भााग चाार-अ-२०–१

RNI No. MAHBIL /2009/31733

महाराष्टट्रõ शासन राजपत्र

असाधारण भाग चार-अ

वर्षष १०, अंक १६(२)]

गुरुवार, फेेब्रुुवारी १, २०२४/माघ १२, शके १९४५

[पृष्ठेे १५, किं�ंमत : रुपयेे १५.००

असाधारण क्रमांं�क २०

प्राधिकृत प्रकाशन

महाराष्टट्र शासनाने केंद्रीय अधिनिय

मांन््वये तयार केलेले

(भाग एक, एक-अ आणि एक-ल यांमध््यये प्रसिद्ध केलेले निय

म व आदेश यांव््यतिरिक्त) निय

म व आदेश.

(१)

महसूल व वन वि�भााग

मंंत्राालय, मादााम काामा मागग, हुुताात्मा राजगुरू चौक,

मुं�बई ४०००३२, दि�नांं�क ३० जानेवाारी, २०२४.

अधि�सूूचना

महाराष्ट्र वन्य प्राण्यांं�मुळेे झाालेली हानी, इजा किं�ंवा नुकसान यांं�करि�ता नुकसानभरपाई प्रदान करणे अधि�नि�य

म, २०२३.

क्रमांं�क डब्ल्यूएलपीी ०२.२३/प्र.क्र.५२(भााग-२)/फ-१.— महााराष्ट्र वन्य प्राण्यां�मुुळेे झाालेली हानी, इजा किं�ंवाा नुकसाान यांं�करि�ताा

नुकसाान भरपाई प्रदाान करणेे अधिि˜नि�यम, २०२३ (२०२३ चाा महाा. ३७) याच्या कलम ८ च्या पोट-कलम (१) द्वाारे प्रदाान केलेल्या

अधिि˜काारांं�चाा वाापर करून, महााराष्ट्र शाासन, याद्वाारे, पुढीील नि�यम करीीत आहे :–

१. संक्षिȦप्त नाव.– या नि�यमांं�स, महााराष्ट्र वन्य प्राण्यां�मुुळेे झाालेली हानी, इजा किं�ंवाा नुकसाान यांं�करि�ताा नुकसाानभरपाई

प्रदाान करणेे अधिि˜नि�यम, २०२३, असे म्हणाावे.

२. व्याख्या.– (१)– या नि�यमांं�त, संदर्भाभाा�नुुसाार दुसराा अर्थथ आवश्यक नसेेल तर,–

(क) “अधिि˜नि�यम” याचाा अर्थथ, महााराष्ट्र वन्य प्राण्यां�मुुळेे झाालेली हानी, इजा किं�ंवाा नुकसाान यांं�करि�ताा नुकसाानभरपाई

प्रदाान करणेे अधिि˜नि�यम, २०२३ (२०२३ चाा महाा. ३७), असाा आहे;

(ख) “कुटुंȾब” याचाा अर्थथ, बळी पडलेल्या व्यक्तीची पत्नी, पतीी, मुले, आई किं�ंवाा वडीील, असाा आहे;

(ग) “नमुुनाा” याचाा अर्थथ, या नि�यमांं�स जोडलेला नमुुनाा, असाा आहे.

(२) या नि�यमात वाापरलेले, परंंतु व्याख्या न केलेले शब्द व शब्दप्रयोग यां�नाा, या अधिि˜नि�यमान्वयेे अनुक्रमे जो अर्थथ नेमून

दि�लेेला आहे तोच अर्थथ असेल.

महाराष्ट्र शासन राजपत्र असाधारण भाग चार-अ, फेेब्रुुवारी १, २०२४/माघ १२, शके १९४५

३. इतर प्रकारच्या इजा किं�ंवा नुकसान.– अधिि˜नि�यमाच्या कलम ३ च्या पोट-कलम (२) मध्ये तरतूद केलेल्या वन्य

प्राण्यांं�च्या हल्ल्यामुळेे झाालेल्या इजांं�च्या किं�ंवाा नुकसाानीच्या प्रकाारां�शि�वााय, राज्य शाासन, उक्त अधिि˜नि�यमान्वयेे, वन्य प्राण्यांं�च्या

हल्ल्यामुळेे मानवााला झाालेल्या कि�रकोळ इजांं�सााठीी देखील नुकसाानभरपाई प्रदाान करीील.

४. मंजुरी देणारा प्राधि�काारी.– ज्या क्षेेत्राामध्ये वन्य प्राण्यांं�च्या हल्ल्याची घटनाा घडली आहे त्या क्षेेत्राावर अधिि˜काारि�ताा

असणाारा सहाायक वनसंंरक्षक हा, या अधिि˜नि�यमाच्या प्रयोजनांं�सााठीी मंंजुरी देणारा प्राधिि˜काारी असेल.

५. मानवी जीवि�तहानी व मानवास इजा झााल्यास, नुकसानभरपाई प्रदान करण्याची कार्ययपद्धती :–

(१) मानवीी जीवि�तहाानी झााल्यास,–

(क) वन्य प्राण्यांं�च्या हल्ल्यामुळेे मानवीी जीवि�तहाानी झााल्याबद्दलची सूचनाा, कोणत्याही व्यक्तीद्वाारे, ताात्कााळ

जवळच्या वनरक्षकााला लेखी स्वरूपात देण्यात येईल. अशी सूचनाा मि�ळााल्यानंंतर, वनरक्षक, अशी घटनाा घडली

आहे किं�ंवाा कसेे याची खात्री करीील आणि� घटनेची माहि�तीी गोळा करीील आणि� वस्तुस्थि�ितीी संबंधिि˜त वनपाालास आणि�

वनक्षेेत्रपाालास ताात्कााळ कळवीील.

(ख) अशाा प्रकरणी, अधिि˜नि�यमान्वयेे प्रदेय असलेेल्या नुकसाानभरपाईसााठीी, मृत व्यक्तीच्या काायदेशीर

वाारसांं�द्वाारे, अशाा घटनेपासून अठ्ठेेचााळीस ताासांं�च्या आत, संबंधिि˜त वन क्षेेत्रपाालाकडेे नमुुनाा - एकमध्ये अर्जज करण्यात

येईल.

(ग) वनक्षेेत्रपााल, खंड (ख) खालील असाा अर्जज प्राप्त झााल्यावर, घटनाास्थळाास भेट देईल आणि� असाा अर्जज

मि�ळााल्याच्या दि�नांं�काापासून तीन दि�वसांं�च्या आत, आवश्यक ती चौकशीी करीील. वनक्षेेत्रपााल, अशाा चौकशीीनंंतर,

पंचनाामा करीील.

(घ) अशाा प्रकरणी, वैद्यकीय अधिि˜कााऱ्याद्वाारे शववि�च्छेेदन करण्यात येईल. वैद्यकीय अधिि˜काारी,

शववि�च्छेेदनाानंंतर, शववि�च्छेेदन अहवााल संबंधिि˜त अधिि˜कााऱ्याकडेे पाठवतीील.

(२) मानवाास काायमस्वरूपीी दि�व्यांं�गत्व आल्यास, मोठीी किं�ंवाा कि�रकोळ इजा झााल्यास,–

(क) वन्य प्राण्यांं�च्या हल्ल्यामुळेे मानवााला काायमस्वरूपीी दि�व्यांं�गत्व आल्यास, मोठीी किं�ंवाा कि�रकोळ इजा

झााल्यास, अधिि˜नि�यमान्वयेे प्रदेय असलेेल्या नुकसाानभरपाईसााठीी, जखमी व्यक्तीद्वाारे स्वत: किं�ंवाा ति�च्या कुटुंȾबातील

इतर कोणत्याही व्यक्तीद्वाारे, अशाा घटनेपासून अठ्ठेेचााळीस ताासांं�च्या आत, ज्या क्षेेत्राात असाा हल्ला झााला आहे त्या

क्षेेत्राावर अधिि˜काारि�ताा असणााऱ्या वनक्षेेत्रपाालकडेे, नमुुनाा - एकमध्ये अर्जज करण्यात येईल. अर्जजदाार, अशाा अर्जा�सोोबत

वैद्यकीय अधिि˜कााऱ्याने तपाासणीी केलेल्या बळी पडलेल्या व्यक्तीच्या तपाासणीीचे वैद्यकीय प्रमाणपत्रदेेखील साादर करीील.

(ख) वनक्षेेत्रपााल, खंड (क) खालील अर्जज प्राप्त झााल्यावर, घटनाास्थळाास भेट देण्यासााठीी आणि� असाा अर्जज

मि�ळााल्याच्या दि�नांं�काापासून तीन दि�वसांं�च्या आत, आवश्यक चौकशीी करण्यासााठीी वनपाालास नि�देेश देईल. वनपााल,

अशाा चौकशीीनंंतर, पंचनाामा करीील. वनपााल, त्याचाा अहवााल पंचनााम्यासह वनक्षेेत्रपाालास साादर करीील.

(३) वनक्षेेत्रपााल, वनपाालाचाा अहवााल प्राप्त झााल्यानंंतर, त्याच्या वि�शि�ष्ट शि�फाारशीसह अर्जज, सर्वव बाबतीत परि�पूूर्णण

असलेेल्या अर्जज प्राप्त झााल्यापासून वीस दि�वसांं�च्या आत, सहाायक वनसंंरक्षकााकडेे पाठवीील.

(४) जर संबंधिि˜त व्यक्ती, वन्यजीव (संरक्षण) अधिि˜नि�यम, १९७२ (१९७२ चाा ५३) याच्या कोणत्याही तरतुदींचे

किं�ंवाा त्याखालील केलेल्या कोणत्याही नि�यमांं�चे उल्लंघन करीीत असताानाा, वन्य प्राण्यांं�च्या हल्ल्याची घटनाा घडली असेल

तर, जखमी झाालेली किं�ंवाा मृत व्यक्ती, कोणत्याही नुकसाानभरपाईसााठीी पात्र असणाार नााही.

६. मानवी जीवि�तहानी झााल्यास नुकसानभरपाईचे प्रदान करणे.–

(१) मृत व्यक्ती प्रौढ असल्यास, नुकसाानभरपाईची रक्कम पुढीीलप्रमाणेे असेल :–

(क) जर मृत व्यक्तीची पत्नी/ पतीी जि�वंंत असेल तर, पत्नी/ पतीी व मुले यां�नाा समाान हि�स्साा देण्यात येईल;

(ख) जर पत्नी/ पतीी जि�वंंत नसेेल तर,–

(एक) जर सर्वव मुले सज्ञाान, असतीील तर, मागे हयाात असलेेल्या सर्वव मुलांं�मध्ये, नुकसाानभरपाईचे

समसमा

ान वि�भााजन करण्यात येईल;

(दोन) जर मूल अज्ञाान असेल तर, नुकसाानभरपाईच्या रकमेेतील त्याचाा हि�स्साा, असे अज्ञाान मूल व

संबंधिि˜त उपजि�ल्हाधिि˜काारी यांं�च्या संयुक्त नाावााने उघडलेल्या खात्यात जमा करण्यात येईल. जमा केलेली अशी

नुकसाानभरपाईची रक्कम, अशाा अज्ञाान मुलाचे वय अठराा वर्षेे पूर्णण झााल्यानंंतर, त्याला प्रदाान करण्यात येईल.

(ग) जर मृत व्यक्तीची पत्नी/ पतीी आणि� मुले जि�वंंत नसती

ील तर, नुकसाानभरपाईची रक्कम, मृत व्यक्तीच्या

आई-वडि�लांं�ना प्रदाान करण्यात येईल.

(२) मृत व्यक्ती अज्ञाान असल्यास, नुकसाानभरपाईची रक्कम, पुढीीलप्रमाणेे असेल :–

(क) नुकसाानभरपाईची रक्कम, मृत व्यक्तीच्या आई - वडि�लांं�ना प्रदाान करण्यात येईल;

(ख) जर आई-वडीील जि�वंंत नसती

ील तर, मृत व्यक्तीच्या भाावंडां�नाा समाान रक्कम देण्यात येईल. जर भाावंडे

अल्पवयीीन असतीील तर, पोट-नि�यम (१) च्या खंड (ख) च्या उप-खंड (२) च्या तरतुदी, योग्य त्या फेरफारां�सह

लागू होतील.

(३) जर मृत व्यक्तीच्या काायदेशीर वाारसांं�च्या बाबतीत, कोणतााही वााद उद्भवलाा तर, उत्तराधिि˜काार प्रमाणपत्र साादर

केल्यानंंतरच केवळ नुकसाानभरपाईची रक्कम प्रदाान करण्यात येईल.

(४) नुकसाानभरपाईची चााळीस टक्के रक्कम, मंंजुरी देणाऱ्या प्राधिि˜कााऱ्याने, ती ज्या व्यक्तीला मंंजूर केलेली आहे

त्या व्यक्तीच्या खात्यात जमा करण्यात येईल आणि� नुकसाानभरपाईची सााठ टक्के रक्कम, अशाा व्यक्तीच्या मासि�क व्याज

मि�ळणााऱ्या मुदत ठेव खात्यात दहाा वर्षांंɕसााठीी जमा करण्यात येईल. दहाा वर्षांंɕनंंतर, मुदत ठेवीची मुदत समााप्त झााल्यावर, अशाा

खात्यातील रक्कम त्या व्यक्तीला प्रदाान करण्यात येईल.

(५) बळी पडलेल्या कुटुंȾबातील सदस्याचाा गंभीर आजार, शैक्षणि�क

प्रयोजन व वि�वााह यासााठीी, मंंजुरी देणाऱ्या

प्राधिि˜कााऱ्याच्या पूर्वव परवाानगीीने, मुदत ठेवीतील रक्कम, कााढताा येऊ शकेेल.

७. पशु जीवां�चीी हानी किं�ंवा पशुं�नाा इजा पोहचल्यास, नुकसानभरपाई प्रदान करण्याची कार्ययपध्दती.–

(१) पशुु जीवांं�ची हानी झााल्यास किं�ंवाा पशुंं�ना इजा पोहचल्यास, पशुंं�चाा मालक, नुकसाानभरपाईचाा दाावाा करण्यासााठीी

त्या क्षेेत्राावर अधिि˜काारि�ताा असणााऱ्या संबंधिि˜त वनक्षेेत्रपाालाकडेे, अठ्ठेेचााळीस ताासांं�च्या आत, नमुुनाा- दोनमध्ये अर्जज करीील.

(२) पशुंं�चाा मालक, तो किं�ंवाा कोणतीीही व्यक्ती, वनपाालाकडूून नि�रीीक्षण करण्यात येईपर्यंंत, अशाा पशुुचे शव

घटनाास्थळाावरून हलवि�लेे जाणार नााही याची कााळजीी घेईल, अन्यथाा, तो नुकसाानभरपाईसााठीी पात्र असणाार नााही.

(३) वनक्षेेत्रपााल, खंड (क) खालील अर्जज प्राप्त झााल्यावर, घटनाास्थळाास भेट देण्यासााठीी आणि� असाा अर्जज प्राप्त

झााल्याच्या दि�नांं�काापासून तीन दि�वसांं�च्या आत, आवश्यक ती चौकशीी करण्यासााठीी संबंधिि˜त वनपाालास नि�देेश देईल. वनपााल,

अशाा चौकशीीनंंतर, पंचनाामा करीील.

(४) वनपााल मृत झाालेल्या किं�ंवाा जखमी झाालेल्या पशुुची, शाासकीीय पशुुवैद्यकीय अधिि˜कााऱ्याकडूून तपाासणीी करून

घेईल. शाासकीीय पशुुवैद्यकीय अधिि˜काारी, मृत झाालेल्या किं�ंवाा जखमी झाालेल्या पशुुची तपाासणीी केल्यानंंतर, पशुुचाा मृत्यू

किं�ंवाा इजा, वन्य प्राण्यामुळेे झााली आहे किं�ंवाा नााही याची वि�शि�ष्ट नि�रीीक्षणेे नोंंदवि�ल्यावर, वनपाालाला वैद्यकीय प्रमाणपत्र

देईल. वनपााल, पंचनााम्यासह त्याचाा अहवााल आणि� असे वैद्यकीय प्रमाणपत्र वनक्षेेत्रपाालास साादर करीील.

(५) वनक्षेेत्रपााल, वनपाालाचाा अहवााल प्राप्त झााल्यानंंतर, पशुुच्या बाजार मूल्याचे मूल्यानि�र्धा�रण करीील. वनक्षेेत्रपााल,

असाा अर्जज व त्याच्या वि�शि�ष्ट शि�फाारशींसह आवश्यक असलेेले सर्वव दस्तऐवज, सर्वव बाबतीत परि�पूूर्णण असलेेला अर्जज प्राप्त

झााल्यापासून वीस दि�वसांं�च्या आत, सहाायक वनसंंरक्षकाास पाठवाावीत.

(६) जेथेे पशुंं�ना प्रवेश करण्यास प्रति�बंंध आहे अशाा राष्ट्रीय उद्यानााच्या किं�ंवाा अभयाारण्याच्या कोणत्याही क्षेेत्राात अशाा

भााग चाार-अ-२०–१अ

पशुुने प्रवेश केला असेल आणि� अशाा क्षेेत्राातील वन्य प्राण्याने पशुुला ठार मारले असेल तर, अर्जजदाार, या अधिि˜नि�यमाखालील

नुकसाानभरपाईसााठीी पात्र असणाार नााही.

(७) जर, कोणत्याही वन्य प्राण्याचाा, घटनेच्या ठि�कााणापासून दहाा कि�लोोमीटरच्या परि�घात, वि�षबााधेमुळेे सहाा दि�वसांं�च्या

आत मृत्यू झाालाअसेल तर, अशाा पशुुचाा मालक, या अधिि˜नि�यमान्वयेे नुकसाानभरपाई मि�ळण्यास पात्र असणाार नााही.‍‍

८. पि�कांं�चे व फळझााडांं�चे नुकसान झााल्यास किं�ंवा मालमत्तेेचे नुकसान झााल्यास नुकसानभरपाईचे प्रदान

करण्याची कार्ययपध्दती.–

(१) पि�कांं�चेे किं�ंवाा फळझााडां�चेे नुकसाान झााल्यास, मालक, या अधिि˜नि�यमान्वयेे प्रदेय असलेेली नुकसाानभरपाई

मि�ळण्यासााठीी, जेथेे असाा हल्ला झााला असेल त्या क्षेेत्राावर अधिि˜काारि�ताा असणााऱ्या संबंधिि˜त वनक्षेेत्रपाालाकडेे, बहात्तर ताासांं�च्या

आत, नमुुनाा - तीनमध्ये अर्जज करीील.

(२) पि�कांं�चेे किं�ंवाा फळझााडां�चेे नुकसाान झााल्यास, त्या क्षेेत्रााचाा वनरक्षक, कृषीी सहाायक व तलााठीी यांं�चाा समाावेश

असलेेली समि�तीी, संयुक्तपणेे शेतााची पाहणीी करीील आणि� वन्य प्राण्यामुळेे झाालेल्या नुकसाानीचे मूल्यनि�र्धा�रण करीील आणि�

अहवााल तयाार करीील आणि� अर्जज मि�ळााल्याच्या ताारखेपासून दहाा दि�वसांं�च्या आत, अहवााल, वनक्षेेत्रपाालास साादर करीील.

(३) जंगली हत्तीमुळेे मालमत्तेचे नुकसाान झााल्यास, मालक, या अधिि˜नि�यमान्वयेे प्रदेय असलेेली नुकसाानभरपाई

मि�ळण्यासााठीी, जेथेे असाा हल्ला झााला असेल त्या क्षेेत्राावर अधिि˜करि�ताा असणााऱ्या संबंधिि˜त वनक्षेेत्रपाालाकडेे, बहात्तर ताासांं�च्या

आत, नमुुनाा- तीनमध्ये अर्जज करीील.

(४) जंगली हत्तीमुळेे मालमत्तेचे नुकसाान झााल्यास, त्या क्षेेत्रााचाा वनक्षेेत्रपााल, साार्ववजनि�क बांं�धकााम वि�भाागाचाा कनि�ष्ठ

अभि�यंंताा व तलााठीी किं�ंवाा ग्राामसेेवक यांं�चाा समाावेश असलेेली समि�तीी, नुकसाानीची पाहणीी करीील व मूल्यनि�र्धा�रण करीील आणि�

अर्जज मि�ळााल्याच्या ताारखेपासून दहाा दि�वसांं�च्या आत, पंचनाामा करीील. अशाा घटनेत, समि�तीीकडूून पंचनाामा व नुकसाानीचे

मूल्यनि�र्धा�रण पूर्णण होईपर्यंंत, अर्जजदाार, कोणतीीही गोष्ट हलवि�णाार किं�ंवाा घटनाास्थळााचे चि�त्र बदलणार नााही किं�ंवाा दुरुस्तीचे

कोणतेेही कााम करणार नााही .

(५) वनक्षेेत्रपााल, पोट -नि�यम (३), व यथाास्थि�िति�, पोट-नि�यम (४) मध्ये नि�र्दि�िष्ट केलेल्या समि�तीीचाा अहवााल प्राप्त

झााल्यानंंतर, अर्जज व अशाा समि�तीीचाा अहवााल त्याच्या वि�शि�ष्ट शि�फाारशींसह, ताात्कााळ, सहाायक वनसंंरक्षकांं�कडे

े पाठवीील.

(६) पुढीील प्रकरणी नुकसाानभरपाई प्रदेय असणाार नााही :–

(क) जर लागवडीीखालील जमीन ही, वन जमि�नीीवरीील नि�यमि�त न केलेले अति�क्रमण असेल तर;

(ख) जमि�नीीच्या मालकााने किं�ंवाा लागवडदााराने, घटनेच्या दि�नांं�काापासून गेल्या तीन वर्षांंɕमध्ये भाारतीय वन

अधिि˜नि�यम, १९२७ (१९२७ चाा १६) किं�ंवाा वन्य जीव (संरक्षण) अधिि˜नि�यम, १९७२ (१९७२ चाा ५३) या खालील

कोणतााही अपरााध केलेला असेल तर.

९. व्याज दर.– जर नुकसाानभरपाईचे प्रदाान करण्यास, वनक्षेेत्रपाालास, सर्वव बाबतीत परि�पूूर्णण असलेेला अर्जज मि�ळााल्याच्या

दि�नांं�काापासून तीस दि�वसांं�पेेक्षा अधिि˜क वि�लंंब झााला असेल तर, नुकसाानभरपाईच्या रक्कमेेसह, नुकसाानभरपाईच्या रकमेेवर दर

सााल सहाा टक्के दरााने व्याज प्रदेय असेल.

नमुना एक

(नि�यम ५ पहाा)

मानवी जीवि�तहानी, कायमस्वरूपी दि�व्यांं�गत्व, मानवास मोठी किं�ंवा कि�रकोळ इजा झााल्यास

नुकसानभरपाईचा दावा करण्यासाठी अर्जज

प्रति�,

वनक्षेेत्रपााल,-----------------

१. अर्जजदााराचे पूर्णण नााव :

२. पत्ताा :

३. बळी पडलेल्या व्यक्तीशी असलेेले नााते संबंध:

४. मोोबाईल क्रमांं�क :

५. आधार क्रमांं�क* :

६. लिं�ंग :

७. वय :

८. वैैवााहि�क स्थि�ितीी* :

९. माानवीी जीवि�तहाानी झााल्यास, काायदेशीर वाारसांं�चे नााव (नाावे):

१०. बँक खात्याचाा तपशीील* :

(क) खातेधारकााचे नााव :

(ख) खाते क्रमांं�क :

(ग) बँकेचे नााव :

(घ) आयएफएससीी कोड :

११. इजेचाा प्रकाार (जे लागू नसेेल ते खोडा )

(क) मानवीी जीवि�तहाानी :

(ख) मानवाास आलेले काायमस्वरूपीी दि�व्यांं�गत्व :

(ग) मानवाास झाालेली मोठीी इजा :

(घ) मानवाास झाालेली कि�रकोळ इजा :

१२. घटनेचाा तपशीील:

(क) घटनेचे ठि�कााण :

(एक) गाव :

(दोन) ताालुकाा :

(तीन) जि�ल्हा :

(ख) घटनेचाा दि�नांं�क व वेळ :

(ग) ज्यामुळेे मृत्यू किं�ंवाा इजा झााली आहे तो वन्य प्राणी :

(घ) इतर कोणतीीही संबंधिि˜त माहि�तीी :

अर्जजदााराची स्वााक्षरीी.

*संबंधिि˜त दस्तऐवज साादर करणेे आवश्यक आहे.

नमुना दोन

[ नि�यम ७(१) पहाा ]

पशु जीवां�चीी हानी किं�ंवा पशुं�नाा इजा पोहचल्यास, नुकसानभरपाईचा दावा करण्यासाठी अर्जज

प्रति�,

वनक्षेेत्रपााल,-----------------

१. अर्जजदााराचे पूर्णण नााव :

२. पत्ताा :

३. मोोबाईल क्रमांं�क :

४. आधार क्रमांं�क* :

५. लिं�ंग :

६. वय :

७. बँक खात्याचाा तपशीील* :

(क) खातेधारकााचे नााव :

(ख) खाते क्रमांं�क :

(ग) बँकेचे नााव :

(घ) आयएफएससीी कोड :

८. हाानीचाा/ इजेचाा प्रकाार (जे लागू नसेेल ते खोडा)

(क) पशुु जीवांं�ची हानी :

(ख) पशुंं�ना पोहचलेेली इजा :

९. घटनेचाा तपशीील :

(क) घटनेचे ठि�कााण :

(एक) गाव :

(दोन) ताालुकाा :

(तीन) जि�ल्हा :

(ख) घटनेचाा दि�नांं�क व वेळ :

(ग) पशुंं�चाा प्रकाार व संख्या :

(घ) ज्यामुळेे इजा झााली आहे तो वन्य प्राणी :

(ङ) इतर कोणतीीही संबंधिि˜त माहि�तीी :

अर्जजदााराची स्वााक्षरीी.

*संबंधिि˜त दस्तऐवज साादर करणेे आवश्यक आहे.

नमुना तीन

(नि�यम ८ पहाा)

जंगली हत्तींमुळेे पि�कांं�चे व फळ झााडांं�चे किं�ंवा मालमत्तेेचे नुकसान झााल्यास, नुकसानभरपाईचा दावा करण्यासाठी अर्जज

प्रति�,

वनक्षेेत्रपााल,-----------------

१. अर्जजदााराचे पूर्णण नााव :

२. पत्ताा :

३. मोोबाईल क्रमांं�क :

४. आधार क्रमांं�क* :

५. लिं�ंग :

६. वय :

७. बँक खात्याचाा तपशीील* :

(क) खातेधारकााचे नााव :

(ख) खाते क्रमांं�क :

(ग) बँकेचे नााव :

(घ) आयएफएससीी कोड

८. नुुकसाानीचाा प्रकाार (जे लागू नसेेल ते खोडा)

(क) पि�कांं�चेे किं�ंवाा फळ झााडां�चेे नुकसाान :

किं�ंवाा

(क) जंगली हत्तीमुळेे झाालेले मालमत्तेचे नुकसाान :

९. घटनेचाा तपशीील :

(क) जमि�नीीचाा तपशीील*:

(एक) गाव :

(दोन) ताालुकाा :

(तीन) जि�ल्हा :

REVENUE AND FOREST DEPARTMENT

Madam Cama Marg, Hutatma Rajguru Chowk, Mantralaya,

Mumbai 400 032, Dated the 30th January, 2024.

NOTIFICATION

Maharashtra Payment of Compensation for Loss, Injury or Damage Caused by Wild Animals Act, 2023.

No. WLP-02.23/CR.52(Part-II)/F-1.– In exercise of the powers conferred by sub-section (1)

of section 8 of the Maharashtra Payment of Compensation for Loss, Injury or Damage Caused by

Wild Animals Act, 2023 (Mah. XXXVII of 2023), the Government of Maharashtra hereby makes the

following rules, namely :–

1. Short title.– These rules may be called the Maharashtra Payment of Compensation for Loss,

Injury or Damage Caused by Wild Animals Rules, 2023.

2. Definitions.- (1) In these rules, unless the context otherwise requires,–

(a) “Act” means the Maharashtra Payment of Compensation for Loss, Injury or Damage

Caused by Wild Animals Act, 2023 (Mah. XXXVII of 2023);

(b) “Family” means wife, husband, children, mother or father of a victim;

(2) Words and expressions used but not defined in these rules shall have the same meanings as

are respectively assigned to them under the Act.

3. Other types of injuries or damages.– In addition to types of injuries or damages caused due

to attack of wild animal provided in sub-section (2) of section 3 of the Act, the State Government

shall also pay compensation under the said Act for minor injury to humans caused due to attack of

wild animal.

4. Sanctioning Authority.– The Assistant Conservator of Forest having jurisdiction over the

area where incident of attack of wild animal has occurred shall be the Sanctioning Authority for the

purposes of the this Act.

5. Procedure for payment of compensation in case of loss of human life and injury to humans.–

(1) In case of loss of human life.–

(a) An intimation about the loss of human life due to attack of wild animal shall be

given immediately in writing by any person to the nearest Forest Guard. After receipt of

such intimation, the Forest Guard shall confirm whether such incident has occurred and

gather information of the incident and report the facts to the concerned Forester and Range

Forest Officer immediately.

(b) In such cases an application for compensation payable under the Act shall be made

by the legal heirs of the deceased to the concerned Range Forest Officer in Form I within

forty-eight hours of such incident.

the spot of incident and conduct necessary inquiry within three days from the date of receipt

of such application. The Range Forest Officer shall make a Panchnama after such inquiry.

(d) In such cases, the post mortem shall be carried out by the Medical Officer. The

Medical Officer shall after the post mortem, forward a post mortem report to the concerned

officer.

भााग चाार-अ-२०–२

(2) In case of permanent disability, major or minor injury to humans.–

(a) In case of permanent disability, major or minor injury to humans caused due to

attack of wild animal, an application for the compensation payable under the Act shall be

made in Form I, by the injured person himself or any other person from his family to the

Range Forest Officer having jurisdiction over the area where such attack has occurred,

within forty-eight hours of such incident. The applicant shall also submit alongwith such

application a medical certificate of examination of the victim conducted by the Medical

Officer.

(b) The Range Forest Officer shall, on receipt of an application under clause (a), direct

the Forester to visit the spot and conduct necessary inquiry within three days from the date

of receipt of such application. The Forester shall draw a Panchnama after such inquiry.

The Forester shall submit his report alongwith a Panchnama to the Range Forest Officer.

(3) The Range Forest Officer shall, after receipt of the report of the Forester, forward the

application alongwith his specific recommendation to the Assistant Conservator of Forest within

twenty days of the receipt of application complete in all respects.

(4) The injured or deceased person shall not be eligible for receipt of any compensation if the

incident of attack by wild animal has taken place while the concerned person is contravening any

of the provisions of the Wild Life (Protection) Act 1972 (53 of 1972) or any rules made thereunder.

6. Payment of compensation in case of loss of human life.–

(1) In case the deceased is an adult, the payment of compensation shall be as follows,

namely :–

(a) If the spouse of the deceased is alive, the spouse and children shall be given equal

share.

(b) If the spouse is not alive,–

(i) the compensation shall be equally divided amongst all the surviving children

if all are major;

(ii) if the child is minor, then his share of the amount of compensation shall be

deposited into an account opened in the joint name of such minor and the concerned

Deputy Collector. Such deposited amount of compensation shall be paid to such minor

child after he attains the age of eighteen years.

shall be paid to the parents of the deceased.

(2) In case the deceased is a minor, the payment of compensation shall be as follows,

namely :–

(a) the amount of compensation shall be paid to the parents of the deceased.

(b) if the parents are not alive, the siblings of the deceased shall be given equal amount.

If the siblings are minor, then the provisions of sub-clause (ii) of clause (b) of sub-rule (1)

shall, mutatis mutandis apply.

(3) If any dispute arises in respect of the legal heirs of the deceased, the amount of

compensation shall be paid only after submitting the succession certificate.

(4) The forty per cent. of the compensation amount shall be deposited in the account

of the person to whom it is awarded by the Sanctioning Authority and sixty per cent. of the

compensation amount shall be deposited in monthly interest bearing fixed deposit account of such

person for ten years. After ten years on maturity of fixed deposit, the amount in such account

shall be paid to such person.

(5) The amount in the fixed deposit may be withdrawn with prior approval of the Sanctioning

Authority for critical illness, educational purposes and marriage of member of the family of the

victim.

7. Procedure for payment of compensation in case of loss of cattle life or injury to cattle.–

(1) In case of loss of cattle life or injury to cattle, the owner of the cattle shall make an

application within forty-eight hours in Form II for claiming compensation to the concerned

Range Forest Officer having jurisdiction over the area.

(2) The owner of the cattle shall take care that he or any person shall not move the carcass

of the cattle from the spot of the incident till inspection is carried out by Forester, otherwise he

shall not be eligible for compensation.

(3) The Range Forest Officer shall, on receipt of an application under clause (a), direct the

concerned Forester to visit the spot and conduct necessary inquiry within three days from the

date of receipt of such application. The Forester shall draw a Panchnama after such inquiry.

(4) The Forester shall get the deceased or injured cattle examined by the Government

Veterinary Officer. The Government Veterinary Officer shall, after examination of the deceased

or injured cattle, give Medical Certificate to the Forester after recording specific observations

whether death or injury of cattle is caused by wild animal or not. The Forester shall submit his

report alongwith a Panchnama and such Medical Certificate to the Range Forest Officer.

(5) The Range Forest Officer shall, after receipt of report of the Forester, assess the market

value of the cattle. The Range Forest Officer shall forward the application and all necessary

documents alongwith his specific recommendations to the Assistant Conservator of Forests

within twenty days of receipt of application complete in all respects.

(6) If the cattle has entered any area of the National Park or Sanctuary where entry of

such cattle is prohibited and is killed by wild animal in such area, then the applicant shall not

be eligible for compensation under the Act.

(7) If any wild animal dies due to poisoning within six days from the date of incident in the

radius of ten kilometers from the place of incident, then the cattle owner of such animal shall

not be eligible for receipt of the compensation under the Act.

8. Procedure for payment of compensation in case of damage to crops and fruit plants or damage

to property.–

(1) In case of damage to the crops or fruit plants, the owner shall make an application within

seventy-two hours in Form III for compensation payable under the Act to the concerned Range

Forest Officer having jurisdiction over the area where such attack has occurred.

(2) In case of damage to crops or fruit plants, the Committee comprising of Forest Guard,

Agriculture Assistant and Talathi of the area shall jointly inspect the farm and assess the

quantum of damage due to wild animal and prepare a report and submit it to the Range Forest

Officer within ten days from the date of receipt of an application.

(3)In case of damage to the property by wild elephant, the owner shall make an application

within seventy-two hours in Form III for compensation payable under the Act to the concerned

Range Forest Officer having jurisdiction over the area where such attack has occurred.

(4) In case of damage to property by wild elephant, the Committee comprising of the Range

Forest Officer, Junior Engineer of Public Works Department and Talathi or Gramsevak of that

area shall inspect and assess the damage and draw a Panchnama within ten days from the

date of receipt of an application. In such incident, the applicant shall not remove anything or

modify the scene of incident or carry out any work of repair till the Panchnama and assessment

of damage is completed by the Committee.

भााग चाार-अ-२०–२अ

FORM I

(See rule 5)

APPLICATION FOR CLAIMING COMPENSATION IN CASE OF LOSS OF HUMAN

LIFE, PERMANENT DISABILITY, MAJOR OR MINOR INJURY TO HUMANS

The Range Forest Officer, –––––––––––––––––––

1. Full name of the applicant :

2. Address :

3. Relationship with the victim :

4. Mobile No. :

5. Aadhaar No.* :

6. Gender :

7. Age :

8. Marital Status* :

9. Name(s) of legal heirs in case of loss of human life:

10. Details of the Bank Account* :

(a) Account Holder’s Name :

(b) Account Number :

(c)Name of the Bank :

(d) IFSC Code :

11. Type of Injury (Strike out whatever not applicable)

(a) Loss of human life :

(b) Permanent disability to humans:

(d) Minor injury to humans:

12. Details of the Incident :

(a) Location of the incident :

(i) Village :

(ii) Taluka :

(iii) District :

(b) Date and time of the incident :

(d) Any other relevant information :

Signature of Applicant.

*Relevant documents need to be submitted.

FORM II

[See rule 7(1)]

APPLICATION FOR CLAIMING COMPENSATION IN CASE OF LOSS OF CATTLE

LIFE OR INJURY TO CATTLE

The Range Forest Officer, –––––––––––––––

1. Full name of the applicant :

2. Address :

3. Mobile No. :

4. Aadhaar No.* :

5. Gender :

6. Age :

7. Details of the Bank Account* :

(a) Account Holder’s Name :

(b) Account Number :

(d) IFSC Code :

8. Type of Loss / Injury (Strike out whatever not applicable)

(a) Loss of cattle life :

(b) Injury to cattle :

9. Details of the Incident :

(a) Location of the incident :

(i) Village :

(ii) Taluka :

(iii) District :

(b) Date and time of the incident :

(d) Wild animal due to which injury is caused :

(e) Any other relevant information :

Signature of Applicant.

*Relevant documents need to be submitted.

FORM III

(See rule 8)

APPLICATION FOR CLAIMING COMPENSATION IN CASE OF DAMAGE TO CROPS

AND FRUIT PLANTS OR PROPERTY BY WILD ELEPHANTS

The Range Forest Officer, –––––––––––––

1. Full name of the applicant :

2. Address :

3. Mobile No. :

4. Aadhaar No.* :

5. Gender :

6. Age :

7. Details of the Bank Account* :

(a) Account Holder’s Name :

(b) Account Number :

(d) IFSC Code :

8. Type of Damage (Strike out whatever not applicable)

(a) damage to crops, fruit plants

(a) damage to property due to wild elephant

9. Details of the Incident :

(a) Land details* :

(i) Village :

(ii) Taluka :

(iii) District :

(b) Date of the incident :

(d) Any other relevant information :

Signature of Applicant.

*Relevant documents need to be submitted.

By order and in the name of the Governor of Maharashtra,

B. VENUGOPAL REDDY,

Principal Secretary to Government.

ON BEHALF OF GOVERNMENT PRINTING, STATIONERY AND PUBLICATION, PRINTED AND PUBLISHED BY DIRECTOR,

RUPENDRA DINESH MORE, PRINTED AT GOVERNMENT CENTRAL PRESS, 21-A, NETAJI SUBHASH ROAD, CHARNI ROAD,

MUMBAI 400 004 AND PUBLISHED AT DIRECTORATE OF GOVERNMENT PRINTING, STATIONERY AND PUBLICATIONS,

21-A, NETAJI SUBHASH ROAD, CHARNI ROAD, MUMBAI 400 004. EDITOR : DIRECTOR, RUPENDRA DINESH MORE.