(१)
भााग चाार-ब-२४–१
RNI No. MAHBIL /2009/37831
महाारााष्ट्रट शाासन रााजपत्र
असाधाारण भााग चाार-ब
वर्षष १२, अंक ७]
बुधवाार, जानेवारी १४, २०२६/पौषष २४, शकेे १९४७
[पृष्ठेे ६, किं�ंमत : रुपयेे ९.००
असाधाारण क्रमांं�क २४
प्रााधि�कृृत प्रकााशन
महाारााष्ट्र शाासनाने महाारााष्ट्र अधि�नि�यमांं�न्वयेे तयार केलेेलेे
(भााग एक, एक-अ आणि� एक-ल यांं�मध्येे प्रसि�
द्ध केलेेलेे नि�यम व आदेेश यांं�व्यति�रि�क्त) नि�यम व आदेेश.
महसूूल व वन वि�भााग
पहिªलाा मजलाा, मादााम काामा मागग, हुताात्मा राजगुरू चौक, मंत्राालय, मुंं�बई ४०० ०३२, दि�नांं�क १४ जानेवाारी, २०२६.
अधि�सूूचनाा
महाारााष्ट्र शेतजमीन (जमीन धाारणेेची कमाल मर्या�दाा) अधि�नि�य
म, १९६१.
क्रमांं�क मशेेम-२०२०/प्र.क्र.५०/ल-७.— महाराष्ट्र शेेतजमीन (जमीन धाारणेेची कमााल मर्या�दाा) अधि�नि�यम, १९६१ (१९६१ चाा
महा. २७) याच्या कलम ४६ च्या पोट-कलम (१) व पोट-कलम (२) च्या खंंड (इ-१) तसेेच कलम २९अ द्वाारे प्रदाान केलेल्या
अधि�काारांं�चाा आणि� त्याबाबतीत त्यास समर्थथ करणाऱ्या इतर सर्वव अधि�काारांं�चाा वाापर करून, महाराष्ट्र शासनााने प्रस्ताावि�त केलेल्या
नि�यमां�चेे पुढीील प्रारूप, त्यामुळेे बाधि�त होण्याचाा संभव असलेेल्या सर्वव व्यक्तींच्या माहिªतीसाठीी, उक्त अधि�नि�यमाच्या कलम ४६
च्या पोट-कलम (१) द्वाारे आवश्यक असल्याप्रमाणेे याद्वाारे प्रसि�द्ध करीीत आहे; आणि� याद्वाारे, अशी नोटीस देण्यात येत आहे की,
महाराष्ट्र शासनााद्वाारे, उक्त प्रारूप नि�यम दि�नांं�क ११ फेेब्रुुवाारी, २०२६ रोजी किं�ंवाा त्यानंंतर, वि�चाारात घेेण्यात येईल.
२. उक्त प्रारुपाच्या बाबतीत कोणत्याही व्यक्तीकडूून, अपर मुख्य सचि�व
, महसूूल व वन वि�भााग, १ लाा मजलाा, मादााम
काामा मागग, हुताात्मा राजगुरू चौक, मंत्राालय, मुंं�बई- ४०० ०३२, यांं�च्याकडेे उपरोक्त दि�नांं�काास किं�ंवाा त्यापूर्वी जे कोणतेेही आक्षेेप
किं�ंवाा सूचनाा प्राप्त होतील, त्या शासनााकडूून वि�चाारात घेेण्यात येतील.
प्राारूप नि�यम
१. संक्षिȦप्त नाव व व्याप्ती- (१) या नि�यमांं�स, महाराष्ट्र शेेतजमीन (जमीन धाारणेेची कमााल मर्या�दाा) (भोगवटाादाार
वर्गग-२ चे भोगवटाादाार वर्गग-१ मध्ये रूपांं�तरण करणेे) नि�यम, २०२६ असेे म्हणाावे.
(२) हे नि�यम, या अधि�नि�यमाच्या कलम २७ अन्वयेे भोगवटाादाार वर्गग-२ धाारणाधि�काारावर प्रदाान करण्यात आलेल्या जमि�नींंनाा,
अशा जमि�नीी प्रदाान केल्याच्या दि�नांं�काापासून दहाा वर्षेे उलटल्यानंंतर; आणि� जेव्हा अशा जमि�नीी प्रदाान केल्याच्या शर्तींपैकी कोणत्याही
शर्तींचे उल्लंघन झाालेले नसेेल, त्या बाबतीत, किं�ंवाा जर अशा शर्तींपैकी कोणत्याही शर्तींचे उल्लंघन झााले असेेल तर, असेे उल्लंघन
नि�यमाधीन केल्यानंंतर लाागू होतील.
2
महाराष्ट्रõ शासन रा
असाधारण भाग चार-ब, जानेवारी १४, २०२६/पौषष २४, शके १९४७
२. व्याख्या.- (१) या नि�यमांं�त, संदर्भाभाा�नुुसार दुसराा अर्थथ आवश्यक नसेेल तर,-
(एक) “अधि�नि�यम” याचाा अर्थथ, महाराष्ट्र शेेतजमीन (जमीन धाारणेेची कमााल मर्या�दाा) अधि�नि�यम, १९६१ (१९६१ चाा
महा. २७), असा आहे;
(दोन) “वाार्षि�िक दर वि�वरणपत्र” याचाा अर्थथ, महाराष्ट्र मुद्रांं�क अधि�नि�यम (१९५८ चाा ६०) अन्वयेे केलेल्या महाराष्ट्र
मुद्रांं�क (मालमत्तेेचे वाास्तव बाजारमूल्य नि�र्धाधाा�रि�त करणेे) नि�यम, १९९५ याच्या तरतुदींन्वयेे प्रसि�द्ध केलेले वाार्षि�िक दर वि�वरणपत्र,
असा आहे आणि� जेव्हा असेे वाार्षि�िक दर वि�वरणपत्र तयाार केलेले नसेेल किं�ंवाा उपलब्ध नसेेल, त्या बाबतीत त्याचाा अर्थथ, संबंधि�त
जि�ल्ह्यााच्या नगररचनाा वि�भाागाच्या सहाायक संचाालकााद्वाारे नि�र्धाधाा�रि�त केलेलाा अशा जमि�नीीचाा दर, असा आहे;
(तीन) “रूपांं�तरण अधि�मूूल्य” याचाा अर्थथ, या नि�यमांं�च्या नि�यम ३ च्या पोट-नि�यम (४) खालील तक्त्यामध्ये वि�हिªत
केल्याप्रमाणेे रूपांं�तरण अधि�मूूल्य, असा आहे.
(२) यात यावर वाापरलेले, परंतु व्याख्या न केलेले शब्द व शब्दप्रयोग यां�नाा, या अधि�नि�यमात अनुक्रमे जे अर्थथ नेमून देण्यात
आले असतीील, तेच अर्थथ असतीील.
३. (१) या अधि�नि�यमाच्या कलम २७ अन्वयेे भोगवटाादाार वर्गग-२ धाारणाधि�कााराने दि�लेेल्या जमि�नीीच्या कोणत्याही धाारकाास,
अशा जमि�नीी प्रदाान केल्याच्या दि�नांं�काापासून दहाा वर्षष उलटल्यानंंतर; आणि� जर जमि�नीी प्रदाान केल्याच्या शर्तींपैकी कोणत्याही शर्तींचे
उल्लंघन झाालेले नसेेल त्या बाबतीत, किं�ंवाा जर अशा शर्तींपैकी कोणत्याही शर्तींचे उल्लंघन झााले असेेल तर, असेे उल्लंघन नि�यमाधीन
केल्यानंंतर, या नि�यमांं�च्या तरतुदींनुसार त्याच्या जमि�नीीचे भोगवटाादाार वर्गग-१ धाारणाधि�काारामध्ये रूपांं�तरण करण्यासाठीी संबंधि�त
जि�ल्हाधि�कााऱ्याकडेे अर्जज करताा येईल.
(२) पोट-नि�यम (१) खालील कोणतााही अर्जज प्राप्त झााल्यावर, जि�ल्हाधि�काारी, संबंधि�त जमि�नीीच्या तपशि�लांं�चीी आणि� अशी
जमीन दि�ल्याच्या कोणत्याही अटींचे किं�ंवाा शर्तींचे कोणतेेही उल्लंघन झााले आहे किं�ंवाा कसेे याची पडतााळणीी करीील.
(३) अशी पडतााळणीी केल्यावर, जर जमीन प्रदाान केल्याच्या कोणत्याही अटींचे व शर्तींचे उल्लंघन झााले आहे व असेे उल्लंघन
नि�यमाधीन करण्यात आलेले नााही, असेे नि�दर्शशनाास आले असेेल तर, जि�ल्हाधि�कााऱ्यास, त्याची काारणेे नोंंदवि�ल्यानंंतर, आदेशाद्वाारे,
अर्जज फेेटाळताा येईल.
(४) अशी पडतााळणीी केल्यानंंतर, जर अशी जमीन प्रदाान केल्याच्या कोणत्याही अटींचे व शर्तींचे उल्लंघन झाालेले नााही; किं�ंवाा
जर कोणतेेही उल्लंघन झााले असेेल व सक्षम प्राधि�कााऱ्याने असेे उल्लंघन नि�यमाधीन केलेले आहे, असेे नि�दर्शशनाास आले असेेल
तर, जि�ल्हाधि�काारी, आदेशाद्वाारे, खालील तक्त्यामध्ये वि�नि�र्दि�िष्ट केलेले रूपांं�तरण अधि�मूूल्याचे प्रदाान केल्यावर शर्तींच्या अधीन राहून,
भोगवटाादाार वर्गग -२ जमि�नींंचे भोगवटाादाार वर्गग -१ जमि�नींंमध्ये रूपांं�तरण करीील :-
तक्ता
(क) उक्त अधि�नि�यमाच्या कलम २७ अन्वयेे भोगवटाादाार वर्गग-२ धाारणाधि�काारावर वााटप केलेल्या व वााटपानंंतर ज्या जमि�नीी
हस्तांं�तरि�त करण्यात आलेल्या नााहीत किं�ंवाा ज्या जमि�नींंच्या वाापरात बदल करण्यात आलेलाा नााही, अशा जमि�नींंचे भोगवटाादाार वर्गग-१
मध्ये रूपांं�तरणासाठीी प्रदेय असलेेले रूपांं�तरण अधि�मूूल्य :-
अनु.क्र.
ज्या क्षेेत्राात जमीन स्थि�ित आहे ती क्षेेत्रे
रूपांं�तरण अधि�मूूल्य
(१)
(२)
(३)
१.
महानगर प्रदेश, महानगरपालि�काा, किं�ंवाा नगरपरि�षद व
त्यां�चीी सीमावर्ती क्षेेत्रे.
वाार्षि�िक दर वि�वरणपत्रााप्रमाणेे परि�गणनाा केलेल्या अशा
जमि�नीीच्या मूल्याच्या पन्नाास टक्के.
२.
महानगर प्रदेश, महानगरपालि�काा, किं�ंवाा नगरपरि�षद व
त्यां�चीी सीमावर्ती क्षेेत्रे यांं�मध्ये असलेेल्या जमि�नीीव्यति�रि�क्त
इतर जमि�नीी.
वाार्षि�िक दर वि�वरणपत्रााप्रमाणेे परि�गणनाा केलेल्या अशा
जमि�नीीच्या मूल्याच्या पन्नाास टक्के.
महाराष्ट्रõ शासन रा
असाधारण भाग चार-ब, जानेवारी १४, २०२६/पौषष २४, शके १९४७
3
भााग चाार-ब-२४–२
(ख) उक्त अधि�नि�यमाच्या कलम २७ अन्वयेे भोगवटाादाार वर्गग-२ धाारणाधि�काारावर वााटप केलेल्या व वााटपानंंतर ज्या जमि�नीी
हस्तांं�तरि�त करण्यात आलेल्या आहेत किं�ंवाा ज्या जमि�नींंच्या वाापरात बदल करण्यात आलेलाा आहे, अशा जमि�नींंचे भोगवटाादाार वर्गग-१
मध्ये रूपांं�तरणासाठीी प्रदेय असलेेले रूपांं�तरण अधि�मूूल्य :
अनु. क्र.
ज्या क्षेेत्राात जमीन स्थि�ित आहे ती क्षेेत्रे व ति�चेे वाापरकर्ते
रूपांं�तरण अधि�मूूल्य
(१)
(२)
(३)
१.
महानगर प्रदेश, महानगरपालि�काा, किं�ंवाा नगरपरि�षद व त्यां�चीी
सीमावर्ती क्षेेत्रे,-
(एक) शेेतीच्या प्रयोजनांं�सााठीी वाापरलेली;
वाार्षि�िक दर वि�वरणपत्रााप्रमाणेे परि�गणनाा केलेल्या
अशा जमि�नीीच्या मूल्याच्या पन्नाास टक्के.
(दोन) औद्योोगि�क व इतर बि�गरशेेती प्रयोजनांं�सााठीी वाापरलेली.
वाार्षि�िक दर वि�वरणपत्रााप्रमाणेे परि�गणनाा केलेल्या
अशा जमि�नीीच्या मूल्याच्या पन्नाास टक्के.
२.
महानगर प्रदेश, महानगरपालि�काा, किं�ंवाा नगरपरि�षद व त्यां�चीी
सीमावर्ती क्षेेत्रे यांं�मध्ये असलेेल्या जमि�नीीव्यति�रि�क्त इतर जमि�नीी,-
(एक) शेेतीच्या प्रयोजनाासाठीी वाापरलेली;
वाार्षि�िक दर वि�वरणपत्रााप्रमाणेे परि�गणनाा केलेल्या
अशा जमि�नीीच्या मूल्याच्या पन्नाास टक्के.
(दोन) औद्योोगि�क व इतर बि�गरशेेती प्रयोजनाासाठीी वाापरलेली.
वाार्षि�िक दर वि�वरणपत्रााप्रमाणेे परि�गणनाा केलेल्या
अशा जमि�नीीच्या मूल्याच्या पन्नाास टक्के.
शर्ती.-
(१) ज्या प्रकरणांं�मध्ये रूपांं�तरण अधि�मूूल्याची रक्कम एक कोटी रुपयां�पेेक्षा जास्त असेेल, अशा प्रकरणांं�मध्ये राज्य शासनााची
पूर्वव मान्यताा घेेतल्याशि�वााय जि�ल्हाधि�काारी भोगवटाादाार वर्गग -२ जमि�नीीचे भोगवटाादाार वर्गग - १ मध्ये रूपांं�तर करण्याचाा कोणतााही आदेश
पारि�त करणार नााहीत. ज्या अर्जांंɕमध्ये अशा रूपांं�तरण अधि�मूूल्याची रक्कम एक कोटी रुपयां�पेेक्षा जास्त असेेल, अशा अर्जांंɕची पडतााळणीी
जि�ल्हाधि�काारी अर्जज प्राप्त झााल्यापासून तीन महिªन्यांं�च्या आत करतील आणि� ते अर्जज राज्य शासनााच्या पूर्वव मान्यतेसाठीी पाठवतीील.
(२) भोोगवटाादाार वर्गग -२ जमि�नींंचे भोगवटाादाार वर्गग -१ मध्ये रूपांं�तरण करण्याच्या अंति�म आदेशापूर्वी, अर्जजदााराने रूपांं�तरण
अधि�मूूल्य भरण्यासाठीीच्या नोटीशीमध्ये नमूूद केलेली रूपांं�तरण अधि�मूूल्याची रक्कम अशा नोटीसच्या दि�नांं�काापासून तीन महिªन्यांं�च्या
आत भराावी.
(३) अधि�नि�यमाच्या कलम २७ अन्वयेे जमीन वााटप केल्यानंंतर, जर कोणत्याही अटींचे किं�ंवाा शर्तींचे उल्लंघन झााले असेेल
तर, सक्षम प्राधि�कााऱ्याद्वाारे प्रथथम असेे उल्लंघन नि�यमाधीन करण्यात येईल आणि� त्यानंंतर, या नि�यमां�नुुसार अशा जमि�नींंचे भोगवटाादाार
वर्गग -२ मधून भोगवटाादाार वर्गग -१ मध्ये रूपांं�तरण करण्याची काार्ययवााही करण्यात येईल.
(४) जर भूधाारकााने सक्षम प्राधि�कााऱ्याच्या पूर्वव परवाानगीीने जमीन हस्तांं�तरि�त केल्यास किं�ंवाा ति�च्या वाापरात बदल केल्यास,
पूर्वव परवाानगीीच्या वेळी असलेेली अनर्जि�ित उत्पन्नााची किं�ंवाा अधि�भााराची किं�ंवाा अधि�मूूल्याची रक्कम जमीनीचे रूपांं�तरण करण्याच्या
वेळी आकाारलेल्या रूपांं�तरण अधि�मूूल्यामध्ये समाायोजि�त करण्यात येणार नााही.
महाराष्ट्राचे राज्यपाल यांं�च्या आदेशानुसार व नाावााने,
सत्यनााराायण बजाज,
शासनााचे सहसचि�व
.
4
महाराष्ट्रõ शासन रा
असाधारण भाग चार-ब, जानेवारी १४, २०२६/पौषष २४, शके १९४७
REVENUE AND FORESTS DEPARTMENT
1st Floor, Madam Cama Marg, Hutatma Rajguru Chowk,
Mantralaya, Mumbai 400 032, dated the 14th January, 2026.
NOTIFICATION
Maharashtra Agricultural Lands (Ceiling on Holdings) Act, 1961.
No. Mashem-2020/C.R.50/L-7.— The following draft of rules which the Government of
Maharashtra proposes to make, in exercise of the powers conferred by section (1) and clause (e-1) of
sub-section (2) of section 46 read with section 29A of the Maharashtra Agricultural Lands (Ceiling
on Holdings) Act, 1961 (Mah. XXVII of 1961), and of all other powers enabling it in that behalf, are
hereby published as required by sub-section (1) of section 46 of the said Act, for information of all
the persons likely to be affected thereby; and notice is hereby given that the said draft will be taken
into consideration by the Government of Maharashtra on or after the 11th February, 2026.
2. Any objection or suggestion which may be received by the Additional Chief Secretary to
Government of Maharashtra, Revenue and Forests Department, Mantralaya, Madam Cama Marg,
Hutatma Rajguru Chowk, Mumbai 400 032, from any person with respect to the said draft on or
before the aforesaid date will be considered by the Government.
DRAFT RULES
1. Short title and application.- (1) These rules may be called the Maharashtra Agricultural
Land (Ceiling on Holdings) (Conversion of Class-II Occupancy into Class-I Occupancy) Rules, 2026.
(2) These rules shall apply to the lands granted under section 27 of the Act on Class II Occupancy,
after lapse of ten years from the date of grant of such land; and where there is no breach of any
of the conditions for grant of such land, or if there is a breach of any of such conditions, then after
regularization of such breach.
2. Definitions.- (1) In these Rules, unless the context otherwise requires,-
(i) “Act” means the Maharashtra Agricultural Land (Ceiling on Holdings) Act, 1961 (Mah.
XXVII of 1961);
(ii) “Annual Statement of Rates” means the Annual Statement of Rates published under
the provisions of the Maharashtra Stamp (Determination of True Market Value of Property)
Rules, 1995 framed under the Maharashtra Stamp Act (LX of 1958) and where such Annual
Statement of Rates is not prepared or available, it means the rate of such land as determined
by the Assistant Director of the Town Planning Department of the concerned District;
(iii) “Conversion Premium” means the conversion premium as prescribed in the Table
under sub-rule (4) of rule 3 of these Rules.
(2) Words and expressions used but not defined hereinabove shall have the meanings as are
respectively assigned to them in the Act.
3. (1) Any holder of land granted under section 27 of the Act on Class-II Occupancy, may after
lapse of ten years from the date of grant of such land and if there is no breach of any of the conditions
for grant of such land or if there is a breach of any of such conditions, then after regularization of
such breach, make an application to the concerned District Collector for conversion of his land into
Class-I Occupancy land as per the provisions of these Rules.
(2) Upon receipt of any application under sub-rule (1), the Collector shall verify the particulars
of the concerned land and whether there is any breach of any of the terms or conditions of grant of
such land.
(3) Upon such verification, if it is noticed that there is breach of any of the terms or conditions
of grant of such land which has not been regularised, then the Collector may reject the application,
by an Order, after recording the reasons therefor.
महाराष्ट्रõ शासन रा
असाधारण भाग चार-ब, जानेवारी १४, २०२६/पौषष २४, शके १९४७
5
(4) Upon such verification, if it is noticed that there is no breach of any of the terms or conditions
of grant of such land; or if there is a breach then such breach have been regularized by the competent
authority, then the Collector shall by an order, convert the Class-II Occupancy lands into Class-I
Occupancy lands on payment of Conversion Premium and subject to the conditions as specified in
the Table below :-
TABLE
(A) Conversion Premium payable for conversion of lands allotted on Class-II Occupancy under
section 27 of the said Act, which have not been transferred or use of which has not been changed
after allotment to Class-I Occupancy :
Sr.Nos.
Area in which land is situated
Conversion Premium
(1)
(2)
(3)
1.
Metropolitan Regions, Municipal Corporation,
or Municipal Council and their Fringe Areas.
Fifty per cent. of value of such land
calculated as per Annual Statement of
Rates.
2.
Lands other than lands in Metropolitan Regions,
Municipal Corporation or Municipal Council and
their Fringe Areas.
Fifty per cent. of value of such land
calculated as per Annual Statement of
Rates.
(B) Conversion Premium payable for conversion of lands allotted to Class-II Occupancy under
section 27 of the said Act, which have been transferred or use of which has been changed after
allotment, to Class-I Occupancy :
Sr.Nos.
Areas in which land is situated and user
thereof
Conversion Premium
(1)
(2)
(3)
1.
Metropolitan Regions, Municipal Corporation
or Municipal Councils and their Fringe Areas,-
(i) used for Agricultural purposes ;
Fifty per cent. of value of such land
calculated as per Annual Statement
of Rates;
(ii) used for Industrial and other non-agricultural
purposes
Fifty per cent. of value of such land
calculated as per Annual Statement
of Rates.
2.
Lands other than lands in Metropolitan Regions,
Municipal Corporation or Municipal Council and
their Fringe Areas,-
(i) used for Agricultural purposes;
Fifty per cent. of value of such land
calculated as per Annual Statement
of Rates;
(ii) used for Industrial and other non-agricultural
purposes.
Fifty per cent. of value of such land
calculated as per Annual Statement
of Rates.
6
महाराष्ट्रõ शासन रा
असाधारण भाग चार-ब, जानेवारी १४, २०२६/पौषष २४, शके १९४७
Conditions.-
(1) The Collector shall not pass any order to convert the Class-II Occupancy land into Class-I
Occupancy land in cases where the premium for such conversion exceeds rupees One Crore, unless
prior approval of the State Government is obtained. The Collector shall scrutinize the application
where the premium of such conversion exceeds rupees One Crore within three months from the
receipt of such application and forward the same for prior approval of the State Government.
(2) Before the final order of conversion of Class-II Occupancy land into Class-I Occupancy land,
the applicant shall pay the amount of conversion premium as mentioned in the notice for payment
within three months from the date of such notice.
(3) After the allotment of land under section 27 of the Act, if there is breach of any of the terms
or conditions, then such breach shall be regularised first by the competent authority and thereafter
action shall be taken to convert the land from Class-II Occupancy to Class-I Occupancy in accordance
with these Rules.
(4) In case the land holders have transferred or changed the land use with the prior permission
of the competent authority, the amount of unearned income or surcharge or premium at the time of
prior permission shall not be adjusted in the conversion premium charged at the time of conversion
of the land.
By order and in the name of the Governor of Maharashtra,
SATYANARAYAN BAJAJ,
Joint Secretary to Government.
ON BEHALF OF GOVERNMENT PRINTING, STATIONERY AND PUBLICATION, PRINTED AND PUBLISHED BY DIRECTOR,
RUPENDRA DINESH MORE, PRINTED AT GOVERNMENT CENTRAL PRESS, 21-A, NETAJI SUBHASH ROAD, CHARNI ROAD,
MUMBAI 400 004 AND PUBLISHED AT DIRECTORATE OF GOVERNMENT PRINTING, STATIONERY AND PUBLICATIONS,
21-A, NETAJI SUBHASH ROAD, CHARNI ROAD, MUMBAI 400 004. EDITOR : DIRECTOR, RUPENDRA DINESH MORE.