(१)

L. C. BILL No. XIII OF 2025.

A BILL

FURTHER TO AMEND THE MAHARASHTRA VILLAGE PANCHAYATS

ACT AND THE MAHARASHTRA ZILLA PARISHADS AND PANCHAYAT

SAMITIS ACT, 1961.

सन २०२५ चेे वि¦धाानपरि¡षद वि¦धेयक क्रमांंsक १३ .

महााराष्ट्र ग्राामपंंचाायत अधि�नि�यम आणिि” महााराष्ट्र जििल्हाा परि¡षद व पंचाायत समि�तीी

अधि�नि�यम, १९६१ यांंsमध्ये आणखीी सुधाारणा करण्याकरि¡ता वि¦धेयक.

ज्याअर्थीी, रााज्य वि¦धाानमंंडळााच्या दोोन्हीी सभाागृृहांं�चेे अधि�वेेशन चालूू नव्हतेे;

भााग पााच-१०१–१.

एच बीी-२४२५–१.

RNI No. MAHBIL /2009/40124

महााराष्ट्रट शाासन राजपत्र

असाधाारण भााग पाच

वर्षष ११, अंंक २१(८)]

सोमवाार, डिि’सेंबर ८, २०२५/अग्रहाायण १७, शकेे १९४७

[पृष्ठेे ५, किं�ंमत : रुपये २६.००

असाधाारण क्रमांंsक १०१

प्रााधि�कृृत प्रकााशन

महााराष्ट्र वि¦धाानसभेत व महााराष्ट्र वि¦धाानपरि¡षदेत सादर केलेेली वि¦धेयके.

महााराष्ट्र वि¦धाानमंंडळ सचि�वाालय

महाारााष्ट्र वि¦धाानपरि�षदेत दि�नांं�क ८ डिि’सेंबर, २०२५ रोजीी पुर:स्थाापि�त करण्यात आलेले खाालील वि¦धेयक महाारााष्ट्र वि¦धाानपरि�षद

नि�यम १११ अन्वये प्रसि�द्ध करण्यात येत आहे :—

महाराष्ट्रõ शासन रा असाधारण भाग पाच, डिसेंबर ८, २०२५/अग्रहायण १७, शके १

आणिि” ज्याअर्थीी, यात यापुढेे दि�लेेल्या प्रयोजनांं�साठीी, महाारााष्ट्र ग्राामपंंचायत अधि�नि�यम आणिि” महाारााष्ट्र

जि�ल्हा परि�षद व पंचायत समि�तीी अधि�नि�यम, १९६१ यांं�मध्ये आणखीी सुधाारणाा करण्यासाठीी, महाारााष्ट्राच्या

रााज्यपाालांं�नी तात्काळ काययवाहीी करणेे जीीमुळे आवश्यक व्हावे अशी परि�स्थि�ितीी अस्ति�ित्वात असल्याबद्दल

त्यां�चीी खाात्रीी पटली होती ; आणिि”, म्हणूून, त्यां�नीी दि�नांं�क ३ नोव्हेंबर २०२५ रोजीी, महाारााष्ट्र ग्राामपंंचायत

आणिि” महाारााष्ट्र जि�ल्हा परि�षद व पंचायत समि�तीी (सुधाारणाा) अध्यादेश, २०२५, हा प्रख्यापि�त केला होता;

आणिि” ज्याअर्थीी, उक्त अध्यादेशाचेे रााज्य वि¦धाानमंंडळााच्या अधि�नि�यमात रुपांं�तर करणेे इष्ट

आहे; त्याअर्थीी, भाारतीीय गणरााज्याच्या शहात्तरााव्या वर्षी, याद्वाारे, पुढील अधि�नि�यम करण्यात येत आहे :–

प्रकरण एक

प्राारंभि�क.

१. (१) या अधि�नि�यमास, महाारााष्ट्र ग्राामपंंचायत आणिि” महाारााष्ट्र जि�ल्हा परि�षद व पंचायत समि�तीी

(सुधाारणाा) अधि�नि�यम, २०२५, असे म्हणाावे.

(२) तो, दि�नांं�क ३ नोव्हेंबर २०२५ रोजीी अंमलाात आला असल्याचेे मानण्यात येईल.

प्रकरण दोोन

महााराष्ट्र ग्राामपंंचाायत अधि�नि�यमााची सुधाारणा.

२. महाारााष्ट्र ग्राामपंंचायत अधि�नि�यम (यात यापुढेे, या प्रकरणाात, ज्याचा नि�र्देश," महाारााष्ट्र ग्राामपंंचायत

अधि�नि�यम " असा केला आहे) याच्या कलम १०-१क मध्ये, वि¦द्यमान परंंतुकांं�ऐवजीी, पुढील परंंतुके

दाखल करण्यात येतील:-

"परंंतु, जि�नेे नामनि�र्देशनपत्र दाखल करण्याच्या दि�नांं�कापूर्वी, ति�च्या जात प्रमाणपत्रााची पडताळणीी

करण्यासाठीी पडताळणीी समि�तीीकडे अर्जज केलेला आहे, परंंतु नामनि�र्देशनपत्र दाखल करण्याच्या दि�नांं�कास

जि�लाा वैधताा प्रमाणपत्र मि�ळाालेले नाहीी अशी व्यक्ती, नामनि�र्देशन पत्रासोबत,-

(एक) वैधताा प्रमाणपत्र देण्यासाठीी ति�नेे पडताळणीी समि�तीीकडे सादर केलेल्या अर्जा�चीी सत्य

प्रत किं�ंवा पडताळणीी समि�तीीकडे असा अर्जज केला असल्याचा अन्य कोणतााहीी पुराावा; आणिि”

(दोोन) ती नि�वडून आल्याचेे घोोषि�त झााले असेल त्या दि�नांं�कापाासून सहा महि�न्यांं�च्या

कालावधीीत, पडताळणीी समि�तीीने दि�लेेले वैधताा प्रमाणपत्र ती सादर करील असे हमीीपत्र,

सादर करील :

परंंतु आणखीी असे की, जर अशा व्यक्तीने, ती नि�वडून आल्याचेे घोोषि�त झााले असेल त्या

दि�नांं�कापाासून सहा महि�न्यांं�च्या कालावधीीत वैधताा प्रमाणपत्र सादर करण्यात कसूर केल्यास, ति�चीी नि�वड

भूतलक्षीी प्रभाावाने रद्द करण्यात आली असल्याचेे मानण्यात येईल आणिि” ती, सदस्य म्हणूून रााहण्यास अपाात्र

ठरेेल.".

३. महाारााष्ट्र ग्राामपंंचायत अधि�नि�यमाच्या कलम ३०-१क मध्ये, वि¦द्यमान परंंतुकांं�ऐवजीी, पुढील

परंंतुके दाखल करण्यात येतील:-

१९५९ चा

३.

१९६२ चा

महाा. ५.

संक्षि�प्त नाव

व प्रारंभ.

१९५९

चा ३.

सन १९५९ चा

अधि�नि�यम

क्रमांं�क ३ याच्या

कलम १०-१क

ची सुधाारणाा.

सन १९५९ चा

अधि�नि�यम

क्रमांं�क ३ याच्या

कलम ३०-१क

ची सुधाारणाा.

२०२५ चा

महाा. अध्या.

१२.

महाराष्ट्रõ शासन रा असाधारण भाग पाच, डिसेंबर ८, २०२५/अग्रहायण १७, शके १

सादर करील :

दि�नांं�कापाासून सहा महि�न्यांं�च्या कालावधीीत वैधताा प्रमाणपत्र सादर करण्यात कसूर केल्यास, ति�चीी

नि�वड भूतलक्षीी प्रभाावाने रद्द करण्यात आली असल्याचेे मानण्यात येईल आणिि” ती, सरपंंच म्हणूून

रााहण्यास अपाात्र ठरेेल.".

प्रकरण तीन

महााराष्ट्र जििल्हाा परि¡षद व पंचाायत समि�तीी अधि�नि�यम, १९६१ याची सुधाारणा.

४. महाारााष्ट्र जि�ल्हा परि�षद व पंचायत समि�तीी अधि�नि�यम, १९६१ (यात यापुढेे, या प्रकरणाात, ज्याचा

नि�र्देश, "महाारााष्ट्र जि�ल्हा परि�षद व पंचायत समि�तीी अधि�नि�यम " असा केला आहे) याच्या कलम १२क

मधीील, वि¦द्यमान परंंतुकांं�ऐवजीी, पुढील परंंतुके दाखल करण्यात येतील:-

“परंंतु, जि�नेे नामनि�र्देशनपत्र दाखल करण्याच्या दि�नांं�कापूर्वी, ति�च्या जात प्रमाणपत्रााची पडताळणीी

सादर करील :

भूतलक्षीी प्रभाावाने रद्द करण्यात आली असल्याचेे मानण्यात येईल आणिि” ती, परि�षद सदस्य म्हणूून रााहण्यास

अपाात्र ठरेेल.”.

५. महाारााष्ट्र जि�ल्हा परि�षद व पंचायत समि�तीी अधि�नि�यमाच्या कलम ४२ मध्ये, पोट-कलम (६क)

मधीील, वि¦द्यमान परंंतुकांं�ऐवजीी, पुढील परंंतुके दाखल करण्यात येतील:-

सादर करील :

१९६२

चा महाा. ५.

सन १९६२

चा महाारााष्ट्र

अधि�नि�यम

क्रमांं�क ५

याच्या कलम

१२क ची

सुधाारणाा.

सन १९६२

चा महाारााष्ट्र

अधि�नि�यम

क्रमांं�क ५

याच्या कलम

४२ ची

सुधाारणाा.

महाराष्ट्रõ शासन रा असाधारण भाग पाच, डिसेंबर ८, २०२५/अग्रहायण १७, शके १

भूतलक्षीी प्रभाावाने रद्द करण्यात आली असल्याचेे मानण्यात येईल आणिि” ती, अध्यक्ष म्हणूून रााहण्यास अपाात्र

ठरेेल.”.

६. महाारााष्ट्र जि�ल्हा परि�षद व पंचायत समि�तीी अधि�नि�यमाच्या कलम ६७ मध्ये, पोट-कलम (७क)

मधीील, वि¦द्यमान परंंतुकांं�ऐवजीी, पुढील परंंतुके दाखल करण्यात येतील:-

सादर करील :

भूतलक्षीी प्रभाावाने रद्द करण्यात आली असल्याचेे मानण्यात येईल आणिि” ती, सभाापतीी म्हणूून रााहण्यास

अपाात्र ठरेेल.”.

७.

(१) महाारााष्ट्र ग्राामपंंचायत आणिि” महाारााष्ट्र जि�ल्हा परि�षद व पंचायत समि�तीी (सुधाारणाा)

अध्यादेश, २०२५ हा, याद्वाारे, नि�रसि�त करण्यात येत आहे.

(२) अशा प्रकारे नि�रसन झााले असले तरीीहीी, उक्त अध्यादेशाद्वाारे सुधाारणाा करण्यात आलेल्या

महाारााष्ट्र ग्राामपंंचायत आणिि” महाारााष्ट्र जि�ल्हा परि�षद व पंचायत अधि�नि�यम, १९६१ यांं�च्या संबंधि�त तरतुुदींन्वये

करण्यात आलेली कोणतीीहीी कृती किं�ंवा कोणतीीहीी काययवाहीी (काढण्यात आलेली कोणतीीहीी अधि�सूूचनाा

किं�ंवा दि�लेेला आदेश यांं�सह) हीी या अधि�नि�यमाद्वाारे सुधाारणाा करण्यात आलेल्या संबद्ध अधि�नि�यमाच्या

संबंधि�त तरतुुदींन्वये करण्यात आलेली कोणतीीहीी कृती, काययवाहीी किं�ंवा यथाास्थि�िति�, काढलेेली अधि�सूूचनाा

किं�ंवा दि�लेेला आदेश असल्याचेे मानण्यात येईल.

सन १९६२ चा

महाारााष्ट्र

अधि�नि�यम

क्रमांं�क ५ याच्या

कलम ६७ ची

सुधाारणाा.

सन २०२५ चा

महाारााष्ट्र

अध्यादेश

क्रमांं�क १२ याचेे

नि�रसन व

व्यावृत्ती.

२०२५ चा

महाा. अध्या.

१२.

महाराष्ट्रõ शासन रा असाधारण भाग पाच, डिसेंबर ८, २०२५/अग्रहायण १७, शके १

उद्देेश व कारणे यांंsचेे नि�वेदन

महाारााष्ट्र ग्राामपंंचायत अधि�नि�यम (१९५९ चा ३) याची कलमेे १०-१क व ३०-१क, आणिि” महाारााष्ट्र

जि�ल्हा परि�षद व पंचायत समि�तीी अधि�नि�यम, १९६१ (१९६२ चा महाा. ५) याची कलमेे १२क, ४२ व

६७ यांं�मध्ये अशी तरतूूद आहे की, अनुसूचि�त जाती, अनुसूचि�त जमााती, किं�ंवा यथाास्थि�िति�, नागरि�कांं�चा

मागासवर्गग यांं�च्याकरि�ताा रााखीव असलेल्या सदस्य किं�ंवा परि�षद सदस्याच्या जागेवर किं�ंवा सरपंंच, अध्यक्ष

किं�ंवा सभाापतीी पदाावर नि�वडणूक लढवि¦ण्यास इच्छुुक असलेली प्रत्येक व्यक्ती, महाारााष्ट्र अनुसूचि�त जाती,

अनुसूचि�त जमााती, वि¦मुक्त जाती, भटक्या जमााती, इतर मागासवर्गग व वि¦शेष मागास प्रवर्गग (जातीचेे प्रमाणपत्र

देण्याचेे व त्याच्या पडताळणीीचेे वि¦नि�यमन) अधि�नि�यम, २००० (२००१ चा महाा. २३) याच्या तरतुुदींनुसार

व त्याखााली केलेल्या नि�यमांं�नुसार सक्षम प्राधि�कााऱ्याने दि�लेेले जातीचेे प्रमाणपत्र व पडताळणीी समि�तीीने

दि�लेेले वैधताा प्रमाणपत्र, नामनि�र्देशन पत्रासोबत सादर करील.

२. सन २०२५-२०२६ मध्ये, रााज्यात स्थाानि�क स्वरााज्य संस्थांं�च्या नि�वडणुका मोठ्याा प्रमाणात घेतल्या

जाणार आहेत. रााखीव जागांं�साठीी अशा नि�वडणुका लढवि¦ण्यास इच्छुुक असलेल्या उमेदवाारांं�कडून वैधताा

प्रमाणपत्र मि�ळवि¦ण्यासाठीी जात पडताळणीी समि�त्यांं�कडे मोठ्याा प्रमाणावर अर्जज प्राप्त होतील. त्यामुळे, अशा

नि�वडणुकां�सााठीी नामनि�र्देशनपत्रे दाखल करण्यापूर्वी जात पडताळणीी समि�त्यां�वर कामाचा अति�भाार पडण्याची

शक्यता आहे आणिि” प्रत्येक पााच वर्षांंɕनंतर अशा नि�वडणुकां�पूूर्वी अशी स्थि�ितीी उद्भवूू शकतेे.

जात पडताळणीी समि�त्यां�नीी वैधताा प्रमाणपत्र वेळेत न दि�ल्याच्या कारणाामुळे रााखीव जागांं�वर, अशा

नि�वडणुका लढवि¦ण्याच्या संधीपाासून संभााव्य उमेदवाार वंचि�त रााहू शकतात. रााखीव जागांं�वर नि�वडणूक

लढवि¦णाऱ्या आणिि” ज्यां�नीी वैधताा प्रमाणपत्र मि�ळण्याकरि�ताा जात पडताळणीी समि�तीीकडे अर्जज केलेले आहेत

अशा व्यक्तींना त्या नि�वडून आल्याचेे घोोषि�त झााल्याच्या दि�नांं�कापाासून सहा महि�न्यांं�च्या आत वैधताा प्रमाणपत्र

सादर करण्याची मुभाा देण्याकरि�ताा, आणिि” तसेेच अशा व्यक्तीने सहा महि�न्यात वैधताा प्रमाणपत्र सादर

करण्यात कसूर केल्यास त्यांं�च्या नि�वडणुका भूतलक्षीी प्रभाावाने रद्द झााल्याचेे मानण्यात येईल अशी तरतूूद

करण्याकरि�ताा, महाारााष्ट्र ग्राामपंंचायत अधि�नि�यम आणिि” महाारााष्ट्र जि�ल्हा परि�षद व पंचायत समि�तीी अधि�नि�यम,

१९६१ यांं�मध्ये सुयोग्य सुधाारणाा करणेे इष्ट आहे असे शासनास वाटले.

३. रााज्य वि¦धाानमंंडळााच्या दोोन्हीी सभाागृृहांं�चेे अधि�वेेशन चालूू नव्हतेे आणिि” उपरोोक्त प्रयोजनांं�साठीी,

महाारााष्ट्र ग्राामपंंचायत अधि�नि�यम आणिि” महाारााष्ट्र जि�ल्हा परि�षद व पंचायत समि�तीी अधि�नि�यम, १९६१

यांं�मध्ये आणखीी सुधाारणाा करण्याकरि�ताा महाारााष्ट्राच्या रााज्यपाालांं�नी तात्काळ काययवाहीी करणेे जीीमुळे

आवश्यक व्हावे अशी परि�स्थि�ितीी अस्ति�ित्वात असल्याबद्दल त्यां�चीी खाात्रीी पटली होती; आणिि”, म्हणूून,

महाारााष्ट्राच्या रााज्यपाालांं�नी दि�नांं�क ३ नोव्हेंबर २०२५ रोजीी महाारााष्ट्र ग्राामपंंचायत आणिि” महाारााष्ट्र जि�ल्हा

परि�षद व पंचायत समि�तीी (सुधाारणाा) अध्यादेश, २०२५ (२०२५ चा महाा. अध्या. १२) हा प्रख्यापि�त

केला होता.

४.

उक्त अध्यादेशाचेे रााज्य वि¦धाानमंंडळााच्या अधि�नि�यमात रुपांं�तर करणेे हा या वि¦धेयकाचा

हेतू आहे.

मुं�बई,

जयकुमाार गोरे,

दि�नांं�क १८ नोव्हेंबर, २०२५.

ग्राामवि¦कास मंंत्रीी.

वि¦धाान भवन,

डॉ. वि¦लास आठवलेे,

नागपूूर,

सचि�व (३),

दि�नांं�क ८ डि�सेंबर, २०२५.म

हाारााष्‍‍ट्र वि¦धाानपरि�षद

भााग पााच-१०१–२.

एच बीी-२४२५–२.

ON BEHALF OF GOVERNMENT PRINTING, STATIONERY AND PUBLICATION, PRINTED AND PUBLISHED BY DIRECTOR, RUPENDRA DINESH MORE, PRINTED AT

GOVERNMENT PRESS AND BOOK DEPOT, CIVIL LINES,NAGPUR-440 001 AND PUBLISHED AT DIRECTORATE OF GOVERNMENT PRINTING, STATIONERY AND

PUBLICATIONS, 21-A, NETAJI SUBHASH ROAD, CHARNI ROAD, MUMBAI 400 004. EDITOR : DIRECTOR, RUPENDRA DINESH MORE