महाारााष्ट्र साार्ववजनि™क वि�द्याापीीठ अधिि˜नि™यम, २०१६ यामध्येे आणखीी सुुधारणाा

करण्याकरि�ताा अधिि˜नि™यम.

ज्याअर्थीी, याात याापुुढेे दि—लेेल्याा प्रयोजनांंsसााठीी, महाारााष्ट्र साार्ववजनि�क वि�द्याापीठ अधिि˜नि�यम, २०१६

याामध्येे आणखीी सुुधारणाा करणेे इष्ट आहेे; त्याअर्थीी, भाारतीीय गणरााज्यााच्याा सत्त्यााहत्तरााव्याा ववर्षीी, यााद्वाारेे,

पुुढीलप्रमाणेे अधिि˜नि�यम करण्याात येेत आहेे:-

१.  याा अधिि˜नि�यमाास, महाारााष्ट्र साार्ववजनि�क वि�द्याापीठ (चौौथीी सुुधारणाा) अधिि˜नि�यम, २०२६, असेे

म्हणाावेे.

२०१७ चा

महाा. ६.

संंक्षििȦप्त नाावव.

RNI No. MAHBIL /2009/35530

दि—नांंsक १२ ऑगस्ट, २०२६ रोजी माननीीय रााज्यपाालांंsनी संंमती दि—लेेला महाारााष्ट्र वि�धाानमंंडळााचा पुुढील अधिि˜नि�यम माहि�तीीसााठीी,

यााद्वाारेे, प्रसि�द्ध करण्याात येेत आहेे.

सुुप्रििŌया धावरेे,

सचि�वव (वि�धिि˜ वि�धाान),

महाारााष्ट्र शाासन,

वि�धिि˜ वव न्यााय वि�भााग.

सन २०२६ चाा महाारााष्‍‍ट्र अध‍िि˜िन‍िि™ियम क्रमांंsक ५३.

(माननीीय रााज्‍यपाालांंsची संंमती म‍ि�िळााल्‍‍याानंंतर “महाारााष्‍‍ट्र शाासन रााजपत्राात” द‍िि—िनांंsक १३ ऑगस्ट २०२६ राेे�जी प्रथम प्रस‍ि�िद्ध केेलेेला

अध‍िि˜िन‍ि�ियम.)

महाारााष्ट्रट शाासन रााजपत्र

असााधारण भााग चाार

ववर्षष १२, अंंक २८]

गुुरुवाार, ऑगस्ट १३, २०२६/श्रााववण २२, शकेे १९४८

[पृृष्ठेे 4, किं�ंमत : रुपयेे २३.००

असााधारण क्रमांंsक ६४

प्रााधिि˜कृृत प्रकााशन

महाारााष्ट्र वि�धाानमंंडळााचेे अधिि˜नि™यम वव रााज्यपालांंsनी प्रख्यापि�त केेलेेलेे अध्यादेेश वव केेलेेलेे वि�नि™यम.

अनुुक्रमणि�का

सन २०२६ चाा महाारााष्ट्र अधिि˜नि™यम क्रमांंsक ५३.—महाारााष्ट्र साार्ववजनि�क वि�द्याापीठ अधिि˜नि�यम, २०१६ याामध्येे आणखीी

सुुधारणाा करण्यााकरि�ताा अधिि˜नि�यम.        . .        . .        . .        . .        . .

पृृष्ठेे

१-4

भाग चार-६४–१

(१)

2

महाराष्ट्रõ शासन

रारा असाधारण भाग चार, ऑगस्ट १३, २०२६/श्रावण २२, शके १

२. 

महाारााष्ट्र साार्ववजनि�क वि�द्याापीठ अधिि˜नि�यम, २०१६ (याात याापुुढेे ज्यााचा नि�र्देेश, “मुुख्य

अधिि˜नि�यम" असाा केेला आहेे) यााच्याा कलम ६ मध्येे, पोट-कलम (२) मधील,-

(१) वि�द्यमाान परंंतुुकाआधी, पुुढील परंंतुुक समाावि�ष्ट करण्याात येेईलः-

“परंंतुु, रााज्य शाासनााची किं�ंवाा केंंद्र सरकाारचीी कोणतीही संंस्था किं�ंवाा भाारताातील

रााष्ट्रीयदृृष्ट्याा महत्त्वााची कोणतीही संंस्था, जरी अशी संंस्था वि�द्याापीठ क्षेेत्रााबााहेेर स्थि�ित असलीी

तरी देेखीील ति�लाा वि�द्याापीठाशी संंलग्न करताा येेईल किं�ंवाा वि�द्याापीठाच्याा वि�शेेषााधिि˜कारााचेे लाभ

देेता येेतीलः”;

(२) वि�द्यमाान पहि�ल्याा परंंतुुकामधील, “परंंतुु” याा मजकुुरााऐवजीी, “परंंतुु आणखीी असेे की”

हाा मजकूूर दाखल करण्याात येेईल;

(३) वि�द्यमाान दुुसऱ्याा परंंतुुकामधील, “परंंतुु आणखीी असेे की" याा मजकुुरााऐवजीी, “परंंतुु

तसेेच” हाा मजकूूर दाखल करण्याात येेईल.

३.  मुुख्य अधिि˜नि�यमााच्याा कलम ८ मधील, पोट-कलम (६) ऐवजीी, पुुढील पोट-कलम दाखल

करण्याात येेईल :-

“(६) जेेव्हाा जेेव्हाा रााज्य शाासनााला असेे करणेे इष्ट असल्यााचेे वााटेेल तेेव्हाा, रााज्य शाासनााला, त्याानेे

यथोोचि�तरीत्याा प्राधिि˜कृृत केेलेेल्याा अधिि˜काऱ्याामार्फफत कोणत्यााही संंलग्न, संंचालि�त किं�ंवाा स्वाायत्त

महाावि�द्याालयााची, मान्यतााप्राप्त परि�संंस्थेेची किं�ंवाा वि�द्याापीठाची आणि� वि�द्याापीठ वि�भाागांंsची तपासणीी करवूून

घेेण्यााचा हक्क असेेल.".

४.  मुुख्य अधिि˜नि�यमााच्याा कलम ३५ नंंतर, पुुढील कलम समाावि�ष्ट करण्याात येेईल :-

“३५क. (१) वि�द्याापीठामधील प्रत्येेक वि�द्यााशााखेेअंंतर्गगत अध्ययन

प्रशााला असतीील.

(२) संंबंंधिि˜त वि�षयांंsमध्येे किं�ंवाा वि�षयांंsच्याा गटांंsमध्येे अध्ययन

वव संंशोधन पाठ्यक्रम चालवि�णाारेे

वि�द्याापीठ वि�भााग वव केंंद्रेे, संंबंंधिि˜त अध्ययन

प्रशाालेेच्याा अधिि˜पत्यााखाली कार्यय करतीील.

(३) संंचालक हाा, प्रत्येेक अध्ययन

प्रशाालेेचा प्रमुुख असेेल, ज्यााला, वि�द्याापीठामध्येे प्राध्याापक किं�ंवाा

सहयोोगी प्राध्याापक म्हणूून अध्याापन करण्यााचा कि�मान पाच वर्षांंɕचा अनुुभवव असलेेल्याा वि�भााग प्रमुुखांंsमधूून,

कुुलगुुरूंंद्वाारेे तीन वर्षांंɕपेेक्षाा अधिि˜क नसेेल इतक्याा कालावधीीकरि�ताा, आळीपाळीनेे, नाामनि�र्देेशि�त करण्याात

येेईल.

(४) अध्ययन

प्रशाालेेचेे कार्यय वव प्रशाासन, अध्ययन

प्रशाालेेच्याा संंचालकााचेे नाामनि�र्देेशन करण्यााची

कार्यपद्धती, संंचालकााची कर्ततव्येे वव जबााबदााऱ्याा यांंsसह त्यााच्याा सेेवेेच्याा अटी वव शर्तीी, परि�नि�यमांं

sद्वाारेे वि�हि�त

करण्याात येेतील त्यााप्रमाणेे असतीील.".

५. 

मुुख्य अधिि˜नि�यमााच्याा कलम ६५ मधील, “कोणतीही व्यक्ती" याा मजकुुरााआधी, “पदसि�द्ध

सदस्यााखेेरीज" हाा मजकूूर समाावि�ष्ट करण्याात येेईल.

सन २०१७

चा महाारााष्ट्र

अधिि˜नि�यम क्रमांंsक

६ यााच्याा कलम ६

ची सुुधारणाा.

२०१७ चा

महाा. ६.

सन २०१७

चा महाारााष्ट्र

अधिि˜नि�यम क्रमांंsक

६ यााच्याा कलम ८

ची सुुधारणाा.

सन २०१७

चा महाारााष्ट्र

अधिि˜नि�यम क्रमांंsक

६ याामध्येे नवीीन

कलम ३५क

समाावि�ष्ट करणेे.

अध्ययन

प्रशााला.

सन २०१७

चा महाारााष्ट्र

अधिि˜नि�यम क्रमांंsक

६ यााच्याा कलम

६५ ची सुुधारणाा.

महाराष्ट्रõ शासन

रारा असाधारण भाग चार, ऑगस्ट १३, २०२६/श्रावण २२, शके १

3

६.  मुुख्य अधिि˜नि�यमााच्याा कलम ७० मध्येे,-

(एक) पोट-कलम (१) ऐवजीी, पुुढील पोट-कलम दाखल करण्याात येेईल :-

“(१) जेेव्हाा व्यववस्थापन परि�षदेेव्यति�रि�क्त, कोणत्यााही प्राधिि˜करणााच्याा नि�वडूू

न आलेेल्याा

सदस्यााचेे कोणतेेही पद, त्यााचा सर्ववसााधारण पदाावधीी समााप्त होण्याापूूर्वी रि�क्त होईल तेेव्हाा, असेे

रि�क्त पद, पोट-कलम (३) अन्वयेे घटि�त केेलेेल्याा स्थायी समि�तीीद्वाारेे, जी व्यक्ती, त्यााच प्रवर्गा�तूून

उक्त प्राधिि˜करणाावर नि�वडूू

न जाण्याास अन्यथाा पात्र असेेल अशाा व्यक्तीच्याा नाामनि�र्देेशनााद्वाारेे

भरण्याात येेईल.".

(दोन) पोट-कलम (२) मधील, “पदसि�द्ध सदस्यााव्यति�रि�क्त" हाा मजकूूर ववगळण्याात येेईल.

७.  मुुख्य अधिि˜नि�यमााच्याा, कलम ७९ ऐवजीी, पुुढील कलम दाखल करण्याात येेईल :—

७९. (१) प्रत्येेक वि�द्याापीठामध्येे, केंंद्र सरकाार, रााज्य शाासन किं�ंवाा स्थानि�क प्राधिि˜करण यांंsनी

व्यववस्थापन केेलेेल्याा वव चालवि�लेेल्याा संंस्थांंsव्यति�रि�क्त, वि�द्याापीठांंsचेे, संंलग्न वव स्वाायत्त महाावि�द्याालयांंsचेे

आणि� मान्यतााप्राप्त परि�संंस्थांंsचेे अध्याापक वव इतर कर्ममचारी यांंsच्याा सर्वव प्रकारच्याा गाऱ्हााण्यांंsवर कार्यवााही

करण्याासााठीी वव त्याावर नि�र्णणय घेेण्याासााठीी एक लोकपाल असेेल.

(२) लोकपाल, रााज्य शाासनााच्याा अधिि˜काऱ्यांंsसह रााज्य शाासनाावि�रुद्धच्याा गाऱ्हााण्यांंsवर आणि� जी

गाऱ्हााणी वि�द्याापीठ वव महाावि�द्याालय न्याायााधिि˜करणााच्याा अधिि˜कारक्षेेत्राात येेतात त्याा गाऱ्हााण्यांंsवर कार्यवााही

करणाार नााही आणि� त्याावर नि�र्णणय घेेणार नााही.

(३) कुुलगुुरू, रााज्य शाासनााशी वि�चाारवि�नि�मय करून, लोकपालाची नि�युुक्ती करण्याासााठीी, जि�ल्हाा

न्याायााधीशााच्याा दर्जाा�पेेक्षाा कमी दर्जाा� नसलेेल्याा तीन सेेवाानि�वृृत्त न्याायााधीशांंsच्याा एका नाामि�केेची शि�फाारस

करील.

(४) रााज्य शाासन, कुुलगुुरूंंद्वाारेे शि�फाारस केेलेेल्याा तीन व्यक्तींंच्याा नाामि�केेमध्येे समाावि�ष्ट असलेेल्याा

एका व्यक्तीची वि�द्याापीठासााठीी लोकपाल म्हणूून नि�युुक्ती करील.

(५) लोकपालाची, त्याानेे पद ग्रहण केेल्यााच्याा दि—नांंsकापासूून तीन वर्षांंɕच्याा पदाावधीीकरि�ताा नि�युुक्ती

करण्याात येेईल, आणि� तो, आणखीी एका पदाावधीीकरि�ताा पुुनर्नि�ियुुक्त करण्याासााठीी पात्र असेेलः

परंंतुु, लोकपाल, ववयााची सत्तर वर्षेे पूूर्णण होईपर्यंंत, पद धारण करील.

(६) रााज्य शाासनाास, गैैरवर्ततनााचा किं�ंवाा गैैरवर्ततणुुकीचा दोषाारोप सि�द्ध झााल्याावर, लोकपालाला

पदाावरून काढूून टाकता येेईल.

(७) लोकपालाला, उच्च न्याायाालयााच्याा सेेवाानि�वृृत्त न्याायााधीशााच्याा दर्जाा�पेेक्षाा कमी दर्जाा� नसलेेल्याा

व्यक्तीकडूून याासंंबंंधात चौौकशी केेल्यााखेेरीज आणि� लोकपालाला त्यााचेे म्हणणेे मांंsडण्यााची वााजवीी संंधी

दि—ल्यााशि�वााय, पदाावरून काढण्यााचा कोणताही आदेेश काढण्याात येेणार नााही.

(८) लोकपाल, वि�द्याापीठाद्वाारेे नि�र्धा�रि�त करण्याात येेईल असेे, पारि�श्रमि�क वव वााहन खर्चच मि�ळण्याास

हक्कदार असेेल.

(९) लोकपाल, दोन्ही पक्षकारांंsनाा त्यांंsचेे म्हणणेे मांंsडण्यााची वााजवीी संंधी दि—ल्याानंंतर, पोट-कलम

(१) मध्येे नमूूद केेलेेल्याा गाऱ्हााण्यांंsवर नि�र्णणय करील.

(१०) लोकपाल, गाऱ्हााणेे दाखल केेल्यााच्याा दि—नांंsकापासूून, व्यववहाार्यय असेेल ति�तपत, तीन महि�न्यांंsच्याा

कालावधीीत कायद्याानुुसाार गाऱ्हााण्यांंsची सुुनाावणीी घेेईल, ती सोडवीील वव त्याावर नि�र्णणय करील.

सन २०१७

चा महाारााष्ट्र

अधिि˜नि�यम क्रमांंsक

६ यााच्याा कलम

७० ची सुुधारणाा.

सन २०१७

चा महाारााष्ट्र

अधिि˜नि�यम क्रमांंsक

६ यााच्याा कलम

७९ ची सुुधारणाा.

लोकपाल.

4

महाराष्ट्रõ शासन

रारा असाधारण भाग चार, ऑगस्ट १३, २०२६/श्रावण २२, शके १

(११) वि�द्याापीठ, लोकपालाला प्रशाासकीीय सहााय्य पुुरवि�ण्याासााठीी सहाायक कुुलसचि�वा

ाच्याा दर्जाा�पेेक्षाा

कमी दर्जाा� नसलेेला वि�द्याापीठाचा अधिि˜कारी प्रमुुख असलेेला एक कक्ष स्थापन करील.".

८.  मुुख्य अधिि˜नि�यमााच्याा कलम ८१ मध्येे, पोट-कलम (१) मधील,—

(एक) खंंड (ख) ऐवजीी पुुढील खंंड दाखल करण्याात येेईलः-

“(ख) याा अधिि˜नि�यमाान्वयेे नि�युुक्त केेलेेल्याा लोकपालाच्याा नि�र्णणयाानेे व्यथि�त झाालेेला कोणताही

पक्षकार;”;

(दोन) वि�द्यमाान परंंतुुकातील, “तक्रार नि�वाारण समि�तीीचा” याा मजकुुरााऐवजीी, “लोकपालाचा”

हाा मजकूूर दाखल करण्याात येेईल.

९.  मुुख्य अधिि˜नि�यमााच्याा कलम १२१ मध्येे, पुुढील पोट-कलम जादा दाखल करण्याात येेईल:-

“(९) संंलग्न महाावि�द्याालय, मान्यतााप्राप्त परि�संंस्था, वि�द्यााशााखा, पाठ्यक्रम किं�ंवाा सॅॅटेेलाइट-

केंंद्र बंंद झााल्याास, रााज्य शाासनााकडूून अनुुदानि�त पदांंsवर नि�युुक्त केेलेेल्याा अध्याापकांंsच्याा, अध्याापकेेतर

कर्ममचाऱ्यांंsच्याा वव इतर कर्ममचाऱ्यांंsच्याा अशाा दायि�त्वांंsखेेरीज, अशाा बंंद पडण्याामुुळेे बााधिि˜त झाालेेल्याा

अध्याापकांंsच्याा, अध्याापकेेतर कर्ममचाऱ्यांंsच्याा वव इतर कर्ममचाऱ्यांंsच्याा आस्थापनाा वव सेेवाा यांंsमधूून

उद्भवणााऱ्याा सर्वव दायि�त्वांंsसााठीी व्यववस्थापन सर्ववस्वीी जबााबदाार असेेल.".

१०. 

मुुख्य अधिि˜नि�यमााच्याा कलम १३७ मध्येे, पोट-कलम (३) मधील, “वि�द्याापीठाची खाजगी

वि�द्याार्थि�िनीी म्हणूून किं�ंवाा वि�द्याापीठाच्याा पत्रव्यववहाार पाठ्यक्रमासााठीी किं�ंवाा अन्य कोणत्यााही बहि�स्थ पदवीी

किं�ंवाा पदवि�काा पाठ्यक्रमासााठीी" याा मजकुुरााऐवजीी, “वि�द्याापीठाच्याा दूूरस्थ शि�क्षण केंंद्रानेे सुुरू केेलेेल्याा

पदवीी किं�ंवाा पदवि�काा अभ्याासक्रमाच्याा वि�द्याार्थि�िनीी म्हणूून" हाा मजकूूर दाखल करण्याात येेईल.

सन २०१७

चा महाारााष्ट्र

अधिि˜नि�यम क्रमांंsक

६ यााच्याा कलम

८१ ची सुुधारणाा.

सन २०१७

चा महाारााष्ट्र

अधिि˜नि�यम क्रमांंsक

६ यााच्याा कलम

१२१ ची सुुधारणाा.

सन २०१७

चा महाारााष्ट्र

अधिि˜नि�यम क्रमांंsक

६ यााच्याा कलम

१३७ ची सुुधारणाा.

ON BEHALF OF GOVERNMENT PRINTING, STATIONERY AND PUBLICATION, PRINTED AND PUBLISHED BY DIRECTOR

SMT. MANISHA KUMBHAR, PRINTED AT GOVERNMENT CENTRAL PRESS, 21-A, NETAJI SUBHASH ROAD, CHARNI ROAD, MUMBAI

400 004 AND PUBLISHED AT DIRECTORATE OF GOVERNMENT PRINTING, STATIONERY AND PUBLICATIONS, 21-A, NETAJI

SUBHASH ROAD, CHARNI ROAD, MUMBAI 400 004. EDITOR : DIRECTOR, SMT. MANISHA KUMBHAR.