(१)

भाग चार-क-३३–१

RNI No. MAHBIL /2009/35527

महाराष्टट्रõ शासन राजपत्र

असाधारण भाग चार-क

वर््ष ९, अंक २२]

बुधवार, मे २४, २०२३/ज््ययेष््ठ ३, शके १९४५

[पृष््ठठे ३०, किंमत : रुपयये ९.००

असाधारण क्रमांक ३३

प्राधिकृत प्रकाशन

महाराष्टट्र शासनाव््यतिरिक्त इतर वैधानिक प्राधिकाऱ््यांनी तययार केलेले

(भाग एक, एक-अ व एक-ल ययांमध््ये प्रसिद्ध केलेले वैधानिक निययम व आदेश ययांव््यतिरिक्त इतर)

वैधानिक निययम व आदेश; ययात भारत सरकार, उच्च न््ययाययालयय, पोलीस आययुक्त, आययुक्त (राज््य उत्पादन शुल्क),

जिल्हादंडाधिकारी व निवडणूक आययोग, निवडणूक न््ययाययाधिकरण, निवडणूक निर््णयय अधिकारी व निवडणूक आययोगाखालील

इतर प्राधिकारी ययांनी तययार केलेले वैधानिक निययम व आदेश ययांचा समावेश होतो.

ELECTION COMMISSION OF INDIA

Nirvachan Sadan, Ashoka Road, 

 

New Delhi 110 001, dated the 15th May, 2023

25 Vaisakha, 1945 (Saka)

    

NOTIFICATION

No. 56/2023/pps-II (NP).— WHEREAS, the Election Commission of India has decided to update

its Notification No.56/2019/PPS-III, dated 23rd September, 2021, as amended from time to time,

specifying the names of recognized National and State Parties and the list of free symbols, issued

in pursuance of paragraph 17 of the Election Symbols (Reservation and Allotment) Order, 1968;

NOW, THEREFORE, in pursuance of paragraph 17 of the Election Symbols (Reservation

and Allotment) Order, 1968, and in supersession of its aforesaid notification No.56/2019/PPS-III,

dated 23rd September, 2021, as amended from time to time, published in the Gazette of India,

Extra-Ordinary, Part-II, Section-3, Sub-Section (iii), the Election Commission of India hereby

specifies the list of National Parties and the Symbols respectively reserved for them and postal

address of their Headquarters as per the table appended below :— 

2

महाराष्टट्र शासन राजपत्र असाधारण भाग चार-क, मे २४, २०२३/ज््ययेष््ठ ३, शके १९४५

NATIONAL PARTIES

Sr.

No.

Name of the Party

Symbol reserved

Address

(1)

(2)

(3)

(4)

1.

Aam Aadmi Party

Broom

206, Rause Avenue, DDU Marg,

New Delhi 110 002

2.

Bahujan Samaj Party

Elephant

[In all States/U.T.s

except in the State

of Assam, where its

candidates will have to

choose a symbol from

out of the list of free

symbols specified by the

Commission]

4, Gurudwara Rakabganj Road,

New Delhi 110 001

3.

Bharatiya Janata Party

Lotus

6-A, Deen Dayal Upadhyaya

Marg, New Delhi 110 002

4.

Communist Party of India

(Marxist)

Hammer, Sickle and

Star

A.K.Gopalan Bhawan,

27-29, Bhai Vir Singh Marg

(Gole Market),

New Delhi 110 001

5.

Indian National Congress

Hand

24, Akbar Road,

New Delhi 110 011

6.

National People’s Party

Book

Plot No.90A, Lachaumiere

District, East Khasi Hills

District, Shillong 793 001

JAYDEB LAHIRI,

Secretary,

Election Commission of India.

महाराष्टट्र शासन राजपत्र असाधारण भाग चार-क, मे २४, २०२३/ज््ययेष््ठ ३, शके १९४५

3

भारत निर््ववाचन आययोग

निर््वाचन सदन, अशोक रोड,

 

नई दिल््लली 110 001, दिनांक

15 मई, 2023

25 वैशाख, 1945 (शक)

 

अधिसूचना

सं. 56/2023/पीीपीीएस-II (एनपीी).—यतः, भारत निर््वाचन आयोग ने अपनीी अधिसूचना सं. 56/2019/पीीपीीएस-III, दिनांक

23 सितंबर, 2021, समय-समय पर यथा-संशोधित, जिसमें निर््वाचन प्रतीीक (आरक्षण और आबंटन) आदेश, 1968 के पैराग्ाफ 17 के

अनुसरण में निर््गत मान्यताप्राप्त राष्ट्रीीय एवं राज््ययीीय दलोों के नाम एवं मुक्त प्रतीकोों कीी सूचीी विनिर््ददिष्ट कीी गई है, को अद्यतनीीकृत करने

का निर््णय लिया है;

अतः, अब, निर््वाचन प्रतीीक (आरक्षण और आबंटन) आदेश, 1968 के पैराग्ाफ 17 के अनुसरण में और भारत के राजपत्र के

असाधारण अंक, भाग-II, खंड-3, उप-खंड (iii) में प्रकाशित अपनीी पूर्वोक्त अधिसूचना सं. 56/2019/पीीपीीएस-III, दिनांक 23

सितंबर, 2021, समय-समय पर यथा-संशोधित, के अधिक्रमण में भारत निर््वाचन आयोग एतद् द्ारा नीीचे संललग््न सारणीी के अनुसार राष्ट्रीीय

दलोों कीी सूचीी और उनके लिए क्रमशः आरक्षित प्रतीीक तथा उनके मुख््ययाललय के डाक पते विनिर््ददिष्ट करता है :—

राष्ट्रीयय

दल

क्रम सं.

राष्ट्रीीय दलल

आरक्षित प्रतीीक

पता

(1)

(2)

(3)

(4)

1.

आम आदमीी पार्टी

झाडू

206, राउज एवेन्यू, डीी.डीी.यू. मार््ग, नई

दिल््लली 110 002 ।

2.

बहुजन समाज पार्टी

हाथीी

सभीी राज््यों और संघ राज्य क्षेत्रों में

(असम राज्य को छोड़कर जहाँ इनके

अभ््ययार्थथियोों को आयोग द्ारा निर््धधाारित

मुक्त निर््वाचन प्रतीकोों कीी सूचीी से कोई

एक प्रतीीक चुनना पडेगा)

4, गुरुद्ारा रकाबगंज रोड,

नई दिल््लली 110 001 ।

3.

भारतीीय जनता पार्टी

कमलल

6-ए, दीन दयालल उपाध्याय मार््ग,

नई दिल््लली 110 002 ।

4.

कम्युनिस्ट पार्टी आफ

इंडिया (मार््क्ससिस्ट)

हथौड़ा, हँसिया और सितारा

ए. के. गोपालन भवन,

27-29, भाई वीीर सिंह मार््ग (गोलल मार््ककिट),

नई दिल््लली 110 001 ।

भाग चार-क-३३–१अ

4

महाराष्टट्र शासन राजपत्र असाधारण भाग चार-क, मे २४, २०२३/ज््ययेष््ठ ३, शके १९४५

क्रम सं.

राष्ट्रीीय दलल

आरक्षित प्रतीीक

पता

(1)

(2)

(3)

(4)

5.

इंडियन नेशनलल काँग्ेस

हाथ

24, अकबर रोड,

नई दिल््लली 110 011 ।

6.

नेशनलल पीीपुल्स पार्टी

किताब

प््ललॉट नं. 90ए, ललाचाउमिरीी जिलला, पूर्वीी खासीी

हिल्स जिलला, शिललांग 793 001 ।

आदेश से,

जययदेव लाहिड़ी,

सचिव,

भारत निर््वाचन आयोग ।

महाराष्टट्र शासन राजपत्र असाधारण भाग चार-क, मे २४, २०२३/ज््ययेष््ठ ३, शके १९४५

5

ELECTION COMMISSION OF INDIA

Nirvachan Sadan, Ashoka Road, 

 

New Delhi 110 001, dated the 15th May, 2023

25 Vaisakha, 1945 (Saka)

    

NOTIFICATION

No. 56/2023/PPS-II (SP).—WHEREAS, the Election Commission of India has decided to update

its Notification No.56/2019/PPS-III, dated 23rd September, 2021, as amended from time to time,

specifying the names of recognized National and State Parties and the list of free symbols, issued

in pursuance of paragraph 17 of the Election Symbols (Reservation and Allotment) Order, 1968;

NOW, THEREFORE, in pursuance of paragraph 17 of the Election Symbols (Reservation and

Allotment) Order, 1968, and in supersession of its aforesaid notification No.56/2019/PPS-III, dated

23rd September, 2021, as amended from time to time, published in the Gazette of India, Extra-

Ordinary, Part-II, Section-3, Sub-Section (iii), the Election Commission of India hereby specifies the

list of State Parties, the State or States in which they are recognized and the Symbols respectively

reserved for them in such State or States and postal address of their Headquarters as per the table

appended below :— 

STATE PARTIES

Sr.

No.

Name of the

State/Union

Territory

Name of the State Party

Symbol

Reserved

Address

(1)

(2)

(3)

(4)

(5)

1.

Andhra

Pradesh

1. Telugu Desam

Bicycle

Telugu Desam Party Office,

N.T.R. Bhavan,

Road No.2, Banjara Hills,

Hyderabad 500 033.

(Telangana)

2. Yuvajana Sramika

Rythu Congress Party

Ceiling Fan

H.No.8-2-269/S/98, Sagar

Society, Road No. 2,

Banjara Hills, Hyderabad- 34,

Telangana 500 034.

2.

Arunachal

Pradesh

1. People’s Party of

Arunachal

Maize

K. Ringu Complex,

G-Extension Road,

Naharlagun 791 110

(Arunachal Pradesh)

2. Janata Dal (Secular)

A Lady

Farmer

carrying Paddy

on her head

5, Safdarjung Lane,

New Delhi 110 003

3. Janata Dal (United)

Arrow

7, Jantar Mantar Road, New

Delhi 110 001.

6

महाराष्टट्र शासन राजपत्र असाधारण भाग चार-क, मे २४, २०२३/ज््ययेष््ठ ३, शके १९४५

Sr.

No.

Name of the

State/Union

Territory

Name of the State Party

Symbol

Reserved

Address

(1)

(2)

(3)

(4)

(5)

3.

Assam

All India United

Democratic Front

Lock & Key

No.3 Friends Path, Hatigaon,

Guwahati 781 038 (Assam)

Asom Gana Parishad

Elephant

Gopinath Bordoloi Road,

Guwahati 781 001

(Assam)

Bodoland Peoples Front

Nangol

Kokrajhar, B.T.C.,

P.O.-Kokrajhar,

Dist. Kokrajhar,

Assam, Pin 783 370

United People’s Party,

Liberal

Tractor

Chalata Kisan

J.D.Road, Ward No.4,

P.O.-Kokrajhar,

District – Kokrajhar, BTAD,

Assam 783 370

4.

Bihar

1. Janata Dal (United)

Arrow

7, Jantar Mantar Road,

New Delhi 110 001

2. Lok Jan Shakti Party *

*Name and Symbol

is Frozen vide

Commission’s Interim

order dated 02.10.2021

in Dispute Case No. 1 of

2021

Bungalow*

12, Janpath,

New Delhi 110 011

3. Rashtriya Janata Dal

Hurricane

Lamp

13, V.P. House, Rafi Marg,

New Delhi 110 001

4. Rashtriya Lok Samta

Party

Ceiling Fan

Mouza – Dhkkanpura,

Mohalla – Mohanpur Punaichak

(Near Hartali Morh), Boring

Kainal Road, Patna,

Bihar 800 001

5. Communist Party of

India (Marxist-Leninist)

(Liberation).

Flag with

Three Stars

U-90, Shakarpur, Delhi 110 092

5.

Chhattisgarh

Janta Congress

Chhattisgarh (J)

Farmer

Ploughing

(within

Square)

Shri Balaji Complex, Near

Gandhi Maidan, Khamtarai,

Raipur, Chhattisgarh 492 001

6.

Goa

1. Maharashtrawadi

Gomantak

Lion

Flat No.102, Block-1, Dukle

Heaven, ST-Inez,

Panaji 403 001

2. Goa Forward Party

Coconut

Sheesh Mahal, 2nd Floor, Office

4, Comba, Margao,

Goa 403 601

महाराष्टट्र शासन राजपत्र असाधारण भाग चार-क, मे २४, २०२३/ज््ययेष््ठ ३, शके १९४५

7

Sr.

No.

Name of the

State/Union

Territory

Name of the State Party

Symbol

Reserved

Address

(1)

(2)

(3)

(4)

(5)

7.

Haryana

1. Indian National

Lok Dal

Spectacles

No. 80, Sector – 9, Chandigarh 160 009

2. Jannayak Janta Party

Key

S.C.O. 20, Second Floor, District

Commercial Centre, Huda

Market, Sector- 56 , Gurugram,

Haryana 122 001

8.

Jammu &

Kashmir

1. Jammu & Kashmir

National Conference

Plough

(i) Sher-e-Kashmir Bhavan,

Residency Road, Jammu

(J&K) 180 001

(ii) Nawai Subh Complex, Zero

Bridge, Srinagar (J&K) 190 001

2. Jammu & Kashmir

National Panthers Party

Bicycle

17, V.P. House, Rafi Marg,

New Delhi 110 001

3. Jammu and Kashmir

People’s Democratic Party

Ink Pot & Pen

2-Emporium Lane, Residency

Road, Srinagar 190 001

9.

Jharkhand

1. AJSU Party

Banana

H-59, Harmu Housing Colony,

PS-Argora, PO-Harmu, Ranchi,

Jharkhand 834 002

Jharkhand Mukti Morcha

Bow & Arrow

Bariatu Road,

Ranchi 834 008 (Jharkhand)

3. Rashtriya Janata Dal

Hurricane

Lamp

13, V.P. House, Rafi Marg,

New Delhi 110 001

10.

Karnataka

Janata Dal (Secular)

A Lady

Farmer

carrying Paddy

on her head

5, Safdarjung Lane,

New Delhi 110 003

11.

Kerala

Janata Dal (Secular)

A Lady Farmer

carrying Paddy

on her head

5, Safdarjung Lane,

New Delhi 110 003

2. Kerala Congress (M)

Two Leaves

State Committee Office, Near

Fire Station, Kottayam

(Kerala) 686 001

3. Indian Union Muslim

League

Ladder

Quaid-e-Millath Manzil,

36 Maraikayar Lebbai Street,

Chennai 600 001, Tamil Nadu

4. Revolutionary

Socialist Party

Spade &

Stoker

37 Ripon Street,

(Muzaffar Ahmed Sarani),

Kolkata 700 016 (West Bengal)

5.Communist Party of

India

Ears of Corn

and Sickle

Ajoy Bhawan, Kotla Marg,

New Delhi 110 002

8

महाराष्टट्र शासन राजपत्र असाधारण भाग चार-क, मे २४, २०२३/ज््ययेष््ठ ३, शके १९४५

Sr.

No.

Name of the

State/Union

Territory

Name of the State Party

Symbol

Reserved

Address

(1)

(2)

(3)

(4)

(5)

12.

Maharashtra

1. Maharashtra

Navnirman Sena

Railway

Engine

Krishna Kunj, M.B.Raut Road,

Shivaji Park, Mumbai 400 028,

Maharashtra.

2. Shiv Sena

Bow and Arrow Anand Ashram, Shree Bhavani

Chowk, Tembhi Naka, Thane

West, Maharashtra 400 601

3. Shiv Sena (Uddhav

Balasaheb Thackrey)#

# Pending Final Order

of the Hon’ble Supreme

Court of India.

Flaming

Torch#

Shivsena Bhavan, Gadkari

Chowk, Dadar, Mumbai 400 028

(Maharashtra).

4. Nationalist Congress

Party

Clock

Bungalow No.-1, Canning Lane

(Ravi Shanker Shukla Lane),

Near Ferozeshah Road,

New Delhi 110 001

13.

Manipur

1. Naga People’s Front

Cock

Post Box No.565, Kohima 797 001,

Nagaland.

2. Janata Dal (United)

Arrow

7, Jantar Mantar Road,

New Delhi 110 001

3. Communist Party of

India

Ears of Corn

and Sickle

Ajoy Bhawan, Kotla Marg,

New Delhi 110 002

14.

Meghalaya

1. United Democratic

Party

Drum

Mawlai Nonglum, Shillong 793 008

(Meghalaya).

2. Hill State People’s

Democratic Party

Lion

Kench’s Trace, Laban,

Shillong 739 004. (Meghalaya).

3. People’s Democratic

Front

Candles

H.No.-7/63, Lachuamiere,

Shilong, Meghalaya 793 001

4. Voice of the People

Party

Winnower

Laitkor, Kynton-U Mon,

Shillong, East Khasi Hills,

Meghalaya 793 021

5. All India Trinamool

Congress

Flowers & Grass 30-B, Harish Chatterjee Street,

Kolkata 700 026 (West Bengal)

15.

Mizoram

1. Mizo National Front

Star

General Headquarters, Zarkawt,

Aizawl (Mizoram)-796 001.

2. Zoram Nationalist

Party

Sun (without

rays)

General Headquarters, Treasury

Square, Aizawl 796 001 (Mizoram).

महाराष्टट्र शासन राजपत्र असाधारण भाग चार-क, मे २४, २०२३/ज््ययेष््ठ ३, शके १९४५

9

Sr.

No.

Name of the

State/Union

Territory

Name of the State Party

Symbol

Reserved

Address

(1)

(2)

(3)

(4)

(5)

16.

Nagaland

1. Naga People’s Front

Cock

Post Box No.565, Kohima 797 001,

Nagaland.

2. Nationalist

Democratic Progressive

Party

Globe

House No. 155(1), Ward No. 4,

Chumukedima, Dimapur,

Nagaland 797 103.

3. Lok Janshakti Party

(Ram Vilas)

Helicopter

23, North Avenue, Duplex Flat,

New Delhi 110 001

4. Nationalist Congress

Party

Clock

Bungalow No.-1, Canning Lane

(Ravi Shanker Shukla Lane),

Near Ferozeshah Road,

New Delhi 110 001

17.

Odisha

Biju Janata Dal

Conch

Naveen Nivas, Aerodrome Gate,

Bhubaneswar 751 009 (Odisha).

18.

Puducherry

All India Anna Dravida

Munnetra Kazhagam

Two Leaves

275, Avvai Shanmugam Salai,

Royapettah, Chennai 600 014

(Tamil Nadu).

All India N.R. Congress

Jug

65/6, East Coast Road, (Next

to Badmavathi Petrol Bunk),

Pakkamudaiyanpet,

Puducherry 605 008

Dravida Munnetra

Kazhagam

Rising Sun

‘Anna Arivalayam’ 268-269,

Anna Salai, Teynampet,

Chennai 600 018 (Tamil Nadu).

19.

Punjab

Shiromani Akali Dal

Scales

Building No.6, Sector-28 B,

Madhya Marg, Chandigarh 160 028.

20.

Rajasthan

Rashtriya Loktantrik

Party

Bottle

Plot No. 26-27, Out of Khasra

No. 170/151, Teja Colony, Near

Sheetla Mata Temple, Manasar,

District-Nagaur, Rajasthan 341 001.

21.

Sikkim

1. Sikkim Democratic

Front

Umbrella

Upper Deorali, Gangtok, East

Sikkim 737 101.

2. Sikkim Krantikari

Morcha

Table Lamp

Convoy Ground,

P.O.-Tadong, Gangtok,

East Sikkim, Sikkim 737 102

भाग चार-क-३३–२

10

महाराष्टट्र शासन राजपत्र असाधारण भाग चार-क, मे २४, २०२३/ज््ययेष््ठ ३, शके १९४५

Sr.

No.

Name of the

State/Union

Territory

Name of the State Party

Symbol

Reserved

Address

(1)

(2)

(3)

(4)

(5)

22.

Tamil Nadu

1. All India Anna

Dravida Munnetra

Kazhagam

Two leaves

275, Avvai Shanmugam Salai,

Royapettah, Chennai 600 014

(Tamil Nadu).

2. Dravida Munnetra

Kazhagam

Rising Sun

‘Anna Arivalayam’ 268-269,

Anna Salai, Teynampet,

Chennai 600 018 (Tamil Nadu).

3. Desiya Murpokku

Dravida Kazhagam

Nagara

125/7, Jawaharlal Nehru Salai,

(100 Ft. Road), Koyambedu,

Chennai 600 107, Tamil Nadu.

4. Communist Party of

India

Ears of Corn

and Sickle

Ajoy Bhawan, Kotla Marg,

New Delhi 110 002

23.

Telangana

1. All India Majlis-E-

Ittehadul Muslimeen

Kite

Darussalam Board, Hyderabad

(Telangana) 500 001.

2. Bharat Rashtra

Samithi

Car

House No. 8-2-220/110/1/3,

Road No.14, Banjara Hills,

Hyderabad, Telangana 500 034

3. Telugu Desam

Bicycle

Telugu Desam Party

Office, N.T.R. Bhavan,

Road No.2, Banjara Hills,

Hyderabad 500 033, (Telangana).

4. Yuvajana Sramika

Rythu Congress Party

Ceiling Fan

H.No.8-2-269/S/98, Sagar

Society, Road No. 2, Banjara

Hills, Hyderabad 500 034,

Telangana.

24.

Tripura

1. Indigenous People’s

Front of Tripura

Dao

Old Kali Bari Road,

Krishnanagar, Agartala 799 001,

Tripura.

2. Tipra Motha Party

Pineapple

Khatian No. 1201, Mouja-

Jirania, Revenue Circle-Jirania,

R.S. Plot No. 1493/7543,

C.S. Plot No. 471, 468/P,

Khumulwng, Tripura 799 035

3. All India Trinamool

Congress

Flowers & Grass 30-B, Harish Chatterjee Street,

Kolkata 700 026 (West Bengal)

25.

Uttar

Pradesh

1. Samajwadi Party

Bicycle

18, Copernicus Lane,

New Delhi 110 001.

2. Apna Dal (Soneylal)

Cup & Saucer

Village - Atrampur Nawabganj,

Post- Atrampur

District- Allahabad,

Uttar Pradesh 229 412.

महाराष्टट्र शासन राजपत्र असाधारण भाग चार-क, मे २४, २०२३/ज््ययेष््ठ ३, शके १९४५

11

Sr.

No.

Name of the

State/Union

Territory

Name of the State Party

Symbol

Reserved

Address

(1)

(2)

(3)

(4)

(5)

26.

West Bengal

1. All India Forward

Bloc

Lion

Netaji Bhavan, T-2235/2,

Ashok Nagar, Faiz Road, Karol

Bagh, New Delhi 110 005

2. All India Trinamool

Congress

Flowers and

Grass

30-B, Harish Chatterjee Street,

Kolkata 700 026 (West Bengal)

JAYDEB LAHIRI,

Secretary,

Election Commission of India.

भाग चार-क-३३–२अ

12

महाराष्टट्र शासन राजपत्र असाधारण भाग चार-क, मे २४, २०२३/ज््ययेष््ठ ३, शके १९४५

भारत निर््ववाचन आययोग

निर््वाचन सदन, अशोक रोड,

नई दिल््लली 110 001, दिनांक

15 मई, 2023

25 वैशाख, 1945 (शक)

अधिसूचना

सं. 56/2023/पीीपीीएस-II (एसपीी).— यतः, भारत निर््वाचन आयोग ने अपनीी अधिसूचना सं. 56/2019/पीीपीीएस-III, दिनांक

23 सितंबर, 2021, समय-समय पर यथा-संशोधित, जिसमें निर््वाचन प्रतीीक (आरक्षण और आबंटन) आदेश, 1968 के पैराग्ाफ 17 के

अनुसरण में निर््गत मान्यताप्राप्त राष्ट्रीीय एवं राज््ययीीय दलोों के नाम एवं मुक्त प्रतीकोों कीी सूचीी विनिर््ददिष्ट कीी गई है, को अद्यतनीीकृत करने

का निर््णय लिया है;

अतः, अब, निर््वाचन प्रतीीक (आरक्षण और आबंटन) आदेश, 1968 के पैराग्ाफ 17 के अनुसरण में और भारत के राजपत्र के

असाधारण अंक, भाग-II, खंड-3, उप-खंड (iii) में प्रकाशित अपनीी पूर्वोक्त अधिसूचना सं. 56/2019/पीीपीीएस-III, दिनांक 23

सितंबर, 2021, समय-समय पर यथा-संशोधित, के अधिक्रमण में भारत निर््वाचन आयोग एतद््द्ववारा नीीचे संललग््न सारणीी के अनुसार

राज््ययीीय दलल, ऐसे राज्य जिनमें उसे/उन््हें मान्यताप्राप्त है/हैं और ऐसे राज्य या राज््यों में उसके/उनके लिए क्रमशः आरक्षित प्रतीीक तथा

उसके/उनके मुख््ययाललय/मुख््ययालयों के डाक पते कीी सूचीी विनिर््ददिष्ट करता है :—

राज््ययीयय दल

क्रम

संख्या

राज्य/संघ राज्य

क्षेत्र का नाम

राज््ययीीय दलल का प्रतीीक

आरक्षित प्रतीीक

पता

(1)

(2)

(3)

(4)

(5)

1

आन्ध्र प्रदेश

1. तेललुगु देशम

साइकिलल

तेललुगु देशम पार्टी ऑफिस,

एन. टीी. आर. भवन, रोड नं.-2, बंजारा हिल्स,

हैदराबाद 500 033, (तेललंगाना) ।

2. युवाजना श्रीीमाका रायथु

काँग्ेस पार्टी

छत का पंखा

मकान नं. 8-2-269/एस/98, सागर

सोसाईटीी, रोड नं. 2, बंजारा हिल्स,

हैदराबाद 500 034, तेललंगाना ।

2

अरुणाचलल प्रदेश1. पीीपुल्स पार्टी ऑफ अरुणाचलल

मक्का

के. रिन्गु काँम््पललेक्स, जीी- एक््सटेंशन रोड़,

नहारललगुन 791 110, अरूणाचलल प्रदेश ।

2. जनता दलल (सेक््यूललर)

सिर पर धान लले जातीी

हुई कृषक महिलला

5, सफदरजंग ललेन, नई दिल््लली 110 003.

3. जनता दलल (यूनायटेड)

तीीर

7, जन्तर मंतर रोड, नई दिल््लली 110 001.

3.

असम

1. ऑलल इण््डडिया यूनायटेड

डेमोक्रेटिक फ्रंट

तालला और चाबीी

नं. 3, फ्ेन्डस पथ, हातिगांव, गुवाहाटीी 781 038

(असम) ।

2. असम गण परिषद्

हाथीी

गोपीनाथ बोरदोललाई रोड, गुवाहाटीी 781001

(असम) ।

3. बोडोललैण््ड पीीपल्स फ्रंट

नांगोलल

मुख्य कार््याललय कोकराझार, बीी.टीी.सीी., पो.

ऑ. कोकराझार, असम पिन 783 370 ।

4. युनाईटेड पीीपुल्स पार्टी,

लिबरलल

ट्रैक्टर चललाता

किसान

जे.डीी.रोड, वार्ड नं. 4, पोस्ट- कोकराझार,

जिलला- कोकराझार, बीीटीीएडीी,

असम-783 370 ।

महाराष्टट्र शासन राजपत्र असाधारण भाग चार-क, मे २४, २०२३/ज््ययेष््ठ ३, शके १९४५

13

क्रम

संख्या

राज्य/संघ राज्य

क्षेत्र का नाम

राज््ययीीय दलल का प्रतीीक

आरक्षित प्रतीीक

पता

(1)

(2)

(3)

(4)

(5)

4.

बिहार

1. जनता दलल (यूनायटेड)

तीीर

7, जन्तर मंतर रोड, नई दिल््लली 110 001.

2. ललोक जन शक््तति पार्टी*

* 2021 के विवाद प्रकरण

संख्या 1 में आयोग के दिनांक

02.10.2021 के अंतरिम

आदेश के तहत नाम और चिन्ह

को फ्रीज किया गया है

बंगलला*

12, जनपथ, नई दिल््लली 110 011

3. राष्ट्रीीय जनता दलललल

ाललटेन

13 वीी.पीी.हाऊस, रफीी मार््ग, नई दिल््लली 110 001.

4. राष्ट्रीीय ललोक समता पार्टी

छत का पंखा

मौजा- ढक््कनपुरा, मोहल््ला- मोहनपुर पुनाईचक,

नियर हडतालीली मोड, बोरिंग कनालल रोड, पटना,

बिहार 800 001

5. कम्यूनिष्ट पार्टी ऑफ इंडिया

(मार््क्ससिस्ट - ललेनिनिस्ट)

(लिबरेशन)

तीन सितारों

वालला झंडा

यू-90, शक्करपुर, दिल््लली 110 092.

5.

छत्तीीसगढ़

जनता कांग्ेस छत्तीीसगढ़ (जे)

वर््ग में हलल

जोतता किसान

श्रीी बाललाजीी काम््प्लेक्स, गाँधीी मैदान के पास,

खमतराई, रायपुर, छतीीसगढ़ 492 001

6.

गोवा

1. महाराष्टट्रवादीी गोमांतक

शेर

फ््लैट नं. 102, ब््ललॉक-1, डयुक््ल हेवेन,

एस. टीी.-इनेज़, पणजीी 403 001

2. गोवा फॉॉरवार्ड पार्टी

नारियलल

शीीश महलल, दूसरीी मंजिलल,कार््याललय 4,

कोंबा, मरगाँव, गोवा 403 601

7.

हरियाणा

1. इंडियन नेशनलल ललोक दलल

चश्मा

नं. 80, सेक्टर – 9, चण््डडीीगढ़ 160 009

2. जननायक जनता पार्टी

चाबीी

एस.सीी.ओ. 20, दूसरा तलल, जिलला व्यापार

केन्द्र, हुडा मार््ककिट, सेक्टर- 56, गुरूग्ाम,

हरियाणा 122 001

8.

जम्मू व कश््ममीीर

1. जम्मू एण््ड कश््ममीीर नेशनलल

काँफ्रेंस

हलल

(1) शेर-ए-कश््ममीीर भवन रेजीडेेंसीी रोड, जम्मू,

(जम्मू व कश््ममीीर) 180 001

(2) नवाई सुब्ह कम््पललेक्स, जीीरो ब्रिज, श्रीनगर,

(जम्मू व कश््ममीीर) 190 001

2. जम्मू एण््ड कश््ममीीर नेशनलल

पैंथर््स पार्टी

साईकिलल

17, वीी. पीी. हाऊस, रफीी मार््ग

नई दिल््लली 110 001.

3. जम्मू एण््ड कश््ममीीर पीीपुल्स

डेमोक्रेटिक पार्टी

स्याहीी कीी दवात्

और कललम

2 - इम्पोरियन ललेन, रेसीीडेनसीी रोड,

श्रीनगर 190 001

14

महाराष्टट्र शासन राजपत्र असाधारण भाग चार-क, मे २४, २०२३/ज््ययेष््ठ ३, शके १९४५

क्रम

संख्या

राज्य/संघ राज्य

क्षेत्र का नाम

राज््ययीीय दलल का प्रतीीक

आरक्षित प्रतीीक

पता

(1)

(2)

(3)

(4)

(5)

9.

झारखण््ड

1. आजसु पार्टी

केलला

एच-59, हरमु हाउसिंग कॉलनीी,

पीी.एस. – अरगोड़ा, पो.-हरमु, राँचीी,

झारखण््ड 834 002

2. झारखण््ड मुक््तति मोर््चचाा

तीीर-कमान

बैरियातू रोड, रॉॉचीी-834 008 (झारखण््ड)

3. राष्ट्रीीय जनता दलललल

ाललटेन

13 वीी. पीी. हाऊस, रफीी मार््ग,

नई दिल््लली 110 001.

10.

कर््ननााटक

1. जनता दलल (सेक््यूललर)

सिर पर धान लले जातीी

हुई कृषक महिलला

5, सफदरजंग ललेन, नई दिल््लली 110 003.

11.

केरलल

1. जनता दलल (सेक््यूललर)

सिर पर धान लले जातीी

हुई कृषक महिलला

5, सफदरजंग ललेन, नई दिल््लली 110 003.

2. केरलल काँग्ेस (एम)

दो पत्तियाँ

स्टेट कमेटीी ऑफिस, फायर स्टेशन के पास,

कोट्ायम, (केरलल) 686 001

3. इंडियन यूनियन मुस््ललिम ली

लीग

सीीढ़़ीी

कायदे मिल््लत मंजिलल, 36 मारियाकयार लल

ेब्बाई स्ट्रीीट, चेन््नई 600 001, तमिलनाडु ।

4. रिवोल्यूशनरीी सोशलिस्ट

पार्टी

फावड़ा एवं बेललचा

37,रिपन स्ट्रीीट (मुजफ्फर अहमद सारनीी),

कोललकाता 700 016, पश््चचिम बंगालल।

5. कम्युनिस्ट पार्टी आफ इंडिया

बालल और हँसिया

अजय भवन, कोटलला मार््ग, नई दिल््लली 110 002.

12.

महाराष्टट्र

1. महाराष्टट्र नवनिर््ममााण सेना

रेलवे इंजन

कृष्ण कुंज, एम. बीी. राउत रोड, शिवाजीी पार््क,

मुंबई 400 028, महाराष्टट्र ।

2. शिवसेना

तीीर-कमान

आनंद आश्रम, श्रीी भवानीी चौक, तेंभीी नाका,

ठाणे पश््चचिम, महाराष्टट्र 400 601

3. शिवसेना (उद्धव बाललासाहेब

ठाकरे)#

# भारत के माननीीय सर्वोच्च

न्यायाललय के ललंबित अंतिम

आदेश।

मशालल#

शिवसेना भवन, गडकरीी चौक, दादर,

मुंबई 400 028 (महाराष्टट्र)

4. नेशनलिस्ट काँग्ेस पार्टी

घड़़ीी

बंगलला नं.-1, कैनिंग ललेन, (रवि शंकर शुक््ला लल

ेन), फिरोज़शाह रोड के पास,

नई दिल््लली 110 001.

13.

मणिपुर

1. नागा पीीपुल्स फ्रन्ट

मुर््गगाा

पोस्ट बॉॉक्स नं. 565, कोहिमा 797 001,

नागाललैण््ड ।

2. जनता दलल (यूनायटेड)

तीीर

7, जन्तर मंतर रोड, नई दिल््लली 110 001.

3. कम्युनिस्ट पार्टी आफ इंडिया

बालल और हँसिया

अजय भवन, कोटलला मार््ग, नई दिल््लली 110 002.

महाराष्टट्र शासन राजपत्र असाधारण भाग चार-क, मे २४, २०२३/ज््ययेष््ठ ३, शके १९४५

15

क्रम

संख्या

राज्य/संघ राज्य

क्षेत्र का नाम

राज््ययीीय दलल का प्रतीीक

आरक्षित प्रतीीक

पता

(1)

(2)

(3)

(4)

(5)

14.

मेघाललय

1. यूनायटेड डेमोक्रेटिक पार्टी

ड्रम

मावललाइ नोनगललाम,

शिललांग 793 002 (मेघाललय) ।

2. हिलल स्टेट पीीपुल्स डेमोक्रेटिक

पार्टी

शेर

केन्चस ट्ेस, ललाबान, शिललांग 739 004

मेघाललय ।

3. पीीपुल्स डेमोक्रेटिक फ्रन्ट

मोमबत्तियाँ

एच. नं.-7/63, ललचुमिएरे, शिललांग,

मेघाललय 793 001

4. वौइस् ऑफ़ द पीीपुलल पार्टी

सूपलल

ैटकोर, किटन-यू-सोम, शिललांग, पूर्वीी खासीी

हिल्स, मेघाललय 793 021

5. ऑलल इण््डडिया तृणमूलल

काँग्ेस

पुष्प और तृण

30-बीी, हरीीश चटर्जीी स्ट्रीीट,

कोललकाता 700 026, पश््चचिम बंगालल

15.

मिजोरम

1. मिजो नेशनलल फ्रंट

सितारा

जनरलल हेडक््ववाटर््स-जरकावत आइजॉलल

(मिजोरम)796 001

2. जोरम नेशनलिस्ट पार्टी

सूर््य (किरण रहित)

जनरलल हेडक््ववाटर््स, ट्रेजरीी स्कायर,

आइजालल 796 001 (मिजोरम) ।

16.

नागालैैंड

1. नागा पीीपुल्स फ्रंट

मुर््गगाा

पोस्ट बॉॉक्स नं. 565, कोहिमा-797 001

(नागालैैंड) ।

2. नेशनलिस्ट डेमोक्रेटिक

प्रोग्रेसिव पार्टी

ग््लोब

मकान नं 155(1), वार्ड नं.4, चुमुकेदीीमा,

दीीमापुर, नागालैैंड 797 103

3. ललोक जनशक््तति पार्टी (राम

विललास)

हेलीलीकॉॉप्टर

23, नॉर््थ एवेन्यू, डुप््लेक्स फ््लैट,

नई दिल््लली 110 01

4. नेशनलिस्ट काँग्ेस पार्टी

घड़़ीी

बंगलला नं.-1, कैनिंग ललेन, (रवि शंकर शुक््ला ललेन),

फिरोज़शाह रोड के पास, नई दिल््लली 110 001.

17

ओड़़िशा

बीजू जनता दलल

शंख

नवीन निवास, एरोड्रम गेट, भुवनेश््वर 751 009

(उड़़ीीसा) ।

18

पुडुचेरीी

1. ऑलल इंडिया अन््नना द्रविड

मुन््ननेत्र कड़गम

दो पत्तियाँ

275, अव््ववाई षणमुगम सललाई, रोयापेट्टह,

चेन््नई 600 014, (तमिलनाडु)।

2. ऑलल इंडिया एन. आर.

काँग्ेस

जग

65/6, ईस्ट कोस्ट रोड, बद्मावतीी पेट्रोलल पंप के

बगलल में, पक्कामुदयानपेट, पुडुचेरीी 605 008

3.द्रविड मुन््ननेत्र कड़गम

उदीीयमान सूर््य

‘अन््नना अरिवाललयम’,

268-269, अन््नना सललाई, तेनमपेट,

चेन््नई 600 018, (तमिलनाडु) ।

19.

पंजाब

शिरोमणि अकालीली दलल

तराजू

बिल््डडिंग ने. 6, सैक्टर 28 बीी, मध्य मार््ग,

चंडीीगढ 160 028

20.

राजस््थथान

राष्ट्रीीय ललोकतान्त्रिक पार्टी

बोतलल

प््ललॉट नं. 26-27, आउट ऑफ खसरा

170/151, तेजा कॉललोनीी,निकट शीीतलला माता

मंदिर, मानसर, जिलला- नागौर,

राजस््थथान 341 001

16

महाराष्टट्र शासन राजपत्र असाधारण भाग चार-क, मे २४, २०२३/ज््ययेष््ठ ३, शके १९४५

क्रम

संख्या

राज्य/संघ राज्य

क्षेत्र का नाम

राज््ययीीय दलल का प्रतीीक

आरक्षित प्रतीीक

पता

(1)

(2)

(3)

(4)

(5)

21.

सिक््ककिम

1. सिक््ककिम डेमोक्रेटिक फ्रंट

छाता

अपर देवरालीली, गंगटोक पूर््व सिक््ककिम 737 101

2. सिक््ककिम क्रान््ततिकारीी मोर््चचाा

टेबलल लैैंप

कॉनवाय ग्ाउंंड, पो.ऑ.-टैडोोंग गंगटोक पूर््व

सिक््ककिम सिक््ककिम 737 102

22.

तमिलनाडु

1. ऑलल इंडिया अन््नना द्रविड़

मुन््ननेत्र कड़गम

दो पत्तियाँ

275, अव््ववाई षणमुगम सललाई, रोयापेट्‌टाह,

चेन््नई 600 014. (तमिलनाडु) ।

2.द्रविड़ मुन््ननेत्र कड़गम

उदीीयमान सूर््य

‘अन््नना अरिवाललयम’ 268-269, अन््नना सललाई,

तेनामपेट, चेन््नई 600 018 (तमिलनाडु)

3.देसिया मुरपोक्कु द्रविड़

कड़गम

नगाड़ा

125/7, जवाहरललालल नेहरू सललाई

(100 फीीट रोड) कोयमबेडु, चेन््नई 600 107,

तमिलनाडु ।

4. कम्युनिस्ट पार्टी आफ इंडिया

बालल और हँसिया

अजय भवन, कोटलला मार््ग, नई दिल््लली 110 002.

23.

तेललंगाना

1.ऑलल इंडिया मजलिस-ए-

इत्ेहादुलल मुस््ललिमीन

पतंग

दारूस््सललाम बोर्ड, हैदराबाद

(तेललंगाना) 500 001

2. भारत राष्टट्र समिति

कार

मकान नं-8-2-220/110/1/3, रोड नं 14,

बंजारा हिल्स, हैदराबाद, तेललंगाना 50 034

3.तेललुगु देशम

साइकिलल

तेललुगु देशम पार्टी ऑफिस, एन.टीी.आर. भवन,

रोड नं 2, बंजारा हिल्स, हैदराबाद 500 033

(तेललंगाना)

4. युवाजना श्रमिका रायथू

कांग्ेस पार्टी

छत का पंखा

मकान नं-8-2-269/S/98, सागर सोसाइटीी,

रोड नं 2, बंजारा हिल्स, हैदराबाद 500 034,

तेललंगाना

24.

त्रिपुरा

1. इंडिजिनियस पिपुल्स फ्रन्ट

ऑफ त्रिपुरा

दाव

ओल्ड कालीली बाड़़ीी रोड़, कृष््णणानगर,

अगरतलला 799 001. त्रिपुरा ।

2. टिपरा मोथा पार्टी

अनानास

खतियान नंबर 1201, मौजा-जिरानिया, रेवेन्यू

सर््कलल-जिरानिया, आर.एस. प््ललॉट नंबर।

1493/7543, सीी.एस. प््ललॉट नंबर।

471, 468/पीी, खुमुलवंग, त्रिपुरा-799 035

3. ऑलल इण््डडिया तृणमूलल

काँग्ेस

पुष्प और तृण

30-बीी, हरीीश चटर्जीी स्ट्रीीट,

कोललकाता 700 026, पश््चचिम बंगालल ।

25.

उत्तर प्रदेश

1. समाजवादीी पार्टी

साइकिलल

18, कोपरनिकस ललेन,

नई दिल््लली 110 001

2. अपना दलल ( सोनेललालल)

कप और प््लेट

ग्ाम-अतरामपुर नवाबगंज,

पोस्ट-अतरामपुर, जिलला-इललाहाबाद,

उत्तर प्रदेश 229 412.

महाराष्टट्र शासन राजपत्र असाधारण भाग चार-क, मे २४, २०२३/ज््ययेष््ठ ३, शके १९४५

17

क्रम

संख्या

राज्य/संघ राज्य

क्षेत्र का नाम

राज््ययीीय दलल का प्रतीीक

आरक्षित प्रतीीक

पता

(1)

(2)

(3)

(4)

(5)

26.

पश््चचिम बंगालल

1. ऑलल इण््डडिया फॉॉरवार्ड ब््ललॉक

शेर

नेताजीी भवन, T-2235/2, अशोक नगर, फैज

रोड, करोलल बाग, नई दिल््लली 110 005

2. ऑलल इण््डडिया तृणमूलल काँग्ेस

पुष्प और तृण

30-बीी, हरीीश चटर्जीी स्ट्रीीट, कोललकाता 700 026,

पश््चचिम बंगालल ।

आदेश से,

जययदेव लाहिड़ी,

सचिव,

भारत निर््वाचन आयोग ।

भाग चार-क-३३–३

18

महाराष्टट्र शासन राजपत्र असाधारण भाग चार-क, मे २४, २०२३/ज््ययेष््ठ ३, शके १९४५

ELECTION COMMISSION OF INDIA

Nirvachan Sadan, Ashoka Road, 

 

New Delhi 110 001, dated the 15th May, 2023

25 Vaisakha, 1945 (Saka)

    

NOTIFICATION

No.56/2023/PPS-II (FS).— WHEREAS, the Election Commission of India has decided to update

its Notification No.56/2019/PPS-III, dated 23rd September, 2021, as amended from time to time,

specifying the names of recognized National and State Parties and the list of free symbols, issued

in pursuance of paragraph 17 of the Election Symbols (Reservation and Allotment) Order, 1968 ;

NOW, THEREFORE, in pursuance of paragraph 17 of the Election Symbols (Reservation and

Allotment) Order, 1968, and in supersession of its aforesaid notification No.56/2019/PPS-III, dated

23rd September, 2021, as amended from time to time, published in the Gazette of India, Extra-

Ordinary, Part-II, Section-3, sub-section (iii), the Election Commission of India hereby specifies the

list of free symbols as per the table appended below :—

TABLE-III

LIST OF FREE SYMBOLS

1

Air Conditioner

2

Almirah

3

Apple

(In all States and Union Territories except in the States of Arunachal Pradesh, Assam,

Manipur, Meghalaya, Mizoram, Nagaland, Sikkim, Tripura, Puducherry, Tamil Nadu,

Kerala & Karnataka)

4

Auto- Rickshaw

(In all States and Union Territories except in the States of Andhra Pradesh and Telangana)

5

Baby Walker

6

Balloon

7

Bangles

8

Basket containing Fruits

(In all States and Union Territories except in the State of Tamil Nadu)

9

Bat

10

Batsman

11

Battery Torch

12

Bead Necklace

13

Belt

14

Bench

15

Bicycle Pump

16

Binoculars

17

Biscuit

18

Black Board

19

Boat with Man and Sail

20

Box

21

Bread

महाराष्टट्र शासन राजपत्र असाधारण भाग चार-क, मे २४, २०२३/ज््ययेष््ठ ३, शके १९४५

19

22

Bread Toaster

23

Bricks

24

Brief Case

25

Brush

26

Bucket

27

Cake

28

Calculator

29

Camera

30

Can

31

Capsicum

32

Carpet

33

Carrom Board

34

Cauliflower

35

CCTV Camera

36

Chain

37

Chakki

38

Chapati Roller

39

Chappals

40

Chess Board

41

Chimney

42

Clip

43

Coat

44

Coconut Farm

45

Colour Tray & Brush

46

Computer

47

Computer Mouse

48

Cot

(In all States and Union Territories except in the State of Kerala)

49

Crane

50

Cube

51

Cutting Pliers

52

Diamond

53

Diesel Pump

54

Dish Antenna

55

Dolli

56

Door Bell

57

Door Handle

(In all States and Union Territories except in the States of Uttar Pradesh and Uttarakhand)

58

Drill Machine

59

Dumbbells

60

Dustbin

61

Ear Rings

(In all States and Union Territories except in the States of Tamil Nadu, Puducherry,

Kerala and Karnataka)

भाग चार-क-३३–३अ

20

महाराष्टट्र शासन राजपत्र असाधारण भाग चार-क, मे २४, २०२३/ज््ययेष््ठ ३, शके १९४५

62

Electric Pole

63

Envelope

64

Extension Board

65

Flute

66

Football

(In all States and Union Territories except in the States of Arunachal Pradesh, Assam,

Manipur, Meghalaya, Mizoram, Nagaland, Sikkim and Tripura)

67

Football Player

68

Fountain

69

Frock

70

Frying Pan

71

Funnel

72

Ganna Kisan

73

Gas Cylinder

74

Gas Stove

75

Gift Pack

76

Ginger

77

Glass Tumbler

78

Gramophone

79

Grapes

80

Green Chilli

81

Hand Cart

82

Harmonium

83

Hat

(In all States and Union Territories except in the States of Andhra Pradesh and Telangana)

84

Head Phone

85

Helmet

86

Hockey and Ball

87

Hour Glass

88

Ice Cream

(In all States and Union Territories except in the State of Tamil Nadu)

89

Immersion Rod

90

Iron

(In all States and Union Territories except in the States of Andhra Pradesh & Telangana)

91

Jackfruit

92

Kettle

(In all States and Union Territories except in the States of Arunachal Pradesh, Assam,

Manipur, Meghalaya, Mizoram, Nagaland, Sikkim, Tripura and West Bengal)

93

Kitchen Sink

94

Lady Finger

95

Lady Purse

(In all States and Union Territories except in the States of Arunachal Pradesh, Assam,

Manipur, Meghalaya, Mizoram, Nagaland, Sikkim, Tripura and West Bengal)”

96

Laptop

महाराष्टट्र शासन राजपत्र असाधारण भाग चार-क, मे २४, २०२३/ज््ययेष््ठ ३, शके १९४५

21

97

Latch

98

Letter Box

99

Lighter

100

Ludo

101

Lunch Box

102

Man Blowing Turha

103

Matchbox

104

Mike

105

Mixee

106

Nagrik

107

Nail Cutter

108

Neck Tie

109

Noodles Bowl

110

Pan

111

Pants

112

Peanuts

113

Pears

(Except in Tamil Nadu and Pudducherry)

114

Peas

115

Pen Drive

116

Pen Nib with Seven Rays

117

Pen Stand

118

Pencil Box

119

Pencil Sharpener

120

Pendulum

121

Pestle and Mortar

122

Petrol Pump

123

Phone Charger

124

Pillow

125

Plastering Trowel

126

Plate Containing Food

127

Plate Stand

128

Pot

129

Pressure Cooker

130

Punching Machine

131

Razor

132

Refrigerator

133

Ring

134

Road Roller

135

Robot

136

Room Cooler

137

Room Heater

138

Rubber Stamp

139

Safety Pin

22

महाराष्टट्र शासन राजपत्र असाधारण भाग चार-क, मे २४, २०२३/ज््ययेष््ठ ३, शके १९४५

140

Saw

(In all States and Union Territories except in the State of Kerala)

141

School Bag

142

Scissors

143

Sewing Machine

144

Ship

145

Shoe

146

Shutter

147

Sitar

148

Skipping Rope

149

Slate

150

Soap Dish

151

Socks

152

Sofa

153

Spanner

(In all States and Union Territories except in the States of Bihar and Jharkhand)

154

Stapler

155

Stethoscope

156

Stool

157

Stumps

158

Swing

159

Switchboard

160

Syringe

161

T.V. Remote

162

Table

163

Tea Filter

164

Telephone

165

Television

166

Tennis Racket & Ball

167

Tent

168

Throwing a Javelin

169

Tiller

170

Toffees

171

Tongs

(In all States and Union Territories except in the States of Bihar and Jharkhand)

172

Tooth Brush

173

Tooth Paste

174

Tray

175

Triangle

176

Truck

(In all States and Union Territories except in the States of Andhra Pradesh & Telangana)

177

Trumpet

178

Tube light

179

Typewriter

महाराष्टट्र शासन राजपत्र असाधारण भाग चार-क, मे २४, २०२३/ज््ययेष््ठ ३, शके १९४५

23

180

Tyres

181

Vacuum Cleaner

182

Violin

183

Walking Stick

184

Wall Hook

185

Wallet

186

Walnut

187

Water Melon

188

Water Tank

189

Well

190

Wheel Barrow

191

Whistle

192

Window

193

Wool and Needle

JAYDEB LAHIRI,

Secretary,

Election Commission of India.

24

महाराष्टट्र शासन राजपत्र असाधारण भाग चार-क, मे २४, २०२३/ज््ययेष््ठ ३, शके १९४५

भारत निर््ववाचन आययोग

निर््वाचन सदन, अशोक रोड,

 

नई दिल््लली 110 001, दिनांक 15 मई, 2023

25 वैशाख, 1945 (शक)

अधिसूचना

सं. 56/2023/पीीपीीएस-II (एफएस).— यतः, भारत निर््वाचन आयोग ने अपनीी अधिसूचना सं. 56/2019/पीीपीीएस-III, दिनांक

23 सितंबर, 2021, समय-समय पर यथा-संशोधित, जिसमें निर््वाचन प्रतीीक (आरक्षण और आबंटन) आदेश, 1968 के पैराग्ाफ 17 के

अनुसरण में निर््गत मान्यताप्राप्त राष्ट्रीीय एवं राज््ययीीय दलोों के नाम एवं मुक्त प्रतीकोों कीी सूचीी विनिर््ददिष्ट कीी गई है, को अद्यतनीीकृत करने

का निर््णय लिया है ;

अतः, अब, निर््वाचन प्रतीीक (आरक्षण और आबंटन) आदेश, 1968 के पैराग्ाफ 17 के अनुसरण में और भारत के राजपत्र

के असाधारण अंक, भाग-II, खंड-3, उप-खंड (iii) में प्रकाशित अपनीी पूर्वोक्त अधिसूचना सं. 56/2019/पीीपीीएस-III, दिनांक

23 सितंबर, 2021, समय-समय पर यथा-संशोधित, के अधिक्रमण में भारत निर््वाचन आयोग एतद् द्ारा नीीचे संललग््न सारणीी के अनुसार

मुक्त प्रतीकोों कीी सूचीी विनिर््ददिष्ट करता है :—

(मुक्त प्रतीकोों कीी सूचीी)

१

एअरकंंडीीस््नर

२

अललमारीी

३

सेब

(अरुणाचलल प्रदेश, असम, मणिपुर, मेघाललय, मिजोरम, नागालैैंड, सिक््ककिम, त्रिपुरा, पुडुचेरीी, तमिलनाडु, केरलल एवं कर््ननााटक

राज््यों को छोड़कर सभीी राज््यों और संघ राज्य क्षेत्रों में)

४

ऑटो-रिक्शा

(आंध्र प्रदेश एवं तेललंगाना राज््यों को छोड़कर सभीी राज््यों और संघ राज्य क्षेत्रों में)

५

बेबीी वॉॉकर

६

गुब्बारा

७

चूड़ियाँ

८

फलोों से युक्त टोकरीी

(तमिलनाडु राज्य को छोडकर सभीी राज््यों और संघ राज्य क्षेत्रों में)

९

बल््ला

१०

बल््लेबाज

११

बैटरीी टार््च

१२

मोतियों का हार

१३

बेल्ट

१४

बेन्च

१५

साइकिलल पम्प

१६

दूरबीन

१७

बिस्कुट

महाराष्टट्र शासन राजपत्र असाधारण भाग चार-क, मे २४, २०२३/ज््ययेष््ठ ३, शके १९४५

25

१८

ब््लैक बोर्ड

१९

आदमीी व पालल युक्त नौका

२०

बक्सा

२१

डबलल रोटीी

२२

ब्रेड टोस्टर

२३

ईंटें

२४

ब्रीीफकेस

२५

ब्रुश

२६

बाल््टटीी

२७

केक

२८

कैल्ककूललेटर

२९

कैमरा

३०

कैन

३१

शिमलला मिर््च

३२

कार्पेट

३३

कैरम बोर्ड

३४

फूललगोभीी

३५

सीीसीीटीवीी कैमरा

३६

जंजीीर

३७

चक््ककीी

३८

चपातीी रोललर

३९

चप््पलें

४०

शतरंज बोर्ड

४१

चिमनीी

४२

चिमटीी

४३

कोट

४४

नारियलल फार््म

४५

कललर ट्े और ब्रुश

४६

कम््प्ययूयूटर

४७

कम््प्ययूयूटर माउस

४८

चारपाई

(केरलल राज्य को छोडकर सभीी राज््यों और संघ राज्य क्षेत्रों में)

४९

क्रेन

५०

घन

५१

कटिंटिंग प््लायर

५२

हीीरा

भाग चार-क-३३–४

26

महाराष्टट्र शासन राजपत्र असाधारण भाग चार-क, मे २४, २०२३/ज््ययेष््ठ ३, शके १९४५

५३

डीजलल

पम्प

५४

डिश एंटिना

५५

डोलीली

५६

द्ार घंटीी

५७

दरवाजे का हैंडलल

(उत्तर प्रदेश एवं उत्तराखण््ड राज््यों को छोड़कर सभीी राज््यों और संघ राज्य क्षेत्रों में)

५८

ड्रिलल मशीन

५९

डम्बल्स

६०

कूड़ादान

६१

कान कीी बालियाँ

(तमिलनाडु, पुडुचेरीी, केरलल एवं कर््ननााटक राज््यों को छोड़कर सभीी राज््यों और संघ राज्य क्षेत्रों में)

६२

बिजलीली का खंभा

६३

लिफाफा

६४

एक््सटेंशन बोर्ड

६५

बाँसुरीी

६६

फुटबॉलल

(अरूणाचलल प्रदेश, असम, मणिपुर, मेघाललय, मिजोरम, नागालैैंड, सिक््ककिम एवं त्रिपुरा राज््यों को छोड़कर सभीी राज््यों और

संघ राज्य क्षेत्रों में)

६७

फुटबॉलल खिललाड़़ीी

६८

फव््ववारा

६९

फ्ाक

७०

फ्ाइंग पैन

७१

कीीप

७२

गन््नना किसान

७३

गैस सिललेण््डर

७४

गैस का चूल्हा

७५

उपहार

७६

अदरक

७७

काँच का गिललास

७८

ग्ामोफोन

७९

अंगूर

८०

हरीी मिर््च

८१

हाथ गाड़़ीी

८२

हारमोनियम

८३

टोप (आंध्र प्रदेश एवं तेललंगाना राज््यों को छोड़कर सभीी राज््यों और संघ राज्य क्षेत्रों में)

८४

हेडफोन

महाराष्टट्र शासन राजपत्र असाधारण भाग चार-क, मे २४, २०२३/ज््ययेष््ठ ३, शके १९४५

27

८५

हेललमेट

८६

हॉॉकीी और बॉलल

८७

रेत घड़़ीी

८८

आइस क्रीीम

(तमिलल नाडु राज्य को छोडकर सभीी राज््यों और संघ राज्य क्षेत्रों में)

८९

पानीी गरम करने कीी रॉॉड

९०

प्रेस

(आंध्र प्रदेश एवं तेललंगाना राज््यों को छोड़कर सभीी राज््यों और संघ राज्य क्षेत्रों में)

९१

कटहलल

९२

केतलीली

(अरूणाचलल प्रदेश, असम, मणिपुर, मेघाललय, मिजोरम, नागालैैंड, सिक््ककिम त्रिपुरा एवं पश््चचिम बंगालल राज््यों को छोड़कर

सभीी राज््यों और संघ राज्य क्षेत्रों में)

९३

किचन सिंक

९४

भिंडीी

९५लल

ेडीी पर््स

(अरूणाचलल प्रदेश, असम, मणिपुर, मेघाललय, मिजोरम, नागालैैंड, सिक््ककिम त्रिपुरा एवं पश््चचिम बंगालल राज््यों को छोड़कर

सभीी राज््यों और संघ राज्य क्षेत्रों में)

९६लल

ैपटॉॉप

९७

कुन््डडीी

९८लल

ैटर बाक्स

९९लल

ाइटर

१००लल

ूडो

१०१लल

न्च बॉॉक्स

१०२

तुरहा बजाता आदमीी

१०३

माचिस कीी डिब््बबीी

१०४

माईक

१०५

मिक््ससीी

१०६

नागरिक

१०७

नेलल कटर

१०८

गलले कीी टाई

१०९

नूडल्स कटोरा

११०

कड़ाहीी

१११

पैंट

११२

मूँगफलीली

११३

नाशपातीी (तमिलल नाडु व पुदुचेरीी को छोडकर)

११४

मटर

११५

पेन ड्राइव

भाग चार-क-३३–४अ

28

महाराष्टट्र शासन राजपत्र असाधारण भाग चार-क, मे २४, २०२३/ज््ययेष््ठ ३, शके १९४५

११६

कललम कीी निब सात किरणों के साथ

११७

पैन-स््टटैण््ड

११८

पेन््ससिलल डिब्बा

११९

पेन््ससीलल शार््पनर

१२०

पेन््डुललम

१२१

मूसलल और खरलल

१२२

पेट्रोलल पम्प

१२३

फोन चार््जर

१२४

तकिया

१२५

करनीी

१२६

खाने से भरीी थालीली

१२७

प््लेट स््टटैण््ड

१२८

हान््डडीी

१२९

प्रैशर कुकर

१३०

पंचिंग मशीन

१३१

रेजर

१३२

रेफ्रिजरेटर

१३३

अंगूठीी

१३४

रोड रोललर

१३५

रोबोट

१३६

रूम कूललर

१३७

रूम हीीटर

१३८

रबड़ कीी मुहर

१३९

सेफ़््टटीी पिन

१४०

आरीी

(केरलल राज्य को छोडकर सभीी राज््यों और संघ राज्य क्षेत्रों में)

१४१

स्ककूलल का बस्ता

१४२

कैंचीी

१४३

सिललाई कीी मशीन

१४४

पानीी का जहाज

१४५

जूता

१४६

शटर

१४७

सितार

१४८

कूूदने कीी रस््ससीी

१४९

स््लेट

१५०

साबुनदानीी

महाराष्टट्र शासन राजपत्र असाधारण भाग चार-क, मे २४, २०२३/ज््ययेष््ठ ३, शके १९४५

29

१५१

जुराबें

१५२

सोफा

१५३

स््पैनर

(बिहार एवं झारखण््ड राज््यों को छोड़कर सभीी राज््यों और संघ राज्य क्षेत्रों में)

१५४

स््टटैैपललर

१५५

स््टटैैथोस्कोप

१५६

स््टूलल

१५७

स्टम््प््स्स

१५८

झूलला

१५९

स््वविच बोर्ड

१६०

सिरिन््ज

१६१

टीी. वीी. रिमोट

१६२

मेज

१६३

चाय छलनीी

१६४

टेलीलीफोन

१६५

टेलीविजन

१६६

टेनिस बल््ला व गेंद

१६७

टैैन्ट

१६८

भालला फेेंेंक

१६९

टीललर

१७०

टॉफियाँ

१७१

चिमटा

(बिहार एवं झारखण््ड राज््यों को छोड़कर सभीी राज््यों और संघ राज्य क्षेत्रों में)

१७२

दाँत ब्रुश

१७३

टूथपेस्ट

१७४

ट्े

१७५

त्रिभुज

१७६

ट्रक

(आंध्र प्रदेश एवं तेललंगाना राज््यों को छोड़कर सभीी राज््यों और संघ राज्य क्षेत्रों में)

१७७

तुरहीी

१७८

ट्ूब ललाइट

१७९

टाईपमशीन

१८०

टायर

१८१

वैक्यूम क््ललीनर

१८२

वायलिन

१८३

छड़़ीी

30

महाराष्टट्र शासन राजपत्र असाधारण भाग चार-क, मे २४, २०२३/ज््ययेष््ठ ३, शके १९४५

१८४

दीवार खूंटीी

१८५

बटुआ

१८६

अखरोट

१८७

तरबूज़

१८८

पानीी का टैंक

१८९

कुआँ

१९०

हाथ रेहडीी

१९१

सीीटीी

१९२

खिड़कीी

१९३

ऊन व सिललाई

आदेश से,

जययदेव लाहिड़ी,

सचिव,

भारत निर््वाचन आयोग.

ON BEHALF OF GOVERNMENT PRINTING, STATIONERY AND PUBLICATION, PRINTED AND PUBLISHED BY DIRECTOR,

RUPENDRA DINESH MORE, PRINTED AT GOVERNMENT CENTRAL PRESS, 21-A, NETAJI SUBHASH ROAD, CHARNI ROAD,

MUMBAI 400 004 AND PUBLISHED AT DIRECTORATE OF GOVERNMENT PRINTING, STATIONERY AND PUBLICATIONS,

21-A, NETAJI SUBHASH ROAD, CHARNI ROAD, MUMBAI 400 004. EDITOR : DIRECTOR, RUPENDRA DINESH MORE.

क्रमांक संकीर््ण-२०२३/प्र.क्र.३४६/२३/३३

सामान््य प्रशासन विभाग

मंत्राललय विस्तार, कक्ष क्र. ६११, ६वा मजलला,

मादाम कामा रोड, हुतात्मा राजगुरू चौक,

मंत्राललय, मुंबई ४०० ०३२,

दिनांक २४ मे, २०२३.

प्रत, माहिती व ययोग््य कार््यवाहीसाठठी अग्रेषित :—

(१) प्रधान सचिव, महाराष्टट्र विधानमंडळ सचिवाललय, विधान भवन, मुंबई

(२) विभागीीय आयुक्त ,(सर््व)

(३) जिल््हहाधिकारीी व जिल्हा निवडणूक अधिकारीी, (सर््व)

(४) उपजिल््हहाधिकारीी व उप जिल्हा निवडणूक अधिकारीी, (सर््व)

(५) विधानसभा मतदारसंघ निवडणूक निर््णय अधिकारीी, (सर््व) (जिल््हहाधिकारीी यांच्यामार््फत)

(६) निवडनस््ततीी.

म. रा. पारकर,

उप सचिव व सह मुख्य निवडणूक अधिकारीी,

महाराष्टट्र राज्य.