¨É½þÉ®úɹ]Åõ ¶ÉɺÉxÉ ®úÉVÉ{ÉjÉ +ºÉÉvÉÉ®úhÉ ¦ÉÉMÉ SÉÉ®ú-+, BÊ|É±É 16, 2018/SÉèjÉ 26, ¶ÉEäò 1940

1

MÉÞ½þ ʴɦÉÉMÉ

¨ÉÉnùÉ¨É EòɨÉÉ ¨ÉÉMÉÇ, ½ÖþiÉÉi¨ÉÉ ®úÉVÉMÉÖ°ü SÉÉèEò, ¨ÉÆjÉɱɪÉ, ¨ÉÖƤÉ<Ç 400 032, ÊnùxÉÉÆEò 16 BÊ|É±É 2018

+ÊvɺÉÚSÉxÉÉ

EòÉ®úÉMÉÞ½þ +ÊvÉÊxɪɨÉ, 1984.

Gò¨ÉÉÆEò B¨É+ɪÉBºÉ. 1316/|É.Gò.669/16/{ÉÒ+É®úBºÉ-3.----EòÉ®úÉMÉÞ½þ +ÊvÉÊxÉªÉ¨É (1894 SÉÉ 9) ½þÉ ¨É½þÉ®úɹ]Åõ ®úÉVªÉÉºÉ ±ÉÉMÉÚ +ºÉiÉÉxÉÉ,

iªÉÉSªÉÉ Eò±É¨É 59 SÉä JÉÆb÷ (5) ´É (28) ªÉÉuùÉ®äú |ÉnùÉxÉ Eò®úhªÉÉiÉ +ɱÉ䱪ÉÉ +ÊvÉEòÉ®úÉÆSÉÉ +ÉÊhÉ iªÉɤÉɤÉiÉÒiÉ iªÉÉºÉ ºÉ¨ÉlÉÇ Eò®úhÉÉ­ªÉÉ <iÉ®ú ºÉ´ÉÇ

+ÊvÉEòÉ®úÉÆSÉÉ ´ÉÉ{É®ú Eò°üxÉ, ¨É½þÉ®úɹ]Åõ ¶ÉɺÉxÉ, ªÉÉuùÉ®äú ¨É½þÉ®úɹ]Åõ EòÉ®úÉMÉÞ½þ (¨ÉÖƤÉ<Ç ºÉÆÊSÉiÉ ´É +ʦɴÉSÉxÉ ®úVÉÉ) ÊxɪɨÉ, 1959 ªÉÉiÉ +ÉhÉJÉÒ ºÉÖvÉÉ®úhÉÉ

Eò®úhªÉɺÉÉ`öÒ {ÉÖføÒ±É ÊxÉªÉ¨É Eò®úÒiÉ +ɽäþ :---

1.

ªÉÉ ÊxɪɨÉÉÆxÉÉ, ¨É½þÉ®úɹ]Åõ EòÉ®úÉMÉÞ½þ (¨ÉÖƤÉ<Ç ºÉÆÊSÉiÉ ´É +ʦɴÉSÉxÉ ®úVÉÉ) (ºÉÖvÉÉ®úhÉÉ) ÊxɪɨÉ, 2018 +ºÉä ¨½þhÉÉ´Éä.

1 ¨ÉÖJªÉ ÊxɪɨÉÉSªÉÉ ÊxÉªÉ¨É 1 xÉÆiÉ®ú {ÉÖføÒ±É ÊxÉªÉ¨É 1-+ ºÉ¨ÉÉʴɹ]õ Eò®úhªÉÉiÉ ªÉä<Ç±É :----

1(+) =Êqù¹]äõ :--- EèòtÉÆxÉÉ Ênù±ªÉÉ VÉÉhÉÉ­ªÉÉ ºÉÆÊSÉiÉ ®úVÉÉ ´É +ʦɴÉSÉxÉ ®úVÉÉ ÁÉ ºÉÖvÉÉ®úÉi¨ÉEò ºÉä´ÉÉÆSªÉÉ |ÉMÉiÉÒ¶ÉÒ±É ({ÉÖ®úÉäMÉɨÉÒ)

={ÉɪɪÉÉäVÉxÉÉ +ɽäþiÉ. EèòtɱÉÉ ®úVÉä´É®ú ºÉÉäb÷hªÉÉSÉÒ =Êqù¹]äõ {ÉÖføÒ±É |ɨÉÉhÉä +ɽäþiÉ :---

(+) EèòtɱÉÉ iªÉÉSªÉÉ EòÉè]ÖÆõʤÉEòò VÉÒ´ÉxÉɨÉvÉÒ±É ´É EòÉè]ÖÆõʤÉEò ¤ÉɤÉÓ¶ÉÒ ºÉÉiÉiªÉ ®úÉJÉhÉä ¶ÉCªÉ Eò®úhÉä,

(¤É) ºÉiÉiÉSªÉÉ EòÉ®úÉMÉÞ½þÉiÉÒ±É VÉÒ´ÉxÉÉSªÉÉ ´ÉÉ<Ç]õ {ÉÊ®úhÉɨÉÉÆ{ÉɺÉÚxÉ iªÉÉÆSÉä ®úIÉhÉ Eò®úhÉä,

(Eò) iªÉÉSÉÉ +Éi¨ÉÊ´É·ÉÉºÉ ®úÉJÉhªÉÉºÉ ´É ´ÉÉføÊ´ÉhªÉÉºÉ iªÉÉºÉ ºÉ¨ÉlÉÇ Eò®úhÉä,

(b÷) VÉÒ´ÉxÉɨÉvÉÒ±É Ê´ÉvÉɪÉEò +ÉEòÉÆIÉÉ ´É ºÉGòÒªÉ +É´Éb÷ Ê´ÉEòʺÉiÉ Eò®úhªÉɺÉÉ`öÒ iªÉÉºÉ ºÉ¨ÉlÉÇ Eò®úhÉä.

2.

¨ÉÖJªÉ ÊxɪɨÉÉSªÉÉ ÊxÉªÉ¨É 2 Bä´ÉVÉÒ {ÉÖføÒ±É ÊxÉªÉ¨É nùÉJÉ±É Eò®úhªÉÉiÉ ªÉä<Ç±É :---

2(1) ¨ÉÆVÉÖ®úÒ ´É +{ÉÒ±ÉÒªÉ |ÉÉÊvÉEòÉ®úÒ.---EòÉ®úÉMÉÞ½þ ={ɨɽþÉÊxÉ®úÒIÉEò (|ÉÉnäùʶÉEò) (ªÉÉiÉ ªÉÉ{ÉÖfäø VªÉÉSÉÉ ÊxÉnæù¶É “ ¨ÉÆVÉÖ®úÒ |ÉÉÊvÉEòÉ®úÒ ”

+ºÉÉ Eò®úhªÉÉiÉ +ɱÉÉ +ɽäþ) ½þÉ, ªÉÉ ÊxɪɨÉÉÆxÉÉ +vÉÒxÉ ®úɽÚþxÉ, ʺÉrùÉ{É®úÉvÉÒ `ö®ú±É䱪ÉÉ EèòtÉÆxÉÉ, ºÉÆÊSÉiÉ ®úVÉÉ ¨ÉÆVÉÚ®ú Eò®úhªÉɺÉÉ`öÒ ºÉIɨÉ

|ÉÉÊvÉEòÉ®úÒ +ºÉä±É.

(2) EèòtÉSÉÉ ºÉÆÊSÉiÉ ®úVÉä´É®ú ºÉÉäb÷hªÉÉSÉÉ +VÉÇ, ¨ÉÆVÉÖ®úÒ |ÉÉÊvÉEòÉ­ªÉÉxÉä xÉÉEòÉ®ú±ÉÉ +ºÉä±É iÉ®ú, +{É®ú {ÉÉä±ÉÒºÉ ¨É½þɺÉÆSÉɱÉEò ´É

¨É½þÉÊxÉ®úÒIÉEò, EòÉ®úÉMÉÞ½þ ´É ºÉÖvÉÉ®úºÉä´ÉÉ, ¨É½þÉ®úɹ]Åõ ®úÉVªÉ, {ÉÖhÉä ªÉÉÆSÉäEòbä÷ +{ÉÒ±É nùÉJÉ±É Eò®úiÉÉ ªÉä<DZÉ.

(3) ʺÉrùÉ{É®úÉvÉÒ `ö®ú±É䱪ÉÉ EèòtɺÉ, xÉEòÉ®ú +Énäù¶É |ÉÉ{iÉ ZÉɱªÉÉ{ÉɺÉÚxÉ iÉÒºÉ Ênù´ÉºÉÉÆSªÉÉ +ÉiÉ +{É®ú {ÉÉä±ÉÒºÉ ¨É½þɺÉÆSÉɱÉEò ´É

¨É½þÉÊxÉ®úÒIÉEò, EòÉ®úÉMÉÞ½þ ´É ºÉÖvÉÉ®úºÉä´ÉÉ, ¨É½þÉ®úɹ]Åõ ®úÉVªÉ, {ÉÖhÉä ªÉÉÆSªÉÉEòbä÷ ¨ÉÆVÉÖ®úÒ |ÉÉÊvÉEòÉ­ªÉÉSªÉÉ +Énäù¶ÉÉÊ´É°ürù +{ÉÒ±É nùÉJÉ±É Eò®úiÉÉ ªÉä<Ç±É :

RNI No. MAHBIL /2009/31733

¨É½þÉ®úɹ]Åõ ¶ÉɺÉxÉ ®úÉVÉ{ÉjÉ

+ºÉÉvÉÉ®úhÉ ¦ÉÉMÉ SÉÉ®ú--+

´É¹ÉÇ 4, +ÆEò ú49]

ºÉÉä¨É´ÉÉ®ú, BÊ|É±É 16, 2018/SÉèjÉ 26, ¶ÉEäò 1940

[{ÉÞ¹`äö 26, ËEò¨ÉiÉ : ¯û{ɪÉä 15.00

+ºÉÉvÉÉ®úhÉ Gò¨ÉÉÆEòú 87

|ÉÉÊvÉEÞòiÉ |ÉEòɶÉxÉ

¨É½þÉ®úɹ]Åõ ¶ÉɺÉxÉÉxÉä EåòpùÒªÉ +ÊvÉÊxɪɨÉÉÆx´ÉªÉä iɪÉÉ®ú Eäò±Éä±Éä

(¦ÉÉMÉ BEò, BEò-+ +ÉÊhÉ BEò-±É ªÉÉƨÉvªÉä |ÉʺÉrù Eäò±Éä±Éä ÊxÉªÉ¨É ´É +Énäù¶É ªÉÉÆ´ªÉÊiÉÊ®úCiÉ) ÊxÉªÉ¨É ´É +Énäù¶É.

¦ÉÉMÉ SÉÉ®ú-+--87----1

(1)

2

¨É½þÉ®úɹ]Åõ ¶ÉɺÉxÉ ®úÉVÉ{ÉjÉ +ºÉÉvÉÉ®úhÉ ¦ÉÉMÉ SÉÉ®ú-+, BÊ|É±É 16, 2018/SÉèjÉ 26, ¶ÉEäò 1940

परंतु, अपील Ģािधका-यास, अपीलकत्यार्ने पुरेशा कारणांÎतव अपील वेळेत दाखल केले नËहते

याची खातर्ी पटली असेल तर, तीस िदवसांचा कालावधी समाÃत झाÊयानंतर, अपील दाखल करून घेता

येईल.

(4) अपीलीय Ģािधका-याचा िनणर्य अंितम असेल.

3. मुख्य िनयमांच्या िनयम 3 ऐवजी पुढील िनयम दाखल करण्यात येईलः-

3. कैǏास संिचत रजा केËहा मंजूर करता येईलः-वरील िनयम 2 च्या तरतूदींच्या अधीन राहून,

अपराधिसlj ठरवलेले कैदी, पुढील िनकषांनुसार संिचत रजेसाठी पातर् ठरतीलः-

(अ) एका वषार्पेक्षा अिधक परंतु पाच वषार्पेक्षा अिधक नसेल इतक्या मुदतीची कारावासाची िशक्षा

झालेला कैदी,

(1) िनËवळ एक वषार्चा कारावास पूणर् झाÊयावर संिचत रजेसाठी पातर् ठरेल.

(2) संिचत रजेवरून परत आÊयाच्या िदनांकापासून सहा मिहने िनËवळ कारावास पूणर्

झाÊयानंतर, दुस-यांदा संिचत रजेवर सोडण्यास पातर् ठरेल.

(3) पूवीर् मंजूर केलेÊया संिचत रजेवरून परत आÊयाच्यािदनांकापासून सहा मिहने िनËवळ

कारावास पूणर् झाÊयानंतर पुढील संिचत रजेवर सोडण्यास पातर् असेल.

(4) कैǏास, कॅलȂडर वषार्मध्ये २१ िदवसांपेक्षा अिधक संिचत रजा िदली जाणारनाही.

(ब) पाच वषार्पेक्षा अिधक परंतु चौदा वषार्ंपेक्षा अिधक नसेल इतक्या मुदतीची िशक्षा झालेला कैदी,

(1) दोन वषȃ िनËवळ कारावास पूणर् झाÊयावर संिचत रजेसाठी पातर् ठरेल.

(2) पिहÊयांदा मंजूर केलेÊया संिचत रजेवरून परत आÊयाच्या िदनांकापासून एक वषर् िनËवळ

कारावास पूणर् झाÊयावर दुस-यांदा संिचत रजेवर जाण्यास पातर् ठरेल.

(3) दुस-या वेळी संिचत रजेवरून परत आÊयाच्या िदनांकापासून सहा मिहने िनËवळ कारावास

पूणर् झाÊयानंतर ितस-या व त्यापुढील संिचत रजेवर जाण्यासाठी पातर् ठरेल.

(4) त्याच्या कारावासाच्या पिहÊया पाच वषार्च्या कॅलȂडर वषार्मध्ये 21 िदवसांपेक्षा अिधक

आिण त्यानंतर 28 िदवसांपेक्षा अिधक नसेल इतक्या मुदतीसाठी संिचत रजा मंजूर करता

येईल.

(क) चौदा वषार्ंपेक्षा अिधक मुदतीची िशक्षा झालेला कैदी,

(1) तीन वषȃ िनËवळ कारावास पूणर् झाÊयावर संिचत रजेसाठी पातर् ठरेल.

(2) पिहÊयांदा मंजूर केलेÊया संिचत रजेवरून परत आÊयाच्या िदनांकापासून एक वषर् िनËवळ

कारावास पूणर् झाÊयानंतरदुस-यांदा संिचत रजेसपातर् ठरेल.

(3) दुस-यांदा संिचत रजेवरून वरून परत आÊयाच्या िदनांकापासून सहा मिहन्यांचा िनËवळ

कारावास पूणर् झाÊयानंतर ितस-या व त्यापुढील संिचत रजेस पातर् ठरेल.

(4) कैǏाला त्याच्या कारावासाच्या पिहÊया पाच वषार्ंच्याकॅलȂडर वषार्त 21 िदवसांपेक्षा अिधक

नसेल आिण त्यानंतर 28 िदवसांपेक्षा अिधक नसेल इतक्या मुदतीसाठी संिचत रजा मंजूर

करता येईल.

¨É½þÉ®úɹ]Åõ ¶ÉɺÉxÉ ®úÉVÉ{ÉjÉ +ºÉÉvÉÉ®úhÉ ¦ÉÉMÉ SÉÉ®ú-+, BÊ|É±É 16, 2018/SÉèjÉ 26, ¶ÉEäò 1940

3

टीप : 1- या िनयमातील कारावासाच्या कालावधीत दंडाची रक्कम न भरÊयामुळे देण्यात आलेली

िशक्षा िंकवा िशक्षांचा समावेश होतो.

2- रजेस पातर्ता ठरिवण्याच्या Ģयोजनाथर् िशक्षेची गणना करण्यासाठी, "िशक्षा" याचा अथर्

अपीलावर, िंकवा पुनिर्नरीक्षणावर िंकवा अन्यथा अंितमतः, िनिÌचत करण्यात आलेली

िशक्षा असा आहे आिण यात एक िंकवा एका पेक्षा जाÎत एकूण िशक्षेचासमावेश होतो.

तथापी, Ģत्यक्ष कारावासामध्ये त्या िविशÍट Ģकरणात भोगलेÊया िशक्षेच्या कालावधीतील

वजावटीचा समावेश असेल.

3- कैǏाला संिचत रजेवर सोडण्यास मंजूरी देणारा आदेश, असा आदेश िदÊयाच्या

िदनांकापासून दोन मिहन्यांच्या कालावधीच्या आत त्यावर अंमल न केÊयास, वैधराहणार

नाही. तथापी, मंजूरी देणा-या Ģािधका-यास अशी वैधता आणखी दोन मिहन्यांसाठी वाढिवता

येईल.

4- कारागृहात, िवहीत नमुन्यात नȗदवही ठेवण्यात येईल, ज्यात रजेसाठी पातर् असणा-या सवर्

कैǏांच्या Ģकरणांचा, ते अशा रजेस पातर् ठरतील अशा िदनांकाच्या तीन मिहने आधीच

आगाऊ नȗद असेल, संबंधीत कैǏाच्या वृDŽकात या संबंधातील योग्य नȗद घेण्यात येईल.

4. मुख्य िनयमाच्या िनयम 4 ऐवजी पुढील िनयम दाखल करण्यात येईलः-

4. संिचत रजेसाठी पातर्ताः- खालील Ģवगार्तील कैदी वगळता इतर भारतीय कैदी, ज्यांचे वािर्षक

वतर्णूक अहवाल चांगले आहेत, ते संिचत रजेसाठी पातर् असतीलः-

(1) सराईत कैदी;

(2) भारतीय दंड संिहतेच्या कलम392 ते 402 (दोन्ही समािवÍट) अंतगर्त अपराधांसाठी दोषी

ठरिवण्यात आलेले कैदी (संबंधीत कलमातील िविनिर्दÍट िशक्षा पूणर् झाÊयानंतर कैदी संिचत

रजेसाठी पातर् ठरू शकतात);

(3) मुंबई दारूबंदी अिधिनयम, 1949 अंतगर्त असलेÊया अपराधांतगर्त दोषी असणारे

कैदी(संबंधीत कलमातील िविनिर्दÍट िशक्षा पूणर् झाÊयानंतर कैदी संिचत रजेसाठी पातर् ठरू

शकतात);

(4) सहाÈयक पोिलस आयुक्तांǎारे पोिलस आयुक्तालयाच्या क्षेतर्ात आिण इतरतर्, पोिलस उप-

अधीक्षक यांच्याǎारे सावर्जिनक शांतता कारणाÎतव ज्यांच्या सुटकेची िशफ़ारस करण्यात आलेली

नाही, असे कैदी;

(5) कारागृह अधीक्षकांच्या मते, गुन्हेगारी वृDŽीकडे कल असणारे कैदी;

(6) कारागृह अधीक्षकांच्या मते ज्यांचे काम व वतर्न समाधानकारक नाही, असे कैदी;

(7) रत्नािगरी िवशेष कारागृहात बंदीवासात असलेले कैदी (कारागृह सेवांसाठी त्या कारागृहात

Îथानांतरीत करण्यात आलेÊया कैǏांËयितरीक्त इतर);

(8) संिचत रजेसाठी राज्य सरकारची पूवर् परवानगी घेतली असÊया खेरीज; राजकीय हेतूने Ëयक्ती

िंकवा मालमDŽेिवरूlj करण्यात आलेÊया अपराधासाठी (संबंधीत कलमातील िविनिर्दÍट िशक्षा पूणर्

झाÊयानंतर कैदी संिचत रजेसाठी पातर् ठरू शकतील) दोषी असणारे कैदी;

4

¨É½þÉ®úɹ]Åõ ¶ÉɺÉxÉ ®úÉVÉ{ÉjÉ +ºÉÉvÉÉ®úhÉ ¦ÉÉMÉ SÉÉ®ú-+, BÊ|É±É 16, 2018/SÉèjÉ 26, ¶ÉEäò 1940

(9) राज्य सरकारने ज्यांना सोडण्यास परवानगी िदलेली नाही असे कैदी िंकवा कैǏांचा Ģवगर् िंकवा

ज्यांचे Ģकरण राज्य सरकारकडे सादर करण्याचे आदेश देण्यात आले आहेत, असे कैदी;

(10) कायदेशीर कोठडीतून पळून गेलेले िंकवा पळून जाण्याचा Ģयत्न केलेले िंकवा अिभवचन

रजेवर िंकवा संिचत रजेवर सुटका झाÊयानंतर िविहत िदनांकास परत येण्यास कोणत्याही पljतीने

कसूर केली असेल, असे कैदी;

(11) सावर्जिनक शांततेला ज्या कैǏांच्या हजर असण्यामुळे धोका उत्पन्न होतो िंकवा अन्यथा बाधा

पोहचते असे समजले जात असेल िंकवा ज्यांच्यािवरूlj िजÊहा दंडािधकारी व पोिलस अधीक्षक

यांनी आदेश िदलेले असतील;

(12) जे कैदी धोकादायक समजले जात असतील िंकवा जे कैदी कारागृहामध्ये मारामारी, हÊला,

दंगा, उठाव िंकवा कारागृहातून पळून जाणे यांसारख्या गंभीर गुन्ǩांमध्ये सहभागी असतील िंकवा

ज्या कैǏांनी कारागृह िशÎतीचा गंभीर Îवरूपाचा भंग करण्यात िचथावणी िदÊयाचे आढळून आले

असेलआिण अंमली व मनः Ģभावी पदाथार्ंची तÎकरी करत असÊयाचे आढळून आलेले िंकवा

बलात्कार िंकवा बलात्कारासह हत्या, बलात्काराच्या Ģयत्नासह हत्या याबLjल दोषीअसलेले कैदी,

(संबंधीत कलमातील िविनिर्दÍट िशक्षा पूणर् केÊयानंतर, संिचत रजेसाठी पातर् ठरू शकतील); िवदेशी

कैदी

(13) जे कैदी दरोडा, दहशतवादी कारवाया, राज्यािवरूlj बंड, खंडणीसाठी अपहरण

यांसारख्यागुन्ǩांमध्ये अपराधिसlj ठरवलेले असतील (कैदी, संबंधीत कलमातील िविनिर्दÍट िशक्षा

पूणर् केÊयानंतर, संिचत रजेसाठी पातर् ठरू शकतील);

(14) मृत्यूदंडाची िशक्षा झालेले कैदी;

(15) जे कैदी शांतता व चांगली वागणूक यासाठी हमी देऊ न शकÊयाबLjल अपराधिसlj ठरवलेले

असतील;

(16) जे कैदी मानिसकदृÍǷा आजारी असतील व ज्यांना त्यातून बरे झाÊयाबाबत वैǏकीय

अिधका-याने Ģमाणपतर् िदलेले नसेल;

(17) कȂ दर् शासनाची मान्यता नसेल, तर ज्या कैǏांना कȂ दर् सरकारचा कायर्कारी अिधकार लागू

असलेÊया बाबींसंबंधात केलेÊया कोणत्याही कायǏाचे उÊलंघन केÊयाबLjल अपराधिसlj ठरवलेले

असेल;

(18) ज्याकैǏांची रजेवर मुक्तता केÊयामुळे देशामध्ये इतरतर् वाईट पिरणाम होणार असतील;

(19) ज्या कैǏांची रजेवर मुक्तता केÊयामुळे Îथािनक Îवराज्य संÎथांच्या, िवधानमंडळ आिण

संसदेच्या िनवडणूकीच्या काळामध्ये लागू असलेÊया आचारसंिहतेचा भंग होण्याची शक्यता

असेल;

(20) पोिलसांच्या/ कारागृह अिधका-यांच्या मते संिचत रजेवर फ़रार होण्याची शक्यता आहे असे

कैदी;

(21) बालकांवरील लȅिगक अपराध िंकवा मानवी अपËयापाराबाबतच्या अपराधाबLjल दोषी ठरलेले

कैदी.

¨É½þÉ®úɹ]Åõ ¶ÉɺÉxÉ ®úÉVÉ{ÉjÉ +ºÉÉvÉÉ®úhÉ ¦ÉÉMÉ SÉÉ®ú-+, BÊ|É±É 16, 2018/SÉèjÉ 26, ¶ÉEäò 1940

5

5. मुख्य िनयमाच्या िनयम 5 ऐवजी पुढील िनयम दाखल करण्यात येईलः-

5. िनयम 3 मध्ये िविहत केलेÊया कालावधीमध्ये एखाǏा कैǏास सवर्साधारणपणे संिचत रजा मंजूर

करण्यात येईल.

6. मुख्य िनयमाच्या िनयम 6 ऐवजी, पुढील िनयम दाखल करण्यात येईलः-

6. संिचत रजा िमळिवण्यास इच्छूक असलेÊया कैǏाने, योग्य तो जामीन िदÊयािशवाय त्याला

संिचत रजा मंजूर करण्यात येणार नाही. चांगÊया पूवर् - चािरत्र्याचे त्याचे कुटुंब सदÎय, नातेवाईक,िमतर् िंकवा

त्याच्या Îवगर्ामातील Îथािनक संÎथेचे सदÎय, पोिलस पाटील िंकवा नȗदणीकृत वैǏक Ëयवसायी इच्छूक

असÊयास िंकवा Îवीकाराहायर् असÊयास त्यांना देखील जामीन राहण्याची मुभा देण्यात येईल. मंजूरी

Ģाधीकरण िनिÌचत करील अशा रकमेचा, या िनयमांसोबत जोडण्यात आलेÊया 'नमुना अ' मध्ये नमूद

केÊयानुसार जामीन बंधपतर् करण्यास िनवडण्यात आलेला जामीनदार इच्छुक असला पािहजे;

परंतु, मंजुरी देणा-या Ģािधका-यास, महाराÍटर् खुले कारागृह िनयम, 1971 याच्या िनयम 2 च्या खंड

(ब)

मधील

Ëयाख्येनुसार

खुÊया

कारागृहात

कारावास

भोगत

असलेÊया

कैǏांच्या

बाबतीतजामीनदाराबाबतची अट िशथील करता येईल.

7. मुख्य िनयमाच्या िनयम 8 ऐवजी, पुढील िनयम दाखल करण्यात येईलः-

8. (1) कैदी संिचत रजेसाठी पातर् होण्याच्या दोन मिहने अगोदर, कारागृह अधीक्षक कैǏाला

त्यानुसार कळवील. कैǏाची अशा रजेवर जाण्याची इच्छा असÊयास त्याचे संपूणर् नाव, ज्या

िठकाणीसंिचत रजा Ëयतीत करण्याची त्याची इच्छा असेल त्या िठकाणचा संपूणर् पDŽा, संिचत रजेवरून

त्याला घेणा-या आिण जामीन बंधपतर्देण्यास इच्छुक असणा-या Ëयक्तीचे पूणर् नाव जामीनखतात

ÎपÍटपणे नमूद करून कारागृह अधीक्षकांमाफ़र्त संबंधीत कारागृह उपमहािनरीक्षक यांचेकडे अजर् (दोन

Ģतींत) करील आिण तसेच तो, येण्या- जाण्याचा दोन्ही Ģवासांचा िंकवा एका बाजूचा खचर् करण्याच्या

िÎथतीत आहे िंकवा कसे आिण नसÊयास, अशा Ģवासासाठी त्याला आवÌयक अशा खचार्ची रक्कम

देखील त्यात नमूद करील.

(2) उप- िनयम (1) खालील अजर् ĢाÃत झाÊयावर, कैदी संिचत रजेवर सोडण्यास Ģथम दशर्नी

हक्कदार नसÊयाखेरीज, कारागृह अधीक्षक तो अजर् त्यास योग्य वाटेल अशा अिभĢायांसह, सहा

िदवसांच्या आत, आयुक्तालयातील संबंधीत सहायक पोिलस आयुक्ताकडे िंकवा यथािÎथती त्या

क्षेतर्ाच्या पोिलस उप अधीक्षकाकडे पाठवील. कैǏांच्या नामिनदȃशन तक्यासह पतर्ाच्या Ģतीवर कारागृह

अधीक्षक, पृÍठांकन करील आिण पृÍठांकन केलेले पतर् व पतर्ाची एक Ģतसंबंधीत कारागृह

उपमहािनरीक्षक यांना पाठवील आिण अशा पृÍठांकनामध्ये, इतर गोÍटींबरोबरच पुढील गोÍटी देखील

नमूद करण्यात येतील-

(क) संबंधीत कैǏाने कारागृहात कमावलेली असेल अशा रकमेसह त्याच्या खाती जमा

असलेली रक्कम,

(ख) येण्या- जाण्याच्या Ģवासासाठी आवÌयक असलेली रक्कम,

(ग) अधीक्षकाला उिचत वाटेल अशी जामीनाबLjलची रक्कम,

6

¨É½þÉ®úɹ]Åõ ¶ÉɺÉxÉ ®úÉVÉ{ÉjÉ +ºÉÉvÉÉ®úhÉ ¦ÉÉMÉ SÉÉ®ú-+, BÊ|É±É 16, 2018/SÉèjÉ 26, ¶ÉEäò 1940

(घ) ज्या गावामध्ये, तालुक्यामध्ये व िजÊहा आिण राज्यात आपली संिचत रजा उपभोगण्याचे

कैǏाने ĢÎतािवत केले असेल, ते गाव, तालुका, िजÊहा आिण राज्याचे नाव,

(ड) तो ज्या िजÊǩाचा असेल त्या िजÊǩाचे नाव,

(च) ज्या िजÊǩात त्यास दोषी ठरिवण्यात आले होते, त्या िजÊǩाचे नाव.

2 (अ) त्या क्षेतर्ाचे सहायक पोिलस आयुक्त/ यथािÎथती पोिलस उप अधीक्षक यांना त्यांच्या

अिभĢायासोबत, कैदी संिचत रजेवर असताना कैǏाचा ज्याच्या सोबत राहण्याचा हेतू आहे, अशा

नातेवाईकासंबंधातील पुढील मािहती सादर करण्याची िवनंती करण्यात येईलः-

(क) संबंधीत कैǏाशी असलेले त्यांचे नाते,

(ख) संिचत रजेवर असताना कैǏाला ठेऊन घेण्यासअसे नातेवाईक इच्छुक आहेत िंकवा कसे,

(ग) ते (उदा. नातेवाईक) जामीन बंधपतर् िलहून देण्यास इच्छुक आहेत िंकवा कसे.

2 (ब) त्या क्षेतर्ातील सहाÈयक पोिलस आयुक्त/ यथािÎथती, पोिलस उप अधीक्षक यांचेकडून

कैǏाच्या संिचत रजा कालावधीसाठी अहवाल मागवण्यात येईल.

(3) त्या क्षेतर्ाचे सहाÈयक पोिलस आयुक्त/ यथािÎथती, पोिलस उप अधीक्षक, त्यानंतर बावीस

िदवसांच्या आत तो अजर्, त्यांच्या िशफ़ारशींसह संबंधीत कारागृह उपमहािनरीक्षक यांचेकडे सादर करतील.

(4) त्या क्षेतर्ाचे सहाÈयक पोिलस आयुक्त/ यथािÎथती, पोिलस उप अधीक्षक, हे कारागृह उप-

महािनरीक्षक यांना अजर् सादर करण्यापूवीर् कैǏाचे िनवेदन, तो येण्या-जाण्याचािंकवा यथािÎथती एका

वेळच्या Ģवासाचा खचर् करू शकत नाही, असे कोणतेही कारण असÊयास त्याबाबत चौकशी करण्याची

ËयवÎथा करतील, आिण त्यानुसार िशफ़ारस करतील.

(5) संिचत रजेची िशफ़ारस केलेली नसÊयास, त्यासंदभार्त आवÌयक कारणे देण्यात येतील.

(6) उप िनयम (3) खालील िशफ़ारशींसह तो अजर् ĢाÃत झाला असेल तर, रजा मंजूरी Ģािधकारी

सतरा िदवसांच्या आत रजेबाबतच्या अजार्वर िवचार करील व आदेशात िविनिर्दÍट करण्यात आलेÊया

अटींच्या आधारेत्या कैǏाची संिचत रजेवर मुक्तता करण्यासाठी आदेश देईल.

(7) संिचत रजा नामंजूर करताना ज्या कारणांसाठी संिचत रजेची कैǏाची िवनंती फ़ेटाळण्यात

आली असेल ती कारणे त्या कैǏाला कळिवण्यात येतील. अधीक्षक, कैǏाचा अजर् नामंजूर करण्याची कारणे

कळवील आिण आदेशाची Ģत कैǏास यथोिचतिरत्या िदली असÊयाची खातर्ी करील.

(8) मुख्य िनयमांच्या िनयम 10 ऐवजी, पुढील िनयम दाखल करण्यात येतीलः-

10. रजा मंजूरी Ģिधकारी,आवÌयकता भासÊयास, या िनयमांना जोडलेÊया नमुना 'ब' मध्ये कैǏाने

करून िदलेÊया त्याच्या वैयिक्तक बंधपतर्ास िंकवा रोख Ģितभूती- नमुना 'क' मध्ये (कैǏाची खाजगी

रोख आिण वेतनाची रक्कमरोख Ģितभूती Çहणून घेण्यात येईल) घेऊन कैǏास संिचत रजा मंजूर

करील आिण या िनयमांना जोडलेÊयानमुना 'अ' मध्ये जामीनबंधपतर् करून देण्याच्या अधीन राहून

¨É½þÉ®úɹ]Åõ ¶ÉɺÉxÉ ®úÉVÉ{ÉjÉ +ºÉÉvÉÉ®úhÉ ¦ÉÉMÉ SÉÉ®ú-+, BÊ|É±É 16, 2018/SÉèjÉ 26, ¶ÉEäò 1940

7

अशा रजेवर सॊडण्यात येईल. पुढील कोणत्याही िंकवा सवर् शतीर्ंच्या अधीन राहून रजेवर सोडण्यात

येईलः-

(1) उक्त कैदी हा संिचत रजेवरसोडÊयाच्या कालावधी दरÇयान ------ िजÊǩातील/ बृहन्मुंबईतील -

------ तालुक्यात राहील आिण सहाÈयक पोिलस आयुक्त, ------- िंकवा संबंधीत पोिलस उप

अधीक्षक,------- यांच्यािंकवा उक्त सहाÈयक पोिलस आयुक्त िंकवापोिलस उप- अधीक्षक

याबाबतीत िनयुक्त करील अशा अिधका-याच्या परवानगीखेरीज, कैदी उक्त िजÊǩाच्या/

बृहन्मुंबईच्या सीमेबाहेर जाणार नाही,

(2) उक्त कैदीआपले वतर्न चांगले ठेवील आिण भारतामध्ये अंमलात असलेÊया कोणत्याही

कायǏान्वये िंकवा त्याǎारे िशक्षापातर् असलेलाकोणताही अपराध करणार नाही.

(3) उक्त कैदी दुवर्तर्नी लोकांशी संपकर् ठेवणार नाही िंकवा दुराचारी जीवन Ëयतीत करणार नाही.

(4) उक्त कैदी संिचत रजेच्या कालावधी दरÇयान धमार्ंतर करू इिच्छत असÊयास, त्याबाबतीत

सहाÈयक पोिलस आयुक्त/ पोिलस उप अधीक्षक यांना तसेच ज्या कारागृहातून त्याची रजेवर सुटका

करण्यात आली असेल, त्या कारागृहाच्या अधीक्षकास आपÊया इराǏाच्या िकमान सात िदवस

आधी पूवर्सूचना देईल. तसेच त्याचा धमर् वा जे कोणतेही नवीन नाव त्याने धारण करण्याचे ठरिवले

असेल, त्याबाबतची मािहती त्यांना देईल.

(5) उक्त कैदी, संिचत रजेचा कालावधी समाÃत झाÊयावर िनयत िदनांकास ज्या कारागृहातून

त्याला रजेवर सोडण्यात आले असेल त्या कारागृहात Îवतःहून हजर राहील.

(6) उक्त कैदी,संिचत रजेच्या कालावधीत,आठवǹातून दोनदा िंकवा मंजूरी Ģाधीका-याने िदलेÊया

आदेशाĢमाणे संबंधीत पोिलस Îटेशनलाहजेरी देईल.

िंकवा

उक्त कैदी, (1) मध्ये नमूद केलेÊया िठकाणी पोहचÊयावरलगेच सवार्त जवळच्या पोिलस Îटेशनला

वरील Ģमाणे उपिÎथती कळवील आिण त्यानंतर पुढे तशीच हजेरी देईल.

(7) उक्त कैदी, ज्या अपराधाबLjल िसljापराधी ठरली होती, तो अपराध, ज्या िठकाणी घडला होता,

अशा िठकाणी भेट देण्यापासून त्याला मनाई करण्यात येईल िंकवा त्या कैǏाला तेथे जाण्यास

Ģितबंधीत करण्यात येईल.

(8) अशा व इतर अटी या संिचत रजा िंकवा अिभवचन रजेच्या मुक्तता आदेशात नमूद केलेÊया

असतील (यादी -------).

9. मुख्य िनयमांच्या िनयम 11 ऐवजी, पुढील िनयम दाखल करण्यात येतीलः-

11. कैǏास संिचत रजेवर सोडण्यापूवीर् त्याबाबतच्या मुक्तता आदेशावर त्याच्याकडून खालील Ģमाणे

Ģितज्ञापतर् करून घेण्यात येईल-

" मी याǎारे मुक्तता आदेशातील वरील शतीर् मान्य करतो आिण त्यांचे पालन करण्यास संमती देतो

आिण मी असे कबूल करतो/ करते की, या शतीर्ंचे िंकवा त्यांपैकी कोणत्याही शतीर्ंचे माझ्याकडून पालन

करण्यात कसूर झाली तर, रजा मंजूरी Ģािधका-यास मुक्तता आदेश रLj करता येईल आिण मी िदलेली

सुरक्षा ठेव जÃत करता येईल आिण कोणत्याही पोिलस अिधका-यामाफ़र्त वॉरंटिशवाय मला अटक होऊ

शकेल आिण उवर्रीत िशक्षा भोगण्यासाठी माझी कारागृहात रवानगी करण्यात येईल आिण मी आणखी

8

¨É½þÉ®úɹ]Åõ ¶ÉɺÉxÉ ®úÉVÉ{ÉjÉ +ºÉÉvÉÉ®úhÉ ¦ÉÉMÉ SÉÉ®ú-+, BÊ|É±É 16, 2018/SÉèjÉ 26, ¶ÉEäò 1940

असेही कबूल करतो/करते की,या शतीर्ंचे िंकवा त्यांपैकी कोणत्याही शतीर्ंचे मी पालन केले नाही तर मी

अपराधिसljीनंतर कारागृह अिधिनयम, 1984, महाराÍटर् राज्यास लागू असताना, याच्या कलम 51 (ब)

अन्वये दोन वषार्ंपयȊत असू शकेल इतक्या मुदतीच्या कारावासास िंकवा रू. 1000/- पयȊत असू शकेल

इतक्या दंडाच्या िशक्षेस िंकवा दोन्हीही िशक्षेस पातर् असेन. मी आणखी असेही कबूल करतो/करते की, जर

मी संिचत रजेची मुदत संपÊयानंतरिनयत िदनांकास Ģत्यापर्ण करण्यात कसूर केली तर माझ्यावर

भारतीयदंड संिहतेच्या कलम 224 अन्वये खटला भरण्यास मी पातर् असेन."

10. मुख्य िनयमांचा िनयम 13 (संिचत रजा कालावधी वाढिवण्याची तरतूद) वगळण्यात येईल.

11. मुख्य िनयमांच्या िनयम 14 ऐवजी, पुढील िनयम दाखल करण्यात येईलः-

(1) जेËहा कोणत्याही कैǏास संिचत रजेवर सोडण्यात येत असेल तेËहा, त्याला संिचत रजेवर

सोडण्याची सूचना, कारागृह अधीक्षकांǎारे तात्काळ पुढील यंतर्णांना देतील-

(1) संबंधीत कारागृह उपमहािनरीक्षक,

(2) कैदी त्याची/ ितची संिचत रजा ज्या क्षेतर्ात Ëयतीत करणार आहे िंकवा Ëयतीत करण्यास

इिच्छत आहे त्या क्षेतर्ाच्या पोिलस उप अधीक्षक आिण जर कैदी त्याची/ ितची संिचत रजा

आयुक्तालयाच्या क्षेतर्ात Ëयतीत करणार असेल तर, संबंधीत सहाÈयक पोिलस आयुक्त,

(3) ज्या क्षेतर्ात कैǏास िसljापराधी ठरिवण्यात आले त्या क्षेतर्ाच्या पोिलस उप अधीक्षकाकडे;

आिण जर कैǏास आयुक्तालयाच्या क्षेतर्ात िसljापराधी ठरिवण्यात आले असेल तर, संबंधीत

सहाÈयक पोिलस आयुक्ताकडे,

(4) जर कैदी हा मूळचा महाराÍटर् राज्याखेरीज अन्य राज्यातील असेल तर, संबंधीत िजÊǩाच्या

िजÊहादंडािधका-याकडे/ पोिलस अधीक्षकाकडे.

(2) संिचत रजेचा कालावधी समाÃत झाÊयानंतर कैǏाने कारागृह Ģािधका-यांकडे Îवतःला Îवाधीन

केले नसेल तर, मंजूरी Ģािधका-याला, ज्या शतीर्ंवर संिचत रजा मंजूर करण्यात आली त्यापैकी एखाǏा

शतीर्ची पूतर्ता केली नसÊयाबLjल खातर्ी पटली असेल तर, असा संिचत रजा मंजूर करणारा आदेश रLj

करता येईल. असा मंजूरी आदेश रLj केÊयाची सूचना, उप िनयम (1) च्या खंड (दोन), (तीन)व (चार)

यामध्ये िविनिर्दÍट केलेÊया अिधका-यांना तुरूंग अधीक्षक तात्काळ देतील. अशा सूचनेवरून पोिलस

Ģािधकारी, कैǏास अटक करू शकतील, आिण त्याच्या िशक्षेच्या न संपलेÊया भागाकिरता िशक्षा

भोगण्यासाठी त्यास परत पाठवतील.

(3) जर कैदी संिचत रजेवरून परत आला नाही तर, कारागृह Ģािधकारी, राज्य गुन्हे अिभलेख कȂ दर्ाच्या

संकेतÎथळावर त्याचे छायािचतर् व तपशील ठेवतील, आिण राज्य गुन्हे अन्वेषण िवभागास कळवतील

आिण कारागृह Ģाधीकारी, भारतीय दंड संिहतेच्या कलम 224 अन्वये खटला दाखल करील. असे

Ģकरण नȗदिवÊयानंतर जर कैǏास अटक करण्यात आली नाही तर, संबंधीत पोिलस ठाणे, फ़ौजदारी

Ģिकर्या संिहता, 1973 च्या कलम 82 व 83 अन्वये कायर्वाही सुरू करील.

¨É½þÉ®úɹ]Åõ ¶ÉɺÉxÉ ®úÉVÉ{ÉjÉ +ºÉÉvÉÉ®úhÉ ¦ÉÉMÉ SÉÉ®ú-+, BÊ|É±É 16, 2018/SÉèjÉ 26, ¶ÉEäò 1940

9

12. मुख्य िनयमांच्या िनयम 16 ऐवजी पुढील िनयम दाखल करण्यात येईलः-

16. संिचत रजेचा कालावधी हा िशक्षा माफ़ीचा कालावधी Çहणून गणन्यात येईल.

13. मुख्य िनयमांच्यािनयम 19 ऐवजी पुढील िनयम दाखल करण्यात येतीलः-

"19. एखाǏा कैǏास,आकिÎमक अिभवचन रजेवर केËहा सोडता येईल-

1. आकिÎमक अिभवचन रजाः- (क) िवदेशी कैदी तसेचमृत्यूदंडाची िशक्षा झालेले कैदी यांच्या

Ëयितरीक्तइतर कैदी हे िपतृक आजोबा िंकवा आजी/ वडील/ आई/ पती अथवा पत्नी/ मुलगा/

मुलगी/ भाऊ/ बहीण यांच्या मृत्यूĢसंगी आिण मुलगा/ मुलगी/ भाऊ/ बहीण यांच्या िववाहाĢसंगी

14 िदवसांच्या तातडीच्या अिभवचन रजेसाठी पातर् असतील.

परंतु आकिÎमक अिभवचन रजेला कोणतीही मुदतवाढ िदली जाणार नाही.

(ख) िपतृक आजोबा िंकवा आजी/ वडील/ आई/ पती- पत्नी/ मुलगा/ मुलगी/ भाऊ/ बहीण यांच्या

मृत्यूच्या Ģसंगी कारागृह अधीक्षक आिण मुलगा/ मुलगी/ भाऊ/ बहीण यांच्या िववाहासाठी संबंधीत

िवभागीय उपमहािनरीक्षक हे सक्षम Ģाधीकारी असतील. आकिÎमक अिभवचन रजा मंजूरी

Ģाधीकारी, रजा मंजूर करताना पोिलस बंदोबÎतात अथवा कैǏाने केलेला अपराध आिण यापूवीर्च्या

रजेदरÇयानची कैǏाची वतर्णूक िवचारात घेऊन, Îथािनक पोिलस ठाण्यास दररोज हजर होण्याच्या

शतीर्सह अिभवचन रजा मंजूर करावी िंकवा कसे हे ठरवील. पोिलस बंदोबÎताचा खचर्, अिभवचन

रजेवर मुक्त करण्यापूवीर् कैǏाला Îवतःजमा करावा लागेल.

(2) िनयिमत अिभवचन रजा- संिचत रजेसाठी पातर् ठरलेले सवर् कैदी, पुढील कारणांकिरता िनयिमत

अिभवचन रजेसाठी पातर् असतीलः-

क. वडील/ आई/ पती- पत्नी/ मुलगा/ मुलगी यांचे गंभीर आजारपण

ख. पत्नीची Ģसूती (अित सुरक्षेची जोखीम असलेले कैदी वगळून)

ग. घर पडणे, पूर, आग, भूकंप इत्यादी सारख्या नैसिर्गक आपDŽींच्याबाबतीत

परंतु, कैǏाला वर नमूद केलेÊया जवळच्या नातेवाईकांचा मृत्यू वगळून त्याचा मागील

आकिÎमक िंकवा िनयिमत अिभवचन रजेवरून परत आÊयाच्या िदनांकापासून एक वषार्च्या

कालावधीपयȊत आकिÎमक िंकवा िनयिमत अिभवचन रजेवर सोडता येणार नाही.

िनयिमत अिभवचन रजेच्या बाबतीत, अिभवचन रजेच्या िदवसांची मयार्दा पुढील Ģमाणे असेलः-

(क) कैǏाची सरासरी िशक्षा ही, पाच वषार्ंपेक्षा अिधक नसेल तर,

(1) िसljापराधी ठरलेÊया अपराधाखाली कैदी कारागृहात दाखल झाÊयाच्या िदनांकापासून एक वषार्चा

कारावास भोगून पूणर् झाÊयानंतर; परंतु, मागील संिचत रजेवरून परत आÊयाच्या िदनांकापासून सहा

मिहने पूणर् झाÊयानंतरकैǏास िनयिमत अिभवचन रजेवर पिहÊयांदा सोडण्याबाबत िवचार करण्यात

येईल.

(2) मागीलसंिचत रजेवरून अथवा िनयिमत अिभवचन रजेवरून परत आÊयापासून Ģत्यक्ष

कारावासास सहा मिहने पूणर् झाÊयानंतर कैदी पुढीलिनयिमत अिभवचन रजेसाठी पातर् असेल.

10

¨É½þÉ®úɹ]Åõ ¶ÉɺÉxÉ ®úÉVÉ{ÉjÉ +ºÉÉvÉÉ®úhÉ ¦ÉÉMÉ SÉÉ®ú-+, BÊ|É±É 16, 2018/SÉèjÉ 26, ¶ÉEäò 1940

(3) कैदी, वषर्भरात कमाल 45 िदवसांच्या अिभवचन रजेसाठी पातर् असेल; मातर् केवळ अपवादात्मक

पिरिÎथतीत,हा कालावधी तीन वषार्ंतून एकदा 60 िदवसांपयȊत वाढिवता येईल.

(ख) कैǏाची सरासरी िशक्षा ही, पाच वषार्ंपेक्षा अिधक असेल परंतु चौदा वषार्ंपेक्षा अिधक नसेल तर,

(1) िसljापराधी ठरलेÊया अपराधाखाली कैदी कारागृहात दाखल झाÊयाच्या िदनांकापासून दोन वषȃ

कारावास भोगून पूणर् झाÊयानंतर, परंतु मागील संिचत रजेवरून परत आÊयाच्या िदनांकापासून सहा

मिहने झाÊयानंतर कैǏास पिहÊयांदा िनयिमत अिभवचन रजेवर सोडण्यासाठी िवचार करण्यात येईल.

(2) Ģत्यक्ष कारावासास एक वषर् पूणर् झाÊयानंतर आिण मागील संिचत रजेवरून िंकवा िनयिमत

अिभवचन रजेवरून परत आÊयाच्या िदनांकापासून सहा मिहने झाÊयानंतर िनयिमत अिभवचन

रजेसाठी कैदी पातर् असेल.

(3) कैदी, वषर्भरात कमाल 45 िदवसांच्या अिभवचन रजेसाठी पातर् असेल, मातर् केवळ अपवादात्मक

पिरिÎथतीत,हा कालावधी केवळ तीन वषार्ंतून एकदा 60 िदवसांपयȊत वाढवता येईल.

(ग)कैǏास जन्मठेपेची िशक्षा झाली असेल िंकवा सरासरी िशक्षा 14 वषार्ंपेक्षा अिधक असेल तर,

(1) िसljापराधी गुन्ǩांतगर्त तुरूंगात दाखल झाÊयाच्या िदनांकापासून मोजण्यात आलेली कारावासाची

तीन वषȃ पूणर् झाÊयानंतर िनयिमत अिभवचन रजेवर पिहÊयांदा सोडण्यासाठी कैǏाचा िवचार केला

जाईल.

परंतु त्याकिरता बंǏास देण्यात आलेÊया मागील संिचत रजेवरून बंदी कारागृहात दाखल झालेÊया

िदनांकापासून सहा मिहने झालेले असणे आवÌयक आहे.

(2) कैदी,Ģत्यक्ष कारावासाचे एक वषर् संपÊयानंतर पुढील िनयिमत अिभवचन रजेसाठीपातर् असेल

आिण त्यापुढील रजेसाठी मागील संिचत रजेवरून िंकवा िनयिमत अिभवचन रजेवरून परत

आÊयाच्या िदनांकापासून सहा मिहने पूणर् झाÊयानंतर पातर् असेल.

(3) कैदी, वषर्भरात कमाल 45 िदवसांच्या अिभवचन रजेस पातर् असेल, जी फ़क्त अपवादात्मक

पिरिÎथतीत तीन वषार्ंमध्ये एकदा 60 िदवसांपयȊत वाढिवता येईल.

14. मुख्य िनयमातील िनयम 20 ऐवजी पुढील िनयम दाखल करण्यात येईलः-

20. अिभवचन रजा हेĢोत्साहन नाही. त्यामुळे िशक्षा माफ़ीमध्ये गणली जाणार नाही.

15. मुख्य िनयमातील िनयम 22 ऐवजी पुढील िनयम दाखल करण्यात येईलः-

22. (1) अिभवचन रजेसाठी इच्छूक असणारा कोणताही कैदी, सवर्साधारणपणे आपला अजर् या

िनयमांना जोडलेÊया नमुना 'ड' मध्ये (तीन Ģतींत) कारागृह अधीक्षकास सादर करील, जो त्यावर आपला

शेरा नȗदवील आिण एक Ģत कैǏाच्या नामिनदȃशन तक्त्यासह सहा िदवसांच्या आत थेट सक्षम Ģाधीका-

याकडे सादर करील आिण दुसरी Ģत कैदी ज्या क्षेतर्ात त्याच्याअिभवचन रजेचा कालावधी Ëयतीत करणार

आहे, त्या क्षेतर्ाच्या पोिलस उप अधीक्षकास िंकवा असे िठकाण आयुक्तालयाच्या क्षेतर्ात येत असेल तर

संबंधीत सहायक पोिलस आयुक्तांकडे सादर करेल,

¨É½þÉ®úɹ]Åõ ¶ÉɺÉxÉ ®úÉVÉ{ÉjÉ +ºÉÉvÉÉ®úhÉ ¦ÉÉMÉ SÉÉ®ú-+, BÊ|É±É 16, 2018/SÉèjÉ 26, ¶ÉEäò 1940

11

टीपः- खोǷा कारणाÎतव अिभवचन रजेसाठी अजर् करणारे िंकवा सवलतीचा दुरूपयोग करणारे िंकवा जो

अिभवचन रजेच्या कोणत्याही शतीर्ंचा भंग करणारेकैदी, राज्याला ज्या Ģमाणे लागू असेल त्याĢमाणे,

कारागृह अिधिनयम, 1894 च्या कलम 51- ब खालीिशक्षा होण्यासाठी पातर् असेल.

(2) संबंधीत पोिलस उप अधीक्षक िंकवा यथािÎथती सहाÈयक पोिलस आयुक्त, ज्या

कारणाÎतव िंकवा कारणांÎतव अिभवचन रजेवर सोडण्यासाठी अजर् करण्यात आला आहे, ते खरेआहे/ ती

खरी आहेत िंकवा कसे, याची खातर्ी करून घेण्यासाठी तात्काळ चौकशी करील आिण आपला अहवाल

पंधरा िदवसांच्या आत सक्षम Ģािधका-यास सादर करील व त्या अहवालात इतर गोÍटींबरोबरच अिभवचन

रजा मंजूर करण्याची िशफ़ारस केली आहे िंकवा कसे आिण त्याच Ģमाणे कैǏास अिभवचन रजेवर

सोडÊयास शांततेचा भंग होण्याची शक्यता आहे िंकवा कसेहे नमूद करील.

16. मुख्य िनयमाच्या िनयम 23 ऐवजी, पुढील िनयम दाखल करण्यात येईल-

23. अिभवचन रजेसाठीचा अजर् ĢाÃत झाÊयावर, सक्षम Ģािधका-यास, त्याला आवÌयक वाटेल

अशी चौकशी करता येईल आिण त्याला योग्य वाटेल असे आदेश देता येतील. संबंधीत कैǏाला अिभवचन

रजेवर सोडण्यास कोणताही आक्षेप नाही, असे सक्षम Ģाधीका-याच्या िनदशर्नास आले असेल, तर तो िनयम

22 (2) मध्ये नमूद केÊयाĢमाणे संबंधीत पोिलस उप अधीक्षक िंकवा सहाÈयक पोिलस आयुक्त यांचेकडून

चौकशी अहवाल ĢाÃत झाÊयाच्या िदनांकापासून सतरा िदवसांच्या आत कैǏाला अिभवचन रजेवर

सोडण्यासाठी आदेश काढील.

टीपः-(1) पंधरा िदवसांच्या कालावधीत पोिलस चौकशीचा अहवाल सादर करण्याची (जबाबदारी)

संबंधीत पोिलस Ģाधीका-यावर असेल आिण इ- मेल/ फ़ॅक्स यांसारखी इलेक्टर्ॉिनक माध्यमांचा चौकशी

अहवाल पाठिवण्यासाठी वापरण्यात येईल.

(2) अिभवचन रजेसाठी कैǏांनी सादर करण्यात केलेÊया वैǏकीय Ģमाणपतर्ाची पडताळणी आिण

सत्यापन, सावर्जिनक आरोग्य कȂ दर्ाच्या िजÊहा शÊयिचिकत्सक/ वैǏकीय अधीक्षक/ Ģाथिमक आरोग्य

कȂ दर्ातील Îथािनक वैǏकीय अिधका-याǎारे करण्यात येईल.

17. मूळ िनयमांतील िनयम 24 नंतर, पुढील िनयम 24 क समािवÍट करण्यात येईल-

" 24 क. ज्या शतीर्ंच्या अधीनतेने कैǏाला अिभवचन रजा मंजूर करण्यातयेईल, त्या शतीर्-

अिभवचन रजा मंजूर करणा-या Ģाधीका-यास,कैǏाने नमुना 'अ' मध्ये जामीनबंधपतर्, नमुना 'ब' मध्ये

वैयिक्तक जातमुचलका िनÍपािदत करण्याच्या आिण त्यात नमूद केलेÊया सवर् िंकवा कोणत्याही शतीर् आिण

सक्षम Ģािधका-याǎारे िविनिर्दष करण्यात आलेÊया इतर शतीर्ंचे पालन करण्यासाठी असलेÊया संबंधीत

कारागृहाच्या अधीक्षकाǎारे िनिÌचत करण्यात आलेला परतावा योग्य अनामत रकमेच्या (नमुना- 'क')

कैǏाने भरणा करण्याच्या अधीन राहून अिभवचन रजा मंजूर करता येईल;

परंतु गंभीर अपराधासाठी िसljापराधीठरलेÊया कैǏाला जेËहा अिभवचन रजेवर सोडण्यात येईल

तेËहा, कैदी ज्या िठकाणी आपली अिभवचन रजा Ëयितत करण्यास इच्छुक आहे, त्या िठकाणाच्या जवळच्या

पोिलस ठाण्यात आठवǹातून दोनदा िंकवा रजा मंजूर करणा-या Ģािधका-याǎारे आदेश िदÊयाĢमाणे हजेरी

12

¨É½þÉ®úɹ]Åõ ¶ÉɺÉxÉ ®úÉVÉ{ÉjÉ +ºÉÉvÉÉ®úhÉ ¦ÉÉMÉ SÉÉ®ú-+, BÊ|É±É 16, 2018/SÉèjÉ 26, ¶ÉEäò 1940

लावण्याचे िनदेश िंकवा कैǏांना तसे करणे भाग पाडणा-या शतीर्ंचा समावेश अिभवचन रजेच्या आदेशात

करण्यात येईल;

परंतु िनयत िदनांकासतो Îवाधीन न होता, त्याने अिभवचन रजा िनयमांचे उÊलंघन केÊयास

अनामत रक्कम जÃत करण्यात येईल आिण कारागृह Ģाधीकारी भारतीय दंड संिहतेच्या कलम 224 अन्वये

खटला दाखल करील. असा खटला दाखल करण्यात आÊयावर, कैǏास अटक करण्यात न आÊयास,

संबंधीत पोिलस ठाणे फ़ौजदारी Ģिकर्या संिहता, 1973 च्या कलम 82 व 83 अन्वये कायर्वाही सुरू करील.

कैǏाला अिभवचन रजेवर सोडण्यापूवीर्, सुटकेच्या आदेशावरच त्याच्याकडून पुढीलĢमाणे

Ģितज्ञापतर् घेण्यात येईलः-

"मी, याǎारे सुटका आदेशाच्या वरील शतीर्ंचा Îवीकार करीत आहे व त्यांचे पालन करण्याचे मान्य

करत आहेव त्यांचे पालन करण्याचे मान्य करत आहे आिण मी अिभÎवीकृत करतो/करते की, मी जर या

शतीर्ंची िंकवा त्याच्या कोणत्याही भागाची पूतर्ता करण्यात कसूर केली तर रजा मंजूर करणा-या

Ģाधीका-यास सुटकेचा आदेश रLj करता येईल आिण मी भरलेली Ģितभूती रक्कम जÃत करता येईल आिण

कोणत्याही पोिलस अिधका-याǎारे मला वॉरंटिशवाय अटक होऊ शकेल आिण माझ्या िशक्षेचा उवर्रीत भाग

भोगण्यासाठी कारागृहात परत पाठिवण्यात येईल, आिण मी आणखी असेही अिभÎवीकृत करतो/ करते की,

मी जर या शतीर्ंची आिण त्यांच्या कोणत्याही भागाची पूतर्ता करण्यात कसूर केली तर अपराधिसljीनंतर,

महाराÍटर् राज्यास लागू असेल त्याĢमाणे,कारागृह अिधिनयम, 1984, याच्या कलम 51 (ब) खाली दोन

वषार्ंपयȊत असू शकेल इतक्या मुदतीच्या कारावासाची िशक्षा िंकवा रू. 1000/- पयȊत असू शकेल इतक्या

दंडाची िशक्षा यासाठी िंकवा दोन्ही िशक्षांसाठी पातर् असेल. मी आणखी असे अिभÎवीकृत करतो/ करते की,

जर मी अिभवचन रजेचा कालवधी संपÊयानंतर िनयत तारखेस Îवाधीन होण्यात कसूर केली तर, माझ्यावर

भारतीय दंड संिहतेच्या कलम 224 खाली खटला चालिवण्यास पातर् असेन."

24 ख. जर अिभवचन रजेचा आदेश तरतूदींच्या िवरूlj असेल तर, संबंधीत अधीक्षक

आदेशातील िवसंगतीचा उÊलेख करून, रजा मंजूर करणा-या Ģािधका-याकडे आदेश परत पाठवील. रजा

मंजूर करणारा Ģािधकारी, संबंधीत कारागृहाच्या अधीक्षकाǎारे ĢाÃत झालेÊया अशा संदभार्चा पुनःिवचार

करेल.

18.मुख्य िनयमांमधील िनयम 25 (अिभवचन रजेच्या कालावधीत वाढ) वगळण्यात येईल.

19. मुख्य िनयमांच्या िनयम 27 ऐवजी, पुढील िनयम दाखल करण्यात येतील.

(1) ज्या वेळी कोणत्याही कैǏास रजेवर सोडण्यात येईल, त्यावेळी रजेवर सोडÊयाची सूचना, ज्याने

त्यास अिभवचन रजेवर सोडण्याची परवानगी िदली आहे अशा Ģाधीकरणाला, कारागृह अधीक्षकांǎारे

तात्काळ देण्यात येईल आिण त्याच्या Ģती पुढील यंतर्णांकडे पाठिवण्यात येतील-

(क) अपर पोिलस महासंचालक व महािनरीक्षक, कारागृह व सुधारसेवा, महाराÍटर् राज्य, पुणे तसेच

संबंधीत कारागृह उप महािनरीक्षक यांचेकडे,

¨É½þÉ®úɹ]Åõ ¶ÉɺÉxÉ ®úÉVÉ{ÉjÉ +ºÉÉvÉÉ®úhÉ ¦ÉÉMÉ SÉÉ®ú-+, BÊ|É±É 16, 2018/SÉèjÉ 26, ¶ÉEäò 1940

13

(ख) कैदी, ज्या क्षेतर्ात त्याचा/ ितचा अिभवचन रजा कालावधी घालिवण्यास इच्छूक असेल तेथील

संबंधीत उप अधीक्षक िंकवा आयुक्तालयाच्या क्षेतर्ात संबंधीत सहाÈयक पोिलस आयुक्ताकडे,

(2)जेËहा कैदी, अिभवचन रजेचा कालावधी समाÃत झाÊयानंतर Îवतःला कारागृह Ģाधीका-यांच्या

Îवाधीन करणार नाही, तेËहा सक्षम Ģाधीकारी, अशा अिभवचन रजा मंजूरीचे त्याचे आदेश रLj करील आिण

अशी अिभवचन रजा रLj केÊयासंबंधीची सूचना उप िनयम (1) च्या खंड (2) मध्ये िविनिर्दÍट केलेÊया

अिधका-यांना कारागृहाच्या अधीक्षकांǎारे तात्काळ देण्यात येईल. अशी सूचनाĢाÃत झाÊयानंतर, पोिलस

Ģाधीकारी, भारतीय दंड संिहतेच्या कलम 224 अन्वये कैǏास अटक करतील आिण भारतीय दंड संिहतेच्या

कलम 224 अन्वये Ģकरणाची नȗद केÊयानंतर त्यास उवर्रीत िशक्षा भोगण्याकिरता परत पाठिवले जाईल.

जर पोिलसांनी कैǏास अटक केली नाही तर संबंधीत पोिलस, फ़ौजदारी Ģिकर्या संिहता, 1973 च्या कलम

82 व 83 नुसार कायर्वाही करतील.

20. अिधसूचना कर्मांक आरजेएम-2003/Ģ. कर्. 32/पी.आर.एस.-2, िदनांक 23.2.2012 ǎारे अिधसूिचत

केलेली कारागृहे (मुंबई संिचत रजा आिण अिभवचन रजा) (सुधारणा) िनयम, 2012, अिधसूचना कर्मांक

जे. एल. एम.-1013/Ģ. कर्. 115/13/पीआरएस-2, िदनांक 1.12.2015 ǎारे अिधसूिचत केलेली महाराÍटर्

कारागृह (मुंबई संिचत रजा व अिभवचन रजा) (सुधारणा) िनयम, 2015 आिण अिधसूचना कर्मांक

एमआयएस-1316/Ģ. कर्.669/16/पीआरएस-3, िदनांक 26.8.2016 अन्वये अिधसूिचत केलेली महाराÍटर्

कारागृह (मुंबई संिचत रजा व अिभवचन रजा) िनयम, 2016 याǎारे अिधकर्िमत करण्यात येत आहेत.

महाराÍटर्ाचे राज्यपाल यांच्या आदेशानुसार व नावाने,

xÉÉ. ¸ÉÒ. Eò®úÉb÷,

शासनाचे उप सिचव.