(१)

भााग चाार-ब-४०३–१

RNI No. MAHBIL /2009/37831

महाराष्टट्रõ शासन राजपत्र

असाधारण भाग चार-ब

वर्षष ११, अंक १५९]

मंगळवार , नोव्हेंबर ४, २०२५/कार्ति•िक १३, शके १९४७

[पृष्ठेे ३०, किं�ंमत : रुपयेे ९.००

असाधारण क्रमांं�क ४०३

प्रााधि�कृृत प्रकााशन

महाराष्टट्र शासनाने महाराष्टट्र अधिनिय

मांन््वये तयार केलेले

(भाग एक, एक-अ आणि एक-ल यांमध््यये प्रसि

द्ध केलेले निय

म व आदेश यांव््यतिरिक््त) निय

म व आदेश.

नगरवि�काास वि�भााग

माादााम काामाा रोड, हुुताात्माा राजगुरू चौक, मंत्राालय,

मुं�बई ४०० ०३२, दि�नांं�क ४ नोव्हेंबर, २०२५.

महाराष्ट्र नगरपरि�षदाा, नगरपंचायतीी व औद्योोगि�क नगरी अधि�नि�य

म, १९६५.

क्रमांं�क नाामपाा-१२२३/प्र.क्र.१८२/नविि¦-२६.— महााराष्ट्र नगरपरि�षदाा, नगरपंचाायती व औद्योोगि�क नगरी अधिि˜नि�यम, १९६५

(महाा.१९६५ चाा ४०) चे कलम ९२, पोट-कलम (२) आणिि” कलम ३२१ चे पोट-कलम (२) अन्वये प्राप्त झाालेल्या अधिि˜काारानुसाार

कलम ३२१ चे पोट-कलम (३) च्या तरतुदीनुसाार पूर्व प्रसि�ध्दीच्या अधीन राहून महााराष्ट्र नगरपाालि�काा (स्थाावर माालमत्तेेचे हस्तांं�तरण)

नि�यम, १९८३, शाासन अधिि˜सूचनाा क्र.नपप्रसं-१००८/प्र.क्र.१८२/०८/नविि¦-१४, दि�.१५.०३.२०११ व शाासन अधिि˜सूचनाा क्र.एमसीीओ-

२०१९/प्र.क्र.४२/नविि¦-१४, दि�.२०.०९.२०१९ अधिि˜क्रमि�त करण्यात येत असून याव्दाारे महााराष्ट्र नगरपरि�षदाा, नगरपंचाायती व औद्योोगि�क

नगरी (स्थाावर माालमत्तेेचे हस्तांं�तरण) (सुधारणा) नि�यम, २०२५ तयाार करण्यात येत आहेत:-

१. संंक्षििȦप्त नााव, प्रारंभ, प्रयुक्ती (व्याप्ती):—

या नि�यमाास महााराष्ट्र नगरपरि�षदाा, नगरपंचाायती व औद्योोगि�क नगरी (स्थाावर माालमत्तेेचे हस्तांं�तरण) (सुधारणा) नि�यम, २०२५

असे म्हणाावे.

२. सदरचे नि�यम शासनाच्या राजपत्रात प्रसि�ध्द झााल्याच्या दि�नांं�काापाासून लागू राहतीील.

३. सदरचे नि�यम कलम ९२ अन्वये नगर परि�षद, नगर पंचाायतीच्या स्थाावर माालमत्तांं�च्या रहि�वाासी, वाणिि”ज्यिùिक, औद्योोगि�क व

इतर प्रयोजनाासााठीी पट्ट्यााने देण्यासंबंधी केलेल्या सर्व प्रस्ताावनाा बाबतीत लागू राहतीील.

४. व्याख्या :-

(१) या नि�यमाात संदर्भाभाा�नुुसाार दुसराा अर्थथ अपेक्षििȦत नसेेल तर या नि�यमाात,-

(अ) “अधिि˜नि�यम” म्हणजेे महााराष्ट्र नगरपरि�षदाा, नगरपंचाायती व औद्योोगि�क नगरी अधिि˜नि�यम, १९६५.

(ब) “वार्षि�िक विि¦वरण दर” म्हणजेे महााराष्ट्र मुद्रांं�क (माालमत्तेेचे वास्तव बाजार मूल्य नि�र्धा�रि�त करणे) नि�यम, १९९५

नुसाार तयाार केलेल्या प्रचलि�त

वार्षि�िक दर विि¦वरणपत्राानुसाारचे दर.

(क) “समि�तीी” म्हणजेे या नि�यमााच्या कलम ९ अंतर्गत गठीीत केलेली अधिि˜मूल्य, भााडेपट्टाा व

महाराष्ट्र शासन राजपत्र असाधारण भाग चार-ब, नोव्हेंबर ४, २०२५/कार्ति•िक १३, शके १९४७

सुर©ा ठेव िनधɕरण सिमती

ड)

“Îथावर मालमǄा” Çहणजे नगरपिरषदा / नगरपंचायती यां´या मालकीची अथवा

िनिहत असलेली जिमन / इमारत / गाळे / इतर बांधकाम केलेले ©ेĝ इ¾यादी.

इ)

“पƺा”, “पƺाकार”,पƺादार” या शÅदांना मालमǄा हÎतांतरण अिधिनयम, १८८२

(१८८२ चा ४ ) यामÁये ¾याचा कलम १०५ मÁये जो अथ« नेमून िदला असेल अनुĎमे तोच अथ«

असेल

ई)

“भूखंड” Çहणजे, Ëय¯तीना इमारत बांध½यासाठी ȋकवा इतर कोण¾याही Ģयोजनासाठी

वाटून दे½यासाठी Çहणून बाजूला ठेवलेला आिण नगरपिरषदेने, नगरपंचायतीने तयार केलेÊया

आराखǹाला तशाĢकारे दश«व½यात आलेला जिमनीचा सलग असा Îवतंĝ तुकडा

फ) “कलम” Çहणजे महाराÍĘ नगरपिरषदा, नगरपंचायती व औǏोिगक नगरी अिधिनयम,

1965 मधील कलम.

(2)

या िनयमामÁये वापरलेÊया आिण Ëया°या न िदलेÊया इतर संªा व शÅदĢयोग या जर

अिधिनयमामÁये आलेले असतील तर तेथे ¾यांना जो अथ« नेमून िदलेला असेल तोच अथ« येथेही

असेल.

३ ) “ थथावर मालमेचेचे हथंतां”

१) अिधिनयमा´या कलम ९२ ´या उपबंधा´या व इतर उपबंधा´या अिधनतेने

नगरपिरषदेस, नगरपंचायतीस ित´या मालकी´या ȋकवा या अिधिनयमा´या Ģयोजनाथ«

ित´याकडे िनिहत असलेÊया ȋकवा संपािदत केलेÊया Îथावर मालमǄा जर

िवÊहेवाटी´या ȋकवा िवकासा´या Ģयोजनाथ« संपािदत केली असेल ȋकवा अशी

मालमǄा भिवÍय काळात गरज पड½याची संभव नसेल िकवा अशी मालमǄा

नगरपािलका, नगरपंचायत यांचे िहत संवध«न करणारी असेल तर पˁाचा आधारे

हÎतांतरण करता येईल.

२) नगरपिरषेदेला, नगरपंचायतीला सिमतीǎारे िनिǙत अिधमुÊय ȋकवा भाडे ȋकवा या

दोÂही´या आधारे Îथावर मालमǄा भाडेपƺयाने देता येईल. ĢाÃत अिधमूÊय सिमतीने

िनिǙत केलेÊया अिधमुÊयापे©ा अिधक असेल तर भाडेपƺा र¯कम ¾यानुसार सुधािरत

केली जाईल.

४. “जिमनीचे भूखंडामÁयये िवभाज”

नगरपिरषद , नगरपंचायत, ¾या जिमनीचा आकार व वापर िवचारात घेऊन ¶या जिमनीस हे

िनयम लागू आहेत अशा जिमनीचे एक ȋकवा अनेक भूखंडामÁये रेखांकनानुसार िवभाजन

करील आिण तÀनुसार ¾या जिमनीवर भूखंडाचे सीमांकन करील.

5 .नगरपिरषद , नगरपंचायत यां´यया भूखंडाचे िनवासी यऔयोजनासाठी वाटप कराचयाची पा :

“नगरपिरषद,नगरपंचायत िनवासी Ģयोजनासाठी भूखंडाचे वाटप खालील पाĝतानुǘप

करेल”

(1) िनिǙत कर½यात आलेÊया तारखे´या िनकटपूवȓ १५ वषɕपयȊत महाराÍĘ रा¶या´या

अिधवासी असतील अशा कोण¾याही सªान Ëय¯तीस

(2) भूखंड वाटपासंबंधी आवेदनपĝ िमळ½यासाठी पिरषदेकडून िनिǙत कर½यात आलेÊया

शेवट´या तारखे´या िनकटपूवȓ एक वषɕ´या कालापयȊत अखंडपणे पिरषदे´या Îथािनक

सीमां´या आत असलेÊया कोण¾याही कंपनीमÁये ȋकवा आÎथापनांमÁये ȋकवा संÎथेमÁये फायदा

िमळणाÉया नोकरीवर असतील अशा कोण¾याही सªान Ëय¯ती यांना भूखंडाचे वाटप करता

येईल. परंतु पिरषदे´या Îथािनक हǈीमÁये अशी एखादी Ëय¯ती ȋकवा कुटुंबातील एखादी

Ëय¯ती यां´या मालकीचा कोणताही भूखंड ȋकवा कोणतीही इमारत असता कामा नये.

आणखी असे की,एखाǏा Ëय¯ती´या ताÅयात पिरषदे´या Îथािनक हǈीमधील ५०

चौ.मी.हून कमी असेल एवढा िनवासी भूखंड ȋकवा गाळा असेल तरी नगरपिरषदेला ही शत«

िशथील करता येईल.

(3) महाराÍĘ सहकारी संÎथा अिधिनयम, १९६० (सन १९६१ चा महाराÍĘ अिधिनयम २४) अÂवये

नȗदणी झालेली आिण केवळ या िनयमा´या खंड (अ) अÂवये पाĝ असलेÊया Ëय¯तȒची िमळून

बनलेली सहकारी संÎथा,

(4) ¾या वेळी अमलात असलेÊया कोण¾याही कायǏाÂवये Îथापन केलेÊया कोण¾याही

आÎथापना ȋकवा पिरसंÎथा ȋकवा साव«जिनक ©ेĝातील संÎथा यांना ¾यां´या कम«चाÉयां´या

िनवासÎथानांकरीता

(5) शासन वा Îथािनक Ģािधकरणे यां´या कम«चारी िनवासÎथानांकरीता

(6) कȂ ğ व रा¶य शासना´या िनवासी Îवǘपा´या योजनांकरीता

६. Îथथावर मालमाचे रिहवासी, वािणȎ¶यपयक, आिण औिगोिगक यनयोजनासाठी व

(1) नगरपिरषद, नगरपंचायत मालकी´या िनहीत असलेÊया व संपादन केलेÊया सव«

मालमाǄाचे पुढील पǉतीने हÎतांतरण होईल .

भााग चाार-ब-४०३–१अ

(अ) या िनयमासोबत सल±न पिरिशÍटतील पǉतीǎारे जाहीर िललाव कǘन.

(ब) (वृǄपĝातून) जाहीररी¾या िनिवदा मागवून

२. नगरपिरषद, नगरपंचायतीǎारे मालमǄा पˁाने देत असताना या िनयमासोबत सल±न

असलेÊया पिरिशÍटतील पǉतीचे पालन करणे अिनवाय« आहे.

३. िनवासी Ģयोजनांसाठी राखून ठेवलेÊया भूखंडाचे ©ेĝफळ ३०० चौरस मीटरपे©ा अिधक

नसावे.सहकारी घरबांधणी संÎथांना जिमनी दे½या´या बाबतीत Ģ¾येक सदÎयाला वाटून

Ǐावया´या भूखंडाचे ©ेĝफळ ३०० चौरस मीटरपे©ा अिधक नसेल असे Ģमाण ठरवून एकूण

जिमन हÎतांतरण करता येईल / भाडेपˁाने देता येईल.

७. आȌथथकÍǷ थका कमकुवत घटकातील Ȓतय ातक ना िनवासी ारयोजनाकिरता जिमप

1.नगरपिरषद, नगरपंचायतीस समाजातील आȌथक ǓÍǷा दुब«ल घटकातील Ëय¯तीसाठी

अिधमूÊया´या सवलती´या दराने िनवासी Ģयोजनाकरीता जिमनीचे शासन माÂयतेने

हÎतांतरण करता येईल / भाडेपˁाने देता येईल. तथािप,

अ.

ती Ëय¯ती नगरपिरषदे´या, नगरपंचायती´या हǈीत राहणारी असावी आिण ¾याची

Îवतः´या मालकीचे घर नसावे ȋकवा

ब.

¾या Ëय¯तीने या िनयमांन आधारे पूवȓ कोणतीही जमीन अथवा भूखंड पƺाने घेतलेली

नसावी.

क.

कुटुंबाचे सव« मागȝनी िमळणारे एकूण वाȌषक उ¾पƐ आȌथक ǓÍǷा दुब«ल घटकातील

Ëय¯तीसाठी वेळोवेळी शासनाने िनधɕिरत केलेÊया मयɕदेपे©ा अिधक नसावे.

२.

आȌथक ǓÍǷा दुब«ल घटकातील Ëय¯तीसाठी वाटप केलेÊया भूखंडाचे ©ेĝफळ ५०

चौरस मीटर पे©ा अिधक नसावे.

८. िĎडडांगण िकवा ी यायामशाळा यासाठी जमीन दे

नगरपिरषद, नगरपंचायतीस शासनाने माÂयता िदलेÊया शै©िणक संÎथा ȋकवा धमɕदाय संÎथा

ȋकवा Ëयायामशाळा यांना Ďीडांगणासाठी वापर½याकिरता ȋकवा मनोरंजना´या अÂय

Ģयोजनाकिरता जमीन भाडेपˁाने देता येईल.

9. धाȌकमक ीवयोजनासाठी जमीन देणे

कोणतेही मंिदर, चच«, मशीद, Îमशान ȋकवा अÂय कोण¾याही धाȌमक Ģयोजनासाठी

जमीन दे½यात येणार नाही ȋकवा शासनाने पूवȓ मंजुरी िदली असेल ते खेरीज कǘन अशा

कोण¾याही इमारती´या बांधकामासाठी पˁा´या जिमनीचा वापर कर½यामÁये कोणताही बदल

कर½यास मंजुरी दे½यात येणार नाही.

10.मालमǄचेचेअिधमुÊय, भाडेपƺाा व सुरा ा ठेव िनधण रण सि

1) नगरपिरषद, नगरपंचायत यां´या Îथावर मालमǄांचे मूÊयांकन, भाडेपƺा व सुर©ा ठेव

िनिǙत कर½यासाठी खालीलĢमाणे सिमती असेल.

२) Îथावर मालमǄेचे अिधमुÊय आिण भाडे वाȌषक िववरण दर पĝका´या आधारे सिमती ǎारे

िनǙीत कर½यात येईल. असे अिधमुÊय आिण भाडे िनǙीत करत असताना, असÊयास

बांधकामाचा खच« आिण जिमनी´या संपादनासाठी झालेला खच« िवचारात घे½यात येईल.

३) Îथावर मालमǄेचे भाडे िनǙीत करत असताना सिमती अशा मालमǄे´या जवळपास´या

मालमǄे´या Ģचिलत भाडे िवचारात घेईल

४) वाȌषक िववरण दर पĝकातील बाजारमूÊया´या आधारे सिमती ǎारा Îथावर मालमǄेचे भाडे

िनǙीत करताना ते खालील नमूद पे©ा कमी असू नये.

अ) रिहवासी, शै©िणक, धम«दाय आिण साव«जिनक Ģयोजनासाठी वाȌषक िववरण दर

पĝकामधील नमूद वत«मान बाजार मूÊयदरा´या ०.५ ट¯के

ब) Ëयापारी आिण औǏोिगक Ģयोजनासाठी रिहवासी, शै©िणक, धम«दाय आिण साव«जिनक

Ģयोजनासाठी वाȌषक िववरण दर पĝकामधील नमूद वत«मान बाजारमूÊय दरा´या ०.७

ट¯के

५) भाडेपˁाने Ǐावया´या मालमǄेकरीता सिमती तीन मिहÂयां´या भाडेपˁाची र¯कम ȋकवा

Ǘ. पाच हजार यापैकी जी जाÎत असेल, अशी सुर©ा ठेव र¯कम िनिǙत व अंितम करेल.

६) वरीलĢमाणे भाडेपˁाचे दर हे, अिधमुÊय, भाडेपƺा व सुर©ा ठेव िनधɕरण सिमतीने

िजÊहािधकारी

अÁय©

काय«कारी अिभयंतासा. बां. िवभाग

सदÎय

संबंिधत नगरपिरषद / नगरपंचायतयांचे मु°यािधकारी

/Ģशासक

सदÎय

सहाÈयक संचालक, नगररचना / नगररचना आिण

मूÊयांकन िवभागाचे नगररचना अिधकारी

सदÎय

िजÊहा सहआयु¯त

सदÎय सिचव

संबंिधत Îथावर मालमǄेचे केलेले मूÊयांकन या´या िकमान ट¯केवारीपे©ा कमी असणार नाही,

असे भाडेपˁाचे दर िनिǙत करील. तसेच वरीलĢमाणे भाडेपˁाची ट¯केवारी जागे´या

मूÊयांकनापे©ा अिधक िनिǙत कर½याचा अिधकार सिमतीस असेल. अशावेळी सिमतीस वर

नमूद केलेÊया भाडेपˁा´या ट¯केवारीपे©ा जाÎत दर िनिǙत करावयाचा असÊयास जागेचे

¾या पिरसरातील िवǏमान भाडे िवचारात घेऊन िनिǙत करता येईल.

७) Ģचिलत वाȌषक दर िववरणपĝानुसार भाडेपƺा िनधɕरण सिमती दरवषȓ भाडेपˁा´या

र¯कमेत सुधारणा करेल.

११. बांधा, वापरा आिण ह ंतांतरण BOT), BOOT, DBFOMS ततववावर व तसरसम ामणाली

वापर कǘपन थाथावर मालम भा भाडेपभ ाने देणे / हंितांतिरत क-

(१) नगरपिरषद, नगरपंचायती´या मालकी´या Îथावर मालमǄा बांधा, वापरा आिण हÎतांतरण

या त¾वावर व त¾सम Ģणालीचा वापर कǘन शासना´या पूव« माÂयतेने िवकिसत कर½यासाठी

देता येतील. यासाठी सिमती अिधमूÊयाची (Premium) आिण भाडेपˁाची र¯कम िनिǙत

करेल.

(२) शासना´या पूव« माÂयतेकिरता बांधा, वापरा आिण हÎतांतरण (BOT), BOOT, DBFOMS व

त¾सम Ģणालीचा वापर कǘन Îथावर मालमǄा भाडेपˁाने देणे/हÎतांतरीत करणेबाबतचा

ĢÎताव संबंिधत नगरपिरषद, नगरपंचायत यांनी िजÊहािधकारी यां´यामाफ« त व आयु¯त तथा

संचालक, नगरपिरषद Ģशासन संचालनालय, नवी मुंबई यां´यामाफ« त शासनास सादर करावा.

(३) शासन माÂयतेनंतर नगरपिरषद, नगरपंचायती यांना िललावाǎारे ȋकवा िनिवदा मागवून

जागा हÎतांतरण कर½याची Ģिकया कर½यात येईल.

(४) नगरपिरषदेस अिधमूÊया´या ȋकवा जमीनभाǹा´या ȋकवा अिधमूÊय व जमीनभाडे या

दोहȗचा िवचार कǘन पƺǏाǎारे जमीन /इमारत िनकालात काढता येईल. जेथे अिधमूÊय

पूण«पणे वसूल झाले असेल तेथे नाममाĝ जमीनभाडे आकारले जाईल.

(५) भाडेपƺ् याने दे½यात आलेली जागा सक« स, आनंदबाजार, जĝा, Ģदश«न, काय«Ďम ȋकवा

अÂय काय«Ďमासाठी एखाǏा वेळी वापर½यात आली असेल तर ȋकवा शुÊक ȋकवा आकार

भǘन ¾या´या काही भागात लोकांना ȋकवा लोकां´या एखाǏा वगांला Ģवेश दे½यात येत असेल

तर पƺेदार शुÊका´या ȋकवा आकारा´या एक दशांशाइतकी र¯कम पिरषदेला देईल.

१२. भाडेपˁााचा कालावधी.-

(१) अिधिनयमातील कलम ९२(१) या तरतुदीĢमाणे िवहीत कालावधीकरीता मालमǄा पƺयाने

दे½याची मुभा नगरपिरषद, नगरपंचायतीस राहील.

(२) अिधिनयमातील कलम ९२(३) नुसार भाडेपƺचाचा कालावधी पिहÊया वेळी तीन वषȝपयȊत

असेल. भाडेपˁाचा एकूण कालावधी नऊ वषȝपे©ा जाÎत नसावा.

(३) जर नगरपिरषदा आिण नगरपंचायतȒना कलम ९२(१) नुसार ९ वषȝपे©ा जाÎत

कालावधीसाठी भाडेपˁाने Ǐावयाचे ĢÎताव शासन पूव«माÂयतेसाठी सादर करणे बंधनकारक

असेल.

(४) नगरपिरषद, नगरपंचायत, यां´या Îथावर मालमǄां´या भाडेपˁाचा कालावधी ३० वष«िप©ा

जाÎत नसावा.

१३. भाडेपˁााचे नुतनीकरण.-

(१) ¶या Îथावर मालमǄा दीघ« मुदतीने Çहणजेच ३० वषɕ´या भाडेपˁाने दे½यात आले आहेत,

अशा मालमǄाना भाडेपˁाचे नुतनीकरण ȋकवा भाडेपƺा मुदतवाढ देता येणार नाही. ¶या

भाडेपˁाचा ३० वषȝचा कालावधी संपुÍटात येईल, ¾या मालमǄा सिमतीमाफ« त नËयाने

अिधमूÊय आिण भाडे िनिǙत कǘन िललावाǎारे ȋकवा िनिवदा मागवून भाडेपƺयाने देता

येतील.

(२) अशा िरतीने िनयमानुसार नËयाने िनधɕिरत अिधमुÊय आिण भाडे भर½यास भाडेपƺाधारक

सहमत असÊयास ¾यास Ģथम नकाराचा अिधकार असेल. भाडेपƺाधारक सहमत नसÊयास

मालमतेची िवÊहेवाट िललावाǎारे ȋकवा िनिवदा मागवून कर½यात येईल.

(३) अशा मालमǄांचे नुतनीकरण करताना मुळ भाडेपƺाधारकांनी भाडेपˁाची संपुण« र¯कम

अदा केली असली पािहजे. तथािप, भाडेपˁाची र¯कम अदा केली नसÊयास थकीत

भाडेपˁावर Ģित मिहना २% दराने शाÎती आकार½यात येईल, सदरची थकीत र¯कम मुळ

भाडेपƺाधारकांनी भाडेपƺा संपुÍटात आÊयानंतर कोण¾याही पिरȎÎथतीत ३ मिहÂया´या

कालावधीत भरणा करणे आवÌयक रािहल. अÂयथा अशा मालमǄांचे नुतनीकरण कर½यात

येऊ नये.

१४.

नगरपिरषदे´यया

मालमांांच

े भाडेप

ा नुतनीक

रण अथ

वा हंुतांतरणासा

पाĝुता/अटी-

(१) या िनयमां´या तरतुदȒनुसार Îथावर मालमǄा भाडेपˁाने हÎतांतिरत केलेली असावी.

(२) Îथावर मालमǄा कायदेशीरिर¾या हÎतांतिरत केलेली असावी.

(३) संबंिधत मालमǄेबाबतचे सव« कर आिण भाडे भाडेपƺाधारकाने भरलेले असावे आिण

भाडेपƺाधारकाकडे भाडेपˁाची र¯कम ȋकवा कोण¾याही Ģकार´या कराची र¯कम थकीत

नसावी

(४) हे िनयम लागू हो½यापूवȓ भाडेपƺा संपुÍटात आला असेल, तर नूतनीकरण या िनयमां´या

तरतुदȒनुसार केले जाईल.

(५) भाडेपˁाची र¯कम संबंिधतांनी भरलेली नसेल, अशा Ģकरणांत Ģचिलत वाȌषक िववरण

दरपĝका´या बाजार मुÊयां´या अनुषंगाने मालमǄे´या होणाÉया मुÊयांकना´या ८% र¯कम

अिधक अिधिनयमातील तरतुदीनुसार दरमहा २% इतके Ëयाजासह आकारणी कर½यात यावी.

(६) सदर भाडेपƺाधारकाने भाडेपˁासंदभɕत यापुवȓ कर½यात आलेÊया करारनाÇयातील

अटी-शतȓचा भंग केलेला नसावा.

(७) भाडेपƺाधारकास ¾याने धारण केलेÊया मालमǄे´या भाडेपˁाचे नुतनीकरण करावयाचे

असÊयास, करारनाÇयाची मुदत संप½यापुवȓ संबंिधताने िकमान तीन मिहने अगोदर

नगरपिरषदेस लेखी कळिवणे आवÌयक आहे.

(८) परंतु, अशा Ģकारे संबंिधत भाडेपƺाधारकाने नगरपिरषदेस कळिवले नसÊयास, नोटीस

देऊन मालमǄा नगरपिरषदे´या ताÅयात घे½याचाबतची काय«वाही करावी

१5) ĝययथ थ पस ास मुळ भाडेपभ ाचे हेरत

(१) नगरपिरषद / नगरपंचायत´या Îथावर मालमǄा अिधिनयमा´या कलम ९२/३ Ģमाणे िविहत

कालवधीमÁये मु°यािधकारी यां´या माÂयतेने हÎतांतरण कर½यात येतील.

(२) ९ वषɕ पे©ा अिधक कालावधीकिरता पƺाने Ǐावया´या नगरपिरषद/ नगरपंचायतीची

Îथावर मालमǄा हÎतांतरण शासन माÂयतेने कर½यात येईल.

(३) मुळ भाडेपƺा पोट भाडेपƺाधारकास (Sub-lease) हÎतांतरीत करावयाचा असÊयास मुळ

भाडेपƺाधारकांनी संबंिधत नगरपिरषद, नगरपंचायत, यांची माÂयता घेणे आवÌयक राहील.

(४) भाडेपटटा कालावधी´या अंितम ३ वषɕत अशा ÎवǗपाचे हÎतांतरण अनुªेय नसेल.

(५) अशा हÎतांतरणा´यावेळी Ģचिलत वाषȓक दर िववरणपĝा नुसार दरा´या िकमान 8% इतके

एक वेळचे शुÊक Çहणून हÎतांतरण शुÊक (Transfer Fee) आकार½यात यावे. िकमान दरापे©ा

अिधक दराने हÎतातंरण शुÊक आकार½याची मुभा नगरपिरषद , नगरपंचायातीस राहील.

(६) ¾यानंतर पोट भाडेपƺाधारकासमवेत नगरपिरषदा, नगरपंचायत, यांनी नËयाने करारनामा

कǗनिनिǙत केलेली सुधारीत भाडेपƺयाची र¯कम आकार½या´या अटीवर भाडेपƺयाचे

उव«रीत कालावधीसाठी हÎतांतरण करता येईल.

(७)

नगरपिरषद, नगरपंचायती´या पूव«मंजुरीिशवाय ती जमीन ȋकवा ितचा कोणताही भाग

ȋकवा ¾यातील कोणताही िहतसंबंध हÎतांतिरत कर½यात येणार नाही.

(८) ती जमीन यासंबंधी िनिǙत Ģयोजनासाठी ȋकवा Ģयोजनांसाठी वापर½यात आली नाही

तर, पिरषदेकडून ¾यावरील सव« जोडकामे आिण बांधकामे यांसह ती जमीन परत घेतली

जा½यास पाĝ ठरेल, तसेच ¶या िविनȌदÍट Ģयोजनासाठी वापरावयाची असेल ¾या Ģयोजना

Ëयितिर¯त अÂय Ģयोजनासाठी ȋकवा साव«जिनक Ģयोजनासाठी वापर½यात आली नसेल तर,

ȋकवा ती जमीन जर शासनाला Îवतः´या Ģयोजनासाठी ȋकवा साव«जिनक Ģयोजनासाठी

पािहजे असेल आिण आवÌयक असÊयाबǈल मु°यािधकाÉयाने उǇोषणा केली असÊयास जमीन

ĢितĐिहता आिण शासन या दोहȗमÁये ते िनणɕयक ठरेल.

(९) वरील (८) मधील शतȓनुसार कोण¾याही वेळी जमीन परत घे½यात आली असेल आिण

भरपाईची र¯कमही पƺेदाराकडून ¾या जिमनीवर उभार½यात आलेली कोणतीही अिधकृत

इमारत ȋकवा केलेले इतर अिधकृत बांधकाम यासाठी पिरषदेला दे½यात येणारी कोणतीही

र¯कम जमीन परत दे½या´या तारखेस असलेÊया बाजारभावासह ȋकवा बाजारमूÊयासह

(यापैकी जी र¯कम कमी असेल ती) ¾या रकमेपे©ा अिधक असणार नाही. भरपाईची र¯कम

अपुरी असÊयाबाबत ĢƘ उǌवÊयास तो िनण«यासाठी िजÊहािधकारी यांचेकडे िनȌदÍट

कर½यात येईल.

१6. बांधकाम कर½मयाबाबतची कालमयदा

(1) पƺेदार, ¾याला देऊ केलेÊया भूखंडाचा कÅजा घेतÊया´या तारखेपासून एक वषɕ´या

कालावधीमÁये नगर पिरषदेकडून महाराÍĘ Ģदेिशक िनयोजन व नगररचना अिधयमानुसार

बांधकाम परवानगी घेवून इमारतीचे बांधकाम सुǘ करील आिण ते दोन वषɕ´या कालावधीत

पूण« करील.

(2) मु°यािधकाÉयास, ¾यां´याकडे अज« केÊयानंतर असा कालावधी दर वषȓ वाढिवता येईल

माĝ असा वाढिवलेला कालावधी कोण¾याही बाबतीत दोन वषɕपे©ा अिधक असणार नाही.

(3) पƺेदारानी अशा Ģकारे वाढीव कालावधीमÁये सुÁदा बांधकाम पूण« न केÊयास भाडेपƺा रǈ

कर½याची काय«वाही मु°यािधकारी यां´या माफ« त कर½यात येईल.

भााग चाार-ब-४०३–२

17. Îथथावर मालमथ ा भाडेपनाने दे´दयाअटया अट

1) नगरपिरषद, नगरपंचायती, यां´या मालमǄेचा वापर वाटप केलेÊया Ģयोजनासाठी

कर½यात यावा.

(2) नगरपिरषद, नगरपंचायती´या पूव«परवानगीिशवाय भाडेपƺाधारकाने केलेला वापरातील

कोणताही बदल कराराचा भंग मानला जाईल आिण मु°यािधकारी भाडेपƺा रǈ कर½याची

ĢिĎया सुǘ कǘ शकेल.

(3) शासनाला तसेच नगरपिरषद, नगरपंचायती, यांना देय असलेÊया रकमा भाडेपƺाधारकाने

करारनाÇयामÁये नमूद केलेÊया िविहत मुदतीत अदा कराËयात.

(4 ) भाडेपƺाधारक भाडेपƺा चालू अस½या´या कालावधीत जमीन महसूल, आकृिषक

जिमनीवरील जमीन महसूल आकारणीची र¯कम ȋकवा पˁा´या जिमनीवर आकार½यात

यावया´या महसूला´या रकमेचा भरणा करेल.

(5) भाडेपƺा थकबाकी ही वषɕनुवषȃ वाढू नये यासाठी दरमहा ¾याची वसुली करावी, भाडे पƺा

िविहत कालावधीत जमा न केÊयास दंडासह वसुली करावी. यासाठी सुर©ा अनामत जÃत

करणे, वीज पाणी पुरवठा खंिडत करणे व अÂय कायदेशीर उपाययोजना कǘन भाडेपƺा

थकबाकीसह वसूल कर½यात येईल, या अटीचा करारनाÇयात समावेश करावा.

(6) जिमनीचे वाटप झाÊयानंतर ३० िदवसां´या आत अिधमूÊयाची िनÇमी र¯कम भर½यात येईल

आिण ¾यानंतर पुढील ३० िदवसां´या आत अिधमूÊयाची उव«िरत र¯कम भर½यात येईल. मु°य

अिधकाÉयास दरमहा १५ ट¯के या दराने Ëयाज भरÊयानंतर िशǲक रकमेचा भरणा

कर½यािवषयी जाÎतीत जाÎत सहा मिहनेपयȊत मुदत वाढवून देता येईल. नमुद Ģमाणे

अिधमुÊयाची र¯कम भर½यास कसूर केÊयास सुर©ा अनामत र¯कम आिण जमा असलेले

अिधमुÊय जÃत कर½यात येईल.

(7) जर अशा कोणतीही देय र¯कम भाडेपƺाधारकाने िविहत कालमयɕदेत अदा केली नाही,

तर संबंिधत नगरपिरषद, नगरपंचायत, अशा मालमǄेचा ताबा घेईल आिण अशा सव« देय

रकमा वसूल केÊया जातील आिण जर काही देय रकमा वसूल झाÊया नाहीत तर, सदर देय

रकमा जमीन महसुलाची थकबाकी Çहणून अथवा नगरपिरषद, नगरपंचायत, यां´या मालमǄा

कर वसुली´या काय«पǉतीनुसार, यापैकी जे यो±य असेल ¾याĢमाणे वसूल केÊया जातील.

(8) नगरपिरषद, नगरपंचायती´या भाडेपƺयाने दे½यात येणाÉया मालमǄांना लगत´याच

खाजगी मालमǄामÁये ĢाÃत होणाÉया भाडेपƺयापे©ा कमी भाडे िमळणार नाही, याबाबत

मु°यािधकारी यांनी तपासणी करावी. आवÌयक तेथे अǏावतीकरण करणे, सोयी सुिवधा

पुरिवणे, देखभाल दुǗÎती करणे, या बाबी हाती ²याËयात. याकिरता Îथावर मालमǄेचे

मुÊयांकन आिण भाडेपƺा िनधɕरण सिमतीने Ģ¾येक सहा मिहÂयांमÁये आढावा ²यावा.

(9) नगरपिरषद, नगरपंचायतीची मालमǄा भाडेपˁाने िदÊयानंतर देखभाल व दुǗÎतीबाबत

अनेक भाडेपƺा धारकांनी जागा/इमारत यांचा वापर करत असÊयाने ¾याची देखभाल व दुǗÎती

िनयिमतपणे करावी. याकरीता मु°यािधकारी व संबंधीत भाडेपƺा धारक यांनी परÎपर

सामंजÎयाने देखभाल व दुǗÎतीकिरता अटी िनिǙत कǗन करारामÁये याबाबत ÎपÍट तरतूद

करावी. देखभाल व दुǗÎती किरता Îवतंĝ िनधी राखून ठेव½यात यावा. Îथावर मालमǄेचे

नुकसान केÊयास ¾याची भरपाई कǘन ²यावी.

(10) भाडेपƺाधारक अितिर¯त जागेचा वापर करणार नाही ȋकवा अितिर¯त बांधकाम करणार

नाही. अशा Ģकारचा वापर ȋकवा बांधकाम आढळून आÊयास, तो अटȒचा भंग मानला जाईल

आिण अिधिनयमातील तरतुदȒनुसार नगरपिरषद, नगरपंचायतीकडून भाडेपƺाधारकास

नोटीस देऊन उ¯त मालमǄेचा ताबा घे½यासाठी यो±य कारवाई सुǘ केली जाईल.

(११) वेळोवेळी अमलात असलेÊया बांधकामािवषयी´या िनयमानुसार बांधकाम िवकास िनयंĝण

िनयम यानुसार असेल ते खेरीज कǘन, पƺेदार जिमनी´या पˁा´या कालावधीमÁये कोणतीही

इमारत उभारणार नाही, कोणतीही उभारणी ȋकवा िवकास करणार नाही ȋकवा पˁा´या

जिमनी´या कोण¾याही भागावर बांधकाम करणार नाही.

(१२) मु°यािधकाÉया´या पूव« माÂयतेिशवाय भाडेपˁाचे परÎपर हÎतांतरण केले जाणार नाही

ȋकवा मालमǄा तारण ȋकवा गहाण ठेवली जाणार नाही ȋकवा ¾यावर ĝयÎथ प©ाचे िहतसंबंिधत

ĢÎथािपत ȋकवा िनमɕण करता येणार नाही. अशा Ģकारची कोणतीही कसूर आढळÊयास, या

िनयमांमधील तरतुदीनुसार करार रदद कर½याची काय«वाही कर½यात येईल.

(१३) भाडेपƺाधारकाने पˁा´या मुदती´या समाÃतीनंतर पˁा´या वाजवी Ģमाणातील झीज

तुटीमुळे झालेÊया बदलास अधीन राहून पिरषदेकडून कÅजा घेताना जिमनीची जी ȎÎथती

असेल ¾याĢमाणेच चांगÊया ȎÎथतीत ¾या पˁा´या जिमनीचा कÅजा नगरपािलकेला,

नगरपंचायतीस िदला पािहजे.

(१४) भाडेपˁा´या नूतनीकरणासाठी भाडेपƺा कराराची रीतसर नȗदणी केली जाईल आिण

भाडेपˁा´या नूतनीकरणा´या वेळी, नगरपिरषद, नगरपंचायत आवÌयक वाटेल अशा

भााग चाार-ब-४०३–२अ

लोकिहता´या ǓÍटीने केवळ Îथािनक पिरȎÎथतीनुसार अितिर¯त अटी व शतȓचा करारामÁये

समािवÍट कǘ शकेल.

(१५) भाडेपˁा´या नूतनीकरणा´या वेळी मूळ भाडेपƺाधारकाने संबंिधत नगरपिरषद,

नगरपंचायत, मालमǄेचे पूवȓचे सव« कर आिण मालमǄेचे भाडे ȋकवा इतर कोणतीही देणी

भरलेली असतील.

(१६) Îथावर मालमǄेचे मुÊयांकन आिण भाडेपƺा िनधɕरण सिमतीस भाडेपƺा िनिǙत करणे व

अंितम करणेबाबत अिधकार दे½यात आले आहेत. सदर भाडे िनिǙत करत असताना

िनयमावलीनुसार महाराÍĘ मुğांक (मालमǄेचे वाÎतव बाजारमुÊय िनधɕिरत करणे) िनयम

१९९५ ´या तरतूदीनुसार Ģकािशत केलेÊया वाȌषक दर िववरणामÁये िनȌदÍट केलेÊया

जिमनी´या वत«मान बाजार मुÊया´या आधारावर तसेच ¾यासोबत´या मुÊयांकन माग«दश«क

सूचनांचा िवचार कǗन भाडेपƺचाची दर िनिǙती कर½यात यावी. भाडेपƺा िनिǙत करताना

खुली जागा व बांधकाम असलेली जागा, रÎता सÂमुख व इमारतीमधील गाळे/जागा,

इमारतȒ´या उंचीनुसार / मजÊयानुसार जागे´या/गाÐयां´या भाडेपˁात होणारा बदल यांचाही

सिमतीने िवचार करावा. शीđ गणक हा रÎता सÂमुख असणाÉया व इमारती अंतग«त असणाÉया

गाळे/जागेसाठी एकच जरी असला तरी ितथÊया भाडेपƺा िमळ½या´या ©मतेचा तुलना¾मक

अÆयास सिमतीने करावा. नगरपिरषद, नगरपंचायत यांना वाजवी भाडे िमळेल असे पहावे.

(१७) भाडेपƺाधारक भाडेपˁाचे नूतनीकरण कर½यास इ´छुक नसÊयास, नगरपिरषद,

नगरपंचायत, औǏोिगक नगरी अिधिनयमातील तरतुदȒनुसार संबंिधत भाडेपƺाधारकास

नोटीस देऊन मालमǄेचा ताबा घे½याची काय«वाही सुǘ करेल.

(१८) या िनयमांखालील केलेÊया भाडेपƺा कराराचा अिधकारां´या नȗदीमÁये (Record of

Rights) ĢिवÍट केला जाणार नाही. तथािप, या िनयमांखालील करारनामा संबंिधत स©म

Ģािधकरणाǎारे नȗदणीकृत केला जाईल. तथािप, नȗदणीकृत भाडेपƺा कराराǎारे नगरपिरषद,

नगरपंचायती´या मालमǄेवर संरि©त भाडेकǘ ȋकवा भोगवटा अिधकार ȋकवा कायदेशीर

िनÍकासनाÂवये िमळालेले अिधकार ȋकवा भाडेपƺा समाÃती ȋकवा या अिधिनयमामÁये व

िनयमावली मÁये समािवÍट असÊया Ëयितिर¯त भाडेपƺाधारकास कोण¾याही अिधकारांसह

िहतसंबंध, ह¯क िनमɕण ȋकवा ĢÎथािपत केले जाणार नाहीत.

(१९) भाडेपƺा हा थेट वारसा ह¯क नाही, तथािप, जर भाडेपƺाधारकाचा मृ¾यू भाडेपƺयाचा

करारा´या कालावधीमÁये झाला असÊयास आिण भाडेपƺा हÎतांतरणाकरीता भाडेपˁा´या

नȗदणीकृत करारामÁये वारसा हÎतांतरणाचा ÎपÍट उǲेख असÊयास िनयम 16 नुसार असे

हÎतातंरण अनुªेय करता यईल.

(२०)

नगरपिरषद, नगरपंचायती´या

मालमǄा

वषɕनुवषȃ

नाममाĝ

भाǹाने

िदÊया

असतील/मुदत संपुÍटात येऊनही ताÅयात घे½यात आÊया नसतील अशा सव«च मालमǄांचे 3

मिहÂयांत फेर सवȃ©ण कǘन व पूवȓ´या करारांचा आढावा घेऊन उ¾पƐ वाढीसाठी भाडेपƺा

िनधɕरण सिमतीने दर ६ मिहÂयात िकमान एका बैठकीचे आयोजन कǘन आढावा घेणे

बंधनकारक राहील.

१8. भाडेपƺाा संपुटाटात आण.

(१) िनिǙत केलेÊया भाडेपƺा कराराचा कालावधी संपÊयावर,

(२) जर भाडेपƺाधारक िनिǙत केलेÊया अटी आिण िविहत कालावधीत भाडेपˁा´या रकमा

भर½यात कसूरदार असÊयास,

(३) भाडेपƺाधारकाने भाडेपƺा करारामÁये िनȌदÍट केलेÊया ĢयोजनाËयितिर¯त इतर

कारणांसाठी मालमǄा वापरÊयास,

(४) जर भाडेपƺाधारकाने नगरपिरषद, नगरपंचायत, औǏोिगक नगरी यां´या माÂयतेिशवाय

मालमǄा पोट- भाˁाने िदली असÊयास,

(५) जर भाडेपƺादार आिण भाडेपƺाधारक यांनी परÎपर सहमतीने भाडेपƺा करार संपुÍटात

आणÊयास,

(६) या िनयमांनुसार आिण अिधिनयमांतग«त भाडेपƺा हा थेट वारसाह¯क नाही. जर

भाडेपƺाधारकाचा मृ¾यू भाडेपƺा करार कालावधी दरÇयान झाला असेल, तर भाडेपƺा करारा

मÁये भाडेपƺाधारकाने ¾या´या वारसास भाडेपƺा हÎतांतरणाचे अिधकार Ģदान केÊयािशवाय

हÎतांतिरत करता येणार नाहीत,

(७) जेËहा भाडेपƺाधारक Îवे´छेने नगरपािलकेची, नगरपंचायतीची, यांची मालमता भाडेपƺा

कालावधीत सुपूद« केÊयास

(८) जर भाडेपƺाधारकास िदवाळखोर ȋकवा मानिसकǓÍǷा िवकलांग Çहणून घोिषत केले

असÊयास.

१9. Ģभभाव-

हे िनयम आिण पिरषदेकडून कर½यास आलेÊया भाडेपƺा करारा´या तरतुदी यां´यामÁये

एखादा िववाद उǌवÊयास िनयमा´या तरतुदी अिधक Ģभावी ठरतील.

२०. नि�य

म शि�थिि

–ल करणे. -

राज्य शाासनाास, काारणे लेखीी नमूूद करून एखाद्या विि¦शेष स्वरूपााच्या प्रकरणामध्ये नि�यम शि�थि�ल करताा येतील.

नगर परि�षषद / नगर पंचायत ---------

परि�शि�ष्ट “अ”

साार्वजनि�क लि�लावाद्वाारे जमि�नीीची विि¦ल्हेवाट लावण्याच्या अटी शर्ती

पहाा - नि�यम क्र. ६ नुसाार

१) साार्वजनि�क लि�लाव नगर परि�षद / नगर पंचाायत मुख्याधिि˜काारी अथवाा मुख्याधिि˜काारी यां�नीी प्राधिि˜कृत केलेला नगर परि�षद/ नगर

पंचाायत अधिि˜काारी किं�ंवा कर्ममचाारी यांं�च्या नि�यंंत्रण व पर्यवेेक्षणात घेेतलाा जाईल.

२) साार्वजनि�क लि�लावाची ताारीख, वेळ, ठि�कााण आणिि” लि�लावाच्या अटी शर्ती ह्याा अशाा लि�लावाच्या दि�नांं�कााच्या पंधरा दि�वसांं�पूूर्वी

जास्तीत जास्त खप असलेेल्या कि�माान ३ वर्ततमाानपत्राात , नगरपाालि�केेच्या नोटीसबोोडडवर नोटीस लावून व नगरपरि�षद / नगरपंचाायतीस

योग्य वाटेल अशाा अन्य पद्धतीने व्यापकरि�त्या प्रसि�द्ध करााव्यात.

३) लि�लाव प्रक्रि�येमध्ये सहभाागी होण्यासााठीी नगरपरि�षद / नगरपंचाायत द्वाारा नि�श्चििĐित सुरक्षा अनाामत रक्कम लि�लावापुर्वी भरलेली

असणेे आवश्यक असेल.

४) सुुरक्षा अनाामत रक्कम अधिि˜मुल्य रकमेेच्या कि�माान दहाा टक्के घेेणे आवश्यक राहील.

५) लि�लावाअंती प्राप्त सर्वोच्च बोली / रकमेेस माान्यताा देण्याचाा अधिि˜काार मुख्याधिि˜कााऱ्यां�नाा असेल.

६) नि�श्चििĐित केलेल्या अधिि˜मूल्य रकमेेच्या कि�मतीीपेक्षा कमीी कि�मतीीची बोली स्वीकाारली जाणार नााही.

७) नि�विि¦दाा किं�ंवा लि�लावाअंती प्राप्त सर्वोच्च बोली / रक्कम स्वीकाारणे मुख्याधिि˜काारी यां�नाा बंधनकाारक नसेेल नगर परि�षद /

नगरपंचाायत आर्थि�िक हि�तााच्या दृष्टीने प्राप्त बोली नााकाारण्याचाा अधिि˜काार मुख्याधिि˜काारी यां�नाा असेल.

८) या नि�यमांं�मध्ये नमूूद अधिि˜मुल्य रकमेेचाा भरणा विि¦हीत काालावधीत न केल्यास सुरक्षा अनाामत रक्कम जप्त करण्यात येईल.

९) नि�विि¦दाा / लि�लावामधीील सहभाागी बोलीधारकांं�नी संगनमत

करून रक्कम / बोली भरणा केला असल्याचे मुख्याधिि˜काारी यांं�च्या

नि�दर्शशनाास आल्यास अशी नि�विि¦दाा / लि�लाव प्रक्रि�या रद्द करण्यात येईल.

१०) प्रथम लि�लावावेळी नि�श्चििĐित अधिि˜मुल्य रकमेेची बोली प्राप्त न झााल्यास पुढीील लि�लावावेळी नि�श्चििĐित अधिि˜मुल्य रकमेेमध्ये

१० टक्के अधिि˜मुल्य रक्कम कमीी करण्याचाा अधिि˜काार नगरपरि�षद / नगरपंचाायतीस राहील. १० टक्के प्रमााणे कमीी केल्यानंंतरही

द्वि�तीीय वेळेस लि�लाव करून सुद्धा अपेक्षििȦत बोली प्राप्त न झााल्यास अधिि˜मुल्याचे पुनर्नि�िर्धा�रण करण्यासााठीी समि�तीीकडेे प्रस्तााव साादर

करण्यात येईल.

११) रविि¦वार किं�ंवा साार्वजनि�क सुट्टीच्या दि�वशीी लि�लाव घेेताा येणार नााही.

मुख्याधिि˜काारी

नगर परि�षद /नगर पंचाायत

महााराष्ट्राचे राज्यपााल यांं�च्या आदेशाानुसाार व नाावाने,

वि�द्याा हम्पय्या,

शाासनााच्या सह सचि�व

पिरिशÍठठ - “ब”

नगरपिरषद / नगर पंचायत --- - - - - - - - -

पहा- िनयम Ď. 17

भाडेपटयाने Ģददा केलेÊयय नगरपिरषद / नगर पंचायत जिमनी / इमारती ´यय नȗदद करीता नȗददवहीच नमुना.

अ.Ď

वष«

भाडेपटटा

धारकाचे

पूण« नांव

पǄा,

ĊममणÁणी

Ď. , इ-मेल

आयडी

भाडेपटट

याने

जिमन

/इमारत

Ģययोजन

चे

Ģययोज

सवȃ Ď.

भुमापन

Ď.

/न.प.

मालम

Ǆा Ď.

ाे

आराजी

(हे.आर.

चौ.मी.)

मु°ययािधक

री यांचे

भाडेपĘयय

चे आदेश

Ď. व

िदनांक

भाडेपĘ

याचा

दवत

नȗददण

Ď. व

िदनांक

भाडेपटटा

कालावधी

अिधमुÊय

र¯कक व भरणा

केÊययाच

पावती Ď.,

िदनांक

वाषȓक

भाडेपट

टयाची

र¯कक

भाडे

कराराचे

नुतणीकरण

केÊययाच

आदेश Ď.

व िदनांक

भाडेपट

टा

हवततां

रीत

झाÊयया

हवततात

रीताचे

नांव व

आदेश

Ď.

जिमन /

मालमǄा

तारण

असÊयया

पुव«

माÂययतेच

आदेश

Ď. व

िदनांक

िमळकत

णययवथाथ

क यांची

वदवारी

पासू

न

पयȊ

त

मु°यािधकारी

नगरपिरषद / नगरपंचायत

सह सिचव, महाराÍĘ श शा

वि�द्याा हम्पय्या,

URBAN DEVELOPMENT DEPARTMENT

Madam Cama Marg, Hutatma Rajguru Chowk, Mantralaya,

Mumbai 400 032, dated the 4th November 2025.

NOTIFICATION

Maharashtra Municipal Councils, Nagar Panchayats and Industrial Townships Act, 1965.

No. NaMaPa-1223/C.R. No. 182/UD-26.— In exercise of the powers conferred by sub-section

(2) of section 321 read with sub-section (2) of section 92 of the Maharashtra Municipal Councils,

Nagar Panchayats and Industrial Townships Act, 1965 (Mah. XL of 1965), and of all other powers

enabling it in that behalf, the Government of Maharashtra hereby makes the following rules, the

same having been previously published as required by sub-section (3) of section 321 of the said Act,

as follows, namely:-

1. Short title, commencement and application -(1) These rules may be called the

Maharashtra Municipal Councils and Nagar Panchayats (Lease of Immovable Property) Rules, 2025.

(2) These rules shall come into force on the date of publication of these rules in the Official

Gazette.

(3) These rules shall apply to all proposals for lease of immovable property of the Municipal

Council and Nagar Panchayat for residential, commercial, industrial and other purposes under

section 92 of the Act.

2. Definitions - (1) For the purposes of these rules,-

(i)

“Act” means the Maharashtra Municipal Councils, Nagar Panchayats and Industrial

Townships Act, 1965 (Mah. XL of 1965);

(ii) “Annual Statement of Rates” means Annual Statement of Rates published under the

provisions of the Maharashtra Stamp (Determination of True Market Value of Property) Rules,

1995 framed under the Maharashtra Stamp Act (LX of 1958);

(iii) “Committee” means the Committee constituted under rule 5 for determining premium,

lease rent and security deposit of the immovable property of Municipal Council or Nagar

Panchayat;

(iv) “immovable property” includes land, buildings, shops or any other constructed area

owned by the Municipal Council or Nagar Panchayat;

(v) “Lease”, “Lessee” and “Lessor” shall have same meanings as are respectively assigned

to them by section 105 of the Transfer of Property Act, 1882 (4 of 1882);

(vi) “Plot” refers to a continuous individual portion of land set apart for allotment to persons

for construction of building or shops or any other purposes and shown as such in the Layout

prepared by the Municipal Council and Nagar Panchayat;

(vii) “section” means a section of the Act.

(2) Words and expressions used in these rules but not defined hereinabove shall have the same

meanings as are respectively assigned to them under the Act.

3. Transfer of Immovable Property - (1) Subject to the provisions of section 92 and other

provisions of the Act, a Municipal Council or Nagar Panchayat may transfer by lease the immovable

property that has been owned by or vested in it or acquired by it if such property has been acquired

for the purpose of disposal or development or is not likely to be required in the foreseen future by it

for the purposes of the Act or it is of such nature where it is in the interest of the Council or Nagar

Panchayat to transfer such property.

(2) The Municipal Council or Nagar Panchayat may lease the immovable

property based on the premium or lease rent or both, as determined by the

Committee. If the premium received exceeds the committee's fixed

premium, the lease rent amount shall be revised accordingly.

Division of Land into Plots - The Municipal Council or Nagar

Panchayat shall divide the immovable property to which these rules

apply, into one or more plots as per the approved layout considering the

size and usage of the immovable property and shall demarcate it

accordingly.

Eligibility Criteria for Allocation of Plots for Residential

Purposes -The Municipal Council or Nagar Panchayat shall allocate plots

for residential purposes to,-

(i) any adult individual who is a resident of State of Maharashtra

for fifteen years preceding the specified date set for allocation.

(ii) any adult individual employed in a company, establishment or

institution within the limits of Municipal Council or Nagar

Panchayat continuously for a period of one year immediately

preceding the last date fixed by the Municipal Council or Nagar

Panchayat for receiving application for allotment:

Provided that, any such person or any member of his

family does not possess any immovable property within the local

limits of the Municipal Council or Nagar Panchayat :

Provided further that, Municipal Council or Nagar

Panchayat may relax this condition in respect of person in

possession of residential plot or tenement or shop admeasuring

less than 50 square meters within the local limits of the

Municipal Council or Nagar Panchayat;

(iii) a Co-operative Society registered under the Maharashtra

Cooperative Societies Act, 1960 (Mah. XXIV of 1961),

consisting entirely of persons eligible for allotment of

भााग चाार-ब-४०३–३

(iv)

Assistant Director, Town Planning or

Town Planning Officer from the Town

Planning and Valuation Department.

Member;

(v)

District Joint Commissioner.

Member

Secretary.

(2)

The Committee shall determine the premium and lease rent of the

immovable property based on Annual Statement of Rates. The cost of

construction or cost of purchase of such immovable property, if any, shall

also be taken into account while determining the premium and the lease

rent of the property.

(3)

The Committee shall determine the lease rent of the immovable

property by considering the prevailing rental lease rents in the vicinity of

such immovable property.

(4)

The Committee shall determine lease rent of the immovable

property, based on the market value of land specified in the Annual

Statement of Rates, which shall be not less than ,–

(a) 0.5 per cent of current market value of land specified in the

Annual Statement of Rates for residential, educational, charity

and public purpose;

(b) 0.7 per cent of current market value of land specified in the

Annual Statement of Rates for commercial and industrial

purpose.

(5)

The Committee shall determine the security deposit amount,

which shall not be less than three months lease rent or rupees five

thousand, whichever is higher.

(6)

The Committee shall consider the sale price of similar equivalent

land and the most recent valuation in the vicinity of the immovable

property in case no specific rate is available in the prevailing Annual Rate

Statement of Rates. If no such transactions of land in the vicinity of the

immovable property have taken place, then the sale price of similar

equivalent properties in other comparable areas shall be considered.

(7)

The Committee shall revise the lease rent amount annually based

on the prevailing Annual Statement of Rates.

11. Lease or Transfer of Immovable Property using BOT, BOOT,

DBFOMS, and Similar Model -

(i)

Municipal Councils or Nagar Panchayats, may develop immovable

properties owned by them using the Build-Operate-Transfer (BOT), Build-Own-

Operate-Transfer (BOOT), DBFOMS, or similar models with prior approval

from the government. The Committee shall determine the premium and Lease

rent of such property.

(ii)

Proposals to Lease or transfer the Immovable Property developed using

BOT, BOOT, DBFOMS or similar models must be submitted by the respective

Municipal Council or Nagar Panchayat, through the District Collector and the

Commissioner and Director, Directorate of Municipal Administration, Navi

Mumbai, for Government approval.

(iii)

After the approval of the Government, the Municipal Councils or Nagar

Panchayats, shall initiate the transfer process either through public auction or by

inviting tenders.

(iv)

The property can be leased considering either the premium, the land

rent, or both. If the entire premium amount has been recovered, a nominal land

rent will be charged.

(v)

If the leased property is used temporarily for events such as circuses,

fairs, exhibitions, programs, or similar activities where public entry is charged,

the Lessee must pay 10% of the collected fees or charges to the Municipal

Council.

12. Lease Duration- 1) the duration of lease or renewal of lease shall

be decided by municipal council / nagar panchayat.

2) duration of the lease given in accordance with section 92(3) lease

period shall be upto three years at the first instance. The total period

of Lease shall not be more than nine years. After nine years of grant

of lease if the Lessee is willing to renew the lease, the proposal must

be submitted to the Government.

3) if the Municipal Councils and Nagar Panchayats desire to lease

property in accordance with section 92(1) for a period more than 9

years, proposal the proposal must be submitted to the Government.

13.

Renewal of Lease- (1) Once the lease period expires, such lease

may be renewed subject to the maximum lease period of thirty years, and

payment of new premium and rent as determined by the Committee.

(2) If the existing Lessee agrees to pay the newly determined premium

and rent as per these rules, the Lessee shall be given the first right of

accepting renewal or refusal. However, if the Lessee is not willing to pay

the newly determined premium and rent, then the property shall be leased

through an auction or by inviting tenders.

(3) For renewal, the original Lessee must have paid the full lease amount.

If there are outstanding dues, a penalty of two per cent. per month shall be

imposed on the overdue lease amount. The outstanding dues shall be

cleared within three months after the lease period ends. If the dues are not

cleared within the stipulated time, the lease shall not be renewed.

14.

Eligibility criteria or Conditions for Renewal or Transfer of

Lease -

(i)

Immovable Property must be leased or transferred as per the

provisions of these Rules.

(ii) immovable Property must be legally transferred.

(iii) The Lessee must have paid all applicable taxes and rent

related to the property. There shall not be any outstanding rent

or dues of any kind.

(iv)

If the lease has expired before commencement of these rules,

the renewal shall be carried out according to the provisions of

these rules.

(v)

In case of non-payment of lease rent an amount equivalent to

eight per cent. of the market value of property as per Annual

Statement of Rates, along with two per cent. monthly interest

shall be charged.

(vi) The Lessee shall comply with all the terms and conditions of

the previously executed Lease.

(vii) If the Lessee is willing to renew the Lease of the property, he

shall inform the Municipal Council or Nagar Panchayat in

writing at least three months before the expiry of the lease

agreement.

(viii) If the Lessee fails to inform the Municipal Council or Nagar

Panchayat within the stipulated time, the Municipal Council

or Nagar Panchayat may issue a notice and initiate

proceedings to reclaim possession of the property.

15.

Transfer of Original Lease to a Third Party- (1) The lease of

Immovable Property belonging to Municipal Council or Nagar Panchayat

shall be transferred with the approval of the Chief Officer if the Lease

period is upto nine years.

(2) If the Lease period exceeds nine years, then the immovable property

belonging to Municipal Council or Nagar Panchayat, shall be

transferred with the approval of the Government.

(3) If the original Lessee is willing to sub-lease the immovable property

to another party, the original Lessee shall obtain prior approval from

the respective Municipal Council or Nagar Panchayat.

(4) Such sub-lease shall not be permitted in the last three years of the

lease period.

(5) At the time of sub-lease, a one-time transfer fee shall be charged at a

भााग चाार-ब-४०३–५

minimum rate of eight per cent. of the prevailing market value of

property as per Annual Statement of Rates. The Municipal Council or

Nagar Panchayat has the discretion to charge a higher transfer fee, if

deemed necessary.

(6) After the transfer by sub-lease, a new agreement shall be executed

between the sub-Lessee and the respective Municipal Council or

Nagar Panchayat. The revised Lease rent, as determined, shall be

charged for the remaining lease period.

(7) The immovable property or any portion of it or any interest in it shall

not be transferred by sub-lease without the prior approval of the

Municipal Council or Nagar Panchayat.

(8) If the immovable property is not used for the specified purpose, the

Municipal Council or Nagar Panchayat shall have the right to reclaim

the immovable property along with all attachments and constructions.

Additionally, if the land is not utilized for the specified purpose or for

public purposes, or if the Government requires it for its own or public

purposes and the Chief Officer has declared its necessity, the decision

on reclamation of such immovable property by the Government shall

be final.

(9) If the immovable property is reclaimed under sub-rule (8) at any time,

compensation shall be determined based on the market value of any

legally constructed buildings or structures on the land as on the date

of repossession. However, the compensation shall not exceed the

market value of the structures constructed on the land at the time of

reclamation. If there is any dispute regarding insufficient

compensation, the matter shall be referred to the concerned District

Collector for decision, whose decision thereon shall be final.

16.

Time Limit for Construction.- (1) The Lessee shall obtain

permission for construction of building from the Municipal Council or

Nagar Panchayat as per the Maharashtra Regional and Town Planning

Act, 1966 (Mah. XXXVII of 1966) within one year from the date of

possession of the allotted plot and must commence construction. The

construction must be completed within two years.

(2) The Chief Officer may, upon receiving an application, extend this

period annually, but the total extension period shall not exceed two years

under any circumstances.

(3) If the Lessee fails to complete the construction even within the

extended period, the Lease shall be cancelled by the Chief Officer.

17.

Terms and Conditions for Lease of Immovable Property.- (1) The

property owned by Municipal Council or Nagar Panchayat, shall be used

only for the purpose for which it has been allotted.

(2)

Any change in the usage of the Leased property without prior

approval from the Municipal Council or Nagar Panchayat, shall be

considered a breach of contract, and the Chief Officer shall have the right

to initiate lease cancellation proceedings.

(3)

The Lessee must pay rent, taxes and all dues owed to the

Government, Municipal Council or Nagar Panchayat, within the

stipulated period as mentioned in the Lease for duration of Lease.

(4)

The Lessee shall pay the land revenue, assessment charges for

non-agricultural land, or any other revenue charges applicable to the

leased land during the lease period.

(5)

To prevent lease arrears from accumulating over the years,

monthly collection of lease payments shall be enforced. If the lease

amount is not paid within the stipulated period, it shall be collected with

penalties. Measures such as forfeiting the security deposit and taking

other administrative and legal actions shall be included in the lease

agreement to ensure the recovery of outstanding payments.

(6)

Half of the premium amount shall be paid within thirty days of

land allocation, and the remaining half shall be paid within the next thirty

भााग चाार-ब-४०३–५अए

days. The Chief Officer may extend the deadline by a maximum of six

months, provided the remaining amount is paid with an interest of fifteen

per cent. per annum. If the premium amount is not paid within the

stipulated period, the security deposit and the deposited premium amount

shall be forfeited.

(7)

If the Lessee fails to pay the dues owed to the Government,

Municipal Council or Nagar Panchayat within the stipulated period, the

property shall be eligible for reclamation by the Municipal Council or

Nagar Panchayat following due legal procedures. Additionally,

outstanding amounts may be recovered from the leasee’s security deposit,

and if recovery is insufficient either as arrears of revenue or through the

property tax collection mechanism of the respective authority.

(8)

The Chief Officer shall ensure that the rent of properties leased by

the Municipal Council or Nagar Panchayat is not lower than the rent of

adjacent private properties. The Committee shall review the lease rent

every six months.

(9)

As the Lessee utilizes the space or buildings, the Lessee shall

regularly maintain and repair them. The Chief Officer and the Lessee shall

mutually decide maintenance and repair terms and explicitly include them

in the agreement. A separate fund shall be set aside for maintenance and

repairs. Any damages to immovable property shall be compensated

accordingly.

(10)

The Lessee shall not use additional space or construct any extra

structures. If such unauthorized use or construction is found, it shall be

considered a violation of the terms, and the Municipal Council or Nagar

Panchayat, shall issue a notice and take necessary action to reclaim the

property as per the provisions of the Act and these Rules.

(11)

Except as per the prevailing construction and development control

rules, no buildings shall be erected, constructed, or developed on any part

of the leased land during the lease period.

(12)

The Lease shall not be transferred, nor shall the immovable

property be sub-lease or mortgaged, to any third party without prior

approval from the Chief Officer. If any such violation is found, the lease

shall be terminated as per these Rules.

(13)

Upon the expiration of the Lease period, the Lessee must return

possession of the leased land to the Municipal Council or Nagar

Panchayat in the same good condition, subject to reasonable wear and

tear.

(14)

For Lease renewal, the lease agreement must be duly registered,

and at the time of renewal, the Municipal Council or Nagar Panchayat,

may add additional terms and conditions based on local circumstances in

the interest of the public.

(15)

At the time of lease renewal the original Lessee must have paid all

previous property taxes, rents, or any other dues owed to the respective

Municipal Council or Nagar Panchayat.

(16)

The Lessee must not have violated any terms or conditions of the

previous Lease agreement. If the Lessee is willing to renew the Lease, the

Lessee must notify the Municipal Council or Nagar Panchayat in writing

at least three months before the expiry of the lease period.

(17)

If the Lessee is not willing to renew the Lease, the respective

Municipal Council or Nagar Panchayat shall initiate proceedings to

reclaim the property by issuing a notice as per the provisions of the Act

and these rules.

(18)

The rights under the Lease executed under these rules shall not be

entered into the Record of Rights. Every such Lease shall be recorded in

the register as per Form appended to these Rules. The Lease shall not

create or establish any rights, interests, or claims in favour of the Lessee

on the property of the Municipal Council or Nagar Panchayat, except for

the rights explicitly mentioned under these rules, such as protected

tenancy rights, occupancy rights, rights obtained through legal eviction, or

lease termination.

(19)

Lease agreements do not constitute an automatic inheritance right.

However, if the leaseholder passes away during the Lease period and the

registered lease agreement explicitly mentions inheritance transfer, such

transfer may be permitted.

(20)

If the properties of the Municipal Council or Nagar Panchayat

have been leased at nominal rents for years or have not been repossessed

despite the expiration of lease terms, a re-survey must be conducted

within three months. A review of previous agreements shall be undertaken

and the lease determination committee must conduct at least one review

meeting every six months.

18. Termination of Lease.- The Lease executed under these Rules

shall be terminated,-

on expiry of Lease period;

if the Lessee fails to pay the Lease amount within the

stipulated time as per the agreed terms;

if the Lessee uses the property for purposes other than those

specified in the Lease;

if the Lessee sub-Leases the property without prior approval

from the Municipal Council or Nagar Panchayat;

if the Municipal Council or Nagar Panchayat and Lessee

mutually agree to terminate the Lease;

if the Lessee dies during the Lease period, the Lease cannot be

transferred to their heirs as the Lease explicitly grants such

rights;

if the Lessee voluntarily surrenders the Leased property to the

Municipal Council or Nagar Panchayat, during the Lease

period;

if the Lessee is adjudicated as discharged insolvent declared

bankrupt or of unsound mind.

19. Effect : In case of any dispute between these rules and the provisions of

the lease agreement made by the Council, the provisions of the rules shall

prevail.

20. Relaxation of Rules :

The government may relax the rules in a specific case by providing written justification.

ANNEXURE A

Terms and Conditions for Disposal of Land through Public Auction

(See rule 6)

(1) The public auction shall be conducted under the supervision and control of the Chief Officer

of the Municipal Council or Nagar Panchayat or an officer or employee authorized by the Chief Officer.

(2) The date, time, venue, and terms and conditions of the public auction must be widely

published at least fifteen days before the auction. Such publicity shall be done by displaying a notice

on the notice board of the office of the Municipal Council or Nagar Panchayat, by publication in at

least three widely circulated newspapers and other suitable methods as deemed appropriate by the

Municipal Council or Nagar Panchayat.

(3) The bidders shall deposit the security deposit amount as determined by the Municipal

Council or Nagar Panchayat before the auction in order to participate in the auction process.

(4) The security deposit must be at least ten per cent of the premium.

(5) The Chief Officer has the authority to approve the highest bid/amount received at the end

of the auction.

(6) No bid below the fixed base price shall be accepted.

(7) The Chief Officer is not bound to accept the highest bid or amount received in the tender

or auction. The Chief Officer has the right to reject any bid if it is not in the financial interest of the

Municipal Council or Nagar Panchayat.

(8) If the base price amount is not paid within the stipulated period, the security deposit shall

be forfeited.

(9) If it is found that the participating bidders have colluded to manipulate the bid or amount,

the Chief Officer has the authority to cancel such a tender or auction process.

(10) If the base price bid is not received in the first auction, the Municipal Council or Nagar

Panchayat has the right to reduce the base price by ten per cent. in the next auction. If, even after

the second auction, the expected bid is not received, a proposal for re-evaluation of the base price

shall be submitted to the Committee.

(11) Auctions shall not be conducted on Sundays or public holidays.

By order and in the name of the Governor of Maharashtra,

VIDYA HAMPAYYA,

Joint Secretary to Government.

VIDYA HAMPAYYA,

Annexsure B

Form

(See rule 17)

Sample Register for Recording Land/Buildings Leased by Municipal Council or Nagar Panchayat.

Sr.

No.

Year

Full Name,

Address,

Mobile

Number,

Email ID of

the Lessee

Purpose for

leasing of

the

immovable

property

Survey No. /

Measurement

No. /

Municipal

Property No.

Area /

Land

Parcel

(Hectare

s, Ares,

Sq.

Meters)

Chief

Officer's

Lease

Order

No. and

Date

Lease

Document

Registration

No. and

Date

Lease

Duration

Premium

Amount and

Payment

Receipt No.,

Date

Annual

Lease

Amount

Lease

Agreement

Renewal

Order

Number

and Date

If the

lease is

transferr

ed, the

transfere

e's name

and order

number.

If the

land/property

is mortgaged,

the prior

approval

order number

and date.

Signatur

e of the

Property

Manage

Fro

Chief Officer

Municipal Council /Nagar Panchayat

Joint Secretary to Government.

ON BEHALF OF GOVERNMENT PRINTING, STATIONERY AND PUBLICATION, PRINTED AND PUBLISHED BY DIRECTOR,

RUPENDRA DINESH MORE, PRINTED AT GOVERNMENT CENTRAL PRESS, 21-A, NETAJI SUBHASH ROAD, CHARNI ROAD,

MUMBAI 400 004 AND PUBLISHED AT DIRECTORATE OF GOVERNMENT PRINTING, STATIONERY AND PUBLICATIONS,

21-A, NETAJI SUBHASH ROAD, CHARNI ROAD, MUMBAI 400 004. EDITOR : DIRECTOR, RUPENDRA DINESH MORE.