causes of the problems............................

6. Analysis of the case, including reasons/contributing factors for the offence

7. Opinion of experts consulted....................................

8. Recommendation for follow up regarding bail/rehabilitation by Probation Officer/Child

Welfare Officer......................................................

478

¨É½þÉ®úÉ¹]Åõ ¶ÉÉºÉxÉ ®úÉVÉ{ÉjÉ +ºÉÉvÉÉ®úhÉ ¦ÉÉMÉ SÉÉ®ú-+ö, ¨ÉÉSÉÇ 14, 2018/¡òÉ±MÉÖxÉ 23, ¶ÉEäò 1939

FORM 7

[See rules 11(3), 13(7)(vi), 13(8)(ii), 19(3), 19(16), 21 (ii), 64 (6) (vii), 64 (6) (x), 71 (I) (3)]

INDIVIDUAL CARE PLAN

Child in Conflict with Law/ Child in Need of Care and Protection

(Tick whichever is applicable)

Name of Case Worker/Child Welfare Officer/Probation officer......................

Date of preparing the Individual Care Plan ..............................................

Case/Profile No...............of 20.........................

U/ Section, applicable in case of child in need of care and protection

.......................................

FIR No...........................................

U/Sections (Type of offence), applicable in case of Children in Conflict with Law..........

Police Station...................................................

Address of the Board or the Committee.............................................

Admission No.(if child is in an institution)............................................

Date of Admission (if child is in an institution).....................................

Stay of the child (Fill as applicable)

(i) Short term (up to six months) .........

(ii) Medium Term (six months to one year) ..........

(iii) Long term (more than 1 year) ..........

Date of first production or appearance before the Board ......................................

Date of Release on Bail.........................................

A. PERSONAL DETAILS (to be provided by child/parent/both on admission of the child

in the institution)

1. Name of the Child...........................

2. Age/Date of Birth...........................

3. Sex: Male/Female..........................

4. Fathers name:..............................

5. Mothers name..............................

6. Nationality....................................

7. Religion.......................................

8. Caste..........................................

9. Language spoken........................

10. Level of Education.......................................................

480

¨É½þÉ®úÉ¹]Åõ ¶ÉÉºÉxÉ ®úÉVÉ{ÉjÉ +ºÉÉvÉÉ®úhÉ ¦ÉÉMÉ SÉÉ®ú-+ö, ¨ÉÉSÉÇ 14, 2018/¡òÉ±MÉÖxÉ 23, ¶ÉEäò 1939

11. Details of Savings Account of the child, if any..............................

12. Details of child’s earnings and belongings, if any.........................

13. Details of awards/rewards received by the child, if any...................

14. Based on the results of Case History, Social Investigation report and interaction with

the child, give details on following areas of concern and interventions required, if any;

details if child with disability and special needs, if any

Sr.