राजस्थानराजपत्र
विशेष ांक
RAJASTHAN GAZETTE
Extraordinary
स धिक र प्रक शशत
Published by Authority
भाद्र 12, बुधवार, शाके 1947- सितम् बर 3 , 2325
Bhadra 12, Wednesday, Saka 1947- September 03, 2025
भाग-3(क)
राजस्थानधानानाभां परस्स् ु यक ग ारस्स् ु
करन ा पूावरस्काशि यक ग धान क।
राजस्थानधानानाभाावााा
अधधिूचना
ज पुर, शा म्बर 03, 2025
ांख् ा एफ. 13(07)धािा/धाा/2025 :-राजस्थान भू-राजस्ा (ांिधनन रर धावनं ा् कर))
धान क, 2025 पर गठि रस्ार ाशं त का रस्त ा दन जैिा कि ठदनांक 03 शा म्बर, 2025 िो
राजस् थान धवधान िभा ं उ स्स् थाध्त कि ा ा ा, िवविाधारण िो िूचनाथव प्रिासित कि ा जाता है।
भारत भूषण िं ाव,
रस्ं ुखावाा।
राजस् थान भू-राजस् व सिशिोधन रर धवधधं ा् िरण धवधय ि, 2325
प्रवर िसं तत िा ाठन
1.
श्री हयं ् त ं ीणा स199
िभा्तत
2.
श्रीं ती िोभा चौहान स165
िदस्
.
श्री ताराच् द जैन स74
िदस्
4.
श्री ाुरवीर सिशह स42
िदस्
5.
श्री दयवी सिशह ियखावत स81
िदस्
6.
श्री िैलाि च् द वं ाव स 6
िदस्
7.
श्री जयठान् द ् ाि स66
िदस्
8.
डॉ. िैलयि सिशह स164
िदस्
9.
श्री हशिराज ं ीना स188
िदस्
13.
श्री चयतन ्टयल िोलाना स5
िदस्
11.
श्री भीं राज भाटी स137
िदस्
12.
श्री िुरयि ाुजवर स176
िदस्
1 .
डॉ. द ारां ्रं ार स76
िदस्
14.
श्री अतनल िुं ार िटारा स127 िदस्
15.
श्री जीवारां चौधरी स64
िदस्
ावााा :-
116 राजस् थान राज-्त्र, सितम् बर 3 , 2325 भाा सि
1. श्री भारत भूषण िं ाव
प्रं ुख िधचव
2. श्री न् द कििोर िं ाव
स् िधचव सधवधान
. श्री छधव प्रिाि
िहा ि िधचव
4. श्री रघुवीर भूषण दाधीच
अनुभाा अधधिारी
िााकी रस्त तनवन:-
1. श्री ददनयि िुं ार
प्रं ुख िािन िधचव, राजस् व धवभाा
2. श्री बृजय् द्र जैन
प्रं ुख िािन िधचव, धवधध धवभाा
. िुश्री ं यघना जैन
धवसिष् ट िधचव, धवधध धवभाा
4. श्रीं ती सिवाशाी स् वणविार
एं .डी. रीिो
भाा सि राजस् थान राज-्त्र, सितम् बर 3 , 2325 117
ं ैं, िभा्तत, प्रवर िसं तत, जजिय राजस् थान भू-राजस् व सिशिोधन रर धवधधं ा् िरण
धवधय ि, 2025 तनददवष् ट कि ा ा ा था, िसं तत िी ओर िय प्रततवयदन िरनय हयतु प्राधधिृत कि य जानय
्र प्रवर िसं तत िा ह प्रततवयदन, सििय थािशिोधधत धवधय ि िदहत प्रस् तुत िरता हू :-
ह धवधय ि राजस् थान धवधान िभा ं उ ददनाशि 25 वरवरी, 2025 िो ्ुर:स् थाध्त कि ा ा ा
था। धवधय ि िय प्रभारी ं शत्री द्वारा प्रस् ताधवत ि धवधय ि िय प्रस् ताव ्र ह धवधय ि ददनाशि 21
ं ाचव, 2025 िो प्रवर िसं तत िो अ्ना प्रततवयदन प्रस् तुत िरनय हयतु िदन द्वारा तनददवष् ट कि ा ा ा
था। ्र् तु ि प्रस् ताव ं उ प्रततवयदन प्रस् तुत िरनय हयतु िोस िं ावधध तनधावररत नहीश होनय िय
वलस् वरूप् राजस् थान धवधान िभा िय प्रका ा तथा िा व िशचालन िशबशधी तन ं क िय तन ं 224स1 िय
प्रथं ्र् तुि िय अशतावत ‘प्रततवयदन िय सलए दद िोस िं ावधध िदन द्वारा तनधावररत नहीश िी ास
हो तो िसं तत अ्ना प्रततवयदन तीन ं ाह िी अवधध ं उ स्स् थाध्त िरना होता है।‘ सक् त अवधध
ददनाशि 23 जून, 2025 िो िं ाप् त हो रही थी। ितत् िारणक िय प्रवर िसं तत िी बैठि नहीश होनय
िय वलस् वरूप् ि धवधय ि ्र िसं तत द्वारा धवचार-धवं िव िर प्रततवयदन प्रस् तुत नहीश कि ा जा
ििा। अत: िसं तत नय ददनाशि 29 जुलास,2325 िी बैठि ं उ प्रततवयदन िय स्स् था्न िी िं ावधध
आाां ी ित्र िय प्रथं िप् ताह ति बनानय हयतु ं ाननी अ क्ष िो तनवयदन िरनय िा िवविम् ं तत िय
तनणव सल ा। ं ाननी अ क्ष नय प्रततवयदन िो आाां ी ित्र िय प्रथं िप् ताह ति स्स् थाध्त िरनय
हयतु अ्नी अनुं तत प्रदान िर दी।
प्रवर िसं तत िा ाठन ददनाशि 16 जून, 2025 िो कि ा ा ा जजिं उ िभा्तत िदहत िुल
15 िदस् िासं ल कि य ा य। िसं तत द्वारा ददनाशि 29 जुलास, 2025 िी बैठि ं उ धवधय ि ्र
खण् डि: धवचार-धवं िव प्रारम् भ कि ा। िसं तत िी िुल 4 बैठिउ हुस।
राज् िरिार िय आदयि िश् ा एव.4स56 सद् ोा/1/79 ददनाशि 18.39.1979 िय द्वारा रीिो
िो अशतररत रद् ोधाि क्ष यत्रक ं उ ि अशतरण िय ्श् चातर रीिो नय न क्ष यत्रक िय भीतर अशतरणक, स्-
धवभाजनक रर तन सं तीिरणक िय सलए अनुं ोदन प्रदान कि य ा य थय। ं ाननी सच् चतं ् ा ाल
नय 232 िी सिधवल अ्ील िश् ा 296 रर अ् िशिक् त ं ां लक ं उ ददनाशि 23.34.232 िय
अ्नय तनणव ं उ, धवधध िय कििी भी िरार अथवा ्शजीिृत दस् तावयज िय अभाव ं उ हस् ता् तररत
रद् ोधाि क्ष यत्रक ं उ रीिो िय अधधिारक िो ं ा् ता प्रदान नहीश िी। ि तनणव िय िारण रीिो नय
ऐिय हस् ता् तररत रद् ोधाि क्ष यत्रक िय सल य अनुञाएाएश जारी िरना ददनाशि 26.35.232 िय ब् द िर
दद ा है। िनय राज् िय रद् ोधाि वातावरण ्र निारा् ं ि प्रभाव डाला है। राज् िरिार न
रद् ोधाि क्ष यत्रक ं उ रीिो द्वारा 18.39.1979 िय प्रस् ताधवत िशिोधन रर धवधधं ा् िरण अधधतन ं
िय प्रभावी होनय ति, िी ास िं स् त िारवा क िो धवधधं ा् िरना आवश् ि िं तती है।
राज् िरिार ह िुतनजश्चत िरना चाहती है कि रद् ोधाि क्ष यत्रक िी स् था्ना िय सलए
आबशदटत िरिारी भूसं रीिो ं उ तनदहत हो रर राज् िरिार द्वारा बना य ा य तन ं क िय अनुिार
सििा ् न कि ा जा ।
प्रवर िसं तत नय अ्नी बैठिक ं उ ाहन धवचार-धवं िव िर ितत् िशिोधन प्रस् ताधवत कि य
है। िं उ िशलग् न िशिोधन राजस् थान भू-राजस् व सिशिोधन रर धवधधं ा् िरण धवधय ि, 2025 ं उ
प्रवर िसं तत द्वारा प्रस् ताधवत है।
118 राजस् थान राज-्त्र, सितम् बर 3 , 2325 भाा सि
धवधय ि ं उ प्रस् ताधवत ्ररवतवनक िय िशबशध ं उ िसं तत िी तनरूपजक्त ाश स् तरवतती िजण्डिाओश ं उ
दी ास है।
खण् ड 2
1. खण् ड 2 स िो खण् ड 2 स2 िय रूप् ं उ प्रततस् थाध्त कि ा ा ा है।
2.
खण् ड
2
स2
िो
खण् ड
2
स
िय
रूप्
ं उ
प्रततस् थाध्त
कि ा
ा ा
है
रर
ि
प्रिार
प्रततस् थाध्त
खण् ड
2
स
ं उ
िय
अशत
ं उ
आ य
धवरां
धच् ह ''।'' िय स् थान ्र धवरां धच् ह '':'' प्रततस् थाध्त कि ा ा ा है।
.
स्रोक् तानुिार
िशिोधधत
खण् ड
2स
िय
्श् चातर
तनम् नसलिखत
्र् तुि
अ् त:स् थाध्त कि ा ा ा है:-
‘’Provided that nothing contained in sub-section (1) and (2) shall apply to any land allotted for
industrial purposes on or before 18.09.1979 and lease of which has been cancelled by the State
Government or the Rajasthan State Industrial Development and Investment Corporation Limited
(RIICO), as the case may be, on or before the date of coming into force of the Rajasthan Land
Revenue (Amendment and Validation) Act, 2025 (Act No…….. of 2025); ‘’
ज ्ुर,
ह.
ददनाशि- 01 सितम् बर, 2325
सहयं ् त ं ीणा
िभा्तत
भाा सि राजस् थान राज-्त्र, सितम् बर 3 , 2325 119
Bill No.7 of 2025
THE RAJASTHAN LAND REVENUE (AMENDMENT AND VALIDATION) BILL,
2025
(As amended by the select committee)
Note:-
All
matters
omitted
by
the
select
committee
have
been
in
square
brackets
and
newly
matters
inserted
have
been
underlined.
A
Bill
further to amend the Rajasthan Land Revenue Act, 1956.
Be it enacted by the Rajasthan State Legislature in the Seventy-sixth Year of the
Republic of India, as follows:-
1. Short title and commencement.- (1) This Act may be called the Rajasthan Land
Revenue (Amendment and Validation) Act, 2025.
(2) It shall come into force at once.
2. Insertion of new section 100-A, Rajasthan Act No. 15 of 1956.- After the
existing section 100 and before the existing section 101 of the Rajasthan Land Revenue Act,
1956 (Act No. 15 of 1956), hereinafter referred to as the principal Act, the following new
section shall be inserted, namely:-
“100-A. Vesting of land in Rajasthan State Industrial Development and
Investment Corporation Limited and its disposal.- (1) Notwithstanding anything
contained in this Act or the rules made thereunder, any land placed at the disposal of the
Rajasthan State Industrial Development and Investment Corporation Limited (RIICO) by the
State Government in any manner till the commencement of the Rajasthan Land Revenue
(Amendment and Validation) Act, 2025 (Act No. …… of 2025) and henceforth shall be
deemed to be vested in it with effect from the date of the possession of the land was or is
taken over by the Rajasthan State Industrial Development and Investment Corporation
Limited (RIICO) for disposal of such land in the manner prescribed by the State Government
and for development and management of industrial areas.
[ (2) Notwithstanding anything contained in any other law, for the time being in
force, the Rajasthan State Industrial Development and Investment Corporation Limited
(RIICO) shall exercise all the powers in relation to industrial areas belonging to it, in respect
of the development of industrial areas, preparation and amendment of layout plans, sub-
division and merger of plots of land, disposal of land, specifications and change of land use,
granting of permissions, approvals, and other actions necessary for carrying out its functions
in such industrial areas in the manner prescribed by the State Government.]
[(3)] (2) Notwithstanding any judgment, decision, decree, or order of any Court, any
provision of this Act or the rules made thereunder, and notwithstanding any omissions or
defects or form of procedure or want of competent sanction or approval, it is hereby declared
that all transfer of land, sub-divisions, or mergers of plots or land, regularization,
specifications and change of land use or all other acts done by the Rajasthan State Industrial
Development and Investment Corporation Limited (RIICO), so far in relation to land in
120 राजस् थान राज-्त्र, सितम् बर 3 , 2325 भाा सि
industrial areas under its control and management, shall be treated as having been done under
the authority of the State Government and shall be deemed to be valid for all purposes.
(3) Notwithstanding anything contained in any other law, for the time being in force,
the Rajasthan State Industrial Development and Investment Corporation Limited (RIICO)
shall exercise all the powers in relation to industrial areas belonging to it, in respect of the
development of industrial areas, preparation and amendment of layout plans, sub-division and
merger of plots of land, disposal of land, specifications and change of land use, granting of
permissions, approvals, and other actions necessary for carrying out its functions in such
industrial areas in the manner prescribed by the State Government[.] :
Provided that nothing contained in sub-section (1) and (2) shall apply to any land
allotted for industrial purposes on or before 18.09.1979 and lease of which has been cancelled
by the State Government or the Rajasthan State Industrial Development and Investment
Corporation Limited (RIICO), as the case may be, on or before the date of coming into force
of the Rajasthan Land Revenue (Amendment and Validation) Act, 2025 (Act No…….. of
2025);
(4) Subject to the rules framed by the State Government, the Rajasthan State
Industrial Development and Investment Corporation Limited (RIICO), may, from
time to time, make regulations for all or any matters provided under this section and
generally for all other matters in its opinion considered necessary for the exercise of
its powers and the discharge of its functions and duties. Such regulations shall take
effect on its publication in the Official Gazette.”.
3. Amendment of section 261, Rajasthan Act No. 15 of 1956.- In sub-section (2) of
section 261 of the principal Act, after the existing clause (xvii) and before the existing clause
(xviii), the following new clause shall be inserted, namely:-
“(xvii-a) prescribing the manner of giving effect to the provisions of section 100-
A about the land placed and vested in the Rajasthan State Industrial Development
and Investment Corporation Limited (RIICO),”.
________________
भाा सि राजस् थान राज-्त्र, सितम् बर 3 , 2325 121
Rajasthan Legislative Assembly
_____________
A
Bill
further to amend the Rajasthan Land Revenue Act, 1956.
___________
(As amended by the Select Committee)
___________
Bharat Bhushan Sharma,
Principal Secretary.
122 राजस् थान राज-्त्र, सितम् बर 3 , 2325 भाा सि
2025का विधेयक ां.7
(रस्ावनकृ ठि्दीअनुााद)
राजस्थानभू-राजस्ा(ांिधननररधावनं ा् कर))धान क 2025
(रस्ाराशं त द्ाारा थाांिधवन )
नोट:-
प्रिर सशितत द्ि र लोवित ां स् स िग्री िर् ाक र कोष्ठकों िें दश ायी र्यी है और
अ्त:स्थाधप नई स िग्री रेख ांककत की र्ई है।
राजस् थान भू-राजस् व अधधतन ं , 1956 िो रर िशिोधधत िरनय िय सलए धवधय ि।
भारत ाणराज् िय तछह् तरवउ वषव ं उ राजस् थान राज् धवधान-ं ण् डल तनम् नसलिखत अधधतन ं
बनाता है:-
1.ांक्षिप् नां रररस्ारम्भ.-स1 ि अधधतन ं िा नां राजस् थान भू-राजस् व सिशिोधन
रर धवधधं ा् िरण अधधतन ं , 2325 है।
स2 ह तुर् त प्रवृ्त होाा।
2.1956क राजस्थानअवनतन ं ां.15ं पन ीनारा100-ककाअं :स्थापन.-राजस् थान
भू-राजस् व अधधतन ं , 1956 स1956 िा अधधतन ं िश. 15 , जजिय िं उ ििय ्श् चातर ं ूल
अधधतन ं िहा ा ा है, िी धवद् ं ान धारा 133 िय ्श् चातर रर धवद् ं ान धारा 131 िय ्ूवव
तनम् नसलिखत न ी धारा अशत:स् थाध्त िी जा याी, अथावतर:-
“100-क.- राजस्थान स्ट ट इण्डस्ट्स्ि डा पं ्ट एण्ड इ्ा स्टं ्ट कॉपोर िन
श शं ट ड ं प भूशं कध तनठि करना रर उाका व् न.- स1 ि अधधतन ं ा तद्धीन
बना य ा य तन ं क ं उ अ् तधववष् ट कििी बात िय होतय हुए भी, राजस्थान भू-राजस्व सिशिोधन
एवश धवधधं ा् िरण अधधतन ं , 2325 स2325 िा अधधतन ं िश…….. िय प्रारशभ होनय ति
रर कििी भी रीतत िय त् ्श् चातर राज् िरिार द्वारा राजस्थान स्टयट ण्डजस्ल ल
डवल्ं य्ट एण्ड ्वयस्टं य्ट िार्ोरयिन सलसं टयड सरीिो िय ् न िय सलए रखी ा ी ऐिी
िोस भूसं , सि तारीख िय, जब भूसं िा िब्जा, राजस्थान स्टयट ण्डजस्ल ल डवल्ं य्ट एण्ड
्वयस्टं य्ट िार्ोरयिन सलसं टयड सरीिो द्वारा, राज् िरिार द्वारा धवदहत रीतत िय ऐिी
भूसं िय ् न तथा रद् ोधाि क्ष यत्रक िय धविाि रर प्रबशधन िय सलए सल ा ा ा था ा
सल ा जाता है, सिं उ तनदहत िं ती जा याी।
[स2 त्िं प्रवृ्त कििी अ् धवधध ं उ अ् तधववष् ट कििी बात िय होतय हुए भी,
राजस्थान स्टयट ण्डजस्ल ल डवल्ं य्ट एण्ड ्वयस्टं य्ट िार्ोरयिन सलसं टयड सरीिो सििय
िशबशधधत रद् ोधाि क्ष यत्रक िय िशबशध ं उ, रद् ोधाि क्ष यत्रक िय धविाि, असभ् ाि ोजनाओश िी
तै ारी रर िशिोधन, भूसं िय भू-खण्डक िा स्-धवभाजन रर धवल न, भूसं िा ् न, भू-
स् ोा िय धवतनदेि रर ्ररवतवन, अनुञाएाएश प्रदान िरनय, अनुं ोदन िरनय रर राज् िरिार
द्वारा धवदहत रीतत िय ऐिय रद् ोधाि क्ष यत्रक ं उ अ्नय िृ् क िो िा ावज्वत िरनय िय सलए
आवश् ि अ् िारवा क िय िशबशध ं उ िं स्त िजक्त क िा प्र ोा िरयाा।]
[स ] (2) कििी भी ् ा ाल िय कििी तनणव , धवतनश् च , डडाी ा आदयि, ि
अधधतन ं िय कििी स्बशध ा तद्धीन बना य ा य तन ं क िय होतय हुए भी, रर कि् हीश लो्क
ा दोषक ा प्रका ा िय रूप् ा िक्ष ं ं शजूरी ा अनुं ोदन िा अभाव होतय हुए भी, एतद्द्वारा
भाा सि राजस् थान राज-्त्र, सितम् बर 3 , 2325 123
ह घोधषत कि ा जाता है कि राजस्थान स्टयट ण्डजस्ल ल डवल्ं य्ट एण्ड ्वयस्टं य्ट
िार्ोरयिन सलसं टयड सरीिो द्वारा जहाश ति अ्नय तन शत्रण रर प्रबशधन िय अधीन
रद् ोधाि क्ष यत्रक ं उ भूसं िय िशबशध ं उ कि य ा य भूसं िय िं स् त अशतरण, स्-धवभाजन ा
भू-खशडक ा भूसं िय धवल न, तन सं तीिरण, भू-स् ोा िय धवतनदेि रर ्ररवतवन ा अ्
िं स् त िा व, राज् िरिार िय प्राधधिार िय अधीन कि य ा य ं ानय जा उाय रर िं स् त
प्र ोजनक िय सलए धवधधं ा् िं तय जा उाय।
(3) त्िं प्रवृ्त कििी अ् धवधध ं उ अ् तधववष् ट कििी बात िय होतय हुए भी,
राजस्थान स्टयट ण्डजस्ल ल डवल्ं य्ट एण्ड ्वयस्टं य्ट िार्ोरयिन सलसं टयड सरीिो सििय
िशबशधधत रद् ोधाि क्ष यत्रक िय िशबशध ं उ, रद् ोधाि क्ष यत्रक िय धविाि, असभ् ाि ोजनाओश िी
तै ारी रर िशिोधन, भूसं िय भू-खण्डक िा स्-धवभाजन रर धवल न, भूसं िा ् न, भू-
स् ोा िय धवतनदेि रर ्ररवतवन, अनुञाएाएश प्रदान िरनय, अनुं ोदन िरनय रर राज् िरिार
द्वारा धवदहत रीतत िय ऐिय रद् ोधाि क्ष यत्रक ं उ अ्नय िृ् क िो िा ावज्वत िरनय िय सलए
आवश् ि अ् िारवा क िय िशबशध ं उ िं स्त िजक्त क िा प्र ोा िरयाा[।] :
्र् तु स्-धारा स1 रर स2 ं उ तनदहत िोस भी बात 18.39.1979 िो ा सििय
्हलय रद् ोधाि सद्दयश् क िय सलए आवशदटत कििी भी भूसं ्र लााू नहीश होाी रर जजििा
्ट्टा राज् िरिार ा, राजस् थान स् टयट शडजस्ल ल डवल्ं उट एण् ड ् वयस् टं उट िार्ोरयिन
सलसं टयड सरीिो द्वारा, थाजस्थतत, राजस् थान भू-राजस् व सिशिोधन रर धवधधं ा् िरण
अधधतन ं , 2025 (2025 िा अधधतन ं िश् ा....... िय लााू होनय िी तारीख िो ा
सििय ्हलय तनरस् त िर दद ा ा ा हो।
स4 राज् िरिार द्वारा धवरधचत तन ं क िय अ धीन रहतय हुए, राजस्थान स्टयट
ण्डजस्ल ल डवल्ं य्ट एण्ड ्वयस्टं य्ट िार्ोरयिन सलसं टयड सरीिो , िं -िं ्र, ि
धारा िय अधीन स्बशधधत िं स् त ा कि्हीश ं ां लक िय सलए रर िाधारणत ा सन अ्
िं स् त ं ां लक िय सलए, जो सििी रा ं उ सििी िजक्त क िय प्र ोा रर सििय िृ् क रर
ितव् क िय तनववहन िय सलए आवश् ि िं तय जा उ, धवतन ं बना िियाा। ऐिय धवतन ं
राज्त्र ं उ सनिा प्रिािन होनय ्र प्रभावी हकाय।”।
3. 1956 क राजस्थान अवनतन ं ां. 15 की नारा 261 का ांिधनन.- ं ूल
अधधतन ं िी धारा 261 िी स्-धारा स2 िय धवद् ं ान खण् ड सxvii िय ्श् चातर रर
धवद् ं ान खण् ड सxviii िय ्ूवव, तनम् नसलिखत न ा खण् ड अशत:स् थाध्त कि ा जा याा,
अथावतर:-
“सxvii-ि राजस्थान स्टयट ण्डजस्ल ल डवल्ं य्ट एण्ड ्वयस्टं य्ट िार्ोरयिन
सलसं टयड सरीिो ं उ रखी ा ी रर तनदहत िी ा ी भूसं िय बारय ं उ धारा 133-ि िय स्बशधक
िो प्रभावी िरनय िी रीतत धवदहत िरना,”।
_____________
Government Central Press, Jaipur.