धर्ममस्वाातंंत्र्यााच्याा हक्कााचेे संंरक्षण करण्याासाठीी आणि� एकाा धर्मा�तूून दुुसऱ्याा धर्मा�त

बेेकाायदेेशीीर धर्मांंɕतर करण्याास प्रति�बंंध करण्याासाठीी आणि� तत्संंबंंधि�त किं�ंवाा तदाानुुषंंगििˆक

बाबींंकरि�ताा तरतूूद करण्यााकरि�ताा.

ज्यााअर्थीी, धर्ममस्वाातंंत्र्यााच्याा हक्कााचेे संंरक्षण करण्याासाठीी आणि� एकाा धर्मा�तूून दुुसऱ्याा धर्मा�त

बेेकाायदेेशीीर धर्मांंɕतर करण्याास प्रति�बंंध करण्याासाठीी आणि� तत्संंबंंधि�त किं�ंवाा तदाानुुषंंगििˆक बाबींंकरि�ताा तरतूूद

करण्यााकरि�ताा काायदाा करणेे इष्ट आहेे ; त्यााअर्थीी, भाारतीय गणराज्यााच्याा सत्त्यााहत्तराव्याा वर्षीी, यााद्वाारेे, पुुढीील

अधि�नि�यमम करण्याात येेत आहेे :—

RNI No. MAHBIL /2009/35530

महााराष्ट्रट शासन राजपत्र

असाधारण भााग चार

वर्षष १२, अंंक २३]

गुुरुवाार, जुुलैै ३०, २०२६/श्राावण ८, शकेे १९४८

[पृृष्ठेे 7, किं�ंमत : रुपयेे २३.००

असाधारण क्रमांं�क ५६

प्राधि�कृृत प्रकााशन

महााराष्ट्र वि�धाानमंंडळााचेे अधि�नि�यमम व राज्यपाालांं�नी प्रख्याापि�त केेलेेलेे अध्याादेेश व केेलेेलेे वि�नि�यमम.

अनुुक्रममणि�काा

सन २०२६ चा महााराष्ट्र अधि�नि�यमम क्रमांं�क ४७.—धर्ममस्वाातंंत्र्यााच्याा हक्कााचेे संंरक्षण करण्याासाठीी आणि� एकाा धर्मा�तूून

दुुसऱ्याा धर्मा�त बेेकाायदेेशीीर धर्मांंɕतर करण्याास प्रति�बंंध करण्याासाठीी आणि� तत्संंबंंधि�त किं�ंवाा तदाानुुषंंगििˆक बाबींंकरि�ताा तरतूूद

करण्यााकरि�ताा.    . .        . .        . .        . .

पृृष्ठेे

१-7

दि�नांं�क १७ जुुलैै २०२६ रोजी मााननीय राष्ट्रपतींंंनी संंमतीी दि�लेेला महााराष्ट्र वि�धाानमंंडळााचा पुुढीील अधि�नि�यमम मााहि�तीीसाठीी, यााद्वाारेे,

प्रसि�द्ध करण्याात येेत आहेे.

सुु

प्रि�याा धावरेे,

स

चि�व

(वि�धि� वि�धाान),

म

हााराष्ट्र शासन,

व

ि�धि� व न्यााय वि�भााग.

सन २०२६ चा महााराष्ट्र अधि�नि�यमम क्रमांं�क ४७.

(मााननीय राष्ट्रपतींंंची संंमतीी मि�ळााल्याानंंतर “महााराष्ट्र शासन राजपत्रात” दि�नांं�क ३० जुुलैै २०२६

रोजी प्रथमम प्रसि�द्ध केेलेेला अधि�नि�यमम.)

भााग चार ५६-१

(१)

2

ममहाराष्ट्रõ शासन रा

असाधारण भाग चार, जुलै ३०, २०२६/श्रावण ८, शके १९

प्रकरण एक

प्रारंंभि�क

१.  (१) याा अधि�नि�यमाास, महााराष्ट्र धर्ममस्वाातंंत्र्य अधि�नि�यमम, २०२६, असेे म्हणावेे.

(२) तो, राज्य शासन, शासकीीय राजपत्रातील अधि�सूूचनेेद्वाारेे नि�यत करीील, अशा दि�नांं�काास

अंंमलाात येेईल.

२.  याा अधि�नि�यमाात, संंदर्भाभाा�नुुसार दुुसराा अर्थथ आवश्यक नसेेल तर,—

(क) “आमि�ष” यााचा अर्थथ,—

(एक) कोणतीही भेेटवस्तूू देेणेे, इच्छाापूूर्ती करणेे, वि�नााकष्ट पैैसेे देेणेे किं�ंवाा रोख किं�ंवाा

वस्तूूच्याा स्वरुपातील भौति�क लाभ देेणेे; किं�ंवाा

(दोन) नोकरीी देेणेे; किं�ंवाा

(तीन) कोणत्यााही धार्मि�िक संंस्थेेद्वाारेे किं�ंवाा परि�संंस्थेेद्वाारेे चालवण्याात येेणाऱ्याा शाळेेत

किं�ंवाा महाावि�द्याालयाात मोोफत शि�क्षण देेणेे; किं�ंवाा

(चार) वि�वााह करण्यााचेे वचन देेणेे; किं�ंवाा

(पाच) अधि�क चांं�गली जीवनशैैली, दैैवी उपचाार; किं�ंवाा

(सहाा) एखाद्याा धर्मा�चीी प्रथा, वि�धीी व समाारंंभ किं�ंवाा धर्मा�चाा कोणताही भााग, दुुसऱ्याा

धर्मा�च्याा तुुलनेेत हानि�काारक पद् धतीनेे दर्शशवि�णेे; किं�ंवाा

(सात) एखाद्याा धर्मा�चाा दुुसऱ्याा धर्मा�च्याा तुुलनेेत गौरव करणेे,

याा स्वरुपातील कोणतेेही प्रलोभन दाखवि�णेे, असा आहेे;

(ख) “जबरदस्ती” यााचा अर्थथ, एखाद्याा व्यक्तीस, कुुटुंंȾबास किं�ंवाा गटास, दैैवी प्रकोप होण्यााची

किं�ंवाा सामााजि�क बहि�ष्काार टाकण्यााची धमकीी देेणेे अथवाा संंबंंधि�त व्यक्तींंंचेे जीवि�त, अवयव

किं�ंवाा

माालमत्ताा याास गंंभीर परि�णामम करण्यााची धमकीी देेणेे याासह, माानसि�क दबााव टाकूून किं�ंवाा शारीरि�क

बळााचा वाापर करून शारीरि�क इजा करून किं�ंवाा त्यााची धमकीी देेऊन, त्यााच्याा किं�ंवाा त्यांं�च्याा

इच्छेेवि�रुद्ध कृृती करण्याास भााग पाडणेे, असा आहेे;

(ग) “सक्षमम प्राधि�काारी” यााचा अर्थथ, जि�ल्हा दंंडाधि�काारी किं�ंवाा शासनाानेे प्राधि�कृृत केेलेेला

कोणताही अधि�काारी, असा आहेे;

(घ) “धर्मांंɕतर” यााचा अर्थथ, स्वत:चा धर्मम त्याागणेे आणि� दुुसराा धर्मम स्वीकाारणेे, असा आहेे;

(ङ) “फसवणूूक” यााचा अर्थथ, जी सत्य नाही अशा कोणत्यााही गोष्टीवर एखाद्याानेे वि�श्वाास

ठेेवाावाा याासाठीी प्रयत्न करणारेे अप्रामााणि�क वर्ततन, असा आहेे;

(च) “बळजबरीी करणेे” यााममध्येे, धर्मांंɕतरि�त झाालेेल्याा किं�ंवाा धर्मांंɕतरि�त होऊ इच्छि��णााऱ्याा

व्यक्तीवर अथवाा अन्य कोणत्यााही व्यक्तीवर किं�ंवाा माालमत्तेेवर फौजदाारी बलप्रयोग करणेे किं�ंवाा

कोणत्यााही प्रकाारची इजा करण्यााची धमकीी देेणेे, यांं�चा समाावेेश होतो ;

(छ) “लबाडीनेे” यााचा अर्थथ, खोट्याा नावाानेे, खोट्याा आडनावाानेे, खोट्याा धार्मि�िक प्रति�कााद्वाारेे,

लबाडीनेे क्लृृप्ती करून किं�ंवाा अन्यथाा वैैयक्ति�िकरी

ीत्याा किं�ंवाा संंगनमताानेे कृृती करून कोणत्यााही

प्रकाारची तोतयेेगििˆरी करणेे, असा आहेे;

संंक्षि�प्त नाव व

प्रारंंभ.

व्यााख्याा.

ममहाराष्ट्रõ शासन रा

असाधारण भाग चार, जुलै ३०, २०२६/श्रावण ८, शके १९

3

(ज) “संंस्था” यााममध्येे, सर्वव काायदेेशीीर संंस्था (नोंंदणीीकृृत किं�ंवाा बि�गर नोंंदणीीकृृत), शैैक्षणि�क

परि�संंस्था, धार्मि�िक, सामााजि�क किं�ंवाा धर्मा�दााय संंघटना, अनाथाश्रमम, वृृद्धाश्रमम, रुग्णालयेे, व्यक्तींंंचा

अधि�संंघ, अशासकीीय संंघटना, आणि� अशा इतर संंघटना, यांं�चा समाावेेश होतो;

(झ) “सामूूहि�क धर्मांंɕतर” यााचा अर्थथ, एकााचवेेळी दोन किं�ंवाा अधि�क व्यक्तींंंचेे एकाा धर्मा�तूून

दुुसऱ्याा धर्मा�त धर्मांंɕतर करणेे, असा आहेे;

(ञ) “अल्पवयीीन “ यााचा अर्थथ, अठराा वर्षेे वयााखालील व्यक्ती, असा आहेे;

(ट) “वि�हि�त” यााचा अर्थथ, याा अधि�नि�यमाान्वयेे शासनाानेे केेलेेल्याा नि�यमांं�द्वाारेे वि�हि�त केेलेेलेे,

असा आहेे;

(ठ) “धर्मम” यााममध्येे, भाारतात किं�ंवाा त्यााच्याा कोणत्यााही भाागात प्रचलि�त

असलेेली, अथवाा

त्याा त्याा वेेळी अंंमलाात असलेेल्याा कोणत्यााही काायद्याान्वयेे किं�ंवाा रूढीीन्वयेे व्यााख्याा केेलेेली, उपासनाा

पद्धती, वि�श्वाास, श्रद्धा, उपासनाा किं�ंवाा जीवनशैैली यांं�च्याा कोणत्यााही संंघटि�त पद्धतीचा समाावेेश

होतो;

(ड) “धर्मांंɕतर करणारा” यााचा अर्थथ, जी व्यक्ती किं�ंवाा संंस्था, एकाा धर्मा�तूून दुुसऱ्याा धर्मा�त

धर्मांंɕतर करण्यााची कोणतीही कृृती करतेे ती कोणत्यााही धर्मा�चीी व्यक्ती किं�ंवाा संंस्था, असा आहेे;

(ढ) “गैैरवााजवीी प्रभााव” यााममध्येे, व्यक्तींंंमधीील अस्ति�ित्वाात असणाारेे असेे संंबंंध की, ज्यााममध्येे,

धर्मांंɕतर करणारा दुुसऱ्यााच्याा इच्छेेवर वर्चचस्व गाजवण्यााच्याा स्थि�ितीीत असतोो आणि� अशा दुुसऱ्याा

व्यक्तीचेे एकाा धर्मा�तूून दुुसऱ्याा धर्मा�त धर्मांंɕतर करण्याासाठीी त्याा स्थि�ितीीचा वाापर करतो यााचा समाावेेश

होतो;

(ण) “बेेकाायदेेशीीर धर्मांंɕतर” यााचा अर्थथ, आमि�ष दाखवूून, जबरदस्ती करून, फसवणूूक

करून, बळजबरीी करून, दि�शााभूूल करून, धमकीी देेऊन, गैैरवााजवीी प्रभााव टाकूून, किं�ंवाा कोणत्यााही

लबाडीच्याा माार्गाा�चाा वाापर करून, अथवाा शि�क्षणाच्याा मााध्यमाातूून बुुद्धि�भेेद करून किं�ंवाा अशा इतर

कोणत्यााही माार्गाा�चाा अवलंंब करून, एखाद्याा व्यक्तीचेे एकाा धर्मा�तूून दुुसऱ्याा धर्मा�त धर्मांंɕतर करणेे,

असा आहेे.

प्रकरण दोन

बेेकाायदेेशीीर धर्मांंɕतराास प्रति�बंंध करणेे

३.  (१) कोणतीही व्यक्ती, स्वत: अथवाा इतर व्यक्तींंंशीी किं�ंवाा संंस्थेेशीी संंगनमताानेे कृृती करून,

अन्य कोणत्यााही व्यक्तीचेे एकाा धर्मा�तूून दुुसऱ्याा धर्मा�त,—

(क) (एक) आमि�ष,

(दोन) जबरदस्ती,

(तीन) फसवणूूक,

(चार) बळजबरीी,

(पाच) दि�शााभूूल,

(सहाा) धमकीी,

(सात) गैैरवााजवीी प्रभााव, किं�ंवाा

(आठ) कोणताही लबाडीचा माार्गग,

यांं�चा वाापर करून किं�ंवाा त्यााचा अवलंंब करून; किं�ंवाा

बेेकाायदेेशीीर

धर्मांंɕतराास प्रति�बंंध

करणेे.

भााग चार ५६-१अ

4

ममहाराष्ट्रõ शासन रा

असाधारण भाग चार, जुलै ३०, २०२६/श्रावण ८, शके १९

(ख) खंंड (क) ममध्येे नमूूद केेलेेल्याा कृृतींंंपैैकी कोणतीही कृृती वाापरून किं�ंवाा त्यााचा अवलंंब

करून वि�धीीपूूर्वक वि�वााह करून किं�ंवाा वि�वााहाच्याा स्वरूपातील नातेेसंंबंंध प्रस्थापि�त करून किं�ंवाा

वि�वााहाचेे वचन देेऊन,

एकतर प्रत्यक्षपणेे किं�ंवाा अन्य प्रकाारेे, धर्मांंɕतर करणार नाही किं�ंवाा धर्मांंɕतर करण्यााचा प्रयत्न करणार

नाही, किं�ंवाा धर्मांंɕतर करण्याास साहाय्य करणार नाही, किं�ंवाा अपप्रेेरणा देेणार नाही, किं�ंवाा मूूकसंंमतीी

देेणार नाही अथवाा धर्मांंɕतर करण्यााच्याा कटाात भााग घेेणार नाही.

(२) पोट-कलमम (१) च्याा तरतुुदींंचेे उल्लंंघन करून केेलेेलेे कोणतेेही धर्मांंɕतर याा अधि�नि�यमाान्वयेे

शि�क्षाापात्र अपरााध असेेल.

(३) पोट-कलमम (१) च्याा तरतुुदींंचेे उल्लंंघन करून केेलेेलेे कोणतेेही धर्मांंɕतर, शूून्यवत

व नि�रर्थथक

असेेल.

४.  केेवळ बेेकाायदेेशीीर धर्मांंɕतरााच्याा प्रयोजनाासाठीी वि�धीीपूूर्वक केेलेेला कोणताही वि�वााह, वि�वााहातील

कोणत्यााही पक्षकाारानेे दुुसऱ्याा पक्षकाारावि�रुद्ध सादर केेलेेल्याा यााचि�केेवरून, न्याायाालयााद्वाारेे शूून्यवत

व नि�रर्थथक

असल्यााचेे घोषि�त करण्याात येेईल.

५.  (१) बेेकाायदेेशीीर धर्मांंɕतराामुुळेे झाालेेल्याा वि�वााहातूून किं�ंवाा वि�वााहाच्याा स्वरुपातील नातेेसंंबंंधातूून

जन्मलेेलेे कोणतेेही बालक,—

(क) अशा वि�वााहापूूर्वी किं�ंवाा वि�वााहाच्याा स्वरुपातील नातेेसंंबंंधापूूर्वी त्यााच्याा आईचा जो धर्मम

असेेल, त्यााच धर्मा�चेे असल्यााचेे माानण्याात येेईल;

(ख) त्यााला, आई व वडीील यांं�ना लागूू असलेेल्याा प्रचलि�त

उत्तराधि�काार काायद्यांं�नुुसार,

आईच्याा व वडि�लांं�च्याा माालमत्तेेममध्येे उत्तराधि�काार मि�ळण्यााचा हक्क असेेल; आणि�

(ग) भाारतीय नागरि�क सुुरक्षा संंहि�ताा, २०२३ यााच्याा कलमम १४४ च्याा तरतुुदींंनुुसार नि�र्वावाा�ह

खर्चा�स हक्कदाार असेेल.

(२) न्याायाालयाानेे अन्यथाा नि�र्णणय दि�लाा नसेेल तर, बालकााची अभि�रक्षा बालकााच्याा आईकडेे असेेल.

प्रकरण तीन

वि�धि�संंमत धर्मांंɕतरााची प्रक्रि�याा

६.  (१) एकाा धर्मा�तूून दुुसऱ्याा धर्मा�त धर्मांंɕतर करण्यााचा इरादा असलेेली कोणतीही व्यक्ती, आणि�

धर्मांंɕतर समाारंंभ आयोजि�त करण्यााचा इरादा असलेेली कोणतीही व्यक्ती किं�ंवाा संंस्था, जेेथेे असेे धर्मांंɕतर

आयोजि�त करण्यााचेे प्रस्तावि�त केेलेेलेे आहेे तेेथील सक्षमम प्राधि�कााऱ्याास, अशा प्रस्तावि�त धर्मांंɕतरााच्याा साठ

दि�वस आधी, वि�हि�त करण्याात येेईल अशा नमुुन्याात व अशा रीतीनेे, नोटीस देेईल.

(२) सक्षमम प्राधि�काारी, पोट-कलमम (१) खालील नोटीस प्राप्त झााल्याानंंतर, सक्षमम प्राधि�कााऱ्यााच्याा

काायाा�लयााच्याा आणि� जेेथेे अशीी व्यक्ती राहतेे किं�ंवाा अशा व्यक्ती राहतात तेेथील ग्राामपंंचायतीीच्याा किं�ंवाा

स्थानि�क प्राधि�करणाच्याा काायाा�लयाातील सूूचनाा फलकाावर प्रस्तावि�त धर्मांंɕतरााबाबत, नोटीस दि�ल्याापासूून

तीस दि�वसांं�च्याा आत, आक्षेेप माागवि�णाारी सूूचनाा प्रसि�ध्द करीील.

(३) जर कोणताही आक्षेेप प्राप्त झााला असेेल तर किं�ंवाा अन्यथाा, सक्षमम प्राधि�कााऱ्याास, प्रस्तावि�त

धर्मांंɕतरााचा इरादा, प्रयोजन किं�ंवाा काारण यांं�संंबंंधात पोलि�सांं�मााफफत चौकशीी करता येेईल.

(४) जर सक्षमम प्राधि�कााऱ्यााची, उक्त चौकशीीनंंतर, असेे धर्मांंɕतर, याा अधि�नि�यमााच्याा तरतुुदींंचेे

उल्लंंघन करणारेे आहेे अशीी खात्री पटली असेेल तर, तो, याा अधि�नि�यमााच्याा तरतुुदींंचेे उल्लंंघन केेल्यााबद्दल

फौजदाारी काारवााई सुुरू करण्याासाठीी संंबंंधि�त पोलीस प्राधि�कााऱ्यांं�ना फर्मा�वीील.

केेवळ बेेकाायदेेशीीर

धर्मांंɕतरााच्याा

प्रयोजनाासाठीी

केेलेेला वि�वााह

शूून्यवत

व

नि�रर्थथक असणेे.

बालकााचा हक्क.

२०२३ चा

४६.

धर्मांंɕतरााचा इरादा

घोषि�त करणेे.

ममहाराष्ट्रõ शासन रा

असाधारण भाग चार, जुलै ३०, २०२६/श्रावण ८, शके १९

5

७.  (१) धर्मांंɕतर केेलेेली व्यक्ती आणि� जि�नेे धर्मांंɕतरााचेे आयोजन केेलेे असेेल ती व्यक्ती किं�ंवाा

संंस्था, अशा धर्मांंɕतरााच्याा दि�नांं�काापासूून एकवीीस दि�वसांं�च्याा आत, वि�हि�त करण्याात येेईल अशा नमुुन्याात

व अशा रीतीनेे, सक्षमम प्राधि�कााऱ्याास घोषणाापत्र सादर करीील.

(२) अशा घोषणाापत्राात, आवश्यक तपशीील म्हणजेेच, धर्मांंɕतरि�त व्यक्तीचेे नाव, वय, काायमचाा

पत्ताा, सध्यााचेे राहण्यााचेे ठि�कााण, आईचेे नाव, वडि�लांं�चेे नाव, पतीीचेे किं�ंवाा पत्नीचेे नाव, धर्मांंɕतरि�त व्यक्ती

मूूळ ज्याा धर्मा�चीी होती तो धर्मम आणि� ति�नेे ज्याा धर्मा�त धर्मांंɕतर केेलेे आहेे तो धर्मम, धर्मांंɕतरााचा दि�नांं�क व

ठि�कााण, आणि� धर्मांंɕतराासाठीी पार पाडलेेल्याा प्रक्रििĸयेेचेे स्वरूप, इत्याादींंसारखा तपशीील अंंतर्भूू�त असेेल.

(३) सक्षमम प्राधि�काारी, अशा व्यक्तीनेे किं�ंवाा संंस्थेेनेे केेलेेल्याा घोषणाापत्रााच्याा तथ्यााची नोंंद करीील.

(४) जर अशा व्यक्तीनेे किं�ंवाा संंस्थेेनेे, पोट-कलमम (१) ममध्येे वि�नि�र्दि�िष्ट केेल्यााप्रमााणेे अशा धर्मांंɕतरााचेे

घोषणाापत्र सादर करण्याास कसूूर केेली तर, असेे धर्मांंɕतर शूून्यवत

व नि�रर्थथक असेेल.

प्रकरण चार

अपराध व शि�क्षाा

८.  (१) धर्मांंɕतरि�त व्यक्ती, अशा व्यक्तीचेे आई-वडीील, भााऊ किं�ंवाा बहीीण अथवाा जि�चेे अशा

व्यक्तीशीी रक्ताचेे, वैैवााहि�क किं�ंवाा दत्तक नातेे असेेल अशीी इतर कोणतीही व्यक्ती, अशा बेेकाायदेेशीीर

धर्मांंɕतराावि�रुद्ध पोलि�सांं�कडेे प्रथमम मााहि�तीी अहवााल दाखल करू शकेेल.

(२) पोट-कलमम (१) ममध्येे वि�नि�र्दि�िष्ट केेलेेल्याा कोणत्यााही व्यक्तीनेे केेलेेली तक्राार नोंंदवूून घेेणेे

पोलीस ठाण्यााच्याा अंंममलदार पोलीस अधि�कााऱ्याासाठीी अनि�वाार्यय असेेल.

(३) जर, याा अधि�नि�यमााच्याा तरतुुदींंचेे उल्लंंघन करून धर्मांंɕतर केेलेे आहेे किं�ंवाा केेलेे जात आहेे

अशीी पोलीस अधि�कााऱ्यााची खात्री पटली असेेल तर, तो, स्वााधि�काारेे, अशा उल्लंंघनाची दखल घेेईल.

९.  (१) जो कोणी, कलमम ३ च्याा तरतुुदींंचेे उल्लंंघन करीील, त्याास, सात वर्षेे इतक्याा मुुदतीीच्याा

काारावाासाची शि�क्षाा होईल आणि� तो, एक लाख रुपयेे इतक्याा द्रव्यदंंडास देेखील पात्र असेेल.

(२) जो कोणी, अज्ञाान व्यक्तीच्याा किं�ंवाा मनोोवि�कल व्यक्तीच्याा किं�ंवाा महि�लेे

च्याा अथवाा अनुुसूूचि�त

जातीतील किं�ंवाा अनुुसूूचि�त जमाातीतील व्यक्तीच्याा बाबतीीत, कलमम ३ च्याा तरतुुदींंचेे उल्लंंघन करीील,

त्याास, सात वर्षेे इतक्याा मुुदतीीच्याा काारावाासाची शि�क्षाा होईल आणि� तो, पाच लाख रुपयेे इतक्याा द्रव्यदंंडास

देेखील पात्र असेेल.

(३) जो कोणी, सामूूहि�क धर्मांंɕतरााच्याा बाबतीीत, कलमम ३ च्याा तरतुुदींंचेे उल्लंंघन करीील, त्याास,

सात वर्षेे इतक्याा मुुदतीीच्याा काारावाासाची शि�क्षाा होईल आणि� तो, पाच लाख रुपयेे इतक्याा द्रव्यदंंडास देेखील

पात्र असेेल.

(४) याा अधि�नि�यमााखालील अपरााधाबद्दल याापूूर्वी दोषसि�द्ध ठरवि�ण्याात आलेेलेे असतााना, जी कोणी

व्यक्ती किं�ंवाा संंस्था, याा अधि�नि�यमाान्वयेे शि�क्षाापात्र असलेेला अपरााध पुुन्हा करीील, अशा व्यक्तीला किं�ंवाा

संंस्थेेला, दहाा वर्षेे इतक्याा मुुदतीीच्याा काारावाासाची शि�क्षाा होईल आणि� ती, सात लाख रुपयेे इतक्याा द्रव्यदंंडास

देेखील पात्र असेेल.

१०.  (१) जर कोणतीही संंस्था किं�ंवाा संंघटना, याा अधि�नि�यमााच्याा तरतुुदींंचा भंंग करीील तर, त्याा

त्याा वेेळी अंंमलाात असलेेल्याा कोणत्यााही काायद्याान्वयेे असलेेली अशा संंघटनेेची किं�ंवाा संंस्थेेची नोंंदणीी,

तसेे करण्याास सक्षमम असलेेल्याा प्राधि�कााऱ्यााकडूून रद्द करण्याात येेईल आणि� त्याा संंघटनेेचा, किं�ंवाा यथाास्थि�िति�,

संंस्थेेचा काारभाार पहाात असलेेल्याा प्रभाारी व्यक्तीस किं�ंवाा व्यक्तींंंना, सात वर्षेे इतक्याा मुुदतीीच्याा काारावाासाची

शि�क्षाा होईल आणि� त्याा, पाच लाख रुपयेे इतक्याा द्रव्यदंंडास देेखील पात्र असतीील.

तक्राार दाखल

करण्याास सक्षमम

असणाारी व्यक्ती.

अपरााध व शि�क्षाा.

संंस्थेेसाठीी शास्ती.

धर्मांंɕतराानंंतरचेे

घोषणाापत्र.

6

ममहाराष्ट्रõ शासन रा

असाधारण भाग चार, जुलै ३०, २०२६/श्रावण ८, शके १९

(२) राज्य शासन, याा अधि�नि�यमााच्याा तरतुुदींंचेे उल्लंंघन करणाऱ्याा अशा संंघटनेेस किं�ंवाा संंस्थेेस,

कोणतेेही वि�त्तीीय साहाय्य किं�ंवाा अनुुदान देेणार नाही.

११. 

जर याा अधि�नि�यमााखालील अपरााध केेलेेला असेेल तर, पुुढीीलपैैकी प्रत्येेक व्यक्तीनेे असा

अपरााध करण्यााममध्येे भााग घेेतलाा असल्यााचेे माानण्याात येेईल आणि� ती व्यक्ती, अशा अपरााधाबद्दल दोषी

असल्यााचेे माानण्याात येेईल आणि� जणूू कााही ति�नेे उक्त अपरााध प्रत्यक्षपणेे केेलेेला आहेे असेे समजूून

ति�च्याावर दोषारोप ठेेवण्याात येेईल :—

(एक) ज्याा कृृत्याामुुळेे अपरााध घडतो तेे कृृत्य प्रत्यक्षाात जी व्यक्ती करतेे अशीी प्रत्येेक व्यक्ती;

(दोन) जी व्यक्ती, अपरााध करण्याासाठीी साहाय्यभूूत होण्यााच्याा किं�ंवाा दुुसऱ्याा व्यक्तीस मदत

करण्यााच्याा प्रयोजनाासाठीी कोणतेेही कृृत्य करतेे किं�ंवाा तेे करण्यााचेे टाळतेे अशीी प्रत्येेक व्यक्ती;

(तीन) जी व्यक्ती, अपरााध करण्यााममध्येे इतर व्यक्तीस मदत

करतेे किं�ंवाा अपप्रेेरणा देेतेे अशीी

प्रत्येेक व्यक्ती;

(चार) जी व्यक्ती, अपरााध करण्याासाठीी इतर कोणत्यााही व्यक्तीस सल्ला देेतेे, ति�चेे ममन

वळवि�तेे

किं�ंवाा ति�लाा प्रवृृत्त करतेे अशीी कोणतीही व्यक्ती.

१२.  जी व्यक्ती, याा अधि�नि�यमााच्याा तरतुुदींंचेे उल्लंंघन करून, धर्मांंɕतरााच्याा संंबंंधातील कोणताही

दस्तऐवज नि�ष्पादि�त करतेे किं�ंवाा तेे पृृष्ठांं�कि�त करतेे किं�ंवाा साक्षांं�कि�त

करतेे अशीी कोणतीही व्यक्ती, अपरााध

करण्याास अपप्रेेरणा देेत असल्यााचेे किं�ंवाा साहाय्य करीीत असल्यााचेे माानण्याात येेईल आणि� ती व्यक्ती, याा

अधि�नि�यमााच्याा तरतुुदींंन्वयेे शि�क्षेेस पात्र असेेल.

१३. 

याा अधि�नि�यमााच्याा तरतुुदींंचेे उल्लंंघन करून धर्मांंɕतर करण्याात आलेेलेे नव्हतेे हेे सि�द्ध

करण्यााची जबााबदाारी, जि�नेे असेे धर्मांंɕतर करवि�लेे त्याा व्यक्तीवर आणि� ज्याानेे अशा धर्मांंɕतराास साहाय्य

केेलेे, मदत

केेली किं�ंवाा अपप्रेेरणा दि�लीी त्याा अपप्रेेरकाावर असेेल.

१४. 

याा अधि�नि�यमाान्वयेे शि�क्षेेस पात्र असलेेल्याा कोणत्यााही अपरााधाचेे अन्वेेषण, पोलीस

उपनि�रीीक्षकााच्याा दर्जाा�पेेक्षा कमीी दर्जाा� नसलेेल्याा अधि�कााऱ्यााकडूून करण्याात येेईल.

१५. 

(१) भाारतीय नागरि�क सुुरक्षा संंहि�ताा, २०२३ यााममध्येे कााहीही अंंतर्भूू�त असलेे तरीी, याा

अधि�नि�यमाान्वयेे शि�क्षाापात्र असलेेला प्रत्येेक अपरााध, दखलपात्र व अजामीीनपात्र असेेल.

(२) याा अधि�नि�यमााखालील सर्वव अपरााध, सत्र न्याायाालयााद्वाारेे न्याायचौौकशीी करण्याायोग्य असतीील.

प्रकरण पाच

संंकीर्णण

१६. 

(१) याा अधि�नि�यमााच्याा तरतुुदींंचेे उल्लंंघन करून, केेलेेल्याा धर्मांंɕतराास बळीी पडलेेल्याा

व्यक्ती, नि�र्वावाा�ह खर्चच आणि� बालकांं�ची अभि�रक्षा मि�ळण्याास हक्कदाार असतीील.

(२) राज्य शासन, बेेकाायदेेशीीर धर्मांंɕतराास बळीी पडलेेल्याा व्यक्तींंंना, वि�हि�त करण्याात येेईल असेे

पुुनर्वसन साहाय्य देेईल.

१७. 

(१) राज्य शासनाास, याा अधि�नि�यमााची प्रयोजनेे पार पाडण्याासाठीी, शासकीीय राजपत्रात

प्रसि�द्ध केेलेेल्याा अधि�सूूचनेेद्वाारेे, नि�यमम करता येेतील.

(२) याा अधि�नि�यमाान्वयेे केेलेेला प्रत्येेक नि�यमम, तो केेल्याानंंतर, शक्य ति�तक्याा लवकर, राज्य

वि�धाानमंंडळााचेे अधि�वेेशन चालूू असतााना, एकााच अधि�वेेशनाात किं�ंवाा लागोपाठच्याा दोन किं�ंवाा अधि�क

अधि�वेेशनाात मि�ळूून, एकूूण तीस दि�वसांं�चाा होईल इतक्याा काालावधीीकरि�ताा, सत्राासीन असतााना, राज्य

वि�धाानमंंडळााच्याा प्रत्येेक सभाागृृहापुुढेे मांं�डण्याात येेईल, आणि� ज्याा अधि�वेेशनाात तो अशा रीतीनेे मांं�डण्याात

अपरााधातील

व्यक्ती.

बेेकाायदेेशीीर

धर्मांंɕतरााचेे

दस्तऐवज

पृृष्ठांं�कि�त करणारी

व्यक्ती.

सि�द्ध करण्यााची

जबााबदाारी.

अन्वेेषण

करण्यााचा

अधि�काार.

अपरााध दखलपात्र

व अजामीीनपात्र

असणेे.

२०२३ चा

४६.

बेेकाायदेेशीीर

धर्मांंɕतराास

बळीी पडलेेल्याा

व्यक्तींंंना संंरक्षण.

नि�यमम करण्यााचा

अधि�काार.

ममहाराष्ट्रõ शासन रा

असाधारण भाग चार, जुलै ३०, २०२६/श्रावण ८, शके १९

7

आला असेेल तेे अधि�वेेशन किं�ंवाा त्यााच्याा लगतनंंतरचेे अधि�वेेशन समााप्त होण्याापूूर्वी, जर त्याा नि�यमाात

कोणताही फेेरबदल करण्यााबाबत दोन्ही सभाागृृहांं�चेे एकमत

होईल किं�ंवाा तो नि�यमम करण्याात येेऊ नयेे यााबाबत

दोन्ही सभाागृृहांं�चेे एकमत

होईल आणि� तशाा अर्थाा�चाा त्यांं�चा नि�र्णणय, शासकीीय राजपत्रात अधि�सूूचि�त

करतील तर, तो नि�यमम, असा नि�र्णणय शासकीीय राजपत्रात प्रसि�द्ध केेल्यााच्याा दि�नांं�काापासूून केेवळ अशा

फेेरबदल केेलेेल्याा स्वरूपातच अंंमलाात येेईल, किं�ंवाा यथाास्थि�िति�, मुुळीच अंंमलाात येेणार नाही; तथाापि�,

अशा कोणत्यााही फेेरबदलाामुुळेे किं�ंवाा वि�लोोपनाामुुळेे त्याा नि�यमाान्वयेे याापूूर्वी केेलेेल्याा किं�ंवाा करण्यााचेे

वर्जि�िलेेल्याा कोणत्यााही गोष्टीच्याा वि�धि�ग्रााह्यतेेस बाध येेणार नाही.

१८. 

(१) जर याा अधि�नि�यमााच्याा तरतुुदींंची अंंममलबजाावणीी करताना, कोणतीही अडचण

उद्भवल्याास, राज्य शासनाास, ती अडचण दूूर करण्याासाठीी त्याास आवश्यक व इष्ट असल्यााचेे दि�सूून येेईल

त्यााप्रमााणेे, याा अधि�नि�यमााच्याा तरतुुदींंशीी वि�संंगत नसतीील, अशा तरतुुदी, शासकीीय राजपत्रात प्रसि�द्ध

केेलेेल्याा आदेेशाद्वाारेे, करता येेतील किं�ंवाा असेे नि�देेश देेता येेतील:

परंंतुु, याा अधि�नि�यमााच्याा प्रारंंभााच्याा दि�नांं�काापासूून दोन वर्षांंɕचा काालावधीी संंपल्याानंंतर, याा

पोट-कलमाान्वयेे कोणताही आदेेश कााढण्याात येेणार नाही.

(२) पोट-कलमम (१) अन्वयेे कााढलेेला प्रत्येेक आदेेश, तो, कााढल्याानंंतर, शक्य ति�तक्याा लवकर,

राज्य वि�धाानमंंडळााच्याा प्रत्येेक सभाागृृहापुुढेे मांं�डण्याात येेईल.

अडचणीी दूूर

करणेे.

ON BEHALF OF GOVERNMENT PRINTING, STATIONERY AND PUBLICATION, PRINTED AND PUBLISHED BY DIRECTOR,

SMT. MANISHA KUMBHAR, PRINTED AT GOVERNMENT CENTRAL PRESS, 21-A, NETAJI SUBHASH ROAD, CHARNI ROAD,

MUMBAI 400 004 AND PUBLISHED AT DIRECTORATE OF GOVERNMENT PRINTING, STATIONERY AND PUBLICATIONS,

21-A, NETAJI SUBHASH ROAD, CHARNI ROAD, MUMBAI 400 004. EDITOR : DIRECTOR, SMT. MANISHA KUMBHAR.