Jharkhand Gazette, No. 17, 22 January 2026

click here for IIIF manifest

झारख(cid:214)ड गजट

असाधारण अंक

झारख(cid:214)ड सरकार (cid:622)वारा (cid:292)का(cid:871)शत

2 माघ, 1947 (श०)

सं(cid:201)या – 17 राँची, गु(cid:509)वार, 22 जनवर(cid:547), 2026 (ई०)

पथ (cid:467)नमा(cid:91)ण (cid:874)वभाग

अ(cid:876)धसूचना

6 जनवर(cid:547), 2026

सं(cid:201)या - 159(S)--

झारख(cid:214)ड अ(cid:871)भयं(cid:287)ण सेवा (cid:467)नयुि(cid:200)त एवं अ(cid:219)य सेवा श(cid:419)(cid:591) (cid:467)नयमावल(cid:547), 2025

भारत का सं(cid:874)वधान के अनु(cid:205)छे द -309 के पर(cid:219)तुक म(cid:581) (cid:292)द(cid:419) शि(cid:200)तय(cid:585) का (cid:292)योग करते हु ए झारख(cid:214)ड के रा(cid:207)यपाल एत(cid:622) (cid:622)वारा सभी काय(cid:91) (cid:874)वभाग(cid:585) के (cid:871)लए झारख(cid:214)ड अ(cid:871)भयं(cid:287)ण सेवा भ(cid:419)(cid:568), (cid:292)ो(cid:219)न(cid:467)त, सेवा श(cid:419)(cid:91), वेतन, भ(cid:419)े एवं प(cid:581)शन आ(cid:465)द के संबंध म(cid:581) (cid:467)न(cid:224)न(cid:871)ल(cid:872)खत (cid:467)नयमावल(cid:547) बनाते है:-

1. सं(cid:879)(cid:162)(cid:220)त नाम एवं (cid:292)ार(cid:224)भ:-

(i) यह (cid:467)नयमावल(cid:547) ''झारख(cid:214)ड अ(cid:871)भयं(cid:287)ण सेवा (cid:467)नयुि(cid:200)त एवं अ(cid:219)य सेवा श(cid:419)(cid:591) (cid:467)नयमावल(cid:547), 2025'' कह(cid:547) जाएगी। (ii) यह राजप(cid:287) म(cid:581) (cid:292)काशन क(cid:551) (cid:467)त(cid:876)थ से (cid:292)वृ (cid:419)होगी।

2. प(cid:464)रभाषा:-

इन (cid:467)नयम(cid:585) म(cid:581), जबतक (cid:873)क संदभ(cid:91) से अ(cid:219)यथा अपे(cid:879)(cid:162)त न हो,

(i) ''रा(cid:207)य' से अ(cid:871)भ(cid:292)ेत है झारख(cid:214)ड रा(cid:207)य ;

(ii) ''सरकार' से अ(cid:871)भ(cid:292)ेत है झारख(cid:214)ड सरकार ;

(iii) ''रा(cid:207)यपाल'' से अ(cid:871)भ(cid:292)ेत है झारख(cid:214)ड के रा(cid:207)यपाल ;

(iv) (cid:467)नयुि(cid:200)त (cid:292)ा(cid:876)धकार'' से अ(cid:871)भ(cid:292)ेत है रा(cid:207)य सरकार ;

(v) ''सहायक/काय(cid:91)पालक/अधी(cid:162)ण/मु(cid:201)य अ(cid:871)भयंता एवं अ(cid:871)भयंता (cid:292)मुख'' से अ(cid:871)भ(cid:292)ेत है संबं(cid:876)धत काय(cid:91) (cid:874)वभाग संवग(cid:91) ((cid:467)नयम-3 ;(ii) म(cid:581) उि(cid:227)ल(cid:872)खत) के अ(cid:871)भयंता ;

(vi) ''कनीय अ(cid:871)भयंता'' से अ(cid:871)भ(cid:292)ेत है संबं(cid:876)धत काय(cid:91) (cid:874)वभाग संवग(cid:91) ((cid:467)नयम-3 (ii) म(cid:581) उि(cid:227)ल(cid:872)खत) के कनीय अ(cid:871)भयंता ;

(vii) ''सेवा' से अ(cid:871)भ(cid:292)ेत है (cid:467)नयम-3 के तहत ग(cid:465)ठत झारख(cid:214)ड अ(cid:871)भयं(cid:287)ण सेवा;

(viii) ''(cid:467)नयत (cid:465)दन' से अ(cid:871)भ(cid:292)ेत है िजस (cid:467)त(cid:876)थ से यह (cid:467)नयम (cid:292)वृ (cid:419)ह(cid:585)गे ;

(ix) ''आयोग' से अ(cid:871)भ(cid:292)ेत है झारख(cid:214)ड लोक सेवा आयोग;

(x) ''(cid:467)नयं(cid:287)ी (cid:292)ा(cid:876)धकार' से अ(cid:871)भ(cid:292)ेत है झारख(cid:214)ड सरकार के स(cid:224)ब(cid:622)ध काय(cid:91) (cid:874)वभाग ((cid:467)नयम-3 (ii) म(cid:581) उि(cid:227)ल(cid:872)खत) ;

(xi) ''(cid:874)वभागीय (cid:292)ो(cid:219)न(cid:467)त स(cid:871)म(cid:467)त'' से अ(cid:871)भ(cid:292)ेत है (cid:873)कसी (cid:302)ेणी म(cid:581) (cid:292)ो(cid:219)न(cid:467)त पर (cid:874)वचार करने हेतु ग(cid:465)ठत स(cid:871)म(cid:467)त ;

(xii) ''क(cid:419)(cid:91)(cid:229)य पद '' से अ(cid:871)भ(cid:292)ेत है अनुसूची-I म(cid:581) सि(cid:224)म(cid:871)लत पद ;

(xiii) ''(cid:302)ेणी '' से अ(cid:871)भ(cid:292)ेत है सेवा क(cid:551) (cid:302)ेणी ;

(xiv) ''(cid:467)नय(cid:871)मत सेवा '' से अ(cid:871)भ(cid:292)ेत है (cid:873)कसी (cid:302)ेणी के स(cid:224)बंध म(cid:581) उस (cid:302)ेणी म(cid:581) (cid:467)नय(cid:871)मत (cid:467)नयुि(cid:200)त के (cid:871)लए (cid:874)व(cid:465)हत (cid:292)(cid:873)(cid:272)यानुसार (cid:467)नयम(cid:585) के अधीन उसके चयन एवं (cid:467)नयुि(cid:200)त के प(cid:230)चात उस (cid:302)ेणी म(cid:581) क(cid:551) गई सेवा क(cid:551) अव(cid:876)ध या अव(cid:876)धयाँ और िजसके अ(cid:219)तग(cid:91)त (cid:467)न(cid:224)न(cid:871)ल(cid:872)खत अव(cid:876)धयाँ भी है:-

(a) (cid:467)नयम - 6 के अधीन (cid:467)नयु(cid:200)त (cid:873)कये गये मामल(cid:585) म(cid:581) उनके वर(cid:547)यता के (cid:292)योजन के (cid:871)लए गणना म(cid:581) (cid:871)लया गया,

(b) िजसके दौरान पदा(cid:876)धकार(cid:547) उस (cid:302)ेणी म(cid:581) क(cid:419)(cid:91)(cid:229)य पर य(cid:465)द वह छु (cid:618)ट(cid:547) पर होने या अ(cid:219)यथा (cid:873)कसी कारण से ऐसा पद धारण करने के (cid:871)लए उपल(cid:222)ध रहा होता तो वह पद धारण करता;

(xv) ''अनुसूची '' से अ(cid:871)भ(cid:292)ेत है इन (cid:467)नयम(cid:585) से संल(cid:202)न अनुसूची ;

(xvi) ''अनुसू(cid:876)चत जा(cid:467)तयाँ '', ''अनुसू(cid:876)चत जनजा(cid:467)तयाँ '', ''(cid:874)पछड़ा वग(cid:91)-I '' एवं ''(cid:874)पछड़ा वग(cid:91)-II' के वह(cid:547) अथ(cid:91) ह(cid:585)गे जो झारख(cid:214)ड सरकार के राजप(cid:287) म(cid:581) (cid:292)का(cid:871)शत अ(cid:876)धसूचना म(cid:581) (cid:465)दए गए है ;

(xvii) ''सेवा के सद(cid:232)य '' से अ(cid:871)भ(cid:292)ेत है झारख(cid:214)ड अ(cid:871)भयं(cid:287)ण सेवा के सद(cid:232)य ;

(xviii) ''नोडल (cid:874)वभाग '' से अ(cid:871)भ(cid:292)ेत है, पथ (cid:467)नमा(cid:91)ण (cid:874)वभाग, झारख(cid:214)ड, राँची। यह (cid:874)वभाग (cid:467)नयुि(cid:200)त मामल(cid:585) म(cid:581) आयोग एवं अ(cid:219)य (cid:874)वभाग(cid:585) से सम(cid:219)वय करेगी ;

(xix) ''का(cid:871)म(cid:91)क (cid:874)वभाग '' से अ(cid:871)भ(cid:292)ेत है का(cid:871)म(cid:91)क, (cid:292)शास(cid:467)नक सुधार तथा राजभाषा (cid:874)वभाग ; झारख(cid:214)ड सरकार।

3. सेवा का गठन:-

(i) अनुसूची-I म(cid:581) यथा (cid:874)व(cid:467)न(cid:465)द(cid:91)(cid:231)ट सेवा म(cid:581) सि(cid:224)म(cid:871)लत सभी क(cid:419)(cid:91)(cid:229)य पद झारख(cid:214)ड अ(cid:871)भयं(cid:287)ण सेवा का गठन कर(cid:581)गे। (ii) ऊपर व(cid:872)ण(cid:91)त सेवा अनुसूची-I म(cid:581) व(cid:872)ण(cid:91)त एवं झारख(cid:214)ड सरकार के (cid:467)न(cid:224)न(cid:871)ल(cid:872)खत चार काय(cid:91) (cid:874)वभाग(cid:585) के सद(cid:232)य(cid:585) को समा(cid:465)हत करेगा:-

(क) पथ (cid:467)नमा(cid:91)ण (cid:874)वभाग

(ख) जल संसाधन (cid:874)वभाग

(ग) पेयजल एवं (cid:232)व(cid:205)छता (cid:874)वभाग

(घ) ऊजा(cid:91) (cid:874)वभाग

4. (cid:302)ेणी, सं(cid:232)था एवं इसका पुन(cid:874)व(cid:91)लोकन:-

(i) इन (cid:467)नयम(cid:585) के (cid:292)ार(cid:224)भ होने क(cid:551) (cid:467)त(cid:876)थ को सेवा क(cid:551) (cid:874)व(cid:871)भ(cid:219)न (cid:302)े(cid:872)णय(cid:585) म(cid:581) सि(cid:224)म(cid:871)लत क(cid:419)(cid:91)(cid:229)य पद, उनक(cid:551) सं(cid:201)या एवं वेतनमान वह(cid:547)ं होगे जैसा (cid:873)क अनुसूची-I म(cid:581) (cid:874)व(cid:467)न(cid:465)द(cid:91)(cid:231)ट है, जो समय-समय पर सरकार (cid:622)वारा (cid:467)नग(cid:91)त आदेश(cid:585) के अनु(cid:510)प प(cid:464)रव(cid:419)(cid:91)नशील ह(cid:585)गे।

(ii) उप (cid:467)नयम (i) म(cid:581) (cid:873)कसी बात के होते हु ए भी सरकार:-

क) समय-समय पर आदेश (cid:622)वारा (cid:874)व(cid:871)भ(cid:219)न (cid:302)े(cid:872)णय(cid:585) म(cid:581) क(cid:419)(cid:91)(cid:229)य पद(cid:585) क(cid:551) सं(cid:201)या म(cid:581) ऐसी अव(cid:876)ध के (cid:871)लए जैसा (cid:873)क उसम(cid:581) (cid:874)व(cid:467)न(cid:465)द(cid:91)(cid:231)ट क(cid:551) जाय, अ(cid:232)थायी प(cid:464)रव(cid:622)(cid:91)धन या प(cid:464)रव(cid:419)(cid:91)न कर सके गी, ख) सेवा म(cid:581) ऐसे पद(cid:585) को सि(cid:224)म(cid:871)लत कर सके गी िज(cid:219)ह(cid:581) अनुसूची-I म(cid:581) सि(cid:224)म(cid:871)लत पद उनक(cid:551) है(cid:871)सयत, वेतन (cid:302)ेणी (पे ब(cid:583)ड) एवं (cid:274)ेड पे या वेतनमान के समतु(cid:227)य समझे जा सक(cid:581) या उ(cid:200)त अनुसूची म(cid:581) सि(cid:224)म(cid:871)लत (cid:873)कसी क(cid:419)(cid:91)(cid:229)य पद को सेवा से अपविज(cid:91)त कर सके गी।

5. सेवा के सद(cid:232)य:-

(1) (cid:467)न(cid:224)न(cid:871)ल(cid:872)खत (cid:229)यि(cid:200)त सेवा के सद(cid:232)य ह(cid:585)गे:-

(i) (cid:467)नयम - 6 के अधीन क(cid:419)(cid:91)(cid:229)य पद पर (cid:467)नयु(cid:200)त (cid:229)यि(cid:200)त एवं

(ii) (cid:467)नयम - 7 के अधीन क(cid:419)(cid:91)(cid:229)य पद पर (cid:467)नयु(cid:200)त (cid:229)यि(cid:200)त

(2) उप(cid:467)नयम (1) के ख(cid:214)ड (i) के अधीन (cid:467)नयु(cid:200)त (cid:229)यि(cid:200)त, ऐसी (cid:467)नयुि(cid:200)त पर अनुसूची-1 के अधीन उसे लागू समु(cid:876)चत (cid:302)ेणी म(cid:581) सेवा का सद(cid:232)य माना जाएगा।

(3) उप(cid:467)नयम (1) के ख(cid:214)ड (ii) के अधीन (cid:467)नयु(cid:200)त (cid:229)यि(cid:200)त, ऐसी (cid:467)नयुि(cid:200)त क(cid:551) (cid:467)त(cid:876)थ से अनुसूची-1 के अधीन उसे लागू समु(cid:876)चत (cid:302)ेणी म(cid:581) सेवा का सद(cid:232)य होगा।

6. सेवा का (cid:292)ारि(cid:224)भक गठन:-

(i) इन (cid:467)नयम(cid:585) के (cid:292)ार(cid:224)भ होने क(cid:551) तार(cid:547)ख को झारख(cid:214)ड अ(cid:871)भयं(cid:287)ण सेवा म(cid:581) (cid:467)नय(cid:871)मत आधार पर क(cid:419)(cid:91)(cid:229)य पद धारण कर रहे सभी (cid:874)व(cid:622)यमान पदा(cid:876)धकार(cid:547) अपने-अपने (cid:302)े(cid:872)णय(cid:585) म(cid:581) सेवा के सद(cid:232)य ह(cid:585)गे।

(ii) इन (cid:467)नयम(cid:585) के (cid:292)ार(cid:224)भ होने से पूव(cid:91) पदा(cid:876)धका(cid:464)रय(cid:585) क(cid:551) (cid:467)नय(cid:871)मत (cid:467)नर(cid:219)तर सेवा को उनक(cid:551) प(cid:464)रवी(cid:162)ा, वर(cid:547)यता, (cid:292)ो(cid:219)न(cid:467)त के (cid:871)लए अह(cid:91)क सेवा, स(cid:224)पुि(cid:231)ट एवं प(cid:581)शन (cid:292)योजन के (cid:871)लए गणना म(cid:581) (cid:871)लया जाएगा।

(iii) उस सीमा तक (cid:467)नयं(cid:287)ी (cid:292)ा(cid:876)धकार इस (cid:467)नयम के उपबंध(cid:585) के अनुसार सेवा के (cid:874)व(cid:871)भ(cid:219)न (cid:302)े(cid:872)णय(cid:585) क(cid:551) (cid:292)ा(cid:876)धकृ त (cid:467)नय(cid:871)मत सं(cid:201)या म(cid:581) पद(cid:585) को भरने के (cid:871)लए समथ(cid:91) नह(cid:547)ं ह(cid:583) तो उ(cid:219)ह(cid:581) (cid:467)नयम - 7 के उपबंध(cid:585) के अनुसार भरा जाएगा।4 झारख(cid:214)ड गजट (असाधारण) गु(cid:509)वार, 22 जनवर(cid:547), 2026

7. सेवा का अनुर(cid:162)ण:-

(cid:467)नयम - 6 के अधीन आरं(cid:871)भक गठन के प(cid:230)चात ् अनुसूची-I म(cid:581) (cid:874)व(cid:467)न(cid:465)द(cid:91)(cid:231)ट (cid:873)कसी भी (cid:302)ेणी म(cid:581) (cid:464)र(cid:200)त क(cid:419)(cid:91)(cid:229)य पद (cid:467)न(cid:224)न(cid:871)ल(cid:872)खत र(cid:547)(cid:467)त से भरे जाऐंगे:-

(i) (cid:464)र(cid:200)त पद(cid:585) क(cid:551) गणना का(cid:871)म(cid:91)क, (cid:292)शास(cid:467)नक सुधार तथा राजभाषा (cid:874)वभाग क(cid:551) संक(cid:227)प सं(cid:201)या 13026 (cid:465)दनांक 27.11.12 के अनु(cid:510)प 01 जनवर(cid:547) के आधार पर क(cid:551) जायेगी तथा अ(cid:876)धयाचना 28/29 फरवर(cid:547) तक झारख(cid:214)ड लोक सेवा आयोग को भेज द(cid:547) जायेगी।

(ii) (cid:467)नयुि(cid:200)त/(cid:292)ो(cid:219)न(cid:467)त के संदभ(cid:91) म(cid:581) राज ्य म(cid:581) त(cid:215)समय (cid:292)भावी आर(cid:162)ण के उपबंध लागू ह(cid:585)गे।

(iii) सहायक अ(cid:871)भयंता (cid:302)ेणी म(cid:581) सीधी भ(cid:419)(cid:568) वाल(cid:547) सभी (cid:464)रि(cid:200)तयाँ अनुसूची-II एवं III म(cid:581) (cid:874)व(cid:467)न(cid:465)द(cid:91)(cid:231)ट योजना, शै(cid:162)(cid:872)णक अह(cid:419)ा(cid:91) एवं आयु सीमा के आधार पर आयोग (cid:622)वारा संचा(cid:871)लत (cid:292)(cid:467)तयो(cid:876)गता पर(cid:547)(cid:162)ा के प(cid:464)रणाम के आधार पर क(cid:551) गई अनुशंसा के आलोक म(cid:581) सीधी भत(cid:568) (cid:622)वारा भर(cid:547) जायेगी। सहायक अ(cid:871)भयंता (cid:302)ेणी म(cid:581) (cid:292)ो(cid:219)न(cid:467)त से भर(cid:547) जाने वाल(cid:547) (cid:464)रि(cid:200)तयाँ (cid:292)ो(cid:219)न(cid:467)त के (cid:871)लए रा(cid:207)य म(cid:581) (cid:292)भावी मानक(cid:585) को पूरा करने पर अनुसूची-II म(cid:581) अं(cid:873)कत ता(cid:871)लका के (cid:272)मांक-5(ii) के अनुसार भर(cid:547) जायेगी।

(iv) काय(cid:91)पालक अ(cid:871)भयंता और उससे ऊपर क(cid:551) (cid:302)े(cid:872)णय(cid:585) म(cid:581) सभी (cid:464)रि(cid:200)तयाँ अनुसूची-II म(cid:581) (cid:874)व(cid:467)न(cid:465)द(cid:91)(cid:231)ट (cid:219)यूनतम अह(cid:91)क सेवा स(cid:465)हत (cid:292)ो(cid:219)न(cid:467)त के अ(cid:219)य मानक(cid:585) को पूरा करने वाले (cid:467)नचल(cid:547) (cid:302)ेणी के पदा(cid:876)धका(cid:464)रय(cid:585) से (cid:292)ो(cid:219)न(cid:467)त (cid:622)वारा भर(cid:547) जाएगी।

(v) अनुसूची-IV म(cid:581) (cid:874)व(cid:467)न(cid:465)द(cid:91)(cid:231)ट (cid:874)व(cid:871)भ(cid:219)न को(cid:465)ट के पद(cid:585) पर (cid:292)ो(cid:219)न(cid:467)त हेतु (cid:874)वभागीय (cid:292)ो(cid:219)न(cid:467)त स(cid:871)म(cid:467)त क(cid:551) अनुशंसा (cid:292)ा(cid:220)त क(cid:551) जाएगी अथवा सरकार (cid:622)वारा समय-समय पर (cid:467)नग(cid:91)त संक(cid:227)प/प(cid:464)रप(cid:287)(cid:585) म(cid:581) (cid:467)न(cid:465)हत (cid:292)ावधान(cid:585) के आलोक म(cid:581) ग(cid:465)ठत (cid:874)वभागीय (cid:292)ो(cid:219)न(cid:467)त स(cid:871)म(cid:467)त क(cid:551) अनुशंसा (cid:292)ा(cid:220)त क(cid:551) जाएगी। 8. वर(cid:547)यता:-

(i) झारख(cid:214)ड अ(cid:871)भयं(cid:287)ण सेवा (cid:274)ुप- बी0 म(cid:581) सहायक अ(cid:871)भयंता का पद (cid:292)वेश का पद होगा एवं सहायक अ(cid:871)भयंता (सीधी (cid:292)(cid:874)वि(cid:231)ट) क(cid:551) पार(cid:232)प(cid:464)रक वर(cid:547)यता आयोग (cid:622)वारा अनुशं(cid:871)सत यो(cid:202)यता-सह-मेधा सूची के अनु(cid:510)प होगी। (cid:292)ो(cid:219)नत सहायक अ(cid:871)भयंता क(cid:551) पार(cid:232)प(cid:464)रक वर(cid:547)यता उनके कनीय अ(cid:871)भयंता कै डर म(cid:581) वर(cid:547)यता के अनु(cid:510)प होगी। (ii) उ(cid:200)त के (cid:467)न(cid:871)म(cid:419) सहायक अ(cid:871)भयंताओं क(cid:551) समे(cid:873)कत वर(cid:547)यता सूची रा(cid:207)य म(cid:581) (cid:292)भावी का(cid:871)म(cid:91)क, (cid:292)शास(cid:467)नक सुधार तथा राजभाषा (cid:874)वभाग (cid:622)वारा (cid:467)नधा(cid:91)(cid:464)रत त(cid:215)समय (cid:467)नयम(cid:585) के अनु(cid:510)प तैयार क(cid:551) जायेगी। उ(cid:200)त र(cid:547)(cid:467)त से तैयार सहायक अ(cid:871)भयंताओं क(cid:551) वर(cid:547)यता सूची के आधार पर काय(cid:91)पालक अ(cid:871)भयंता के पद पर (cid:292)ो(cid:219)न(cid:467)त (cid:874)वचा(cid:464)रत क(cid:551) जाएगी।

(iii) सहायक अ(cid:871)भयंता (सीधी (cid:292)(cid:874)वि(cid:231)ट) एवं सहायक अ(cid:871)भयंता ((cid:292)ो(cid:219)नत) से (cid:292)ो(cid:219)नत काय(cid:91)पालक अ(cid:871)भयंता क(cid:551) पार(cid:232)प(cid:464)रक वर(cid:547)यता सूची रा(cid:207)य सरकार (cid:622)वारा समय-समय पर (cid:467)नग(cid:91)त सुसंगत प(cid:464)रप(cid:287)(cid:585) के आधार पर (cid:467)नधा(cid:91)(cid:464)रत क(cid:551) जायेगी। िजसके आधार पर उ(cid:205)च(cid:419)र पद(cid:585) यथा अधी(cid:162)ण अ(cid:871)भयंता, मु(cid:201)य अ(cid:871)भयंता एवं अ(cid:871)भयंता (cid:292)मुख पर (cid:292)ो(cid:219)न(cid:467)त द(cid:547) जायेगी।5 झारख(cid:214)ड गजट (असाधारण) गु(cid:509)वार, 22 जनवर(cid:547), 2026

9. प(cid:464)रवी(cid:162)ा एवं स(cid:224)पुि(cid:231)ट:-

(i) (cid:292)(cid:215)येक पदा(cid:876)धकार(cid:547), या तो सीधी-भ(cid:419)(cid:568) या पदो(cid:219)न(cid:467)त (cid:622)वारा सेवा म(cid:581) (cid:467)नयुि(cid:200)त पर दो वष(cid:574) क(cid:551) अव(cid:876)ध के (cid:871)लए प(cid:464)रवी(cid:162)ा पर रहेगा ;

पर(cid:219)तु (cid:467)नयुि(cid:200)त (cid:292)ा(cid:876)धकार समय-समय पर इस (cid:467)न(cid:871)म(cid:419) जार(cid:547) अनुदेश(cid:585) के अनुसार प(cid:464)रवी(cid:162)ा अव(cid:876)ध का (cid:874)व(cid:232)तार कर सकता है।

पर(cid:219)तु यह और (cid:873)क प(cid:464)रवी(cid:162)ा क(cid:551) अव(cid:876)ध क(cid:551) (cid:874)व(cid:232)तार के (cid:871)लए कोई (cid:874)व(cid:467)न(cid:230)चय प(cid:464)रवी(cid:162)ा का आरं(cid:871)भक अव(cid:876)ध क(cid:551) समाि(cid:220)त के प(cid:230)चात ् आठ स(cid:220)ताह के अंदर (cid:871)लया जाएगा और उ(cid:200)त अव(cid:876)ध के भीतर ऐसा करने के कारण(cid:585) के साथ संबं(cid:876)धत पदा(cid:876)धकार(cid:547) को (cid:871)ल(cid:872)खत (cid:510)प म(cid:581) संसू(cid:876)चत (cid:873)कया जाएगा।

(ii) प(cid:464)रवी(cid:162)ा क(cid:551) अव(cid:876)ध पर या उसक(cid:551) (cid:874)व(cid:232)ता(cid:464)रत अव(cid:876)ध के समा(cid:220)त होने के उपरांत अ(cid:876)धकार(cid:547) य(cid:465)द (cid:232)थायी (cid:467)नयुि(cid:200)त के यो(cid:202)य माना गया है तो (cid:467)नयमानुसार स(cid:224)पुि(cid:231)ट के (cid:871)लए (cid:874)वचार (cid:873)कया जाएगा।

(iii) य(cid:465)द यथाि(cid:232)थ(cid:467)त प(cid:464)रवी(cid:162)ा क(cid:551) अव(cid:876)ध अथवा उसक(cid:551) (cid:873)कसी (cid:874)व(cid:232)ता(cid:464)रत अव(cid:876)ध के दौरान सरकार क(cid:551) यह राय है (cid:873)क कोई पदा(cid:876)धकार(cid:547) (cid:232)थायी (cid:467)नयुि(cid:200)त के यो(cid:202)य नह(cid:547)ं है तो सरकार पदा(cid:876)धकार(cid:547) को यथाि(cid:232)थ(cid:467)त सेवा मु(cid:200)त कर सके गी या उसे उसक(cid:551) (cid:467)नयुि(cid:200)त से पूव(cid:91) उसके (cid:622)वारा धा(cid:464)रत पद पर (cid:292)(cid:215)याव(cid:874)(cid:419)(cid:91)त कर सके गी।

(iv) सरकार प(cid:464)रवी(cid:162)ा क(cid:551) अव(cid:876)ध या उसक(cid:551) (cid:873)कसी (cid:874)व(cid:232)ता(cid:464)रत अव(cid:876)ध के दौरान (cid:873)कसी पदा(cid:876)धकार(cid:547) से (cid:292)(cid:871)श(cid:162)ण के ऐसे पा(cid:619)य(cid:272)म के करने या ऐसी पर(cid:547)(cid:162)ा या पर(cid:547)(cid:162)ण (िजसके अंतग(cid:91)त (cid:465)ह(cid:219)द(cid:547) पर(cid:547)(cid:162)ा भी सि(cid:224)म(cid:871)लत है) उ(cid:419)(cid:568)ण करने क(cid:551) अपे(cid:162)ा कर सके गी जैसा (cid:873)क सरकार प(cid:464)रवी(cid:162)ा को संतोषप ्रद पूण(cid:91) करने के (cid:871)लए श(cid:419)(cid:91) के (cid:510)प म(cid:581) आव(cid:230)यक समझे।

(v) प(cid:464)रवी(cid:162)ा से संबं(cid:876)धत अ(cid:219)य मामल(cid:585) के (cid:874)वषय म(cid:581) सेवा के सद(cid:232)य सरकार (cid:622)वारा समय-समय पर इस (cid:467)न(cid:871)म(cid:419) जार(cid:547) (cid:873)कये गये आदेश(cid:585) अथवा अनुदेश(cid:585) (cid:622)वारा शा(cid:871)सत ह(cid:585)गे।

(vi) सेवा के सद(cid:232)य क(cid:551) उसके पद पर स(cid:224)पुि(cid:231)ट उनके (cid:467)नयुि(cid:200)त (cid:292)ा(cid:876)धकार (cid:622)वारा क(cid:551) जाएगी बश(cid:419)(cid:566) (cid:873)क (cid:232)थायी पद उपल(cid:222)ध हो और

क) उसने प(cid:464)रवी(cid:162)ा अव(cid:876)ध सफलतापूव(cid:91)क पूर(cid:547) कर ल(cid:547) हो,

ख) उसने (cid:229)यवसा(cid:467)यक एवं (cid:874)वभागीय पर(cid:547)(cid:162)ा ((cid:465)ह(cid:219)द(cid:547) पर(cid:547)(cid:162)ा स(cid:465)हत) उ(cid:419)(cid:568)ण कर ल(cid:547) हो और

ग) सरकार क(cid:551) राय म(cid:581) वह स(cid:224)पुि(cid:231)ट के यो(cid:202)य हो।

10. सेवा म(cid:581) (cid:467)नयुि(cid:200)त:-

(cid:467)नयम 3 के (cid:467)नयम (ii) म(cid:581) सि(cid:224)म(cid:871)लत चार संवग(cid:91) (cid:467)नयं(cid:287)ी (cid:874)वभाग(cid:585) म(cid:581) से (cid:292)(cid:215)येक म(cid:581) सेवा के (cid:874)व(cid:871)भ(cid:219)न (cid:302)े(cid:872)णय(cid:585) के सभी क(cid:419)(cid:91)(cid:229)य पद के (cid:871)लए सेवा म(cid:581) सभी (cid:467)नयुि(cid:200)तयाँ (cid:467)नयं(cid:287)ी (cid:292)ा(cid:876)धकार (cid:622)वारा क(cid:551) जाय(cid:581)गी।

11. र(cid:162)ा सेवाऐं या र(cid:162)ा से संबं(cid:876)धत पद(cid:585) पर सेवा करने का दा(cid:467)य(cid:215)व:-

सेवा म(cid:581) (cid:467)नयु(cid:200)त कोई पदा(cid:876)धकार(cid:547), य(cid:465)द ऐसा अपे(cid:879)(cid:162)त हो, चार वष(cid:91) से अ(cid:219)यून अव(cid:876)ध के (cid:871)लए िजसके अंतग(cid:91)त (cid:292)(cid:871)श(cid:162)ण पर (cid:466)बताई गई अव(cid:876)ध भी है, (cid:873)कसी र(cid:162)ा सेवा या भारत क(cid:551) र(cid:162)ा से संबं(cid:876)धत पद पर सेवा करने के (cid:871)लए उ(cid:419)रदायी होगा। पर(cid:219)तु ऐसे पदा(cid:876)धकार(cid:547) से:-

(i) सेवा म(cid:581) (cid:467)नयुि(cid:200)त क(cid:551) तार(cid:547)ख से दस वष(cid:91) क(cid:551) समाि(cid:220)त के प(cid:230)चात ् या उसके सेवा म(cid:581) सि(cid:224)म(cid:871)लत होने क(cid:551) तार(cid:547)ख से यथापूव(cid:574)(cid:200)त सेवा करने क(cid:551) अपे(cid:162)ा नह(cid:547)ं क(cid:551) जाएगी।

(ii) यथापूव(cid:574)(cid:200)त सेवा करने के (cid:871)लए साधारणतया अपे(cid:162)ा नह(cid:547)ं क(cid:551) जाएगी, य(cid:465)द उसने चाल(cid:547)स वष(cid:91) क(cid:551) आयु पूर(cid:547) कर ल(cid:547) हो।

12. अयो(cid:202)यता:- वह (cid:229)यि(cid:200)त

(i) िजसने ऐसे (cid:229)यि(cid:200)त से िजसका प(cid:467)त या प(cid:215)नी जी(cid:874)वत है, (cid:874)ववाह (cid:873)कया है या (cid:874)ववाह करने का अनुबंध (cid:873)कया है, या िजसने अपने प(cid:467)त या प(cid:215)नी के जी(cid:874)वत होते हु ए (cid:873)कसी (cid:229)यि(cid:200)त से (cid:874)ववाह (cid:873)कया है या (cid:874)ववाह करने का अनुबंध (cid:873)कया है।

(ii) िजसने (cid:874)ववाह के समय दहेज (cid:871)लया/(cid:465)दया है, सेवा म(cid:581) (cid:467)नयुि(cid:200)त के (cid:871)लए यो(cid:202)य नह(cid:547)ं होगा।

सेवा म(cid:581) उ(cid:200)त पद पर (cid:467)नयुि(cid:200)त का पा(cid:287) नह(cid:547)ं होगा।

पर(cid:219)तु य(cid:465)द रा(cid:207)य सरकार को यह समाधान हो जाय (cid:873)क ऐसा (cid:874)ववाह ऐसे (cid:229)यि(cid:200)त और (cid:874)ववाह के अ(cid:219)य प(cid:162)कार को लागू ि(cid:232)वय (cid:874)व(cid:876)ध के अधीन अनु(cid:163)ेय है और ऐसा करने के (cid:871)लए अ(cid:219)य आधार है तो वह (cid:873)कसी (cid:229)यि(cid:200)त को इस (cid:467)नयम के (cid:292)व(cid:419)(cid:91)न से छू ट दे सके गी।

13. सेवा क(cid:551) अ(cid:219)य श(cid:419)(cid:566):-

ऐसे (cid:874)वषय(cid:585) के बावत सेवा के सद(cid:232)य(cid:585) क(cid:551) ऐसी श(cid:419)(cid:566), िजनका इन (cid:467)नयम(cid:585) म(cid:581) कोई (cid:874)व(cid:467)न(cid:465)द(cid:91)(cid:231)ट उपबंध नह(cid:547)ं (cid:873)कया गया है, वह(cid:547) होगी जैसा समय-समय पर रा(cid:207)य सरकार के समतु(cid:227)य र(cid:583)क के पदा(cid:876)धका(cid:464)रय(cid:585) पर लागू होगी।

14. (cid:871)श(cid:876)थल करने क(cid:551) शि(cid:200)त:-

जहाँ रा(cid:207)य सरकार क(cid:551) राय म(cid:581) ऐसा (cid:873)कया जाना आव(cid:230)यक या समीचीन है, वहाँ उसके (cid:871)लए जो कारण है, उ(cid:219)ह(cid:581) लेखब(cid:622)ध करके इन (cid:467)नयम(cid:585) के (cid:873)कसी उपबंध को (cid:873)कसी वग(cid:91) या (cid:292)वग(cid:91) के (cid:229)यि(cid:200)तय(cid:585) के बावत, आदेश (cid:622)वारा (cid:871)श(cid:876)थल कर सके गी।

15. वा(cid:874)ष(cid:91)क गोपनीय (cid:292)(cid:467)तवेदन:-

वा(cid:874)ष(cid:91)क गोपनीय (cid:292)(cid:467)तवेदन एक मह(cid:450)वपूण(cid:91) द(cid:232)तावेज है। यह (cid:873)कसी पदा(cid:876)धकार(cid:547) के काय(cid:574) का आकलन करने एवं उनके जीवन वृ (cid:874)(cid:419) म(cid:581) उ(cid:419)रो(cid:419)र उ(cid:219)नयन हेतु मौ(cid:871)लक एवं अ(cid:215)याव(cid:230)यक (cid:467)नवेश (cid:292)दान करता है। अतः (cid:292)(cid:467)तवे(cid:465)दत/(cid:292)(cid:467)तवेदक/समी(cid:162)ी एवं (cid:232)वीकरण पदा(cid:876)धकार(cid:547) (cid:622)वारा (cid:874)व(cid:465)हत (cid:292)प(cid:287) को भरने का दा(cid:467)य(cid:215)व अ(cid:215)य(cid:219)त ह(cid:547) उ(cid:205)च बौ(cid:622)(cid:876)धक चेतना के साथ (cid:467)नव(cid:91)हन (cid:873)कया जाना चा(cid:465)हए। काय(cid:91) के लगातार अनु(cid:302)वण सभी पदा(cid:876)धका(cid:464)रय(cid:585) के च(cid:464)र(cid:287) एवं (cid:162)मता तथा उनक(cid:551) सेवा अ(cid:871)भलेख के रखरखाव के संबंध म(cid:581) सरकार (cid:622)वारा समय-समय पर (cid:467)नग(cid:91)त अ(cid:622)यतन (cid:467)नदेश(cid:585) का अनुपालन पदा(cid:876)धका(cid:464)रय(cid:585) के वा(cid:874)ष(cid:91)क गोपनीय (cid:292)(cid:467)तवेदन तैयार करने के (cid:272)म म(cid:581) (cid:874)व(cid:465)हत (cid:292)प(cid:287) म(cid:581) सूचनाओं क(cid:551) (cid:292)(cid:874)वि(cid:231)ट क(cid:551) जायेगी।7 झारख(cid:214)ड गजट (असाधारण) गु(cid:509)वार, 22 जनवर(cid:547), 2026

16. (cid:292)शास(cid:467)नक (cid:467)नयं(cid:287)ण:-

संवग(cid:91) का स(cid:224)पूण(cid:91) (cid:467)नयं(cid:287)ण झारख(cid:214)ड सरकार के संबं(cid:876)धत काय(cid:91) (cid:874)वभाग के पास रहेगा। सेवा के (cid:467)नयं(cid:287)ण म(cid:581) भ(cid:419)(cid:568), (cid:292)ो(cid:219)न(cid:467)त, (cid:232)थाना(cid:219)तरण, (cid:292)(cid:467)त(cid:467)नयुि(cid:200)त, अनुशास(cid:467)नक कार(cid:91)वाई एवं अ(cid:219)य मामले समा(cid:465)हत ह(cid:585)गे।

17. (cid:229)या(cid:201)या:-

जब कभी भी (cid:873)कसी (cid:467)नयम क(cid:551) सह(cid:547) (cid:229)या(cid:201)या म(cid:581) य(cid:465)द कोई संदेह उ(cid:215)प(cid:219)न हो तो उसे उ(cid:876)चत (cid:467)नण(cid:91)य के (cid:871)लए सरकार को भेजा जायेगा।

18. वेतन एवं भ(cid:419)े:-

(i) सेवा के सद(cid:232)य(cid:585) को देय वेतनमान सरकार (cid:622)वारा समय-समय पर जार(cid:547) (cid:467)नदेश(cid:585) के अनु(cid:510)प (cid:467)नधा(cid:91)(cid:464)रत होगा;

(ii) इन (cid:467)नयम(cid:585) के (cid:292)वृ (cid:419) होने क(cid:551) (cid:467)त(cid:876)थ को सेवा के सद(cid:232)य(cid:585) का वेतनमान अनुमा(cid:219)य होगा, जैसा (cid:873)क अनुसूची-I म(cid:581) (cid:874)व(cid:467)न(cid:465)द(cid:91)(cid:231)ट है।

(iii) छु (cid:618)ट(cid:547), प(cid:581)शन, या(cid:287)ाभ(cid:419)ा, अवकाश या(cid:287)ा (cid:464)रयायत एवं झारख(cid:214)ड रा(cid:207)य के राजप(cid:466)(cid:287)त सेवा के अ(cid:219)य श(cid:419)(cid:566) सरकार (cid:622)वारा समय-समय पर ग(cid:465)ठत (cid:467)नयम झारख(cid:214)ड अ(cid:871)भयं(cid:287)ण सेवा के सद(cid:232)य(cid:585) पर लागू होगा।

19. (cid:874)वशेष (cid:292)ावधान:-

सेवा के सद(cid:232)य जो पचास वष(cid:91) क(cid:551) आयु पूर(cid:547) कर चुके ह(cid:585), (cid:874)वभागीय/(cid:229)यावसा(cid:467)यक पर(cid:547)(cid:162)ा म(cid:581) उ(cid:419)ीण(cid:91)ता से (cid:874)वमु(cid:200)त (cid:873)कये जाऐंगे बश(cid:419)(cid:566) (cid:873)क उनक(cid:551) सेवा अ(cid:219)या(cid:219)य (cid:510)प से संतोष(cid:292)द हो एवं इस बात का सभी पया(cid:91)(cid:220)त सा(cid:234)य हो (cid:873)क उनके (cid:622)वारा पर(cid:547)(cid:162)ा म(cid:581) उ(cid:419)ीण(cid:91) होने का साथ(cid:91)क (cid:292)यास (cid:873)कया गया है।

20. (cid:467)नरसन एवं (cid:229)यावृ (cid:467)तः-

इन (cid:467)नयम(cid:585) के (cid:292)भावी होने के पूव(cid:91) से लागू इनके असंगत सेवा नी(cid:467)त संबंधी सभी (cid:467)नयम, (cid:874)व(cid:467)नयम, आदेश एवं (cid:467)नदेश एत(cid:622) (cid:622)वारा (cid:467)नर(cid:232)त (cid:873)कये जाते है। साथ ह(cid:547) कोई काय(cid:91) या काय(cid:91)वाह(cid:547) जो पूव(cid:91) म(cid:581) लागू (cid:467)नयमावल(cid:547) के अंतग(cid:91)त क(cid:551) गयी थी, के संबंध म(cid:581) यह माना जायेगा (cid:873)क इस (cid:467)नयमावल(cid:547) के उपबंध(cid:585) के अधीन क(cid:551) गयी है या क(cid:551) गयी मानी जायेगी, जबतक क(cid:551) वह इस (cid:467)नयमावल(cid:547) के अधीन (cid:873)कये गये (cid:873)कसी काय(cid:91) या क(cid:551) गई (cid:873)कसी कार(cid:91)वाई (cid:622)वारा अ(cid:876)ध(cid:272)(cid:871)मत, (cid:510)पा(cid:219)त(cid:464)रत या प(cid:464)रव(cid:467)त(cid:91)त न कर द(cid:547) जाय।8 झारख(cid:214)ड गजट (असाधारण) गु(cid:509)वार, 22 जनवर(cid:547), 2026

अनुसूची –I

* काय(cid:91) बोझ के आधार पर प(cid:464)रव(cid:419)(cid:91)नशील।10 झारख(cid:214)ड गजट (असाधारण) गु(cid:509)वार, 22 जनवर(cid:547), 2026

अनुसूची - II

((cid:467)नयम 7 देख(cid:581))

* संवग(cid:568)य पद पर (सहायक अ(cid:871)भयंता एवं उ(cid:205)च(cid:419)र पद पर) (cid:292)ो(cid:219)न(cid:467)त हेतु (cid:467)नय(cid:871)मत सेवा कालाव(cid:876)ध म(cid:581) सरकार (cid:622)वारा समय-समय पर (cid:467)नग(cid:91)त आदेश(cid:585) के तहत छू ट (cid:465)दये जाय(cid:581)गे।15 झारख(cid:214)ड गजट (असाधारण) गु(cid:509)वार, 22 जनवर(cid:547), 2026

अनुसूची - III

(कनयम 7(iii) देख(cid:336))

झारख(cid:503) लोक सेवा आयोग (cid:554)ारा झारख(cid:503) अभियं(cid:361)ण सेवा के पदों पर सीधी भत(cid:334) हेतु संचालित की जाने वाली (cid:366)तियोगिता परी(cid:407)ा के लिए (cid:586)ून(cid:517)म शै(cid:407)णिक यो(cid:438)ता एवं उ(cid:370) सीमा:-

A. अ(cid:631)थ(cid:334) ेि पास

(i) अभियं(cid:361)ण की संबंधित शाखा से नियमित पा(cid:492)(cid:354)म की डि(cid:356)ी:-

क. के (cid:574)ीय या रा(cid:475) विधानमंडल के अधिनियम (cid:554)ारा भारत म(cid:336) निगमित कोई वि(cid:695)वि(cid:552)ालय या,

ख. अ(cid:304)खल भारतीय तकनीकी शि(cid:407)ा प(cid:303)रषद् से मा(cid:586)ता (cid:366)ा(cid:593) सं(cid:830)थान, या

ग. संसद के अधिनियम (cid:554)ारा (cid:830)थापित शै(cid:407)णिक सं(cid:830)थान या वि(cid:695)वि(cid:552)ालय अनुदान आयोग अधिनियम, 1956 की धारा - 3 के अधीन सम वि(cid:695)वि(cid:552)ालय के (cid:349)प म(cid:336) घोषित, या घ. द इ(cid:589)ी(cid:457)ूशन आ◌ॅ फ इंजीनियस(cid:330) (इ(cid:304)(cid:503)या) के एसोसिएट मे(cid:638)रशिप परी(cid:407)ा के ख(cid:503) 'ए' एवं 'बी' म(cid:336) उ(cid:517)ीण(cid:330)

(ii) ऐसे अ(cid:586) समतु(cid:670) अह(cid:771)ता जिसे उ(cid:389) परी(cid:407)ा म(cid:336) (cid:366)वेश के (cid:366)योजनाथ(cid:330) सरकार (cid:554)ारा मा(cid:586)ता दी गई है या दी जा सके गी, या

(iii) ऐसे विदे शी वि(cid:695)वि(cid:552)ालय/महावि(cid:552)ालय/सं(cid:830)था से अभियं(cid:361)ण म(cid:336) डि(cid:356)ी और ऐसी श(cid:771)तो के अधीन, जैसा इस (cid:366)योजन के लिए सरकार (cid:554)ारा समय-समय पर मा(cid:586)ता (cid:366)ा(cid:593) हो सके ।

B. आयु: (cid:586)ूनतम एवं अधिकतम उ(cid:356) निधा(cid:330)रण हेतु कट आफ डेट अधियाचना वष(cid:330) की 01 अग(cid:721) रहेगी। अ(cid:631)थ(cid:334) की अधिकतम उ(cid:370) कामि(cid:330)क, (cid:366)शासनिक सुधार तथा राजभाषा विभाग (cid:554)ारा समय-समय पर निग(cid:330)त आदे शों के अनु(cid:349)प होगी।

प(cid:303)रक(cid:700) - I

(cid:366)कतर्योकगता अकभयं(cid:361)ण सेवा परी(cid:407)ा ाि पा(cid:492)(cid:354)म एवं र्योजना

परी(cid:407)ा की योजना

1. नि(cid:635)लि(cid:304)खत योजना के अनुसार परी(cid:407)ा आयोजित की जाएगी:-

भाग 1 - लि(cid:304)खत परी(cid:407)ा दो भागों म(cid:336) होगी। ख(cid:503) – I म(cid:336) के वल व(cid:721)ुनि(cid:703) (cid:366)कार के (cid:366)(cid:690) होंगे और ख(cid:503) - 2 म(cid:336) पर(cid:636)रागत (cid:366)(cid:690) होग(cid:336)। दोनों भागों म(cid:336) संगत अभियं(cid:361)ण शाखाओं, जैसे असैनिक, यां(िcid:361)क अभियं(cid:361)ण का पूरा पा(cid:492)(cid:354)म होगा। इन (cid:366)(cid:690)प(cid:361)ों के लिए निधा(cid:330)(cid:303)रत (cid:721)र तथा पा(cid:492)(cid:354)म प(cid:303)रशि(cid:700) की सूची म(cid:336) दिए गए ह(cid:339)। लि(cid:304)खत परी(cid:407)ा का विवरण, यथा (cid:366)(cid:529)ेक विषय के लिए निधा(cid:330)(cid:303)रत समय एवं अधिकतम अंक नीचे की कं डिका - 2 म(cid:336) दिये गये ह(cid:339)। (cid:586)ूनतम अह(cid:330)तांक का निधा(cid:330)रण कामि(cid:330)क, (cid:366)शासनिक सुधार तथा राजभाषा विभाग के संक(cid:665) सं0-13026 दिनांक-27.11.2012 की कं डिका 3(vi) के अनु(cid:349)प किया जाएगा।

भाग 2 - लि(cid:304)खत परी(cid:407)ा के आधार पर उ(cid:771)तीण अ(cid:631)थ(cid:334) का (cid:681)(cid:304)(cid:389)(cid:533) परी(cid:407)ण अधिकतम 200 अंकों का होगा।16 झारख(cid:214)ड गजट (असाधारण) गु(cid:509)वार, 22 जनवर(cid:547), 2026 2. लि(cid:304)खत परी(cid:407)ा नि(cid:635) विषयों म(cid:336) ली जाएगी:-

वग(cid:330) - 1 असैकनि अकभयं(cid:361)ण

कट(cid:596)णी: अ(cid:631)थि(cid:330)यों को विशेष (cid:349)प से सलाह दी जाती है कि वे प(cid:303)रशिष्ट – I म(cid:336) परं परागत (cid:366)(cid:690) प(cid:361)ों एवं व(cid:721)ुनि(cid:703) (cid:366)(cid:690) प(cid:361)ों के संबंध म(cid:336) दिए गए निदे शों का अवलोकन कर(cid:336) । साथ ही व(cid:721)ुनि(cid:703) परी(cid:407)ा के उ(cid:517)रपु(cid:304)(cid:721)का को परी(cid:407)ा भवन म(cid:336) भरे जाने की (cid:366)(िcid:354)या को भी (cid:559)ान से पढ़(cid:336)।17 झारख(cid:214)ड गजट (असाधारण) गु(cid:509)वार, 22 जनवर(cid:547), 2026 3. (cid:229)यि(cid:200)त(cid:215)व पर(cid:547)(cid:162)ण करते समय अ(cid:223)यथ(cid:568) क(cid:551) नेतृ (cid:215)व (cid:162)मता, पहल तथा बौ(cid:622)(cid:876)धक (cid:162)मता, (cid:229)यवहार कु शलता एवं अ(cid:219)य सामािजक गुण, मान(cid:871)सक एवं शार(cid:547)(cid:464)रक (cid:162)मता और स(cid:215)य (cid:467)न(cid:231)ठा पर (cid:874)वशेष (cid:218)यान (cid:465)दया जाएगा। 4. परंपरागत (cid:292)(cid:230)न प(cid:287)(cid:585) के उ(cid:419)र अं(cid:274)ेजी म(cid:581) (cid:465)दए जाऐंगे। (cid:292)(cid:230)न प(cid:287) के वल अं(cid:274)ेजी म(cid:581) ह(cid:547) ह(cid:585)गे।

5. अ(cid:223)य(cid:876)थ(cid:91)य(cid:585) को (cid:292)(cid:230)न प(cid:287)(cid:585) के उ(cid:419)र हाथ से (cid:232)वयं (cid:871)लखने ह(cid:585)गे। (cid:873)कसी भी हालत म(cid:581) उ(cid:219)ह(cid:581) उ(cid:419)र (cid:871)लखने के (cid:871)लए अ(cid:219)य (cid:229)यि(cid:200)त क(cid:551) सहायता लेने क(cid:551) अनुम(cid:467)त नह(cid:547)ं द(cid:547) जाएगी। हालाँ(cid:873)क (cid:232)वबवउवजवत कप(cid:581)इपसपजल(cid:218)बमतमइतंस चंसेल से (cid:274)(cid:232)त ((cid:219)यून(cid:419)म 40 (cid:292)(cid:467)तशत अश(cid:200)तता) अ(cid:223)यथ(cid:568) को पर(cid:224)परागत (cid:292)(cid:230)न प(cid:287)(cid:585) क(cid:551) पर(cid:547)(cid:162)ा म(cid:581) (cid:292)(cid:467)त घंटे बीस (cid:871)मनट अ(cid:467)त(cid:464)र(cid:200)त समय क(cid:551) अनुम(cid:467)त द(cid:547) जाएगी।

6. पर(cid:547)(cid:162)ा म(cid:581) सभी (cid:292)(cid:230)नप(cid:287)(cid:585) के (cid:871)लए (cid:219)यूनतम अह(cid:91)क अंक का (cid:467)नधा(cid:91)रण का(cid:871)म(cid:91)क, (cid:292)शास(cid:467)नक सुधार तथा राजभाषा (cid:874)वभाग के संक(cid:227)प सं(cid:201)या 13026 (cid:465)दनांक 27.11.2012 के अनु(cid:510)प (cid:873)कया जायेगा। पर(cid:547)(cid:162)ा क(cid:551) योजना के खंड - 1 के व(cid:232)तु(cid:467)न(cid:231)ठ (cid:292)कार के (cid:292)(cid:230)न प(cid:287) पहले जाँचे जाऐंगे तथा पर(cid:547)(cid:162)ा क(cid:551) योजना के खंड - 2 म(cid:581) (cid:465)दए गए पर(cid:224)परागत (cid:292)कार के (cid:292)(cid:230)न प(cid:287) उ(cid:219)ह(cid:547)ं अ(cid:223)य(cid:876)थ(cid:91)य(cid:585) के जाँचे जाऐंगे, िज(cid:219)ह(cid:585)ने व(cid:232)तु(cid:467)न(cid:231)ठ (cid:292)कार के (cid:292)(cid:230)नप(cid:287)(cid:585) म(cid:581) आयोग (cid:622)वारा (cid:467)नधा(cid:91)(cid:464)रत (cid:219)यूनतम अह(cid:91)क अंक (cid:292)ा(cid:220)त कर (cid:871)लया हो।

7. सतह(cid:547) (cid:163)ान के (cid:871)लए कोई अंक नह(cid:547)ं (cid:465)दये जाऐंगे।

8. (cid:292)(cid:230)न प(cid:287)(cid:585) म(cid:581) यथा आव(cid:230)यक एस0आई0 यू(cid:467)नट का (cid:292)योग (cid:873)कया जाएगा।

(cid:465)ट(cid:220)पणी - जहाँ आव(cid:230)यक समझा जाएगा अ(cid:223)य(cid:876)थ(cid:91)य(cid:585) को पर(cid:547)(cid:162)ा भवन म(cid:581) मानक एस0आई0 सारणी/चार्ट उपल(cid:222)ध कराई जाएगी।

9. अ(cid:223)य(cid:876)थ(cid:91)य(cid:585) को परंपरागत ((cid:467)नबंध) (cid:292)कार के (cid:292)(cid:230)न प(cid:287)(cid:585) के (cid:871)लए बैटर(cid:547) चा(cid:871)लत पाके ट कै लकु लेटर पर(cid:547)(cid:162)ा भवन म(cid:581) लाने और उसका उपयोग करने क(cid:551) अनुम(cid:467)त होगी। पर(cid:547)(cid:162)ा भवन म(cid:581) (cid:873)कसी से कै लकु लेटर मांगने या आपस म(cid:581) बदलने क(cid:551) अनुम(cid:467)त नह(cid:547)ं होगी। यहाँ यह भी (cid:218)यात(cid:229)य हो, (cid:873)क अ(cid:223)य(cid:876)थ(cid:91)य(cid:585) को व(cid:232)तु(cid:467)न(cid:231)ठ (cid:292)(cid:230)नप(cid:287)(cid:585) (पर(cid:547)(cid:162)ण पुि(cid:232)तका) का उ(cid:419)र देने के (cid:871)लए कै लकु लेटर का (cid:292)योग करने क(cid:551) अनुम(cid:467)त नह(cid:547)ं होगी। अतएव वे इ(cid:219)ह(cid:581) पर(cid:547)(cid:162)ा भवन म(cid:581) नह(cid:547)ं लाय(cid:581)।

10. अ(cid:223)यथ(cid:568) (cid:292)(cid:230)न प(cid:287)(cid:585) का उ(cid:419)र (cid:871)लखते समय भारतीय अंक(cid:585) के अंतरा(cid:91)(cid:231)(cid:282)(cid:547)य (cid:510)प (यथा 1, 2, 3, 4, 5, 6 आ(cid:465)द) का ह(cid:547) (cid:292)योग कर(cid:581)गे।

प(cid:464)र(cid:871)श(cid:231)ट - I क(cid:551) अनुसूची

(cid:232)तर और पा(cid:619)य(cid:272)म

सामा(cid:219)य यो(cid:202)यता पर(cid:547)(cid:162)ण के (cid:292)(cid:230)न प(cid:287) का (cid:232)तर वेसा ह(cid:547) होगा जैसा (cid:873)क अ(cid:871)भयं(cid:287)ण (cid:874)व(cid:163)ान (cid:232)नातक से अपे(cid:162)ा क(cid:551) जाती है। अ(cid:219)य (cid:874)वषय(cid:585) के (cid:292)(cid:230)न प(cid:287)(cid:585) का (cid:232)तर एक भारतीय (cid:874)व(cid:230)व(cid:874)व(cid:622)यालय म(cid:581) अ(cid:871)भयं(cid:287)ण (cid:875)ड(cid:274)ी (cid:232)तर क(cid:551) पर(cid:547)(cid:162)ा के अनु(cid:510)प होगा। (cid:873)कसी भी (cid:874)वषय म(cid:581) (cid:292)ायो(cid:876)गक पर(cid:547)(cid:162)ा नह(cid:547)ं होगी।

सामा(cid:219)य यो(cid:202)यता पर(cid:547)(cid:162)ा

भाग (क) सामा(cid:219)य अं(cid:274)ेजी:- अं(cid:274)ेजी का (cid:292)(cid:230)न प(cid:287) इस (cid:292)कार होगा ता(cid:873)क अ(cid:223)यथ(cid:568) क(cid:551) अं(cid:274)ेजी भाषा क(cid:551) समझ और श(cid:222)दो के कु शल (cid:292)योग क(cid:551) जांच हो सके ।

भाग (ख) सामा(cid:219)य अ(cid:218)ययन:- सामा(cid:219)य अ(cid:218)ययन के (cid:292)(cid:230)न प(cid:287) म(cid:581) सम-साम(cid:467)यक घटनाओं और ऐसी बात(cid:585) क(cid:551), उनके वै(cid:163)ा(cid:467)नक पहलूओं पर (cid:218)यान देते हु ए, जानकार(cid:547) सि(cid:224)म(cid:871)लत होगी जो (cid:292)(cid:467)त(cid:465)दन के अनुभव म(cid:581) आती है तथा िजसक(cid:551) अपे(cid:162)ा एक (cid:871)श(cid:879)(cid:162)त (cid:229)यि(cid:200)त से क(cid:551) जाती है (cid:292)(cid:230)न-प(cid:287) म(cid:581) भारतीय इ(cid:467)तहास एवं भूगोल के ऐसे (cid:292)(cid:230)न भी सि(cid:224)म(cid:871)लत ह(cid:585)गे िजसका उ(cid:419)र अ(cid:223)यथ(cid:568) (cid:874)वशेष अ(cid:218)ययन के (cid:466)बना ह(cid:547) दे सक(cid:581) गे।19 झारख(cid:214)ड गजट (असाधारण) गु(cid:509)वार, 22 जनवर(cid:547), 2026

असै(cid:467)नक अ(cid:871)भयं(cid:287)ण

(cid:292)(cid:230)न प(cid:287) - I

(व(cid:232)तु(cid:467)न(cid:231)ठ तथा पर(cid:224)परागत दोन(cid:585) (cid:292)(cid:230)न प(cid:287)(cid:585) के (cid:871)लए)

1. भवन (cid:467)नमा(cid:91)ण साम(cid:274)ी:-

इमारती लकड़ी: (cid:874)व(cid:871)भ(cid:219)न (cid:292)कार क(cid:551) संरचना(cid:215)मक इमारती लकड़ी, सघनता-नमी स(cid:224)ब(cid:219)ध (cid:874)व(cid:871)भ(cid:219)न (cid:465)दशाओं म(cid:581) साम(cid:216)य(cid:91) दोष, अनुमेय (cid:292)(cid:467)तबल पर दोष(cid:585) का (cid:292)भाव प(cid:464)रर(cid:162)ण, शु(cid:231)क एवं आ(cid:289)(cid:91) अप(cid:162)य, संरचना के (cid:871)लए कोडीय (cid:292)ावधान, (cid:220)लाईवुड। (cid:579)टे: (cid:873)क(cid:232)म(cid:581) , भारतीय मानक वग(cid:568)करण, अवशोषण, संतृ ि(cid:220)त, गुणक, (cid:876)चनाई साम(cid:216)य(cid:91), (cid:876)चनाई साम(cid:216)य(cid:91) पर मसाले क(cid:551) साम(cid:216)य(cid:91) का (cid:292)भाव।

सीम(cid:581)ट: (cid:874)व(cid:871)भ(cid:219)न (cid:292)कार के (cid:871)म(cid:302)ण, अव(cid:232)थापन काल, साम(cid:216)य(cid:91)।

सीम(cid:581)ट मसाला: मसाले के अवयव, अनुपात, जल-मांग, पल(cid:232)तर तथा (cid:876)चनाई का मसाला।

कं (cid:272)(cid:551)ट: जल/सीम(cid:581)ट अनुपात का मह(cid:450)व, साम(cid:216)य(cid:91), अ(cid:876)ध(cid:871)म(cid:302)ण स(cid:465)हत (cid:874)व(cid:871)भ(cid:219)न अवयव, सुकाय(cid:91)ता साम(cid:216)य(cid:91) पर(cid:547)(cid:162)ण, (cid:292)(cid:220)या(cid:232)थता, पर(cid:547)(cid:162)ण, (cid:871)म(cid:302) अ(cid:871)भक(cid:227)पन (cid:874)व(cid:876)ध।

2. ठोस यां(cid:466)(cid:287)क(cid:551): (cid:292)(cid:215)या(cid:232)थपना (cid:467)नयतांक, (cid:292)(cid:467)तबल (cid:622)(cid:874)व(cid:874)वम (cid:292)(cid:467)तबल, (cid:292)(cid:467)तबल का मोर वृ (cid:419), (cid:874)वकृ (cid:874)(cid:419), (cid:622)(cid:874)वतीय (cid:874)वकृ (cid:467)त, (cid:874)वकृ (cid:467)त का मोर वृ त, संयु(cid:200)त (cid:292)(cid:467)तबल, भंगता संबंधी (cid:292)(cid:215)या(cid:232)था (cid:871)स(cid:622)धांत, साधारण बंधन, अप(cid:510)पण, तृ तीय और आयताकार खंड(cid:585) क(cid:551) ऐंठन तथा साधारण अवयव।

3. संरचना(cid:215)मक (cid:874)व(cid:230)लेषण: (cid:274)ाफ(cid:551)य (cid:874)व(cid:876)धय(cid:585) स(cid:465)हत (cid:874)व(cid:871)भ(cid:219)न (cid:874)व(cid:876)धयाँ। अ(cid:467)नघा(cid:91)य(cid:91) ढाँचागत (cid:293)े म(cid:585) का (cid:874)व(cid:230)लेषण- आघूण(cid:91) (cid:874)वतरण, ढ़ाल (cid:874)व(cid:162)ेय, दुन(cid:91)(cid:224)यता तथा बल (cid:874)व(cid:876)ध, ऊजा(cid:91) (cid:874)व(cid:876)धयाँ, मुलर-(cid:294)ेसलो (cid:871)स(cid:622)धांत तथा अनु(cid:292)योग, बी(cid:224)स तथा साधारण (cid:293)े म(cid:585) का (cid:220)लाि(cid:232)टक (cid:874)व(cid:230)लेषण-आकृ (cid:467)त गुणक।

4. इ(cid:232)पात के ढ़ांच(cid:585) का अ(cid:871)भक(cid:227)पन: काय(cid:91)शील (cid:292)(cid:467)तबल के (cid:871)स(cid:622)धांत, संयोजन(cid:585) का अ(cid:871)भक(cid:227)पन, साधारण अवयव, (cid:467)न(cid:871)म(cid:91)त खंड तथा ढांचे, औ(cid:622)यो(cid:876)गक छत(cid:585) का अ(cid:871)भक(cid:227)पन, चरम भारत अ(cid:871)भक(cid:227)पन के (cid:871)स(cid:622)धांत, साधारण अवयव(cid:585) तथा ढांच(cid:585) का अ(cid:871)भक(cid:227)पन।

5. कं (cid:272)(cid:551)ट तथा (cid:876)चनाई ढांच(cid:585) का अ(cid:871)भक(cid:227)पन: कं कन, अप(cid:510)पण, अ(cid:162)ीय संपीडन और संयु(cid:200)त बल के सीमांत अव(cid:232)था का अ(cid:871)भक(cid:227)पन। (cid:232)लेब(cid:585), घरन(cid:585), द(cid:547)वार(cid:585) और नीव(cid:585) के (cid:871)लए कोडीय (cid:292)ावधान।

(cid:292)(cid:467)तब(cid:871)लक कं (cid:272)(cid:551)ट अ(cid:871)भक(cid:227)पन के (cid:871)स(cid:622)धांत, साम(cid:274)ी पूव(cid:91) (cid:292)(cid:467)तबलन (cid:874)व(cid:876)ध, हा(cid:467)नयाँ/साधारण अवयव(cid:585) और (cid:467)नधा(cid:91)य(cid:91) ढ़ांच(cid:585) क(cid:551) अ(cid:871)भक(cid:227)पना, अ(cid:467)नधा(cid:91)य(cid:91) ढ़ांच(cid:585) के पूव(cid:91) (cid:292)(cid:467)तबलन का प(cid:464)रचय।

आई0एस0कोड(cid:585) के अनुसार (cid:579)ट (cid:876)चनाई का अ(cid:871)भक(cid:227)पन।

6. (cid:467)नमा(cid:91)ण प(cid:622)ध(cid:467)त, आयोजना एवं (cid:292)बंधन:

कं (cid:272)(cid:551)ट उप(cid:232)कर: भार वाले घान मापक, (cid:871)म(cid:200)सर भाइ(cid:294)ेटर, घान संयं(cid:287), कं (cid:272)(cid:551)ट प(cid:224)प, (cid:272)े न(cid:581), उ(cid:205)चालक (हाय(cid:232)ट), उ(cid:215)थान उप(cid:232)कर।

मृ दा काय(cid:91) उप(cid:232)कर: (cid:466)बजल(cid:547) से चलनेवाले बेलचे, फावड़े डोजर, ड(cid:224)पर, (cid:282)ेलस(cid:91) तथा (cid:282)ै(cid:200)टर, रॉलस(cid:91), शीप फु ट रॉलस(cid:91), प(cid:224)प।

(cid:467)नमा(cid:91)ण, आयोजन तथा (cid:292)बंधन: बार चाट(cid:91), संयोिजत बार चाट(cid:91), काय(cid:91)(cid:272)म संरचनाऐं, शरारेख (cid:873)(cid:272)याशीलता, कां(cid:467)तक पथ, (cid:292)ा(cid:467)यकता, स(cid:873)(cid:272)यता अव(cid:876)ध, घटना आधा(cid:464)रत नेटवक(cid:91) , पीईआरट(cid:547) नेटवक(cid:91) , समय-लागत अ(cid:218)ययन, (cid:218)वंस, संसाधन (cid:467)नयतन21 झारख(cid:214)ड गजट (असाधारण) गु(cid:509)वार, 22 जनवर(cid:547), 2026

असै(cid:467)नक अ(cid:871)भयं(cid:287)ण

(cid:292)(cid:230)न पत ्र - II

(व(cid:232)तु(cid:467)न(cid:231)ठ तथा पर(cid:224)परागत दोन(cid:585) (cid:292)(cid:230)न प(cid:287)(cid:585) के (cid:871)लए)

1. (क) तरल यां(cid:466)(cid:287)क(cid:551): मु(cid:200)त पृ (cid:231)ट वा(cid:465)हका (cid:292)वाह, न(cid:871)लका (cid:292)वाह ; तरह क(cid:551) (cid:874)वशेषताऐं, दबाव, (cid:292)णोद, तरल ग(cid:467)तक(cid:551), (cid:292)वाह समीकरण(cid:585) का समाकलन, (cid:292)वाह मापन ; सापे(cid:162) ग(cid:467)त, संवगे का आघूण(cid:91), (cid:874)व(cid:232)का(cid:871)सता, सीमांत परत तथा (cid:467)नयं(cid:287)ण, (cid:874)वकष(cid:91), उ(cid:215)थापक, (cid:466)(cid:287)(cid:874)वम (cid:874)व(cid:230)लेषण (cid:467)नदश(cid:91)न, कोटरन, (cid:292)वाह दोलन, मु(cid:200)त पृ (cid:231)टवा(cid:465)हका-(cid:292)वाह म(cid:581) संवगे तथा ऊजा(cid:91) (cid:871)स(cid:622)धांत, (cid:292)वाह (cid:467)नयं(cid:287)ण, जलो(cid:205)छाल, (cid:292)वाह प(cid:464)र(cid:205)छे द और (cid:874)वशेषताऐं, सामा(cid:219)य (cid:292)वाह, (cid:292)ो(cid:215)कष(cid:91), न(cid:871)लका (cid:292)वाह म(cid:581) (cid:292)वाह (cid:874)वकास तथा हा(cid:467)नयाँ, मापन, साइफन, (cid:292)ो(cid:215)कष(cid:91) तथा जलाघांत, शि(cid:200)त(cid:292)दाय न(cid:871)लका नेटवक(cid:91) ।

(ख) (cid:289)वचा(cid:871)लत मशीन(cid:581) और जलशि(cid:200)त: अपके (cid:219)(cid:289)(cid:547) प(cid:224)प, (cid:873)क(cid:232)म(cid:581), (cid:467)न(cid:231)पादन (cid:292)चल, अनुमापन, समाना(cid:219)तर प(cid:224)प, वायु भांड, (cid:467)न(cid:231)पादन (cid:292)ाचल, (cid:289)वचा(cid:871)लत रैम, (cid:289)वचा(cid:871)लत टरबोईन, (cid:873)क(cid:232)म(cid:581), (cid:467)न(cid:231)पादन (cid:292)ाचल, (cid:467)नयं(cid:287)ण, वयन, (cid:874)व(cid:622)युत गृ ह, वग(cid:568)करण और अ(cid:871)भ(cid:219)यास भ(cid:214)डारन, जल संचयन, आपू(cid:874)(cid:419) (cid:467)नयं(cid:287)ण।

2. क. जल (cid:874)व(cid:163)ान:

जल (cid:874)व(cid:163)ानी च(cid:272), अंके (cid:162)ण तथा संबं(cid:876)धत आंकड़(cid:585) का (cid:874)व(cid:230)लेषण, एक तथा संि(cid:230)ल(cid:231)ट जलालेख, वा(cid:231)पन तथा वा(cid:231)पो(cid:215)सज(cid:91)न, बाढ़ एवं उसका (cid:292)बंधन, पी0एम0एफ0 धाराऐं और उसका (cid:292)मापन, नद(cid:547) आका(cid:464)रक(cid:551)य, बाढ़ का मागा(cid:91)(cid:871)भगमन, जलाशय(cid:585) क(cid:551) (cid:162)मता।

ख. जल संसाधन अ(cid:871)भयं(cid:287)ण:

साव(cid:91)(cid:466)(cid:287)क जल संसाधन, जल के बहु (cid:622)देशीय उपयोग, मृ दा-संयं(cid:287)-जल संबंध, (cid:871)संचाई (cid:292)णा(cid:871)लयाँ, जल मांग मू(cid:227)यांकन, भंडारण और उसके लाभ, भू(cid:871)मगत जल लाभ और कू प जल अ(cid:871)भयं(cid:287)ण, जल (cid:274)सन, जल (cid:467)नकास अ(cid:871)भलक(cid:227)पन, (cid:871)संचाई राज(cid:232)व (cid:506)ढ़ (cid:873)कनार(cid:585) वाल(cid:547) नगहर(cid:585) का अ(cid:871)भक(cid:227)पन, नहर अ(cid:871)भक(cid:227)पन के बारे म(cid:581) लेसी तथा कष(cid:91)ण बल क(cid:551) अवधारणा, नहरो क(cid:551) लाइ(cid:467)नंग, तलछट, नहर(cid:585) म(cid:581) प(cid:464)रवहन, भारा(cid:876)(cid:302)त बांध(cid:585) के अनु(cid:215)पलावी तथा उ(cid:215)पलावी प(cid:464)र(cid:205)छे द और उसका अ(cid:871)भकल ्पन, ऊजा(cid:91), (cid:162)यकारक और पु(cid:205)छजल (cid:467)नधा(cid:91)रण, हेडव(cid:200)स(cid:91) का अ(cid:871)भक(cid:227)पन, (cid:874)वतरण काय(cid:574), (cid:292)ताप(cid:585), (cid:292)गामी जल (cid:467)नकास (cid:467)नमा(cid:91)ण काय(cid:607) ; (cid:467)नग(cid:91)म माग(cid:574) का अ(cid:871)भक(cid:227)पन, नद(cid:547) (cid:467)नयं(cid:287)ण।

3. पया(cid:91)वरण अ(cid:871)भयं(cid:287)ण:

क. जलापू(cid:874)(cid:419)(cid:91) अ(cid:871)भयं(cid:287)ण: आपू(cid:874)(cid:419)(cid:91) के (cid:302)ोत, (cid:292)ाि(cid:220)त, अंत(cid:274)(cid:465)हय(cid:585) तथा चालक(cid:585) का अ(cid:871)भक(cid:227)पन, मांग का आकलन, जल गुणता मानक, जल ज(cid:467)नत रोग(cid:585) का (cid:467)नयं(cid:287)ण, (cid:292)ारि(cid:224)भक तथा परव(cid:419)(cid:568) उपचार, उपचार एकक(cid:585) का (cid:874)व(cid:232)तारण एवं रखरखाव, उपचा(cid:464)रत जल का प(cid:464)रवहन तथा (cid:874)वतरण क(cid:551) (cid:292)णा(cid:871)लयाँ, (cid:162)रण तथा (cid:467)नयं(cid:287)ण, (cid:274)ामीण जलापू(cid:874)(cid:419)(cid:91), सं(cid:232)थागत तथा औ(cid:622)यो(cid:876)गक जलापू(cid:874)(cid:419)(cid:91)।22 झारख(cid:214)ड गजट (असाधारण) गु(cid:509)वार, 22 जनवर(cid:547), 2026 ख. अप(cid:871)श(cid:231)ट जल अ(cid:871)भयं(cid:287)ण: शहर(cid:585) म(cid:581) बरसात के पानी क(cid:551) (cid:467)नकासी, मलजल का एक(cid:287)ीकरण और उसका (cid:467)नपटारा, सीवर(cid:585) एवं मल जल (cid:229)यव(cid:232)था (cid:292)णाल(cid:547) का अ(cid:871)भक(cid:227)पन, पि(cid:224)पंग, मलजल क(cid:551) (cid:874)वशेषताऐं और उसका उपचार, मलजल उपचार से (cid:292)ा(cid:220)त उतपाद(cid:585) का (cid:467)नपटान, शांत (cid:292)वाह पुनन(cid:91)नवीकरण, मलजल का सं(cid:232)थगत और औ(cid:622)यो(cid:876)गक (cid:292)बंधन, नलकार(cid:547) (cid:292)णा(cid:871)लयाँ, (cid:274)ामीण एवं उपनगर(cid:547)य सफाई (cid:229)यव(cid:232)था।

ग. ठोस अप(cid:871)श(cid:231)ट: (cid:302)ोत, वग(cid:568)करण, एक(cid:287)ीकरण और (cid:467)नपटान, कलवा (cid:232)थल(cid:585) का अ(cid:871)भक(cid:227)पन और उसका (cid:292)बंधन।

घ. वायु तथा (cid:218)व(cid:467)न (cid:292)दूषण पा(cid:464)रि(cid:232)थ(cid:467)तक(cid:551)

4. क. मृ दा यां(cid:466)(cid:287)क(cid:551): मृ दा क(cid:551) (cid:874)वशेषताऐं, वग(cid:568)करण एवं अंतःस(cid:224)ब(cid:622)ध, संहनन (cid:229)यवहार, संहनन क(cid:551) (cid:874)व(cid:876)धयाँ और उसका चयन, (cid:874)व(cid:871)श(cid:231)ट चु(cid:224)बकशीलता और (cid:464)रसन, (cid:292)वाह जाल, (cid:292)(cid:467)तलो(cid:871)मत (cid:467)न(cid:232)पंदक, संपीडयता और संपीडन, अप(cid:510)पण (cid:292)(cid:467)तरोध, (cid:292)(cid:467)तबल और भंगता, (cid:292)योगशालाओं और (cid:232)व(cid:232)थान(cid:585) पर मृ दा पर(cid:547)(cid:162)ण, (cid:292)(cid:467)तबल पथ और अनु(cid:292)योग, मृ दा दाब (cid:871)स(cid:622)धांत, मृ दा म(cid:581) (cid:292)(cid:467)तबल (cid:874)वतरण, मृ दा अ(cid:219)वेषण, (cid:292)(cid:467)तदश(cid:91)-यं(cid:287), भारन पर(cid:547)(cid:162)ण, अंतव(cid:566)शन पर(cid:547)(cid:162)ण। ख. नींव अ(cid:871)भयं(cid:287)ण: नींव के (cid:292)कार, चयन, मानदंड, वहन (cid:162)मता, (cid:467)नषदन (cid:292)योगशाला तथा (cid:162)े(cid:287) पर(cid:547)(cid:162)ण, (cid:232)थूण(cid:585) के (cid:292)कार, उनके अ(cid:871)भकरण और अ(cid:871)भ(cid:874)व(cid:219)यास, (cid:292)सरणशील मृ दा पर नींव, (cid:292)सरण और इसक(cid:551) रोकथाम, (cid:292)सरणशील मृ दा पर नींव बनाना।

5. क. सव(cid:566)(cid:162)ण: सव(cid:566)(cid:162)ण(cid:585) का वग(cid:568)करण, पैमाने, प(cid:464)रशु(cid:622)धता, दू(cid:464)रय(cid:585) का मापन-(cid:292)(cid:215)य(cid:162) एवं अ(cid:292)(cid:215)य(cid:162) प(cid:622)ध(cid:467)तयाँ, (cid:292)का(cid:871)शत तथा इले(cid:200)(cid:282)ा(cid:467)नक युि(cid:200)तयाँ, (cid:465)दशाओं का मापन, समपा(cid:230)व(cid:568)य (cid:465)दकसूचक, (cid:232)थानीय आकष(cid:91)ण, (cid:876)थयोडोलाइट (cid:873)क(cid:232)म(cid:581), ऊँ चाई का मापना-साधनी (ि(cid:232)प(cid:464)रट) तथा (cid:466)(cid:287)कोण(cid:871)मतीय तले(cid:162)ण, उभार (cid:467)न(cid:510)पण, समो(cid:205)चरेखाऐं, अंक(cid:551)य उद(cid:874)व(cid:162)ेप (cid:467)नदश(cid:91)न संक(cid:227)पना, (cid:466)(cid:287)कोणन तथा चं(cid:272)पण (cid:622)वारा (cid:467)नयं(cid:287)क(cid:585) क(cid:551) (cid:232)थापना-(cid:292)े(cid:162)ण(cid:585) का मापन और समायोजन, (cid:467)नदेशांक(cid:585) का अ(cid:871)भकलन, (cid:162)े(cid:287) संबंधी खगोल (cid:874)व(cid:163)ान, अवसथा(cid:467)नक (cid:292)णाल(cid:547) क(cid:551) संक(cid:227)पना, (cid:220)लेन टेबल और फोटो(cid:274)ामीटर(cid:547) (cid:622)वारा न(cid:200)शे बनाना, दूर(cid:232)था संवेदन संक(cid:227)पनाऐं, न(cid:200)श(cid:585) के (cid:874)वक(cid:227)प।

ख. प(cid:464)रवहन अ(cid:871)भयं(cid:287)ण: महामाग(cid:574) का आयोजन, संरेखण तथा (cid:207)या(cid:871)मतीय अ(cid:871)भक(cid:227)प, (cid:162)ै(cid:467)तज तथा उद(cid:274) व(cid:272), (cid:274)ेड पृ थ(cid:200)करण, (cid:874)व(cid:871)भ(cid:219)न पृ (cid:231)ठ(cid:585) के (cid:871)लए (cid:467)नमा(cid:91)ण साम(cid:274)ी, (cid:467)नमा(cid:91)ण प(cid:622)ध(cid:467)त आर उसका रखरखाव, पेवम(cid:581)ट (cid:875)डजायन के (cid:871)स(cid:622)धांत, जल (cid:467)नकासी। यातायात सव(cid:566)(cid:162)ण ; चौराह (cid:871)स(cid:202)नल (cid:229)यव(cid:232)था, (cid:229)यापक पारगमन (cid:292)णाल(cid:547), अ(cid:871)भग(cid:224)यता, नेटवक(cid:91) तैयार करना, सुरंग(cid:581) बनाना, संरेखण, (cid:467)नमा(cid:91)ण (cid:874)व(cid:876)धयाँ, गंदगी का (cid:467)नपटान, जल (cid:467)नकास, (cid:292)काश (cid:229)यव(cid:232)था और संवातायन, यातायात (cid:467)नयं(cid:287)ण, आपातकाल(cid:547)न (cid:292)बंधन, रेल(cid:292)णाल(cid:547) का आयोजन, गेज, पटर(cid:547), (cid:467)नयं(cid:287)ाण(cid:585), पारगमन, रो(cid:871)लंग (cid:232)टॉक, कष(cid:91)ण शि(cid:200)त तथा रेल माग(cid:574) का आधु(cid:467)नक(cid:551)करण, रखरखाव ; अनुब(cid:622)ध काय(cid:91) ; (cid:875)ड(cid:222)ब(cid:585) क(cid:551) (cid:229)यव(cid:232)था। बंदरगाह-अ(cid:871)भ(cid:874)व(cid:219)यास, नौप(cid:464)रवहन माग(cid:91), लंगर डालना, (cid:232)थान (cid:467)नधा(cid:91)रण, अपरदन और (cid:467)न(cid:162)ेपण स(cid:465)हत बलांचल(cid:547) प(cid:464)रवहन, गहराई मापन (cid:874)व(cid:876)ध ; शु(cid:231)क एवंज ल गोद(cid:547), (cid:874)व(cid:871)भ(cid:219)न अंग और (cid:292)चालन ; (cid:207)वार(cid:547)य आंकड़े और उसका (cid:874)व(cid:230)लेषण । (cid:874)वमानपतन ; (cid:874)व(cid:219)यास एवं अ(cid:871)भ(cid:874)व(cid:219)यास, हवाई प(cid:618)ट(cid:547) तथा टै(cid:200)सी पथ अ(cid:871)भक(cid:227)प एवं जल (cid:467)नकासी (cid:229)यव(cid:232)था ;

म(cid:214)डलन (cid:467)नयम ; (cid:506)ि(cid:231)ट सहायक उपकरण एवं हवाई यातायात (cid:467)नयं(cid:287)ण, हैल(cid:547)पैड, ह(cid:583)गर, सेवा उप(cid:232)कर।23 झारख(cid:214)ड गजट (असाधारण) गु(cid:509)वार, 22 जनवर(cid:547), 2026

यां(cid:466)(cid:287)क अ(cid:871)भयं(cid:287)ण

(cid:292)(cid:230)न प(cid:287) - I

(व(cid:232)तुपरक तथा पर(cid:224)परागत दोन(cid:585) (cid:292)(cid:230)न प(cid:287)(cid:585) के (cid:871)लए)

1. उ(cid:231)माग(cid:467)तक(cid:551), च(cid:272) और आई सी इंजन: मौ(cid:871)लक संक(cid:227)पना संवृ त और (cid:874)व(cid:876)धवृ त तं(cid:287), उ(cid:231)मा और काय(cid:91), शू(cid:219)य को(cid:465)ट, (cid:292)थम तथा (cid:622)(cid:874)वतीय (cid:467)नयम, अ(cid:292)वाह(cid:547) तथा (cid:292)वाह(cid:547) (cid:292)(cid:272)म(cid:585) मं अनु(cid:292)योग ए(cid:219)(cid:282)ॉपी, उपल(cid:222)धता, अनु(cid:272)मणीयता और उ(cid:231)माग(cid:467)तक संबंध, (cid:200)लो(cid:874)परॉन और वा(cid:232)त(cid:874)वक गैस समीकरण/आदश(cid:91) गैस(cid:585) और वा(cid:231)प(cid:585) के गुण, मानक वा(cid:231)प, गेस शि(cid:200)त तथा (cid:292)शीतन च(cid:272), (cid:622)(cid:874)वपद संपी(cid:875)ड(cid:287), सी आई और एस0 आई0 इंजन, पूव(cid:91) (cid:207)वलन, अ(cid:876)ध(cid:232)फोटन और डीजल अ(cid:876)ध(cid:232)फोटन, (cid:579)धन अंतः(cid:162)ेपण और काबु (cid:91)रेशन, अ(cid:876)धभरण। टब(cid:574) (cid:292)ोप और रॉके ट इंजन, इंजन शोतन, उ(cid:215)सज(cid:91)न एवं (cid:467)नयं(cid:287)ण, (cid:221)लू गैस (cid:874)व(cid:230)लेषण, कै लोर(cid:547) मान(cid:585) का मापन, पारंप(cid:464)रक तथा ना(cid:871)भक(cid:551)य (cid:579)धन, ना(cid:871)भक(cid:551)य शि(cid:200)त उ(cid:215)पादन के अवयव। 2. उ(cid:231)मा अ(cid:219)तरण तथा (cid:292)शीतन और वातानुकू लन: उ(cid:231)मा अ(cid:219)तरण क(cid:551) प(cid:622)ध(cid:467)तयाँ, एक(cid:874)वमी अप(cid:464)रव(cid:419)(cid:568) तथा प(cid:464)रव(cid:419)(cid:568) चालन, संयोिजत प(cid:464)रया तथा तु(cid:227)य (cid:292)(cid:467)तरोध, (cid:874)व(cid:232)ता(cid:464)रत पृ (cid:231)ठ(cid:585) से ताप (cid:874)वसरण, उ(cid:231)मा (cid:874)व(cid:467)नयमन, सवा(cid:589)ण उ(cid:231)मा अ(cid:219)तरण गुणांक, (cid:232)तर(cid:547)य तथा (cid:874)व(cid:162)ु(cid:222)ध (cid:292)वाह(cid:585) म(cid:581) तथा मु(cid:200)त और (cid:292)णो(cid:465)दत संवहन हेतु उ(cid:231)मा अंतरण के (cid:871)लए आनुभ(cid:874)वक सह संबंध, चपट(cid:547) (cid:220)लेट के ऊपर तापीय सीमांत परत, (cid:874)वसरणी तथा संवहनी (cid:289)(cid:229)यमान अंतरण के मूल त(cid:215)व, (cid:222)लैक तथा (cid:874)व(cid:873)करण क(cid:551) मूल संक(cid:227)पनाऐं, संवे(cid:231)ठन (cid:871)स(cid:622)धांत और अनुणन, नेटवक(cid:91) (cid:874)व(cid:230)लेषण। उ(cid:231)मा प(cid:224)प और (cid:292)शीतक च(cid:272) एवं (cid:292)णाल(cid:547)। संघ(cid:467)न(cid:287)ा वाि(cid:231)पत तथा (cid:292)सार युि(cid:200)तयाँ, आ(cid:289)ता(cid:91)(cid:871)मती, चाट(cid:91)

तथा वातानुकू लन म(cid:581) अनु(cid:292)योग, संवेध उ(cid:231)मन तथा शीतन, (cid:292)भावी तापमान, सुखद सूचकांक, भार प(cid:464)रक(cid:227)पन, सौर (cid:292)शीतन, (cid:467)नयं(cid:287)ण, वा(cid:465)हनी अ(cid:871)भक(cid:227)पन।

3. तरल यां(cid:466)(cid:287)क(cid:551): तरल(cid:585) के गुणधम(cid:91) और उनका वग(cid:568)करण, दाबांतर-मापन(cid:871)म(cid:467)त, (cid:467)नमि(cid:207)जत पृ (cid:231)ठ(cid:585) पर बल, दाब का के (cid:219)(cid:289), उ(cid:215)(cid:220)लावकता, (cid:220)ला(cid:874)वत (cid:874)प(cid:214)ड(cid:585) के (cid:232)था(cid:467)य(cid:215)व के घटक, शु(cid:622)धग(cid:467)तक(cid:551) और ग(cid:467)तक(cid:551), आघूण(cid:568) तथा असंपी(cid:620)य अ(cid:230)यान (cid:292)वाह, वेग (cid:874)वभव, (cid:467)नमि(cid:207)ज (cid:874)प(cid:214)ड(cid:585) पर दाब (cid:162)े(cid:287) तथा बल, बरनूल(cid:547) समीकरण, पाइप(cid:585) म(cid:581) से पूण(cid:91) (cid:874)वक(cid:871)सत (cid:292)वाह, दाब पात गणनाऐं, (cid:292)वाह दर तथा दाब मापन, सीमांत परत (cid:871)स(cid:622)धांत के अवयव, समाकल उपागमन, (cid:232)तर(cid:547)य तथा (cid:874)व(cid:162)ु(cid:222)ध (cid:292)वाह, पृ थ(cid:200)करण, (cid:874)वयर तथा खांच(cid:585) से (cid:292)वाह, (cid:874)व(cid:622)युत वा(cid:465)हका (cid:292)वाह, जलो(cid:205)छाल। (cid:874)वमार(cid:465)हत सं(cid:201)याऐं, (cid:874)वभागीय (cid:874)व(cid:230)लेषण, सम(cid:510)पता तथा (cid:467)नदश(cid:91)न, एक (cid:874)वभागीय सम ए(cid:219)(cid:282)ॉपी (cid:292)वाह, अ(cid:871)भलंब (cid:292)धात तरंग, अ(cid:871)भसार(cid:547) अपसार(cid:547) वा(cid:465)ह(cid:467)नय(cid:585) से (cid:292)वाह, (cid:467)नय(cid:91)क (cid:292)घात तरंग, रेले तथा फै नो रेखाऐं।

4. तरल मशीनर(cid:547) तथा भाप ज(cid:467)न(cid:287)ा: (cid:467)न(cid:231)पादन, (cid:289)वचा(cid:871)लत प(cid:224)प का (cid:292)चालन तथा (cid:467)नयं(cid:287)ण और आवेग एवं (cid:292)(cid:467)त(cid:873)(cid:272)या टरबाइन, (cid:874)व(cid:871)श(cid:231)ट चाल, वग(cid:568)करण। ऊजा(cid:91) अ(cid:219)तरण, यु(cid:202)मन, शि(cid:200)त संचरण, भाप ज(cid:467)न(cid:287)ा, अि(cid:202)न न(cid:871)लका तथ जल न(cid:871)लका बॉयलर। तु ंड(cid:585) तथा (cid:874)वसरक(cid:585) म(cid:581) से भाप का (cid:292)वाह, आ(cid:289)(cid:91)ता तथा संघनन। भाप तथा गैस टरबाइन(cid:585) के (cid:874)व(cid:871)भ(cid:219)न (cid:292)कार वेग आरेख। आं(cid:871)शक (cid:292)वेश। (cid:292)(cid:215)यागामी, अपके (cid:219)(cid:289)(cid:547)त तथा अ(cid:162)ीय (cid:292)वाह, संपीड़क, बहु पर संपीड़न, मैक सं(cid:201)या क(cid:551) भू(cid:871)मका, पुनः ताप, पुनज(cid:91)नन, द(cid:162)ता, अ(cid:876)ध(cid:467)नयं(cid:287)ण।24 झारख(cid:214)ड गजट (असाधारण) गु(cid:509)वार, 22 जनवर(cid:547), 2026

यां(cid:466)(cid:287)क अ(cid:871)भयं(cid:287)ण

(cid:292)(cid:230)न प(cid:287) - 2

(व(cid:232)तुपरक तथा पर(cid:224)परागत दोन(cid:585) (cid:292)(cid:230)न प(cid:287)(cid:585) के (cid:871)लए)

5. मशीन(cid:585) का (cid:871)स(cid:622)धांत: समतल(cid:547)य यां(cid:466)(cid:287)क(cid:215)व का शु(cid:622)धग(cid:467)तक(cid:551) और ग(cid:467)तक(cid:551) (cid:874)व(cid:230)लषण, कै (cid:224)स, (cid:876)गयस(cid:91) तथा (cid:876)गयर मालाऐं, ग(cid:467)तपालक च(cid:272) अ(cid:876)ध(cid:467)नयं(cid:287)ाण। (cid:506)ढ़ पूण(cid:91)क(cid:585) का संतुलन तथा (cid:162)े(cid:287) संतुलन। एकल तथा बहु (cid:871)स(cid:871)लंडर इंजन(cid:585) का संतुलन। यां(cid:466)(cid:287)क तं(cid:287)(cid:585) का रेखीय कं पन (cid:874)व(cid:230)लेषण। शा(cid:221)ट(cid:585) क(cid:551) (cid:272)ां(cid:467)तक ग(cid:467)त और (cid:272)ां(cid:467)तक घूण(cid:568) ग(cid:467)त, (cid:232)वतः (cid:467)नयं(cid:287)ण।

6. मशीन का अ(cid:871)भक(cid:227)पन: जोड़(cid:585) का अ(cid:871)भक(cid:227)पन: कॉटस(cid:91), कु ं िजयाँ, (cid:232)टलाइन(cid:581), वेि(cid:227)डत जोड़ चूड़ीदार बंधक, (cid:229)यि(cid:200)तरण अ(cid:219)वायोजन (cid:622)वारा (cid:467)न(cid:871)म(cid:91)त सं(cid:876)ध। घष(cid:91)ण चालन का अ(cid:871)भक(cid:227)पन: यु(cid:202)म तथा (cid:274)ाम ((cid:200)लच) प(cid:618)टा चालन तथा (cid:302)ृ ंखला चालन। पावर (cid:232)(cid:272)ू शि(cid:200)त संचरण तं(cid:287) का अ(cid:871)भक(cid:227)पन: (cid:876)गयर तथा (cid:876)गयर चालन, शै(cid:221)ट तथा धुर(cid:547)। तार-र(cid:207)जुवेय (cid:464)रंग का अ(cid:871)भक(cid:227)प: (cid:289)वग(cid:467)त वेय(cid:464)रंग तथा रोिजंग ए(cid:871)लम(cid:581)ट बेय(cid:464)रंग।

7. (cid:289)(cid:229)य(cid:585) का साम(cid:216)य(cid:91): दो (cid:874)वमाओं म(cid:581) (cid:292)(cid:467)तबल और (cid:874)वकृ (cid:467)त, मु(cid:201)य (cid:292)(cid:467)तबल और (cid:874)व(cid:272)(cid:467)त, मोहर (cid:467)नमा(cid:91)ण, रेखीय (cid:292)(cid:215)या(cid:232)थ पदाथ(cid:91), समदै(cid:871)शकता और (cid:874)वषम-दै(cid:871)शकता, (cid:292)(cid:467)तबल-(cid:874)वकृ (cid:467)त संबंध एक अ(cid:162)ीय मारण, तापीय (cid:292)(cid:467)तबल। धरनःबंकन आघूण(cid:91) और अप(cid:510)पण बल आरेख, बंकन (cid:292)(cid:467)तबल और धरन (cid:874)वशेष अप(cid:510)पण (cid:292)(cid:467)तबल (cid:874)वतरण। शै(cid:221)ट(cid:585) क(cid:551) ऐंठन, कु ं ड(cid:871)लनी ि(cid:232)(cid:292)ंग, संयु(cid:200)त (cid:292)(cid:467)तबल, मोट(cid:547) व पतल(cid:547) द(cid:547)वार(cid:585) वाले दाब पा(cid:287), संपीडांग और (cid:232)त(cid:224)भ, (cid:874)वकृ (cid:467)त ऊजा(cid:91) संक(cid:227)पना, (cid:874)वफलता (cid:871)स(cid:622)धांत।

8. अ(cid:871)भयं(cid:287)ण पदाथ(cid:91): ठोस पदाथ(cid:574) क(cid:551) संरचना क(cid:551) मूल संक(cid:227)पनाऐं, (cid:873)क(cid:232)टल(cid:547)य पदाथ(cid:91), (cid:873)(cid:272)(cid:232)टल(cid:547)य पदाथ(cid:91) म(cid:581) दोष, (cid:871)म(cid:302)धातु और (cid:622)(cid:874)वअंक(cid:551) कला आरेख, सामा(cid:219)य अ(cid:871)भयं(cid:287)ण पदाथ(cid:574) क(cid:551) संरचना और गुणधम(cid:91), इ(cid:232)पात का उ(cid:231)मा उपचार, (cid:220)लाि(cid:232)टक, मृ (cid:419)का और संयोिजत पदाथ(cid:91) (cid:874)व(cid:871)भ(cid:219)न पदाथ(cid:574) के सामा(cid:219)य अनु(cid:292)योग।

9. उ(cid:215)पादन अ(cid:871)भयं(cid:287)ण: धातु (cid:292)(cid:510)पण: फोज(cid:91)न कष(cid:91)ण और ब(cid:465)हब(cid:566)धन के मूल (cid:871)स(cid:622)धांत: उ(cid:205)च ऊजा(cid:91) दर (cid:292)(cid:510)पण, घूण(cid:91) धातु (cid:874)व(cid:163)ान। धातु ढ़लाई: ढ(cid:220)पा ढ़लाई, (cid:467)नवेश ढ़लाई, कोश गढ़ाई, उभके (cid:219)(cid:289)(cid:547) ढ़लाई, गे(cid:465)टंग एवं आरोह(cid:547) अ(cid:871)भक(cid:227)प, गलन भ(cid:619)(cid:465)ठायाँ। सं(cid:874)वचरण (cid:292)(cid:272)म: गैस के (cid:871)स(cid:622)धांत, आक(cid:91) , प(cid:464)रर(cid:879)(cid:162)क आक(cid:91) वेि(cid:227)डंग का (cid:871)स(cid:622)धांत, अ(cid:876)(cid:274)म वे(cid:227)डन (cid:292)(cid:272)म, वे(cid:227)डनीयता। क(cid:419)(cid:91)न: खारादान, प(cid:581)च उ(cid:215)पादन क(cid:551) (cid:874)व(cid:876)धयाँ बरमाई, बेघन (cid:871)म(cid:871)लंग, (cid:876)गयर (cid:874)व(cid:467)नमा(cid:91)ण, सपाट सतह(cid:585) का उ(cid:215)पादन, पेषण और प(cid:464)र(cid:231)कृ (cid:467)त (cid:292)(cid:272)म, क(cid:224)(cid:220)यूटर (cid:467)नयं(cid:466)(cid:287)त (cid:874)व(cid:467)नमा(cid:91)ण प(cid:622)ध(cid:467)त सी0एन0सी0, डी0एन0सी0, एफ0एम0एस0 (cid:232)वचालन और रोबो(cid:465)ट(cid:200)स। क(cid:419)(cid:91)न औजार पदाथ(cid:91), औजार (cid:207)या(cid:871)मती, औजार (cid:467)नघष(cid:91)ण (cid:873)(cid:272)या (cid:874)व(cid:876)ध, औजार आयु और मशीन सुकरता, कत(cid:91)न बल(cid:585) का मापन, मशीनन का आ(cid:876)थ(cid:91)क (cid:874)ववेचन। अपरांतग मशीन (cid:292)(cid:272)म, िज(cid:202)स और अ(cid:219)तायु(cid:873)(cid:272)या अ(cid:219)वायोजन और स(cid:465)ह(cid:231)णुता पृ (cid:231)ठ गठन का मापन, तुल(cid:467)न(cid:287)ा, मशीनर(cid:547) औजारां का संरेखण पर(cid:547)(cid:162)ण और पुनन(cid:91)वीचन।

10. औ(cid:622)यो(cid:876)गक अ(cid:871)भयं(cid:287)ण:

उ(cid:215)पादन योजना और (cid:467)नयं(cid:287)ण: पूवा(cid:91)नुमान-ग(cid:467)तमान म(cid:218)यम, चरघातांक(cid:551) मसृ णीकरण, सं(cid:873)(cid:272)या अनुसूचना, सम(cid:219)वायोजन रोखा संतुलन, उ(cid:215)पाद (cid:874)वकास, संतुलन (cid:232)तर (cid:874)व(cid:230)लेषण, ध(cid:464)रता योजना पट(cid:91) और सी0पी0एम0 (cid:467)नयं(cid:287)ण सं(cid:873)(cid:272)या - मालसूची (cid:467)नय(cid:287)ंण ए0बी0सी0 (cid:874)व(cid:230)लेषण, ई0ओ0(cid:200)यू0 (cid:467)नदश(cid:91), पदाथ(cid:91) आव(cid:230)यकता योजना, कृ (cid:215)यक, मानक,25 झारख(cid:214)ड गजट (असाधारण) गु(cid:509)वार, 22 जनवर(cid:547), 2026 काय(cid:91)मापन, गुणव(cid:419)ा (cid:292)बंधन-गुणव(cid:419)ा (cid:874)व(cid:230)लेषण एवं (cid:467)नयं(cid:287)ण। सं(cid:873)(cid:272)या अनुसंधान: रेखीय (cid:292)ो(cid:274)ा(cid:871)मंग-(cid:274)ाफ(cid:551)य और (cid:871)स(cid:224)(cid:220)लै(cid:200)स (cid:874)व(cid:876)धयाँ, प(cid:464)रवहन और समुनेदशन (cid:467)नदश(cid:91), एकक एवं पंि(cid:200)त (cid:467)नदश(cid:91) मू(cid:227)य।

मू(cid:227)य अ(cid:871)भयं(cid:287)ण: लागत/मू(cid:227)य के (cid:871)लए मू(cid:227)य (cid:874)व(cid:230)लेषण

11. अ(cid:871)भकलन के घटक: क(cid:224)(cid:220)यूटर संगठन, (cid:292)वाह सं(cid:876)च(cid:287)ण, सामा(cid:219)य क(cid:224)(cid:220)यूटर भाषाओं - फोर(cid:282)ान, डी0बेस III, लोटस 1-2-3,C के अ(cid:871)भल(cid:162)ण और (cid:292)ारि(cid:224)भक (cid:272)मादेशन।

(cid:874)व(cid:622)युत अ(cid:871)भयं(cid:287)ण

पा(cid:619)य(cid:272)म

प(cid:287)-1

1. (cid:874)व(cid:622)युत चु(cid:224)बक(cid:551)य (cid:871)स(cid:622)धांत एवं चु(cid:224)बक(cid:551)य (cid:162)े(cid:287)

गॉस का (cid:467)नयम एवं ए(cid:224)पीयर का (cid:467)नयम। परावै(cid:622)युत, चालक एवं चु(cid:224)बक(cid:551)य पदाथ(cid:607) म(cid:581) (cid:162)े(cid:287)। मै(cid:200)सवेल समीकरण। समय के साथ प(cid:464)रव(cid:419)(cid:91)नशील (cid:162)े(cid:287)। परावै(cid:622)युत एवं चालक मा(cid:218)यम(cid:585) म(cid:581) समतल- तरंग(cid:585) क(cid:551) गमन, संचरण लाइन(cid:581)।

2. (cid:874)व(cid:622)युत साम(cid:274)ी

ब(cid:583)ड (cid:871)स(cid:622)धांत, चालक, अ(cid:622)(cid:91)धचालक एवं कु चालक। अ(cid:467)तचालकता। (cid:874)व(cid:622)युत एवं इल(cid:200)(cid:282)ॉ(cid:467)नक उपकरण(cid:585) के (cid:871)लए कु चालक। चु(cid:224)बक(cid:551)य साम(cid:274)ी। फे रो एवं फे र(cid:547) चु(cid:224)बक(cid:215)व। (cid:871)सरा(cid:871)मक का गुण एवं उपयोग। हॉल का (cid:292)भाव एवं इसका अनु(cid:292)योग। (cid:874)वशेष अध(cid:91)चालक।

3. (cid:874)व(cid:622)युत प(cid:464)रपथ

प(cid:464)रपथ अवयव। (cid:873)करचॉफ का (cid:467)नयम, जाल एवं नोड (cid:874)व(cid:230)लेषण। नेटवक(cid:91) प(cid:464)रमेय एवं अनु(cid:292)योग। (cid:292)ाकृ (cid:467)तक अनु(cid:873)(cid:272)या एवं कृ (cid:466)(cid:287)म अनु(cid:873)(cid:272)या। (cid:232)वै(cid:467)छक (cid:467)न(cid:874)वि(cid:231)ट के (cid:871)लए (cid:162)(cid:872)णक अनु(cid:873)(cid:272)या एवं अ(cid:874)वचल अव(cid:232)था अनु(cid:873)(cid:272)या। पोल एवं जीरो के संदभ(cid:91) म(cid:581) नेटवक(cid:91) का गुण। (cid:282)ांसफर काय(cid:91)। अनुवाद(cid:547) प(cid:464)रपथ। (cid:466)(cid:287)कला प(cid:464)रपथ। दो पोट(cid:91) नेटवक(cid:91) । दो नेटवक(cid:91) अवयव(cid:585) का सं(cid:230)लेषण।

4. मापन एवं यं(cid:287)

इकाई और मानक। (cid:287)ु(cid:465)ट (cid:874)व(cid:230)लेषण, धारा, (cid:874)वभवता, शि(cid:200)त, शि(cid:200)त-गुणक एवं ऊजा(cid:91) का मापन। संके तन यं(cid:287)। (cid:292)(cid:467)तरोध (cid:292)ेरक(cid:215)व, धा(cid:464)रता एवं आवृ (cid:467)त का मापन। सेतु यं(cid:287)। इले(cid:200)(cid:282)ॉ(cid:467)नक मापन यं(cid:287)। (cid:875)डजीटल (cid:874)वभव मापी एवं आवृ (cid:874)(cid:419) ग(cid:872)ण(cid:287)। (cid:282)ांस(cid:620)यूसर और गैर (cid:874)व(cid:622)युतीय मा(cid:287)ाओं यथा ताप, दाब, (cid:874)व(cid:232)थापन (cid:292)वाह दर (cid:215)वरण, (cid:203)व(cid:467)न (cid:232)तर आ(cid:465)द मापन के (cid:871)लए उनका अनु(cid:292)योग। डेटा अ(cid:871)भ(cid:274)हण (cid:292)णाल(cid:547) ए/डी और डी/ए प(cid:464)रव(cid:419)(cid:91)क।

5. (cid:467)नयं(cid:287)ण (cid:292)णा(cid:871)लयाँ

भै(cid:467)तक (cid:292)णाल(cid:547) का ग(cid:872)णतीय (cid:292)(cid:467)त(cid:510)प। खंड आरेख एवं संके त (cid:292)वाह रेखा(cid:876)च(cid:287) और उसका (cid:219)यूनन। रे(cid:872)खक ग(cid:467)तक(cid:551)य (cid:292)णाल(cid:547) का काल (cid:292)(cid:162)े(cid:287) एवं आवृ (cid:467)त (cid:292)(cid:162)े(cid:287) (cid:874)व(cid:230)लेषण। (cid:874)व(cid:871)भ(cid:219)न (cid:292)कार के (cid:467)न(cid:874)वि(cid:231)टय(cid:585) के (cid:871)लए (cid:287)ु(cid:465)टयाँ और फ(cid:551)डबैक (cid:292)णाल(cid:547) के (cid:871)लए ि(cid:232)थरता मानदंड। राउथ हर(cid:874)व(cid:618)ज (cid:229)यूह, नाइि(cid:200)व(cid:232)ट (cid:220)लॉट, बोड (cid:220)लॉट का उपयोग कर ि(cid:232)थरता (cid:874)व(cid:230)लेषण। मूल (cid:466)बंदु पथ एवं (cid:467)नकोलस सारणी और गेन एवं फे ज वृ (cid:622)(cid:876)ध का आकलन। (cid:292)(cid:467)तकारक (cid:467)न(cid:510)पण क(cid:551) मूल संक(cid:227)पना अव(cid:232)था (cid:874)वचरणीय आ(cid:229)यूह (cid:467)न(cid:510)पण, स(cid:583)◌ेप(cid:227)ड डेटा (cid:292)णाल(cid:547) और (cid:287)ु(cid:465)ट चैनल म(cid:581) स(cid:583)पल के साथ इस (cid:292)णाल(cid:547) का (cid:292)दश(cid:91)न। स(cid:583)प(cid:227)ड डाटा (cid:292)णाल(cid:547) का (cid:232)थाइ(cid:215)व। आरेखीय (cid:467)नयं(cid:287)ण (cid:874)व(cid:230)लेषण का अवयव। (cid:467)नयं(cid:287)ण (cid:292)णाल(cid:547) अवयव (cid:874)व(cid:622)युत यां(cid:466)(cid:287)क, जल(cid:547)य, वायवीय अवयव।

प(cid:287)-2

1. (cid:874)व(cid:622)युत मशीन(cid:581) एवं शि(cid:200)त प(cid:464)रणा(cid:871)म(cid:287)

चु(cid:224)बक(cid:551)य प(cid:464)रपथ - शि(cid:200)त प(cid:464)रणा(cid:871)म(cid:287) का (cid:874)व(cid:230)लेषण एवं (cid:467)न(cid:510)पण बनावट एवं पर(cid:547)(cid:162)ण। समतु(cid:227)य प(cid:464)रपथ। हा(cid:467)नयाँ एव द(cid:162)ता। (cid:874)व(cid:467)नयमन (cid:232)व-प(cid:464)रणा(cid:871)म(cid:287), (cid:466)(cid:287)कला प(cid:464)रणा(cid:871)म(cid:287), समानांतर प(cid:464)रचालन। घूण(cid:91)न मशीन(cid:585) क(cid:551) मौ(cid:871)लक संक(cid:227)पना। (cid:874)व(cid:622)युत चु ंबक(cid:551)य बल, बलघूण(cid:91)न, मौ(cid:871)लक मशीन(cid:585) का (cid:292)कार बनावट एवं प(cid:464)रचालन, (cid:464)रसाव हा(cid:467)नयाँ एवं द(cid:162)ता। (cid:465)द(cid:231)ट धारा मशीन, बनावट। उ(cid:419)ेजक (cid:874)व(cid:876)धयाँ। प(cid:464)रपथ (cid:292)(cid:467)त(cid:510)प आम(cid:566)चर (cid:292)(cid:467)त(cid:873)(cid:272)या एवं (cid:622)(cid:873)क प(cid:464)रव(cid:419)(cid:91)न। अ(cid:871)भल(cid:162)ण एवं (cid:467)न(cid:231)पादन (cid:874)व(cid:230)लेषण। ज(cid:467)न(cid:287) एवं मोटर। (cid:292)ार(cid:224)भन एवं ग(cid:467)त (cid:467)नयं(cid:287)ण पर(cid:547)(cid:162)ण हा(cid:467)नयाँ और द(cid:162)ता तु(cid:227)यका(cid:871)लक मशीन(cid:581)। बनावट। प(cid:464)रपथ (cid:292)(cid:467)त(cid:510)प। प(cid:464)रचालन अ(cid:871)भल(cid:162)ण एवं (cid:467)न(cid:231)पादन (cid:874)व(cid:230)लेषण। तु(cid:227)यका(cid:871)लक (cid:292)(cid:467)तघात द(cid:162)ता। वो(cid:227)टता (cid:874)व(cid:467)नयमन। सै(cid:871)लयट, पोल मशीन। समानांतर प(cid:464)रचालन हं(cid:465)टंग। लघु प(cid:464)रपथ (cid:282)ांिजयंट। (cid:292)ेरण मशीन(cid:581) बनावट। संचालन का (cid:871)स(cid:622)धांत। घूण(cid:91)न (cid:162)े(cid:287) अ(cid:871)भल(cid:162)ण एवं (cid:467)न(cid:231)पादन (cid:874)व(cid:230)लेषण। प(cid:464)रपथ (cid:292)(cid:467)त(cid:510)प का (cid:467)नधा(cid:91)रण। वृ (cid:419) आरेख (cid:292)ार(cid:224)भन एवं ग(cid:467)त (cid:467)नयं(cid:287)ण, (cid:871)भ(cid:219)ना(cid:215)मक (cid:873)कलोवाट मोटर। एकल कला तु(cid:227)यका(cid:871)लक एवं (cid:292)ेरण मोटर।

2. शि(cid:200)त (cid:292)णाल(cid:547)

शि(cid:200)त संयं(cid:287) का (cid:292)कार। जल, ताप एवं परमाणु संयं(cid:287)। पि(cid:224)पत भंडारण संयं(cid:287)। आ(cid:876)थ(cid:91)क एवं प(cid:464)रचालन के कारक। शि(cid:200)त पारेषन लाइन(cid:581)। (cid:292)(cid:467)त(cid:510)पण एवं (cid:467)न(cid:231)पादान अ(cid:871)भल(cid:162)ण। वो(cid:227)टता (cid:467)नयं(cid:287)ण। शि(cid:200)त (cid:292)वाह अ(cid:218)ययन। शि(cid:200)त (cid:292)णाल(cid:547) का अनुकू लतम प(cid:464)रचालन। भार-आवृ (cid:467)त (cid:467)नयं(cid:287)ण। सम(cid:871)मत लघु प(cid:464)रपथ (cid:874)व(cid:230)लेषण। जेड बस सु(cid:466)(cid:287)करण। सम(cid:871)मत अवयव। (cid:292)(cid:467)त इकाई (cid:467)न(cid:510)पण। दोष (cid:874)व(cid:230)लेषण। शि(cid:200)त (cid:292)णाल(cid:547) का (cid:162)(cid:872)णक एवं (cid:232)थायी अव(cid:232)था (cid:232)था(cid:467)य(cid:215)व। समान (cid:162)े(cid:287)फल मानदंड। शि(cid:200)त (cid:292)णाल(cid:547) (cid:282)ांिजयं◌ेट। शि(cid:200)त (cid:292)णाल(cid:547) सुर(cid:162)ा, प(cid:464)रपथ (cid:874)वयोजक। (cid:464)रले एचवीडीसी पारेषण।

3. एनालॉग और (cid:875)डिजटल इले(cid:200)(cid:282)ॉ(cid:467)नक(cid:551) एवं प(cid:464)रपथ

अध(cid:91)चालक यं(cid:287) भौ(cid:467)तक(cid:551), पी एन जं(cid:200)शन एवं (cid:282)ांिज(cid:232)टर, प(cid:464)रपथ (cid:292)(cid:467)त(cid:510)प एवं पैरामीटर। फे ट (FET) जेनर, टनल, सोटक(cid:551), फोटो डायोड एवं उनके अनु(cid:292)योग। (cid:465)द(cid:231)टकार(cid:547) प(cid:464)रपथ, वो(cid:227)टेज (cid:874)व(cid:467)नयामक और गुणक डायोड और (cid:282)ांिज(cid:232)टर का ि(cid:232)व(cid:876)चंग आचरण। लघु संके त प(cid:464)रवध(cid:91)क बाय(cid:871)संग प(cid:464)रपथ, आवृ (cid:874)(cid:419) अनु(cid:873)(cid:272)या एवं सुधार, बहू चरणी (cid:292)वध(cid:91)क एवं फ(cid:551)डबैक (cid:292)वध(cid:91)न, (cid:465)द(cid:231)ट, धारा (cid:292)वध(cid:91)क, यु(cid:202)मन (cid:874)व(cid:876)ध, पुश-पुल (cid:292)वध(cid:91)क, सं(cid:873)(cid:272)या(cid:215)मक (cid:292)वध(cid:91)क, तरंग गठन प(cid:464)रपथ, बहु कं (cid:874)प(cid:287) एवं ि(cid:221)लप (cid:221)लॉप और उनके अनु(cid:292)योग। अंक(cid:551)य तक(cid:91) (cid:622)वार (cid:302)ेणी- साव(cid:91)भौ(cid:871)मक (cid:622)वार अंकग(cid:872)णतीय एवं ता(cid:873)क(cid:91) क सं(cid:873)(cid:272)याओं के (cid:871)लए संयोिजत प(cid:464)रपथ। (cid:272)मब(cid:622)ध ता(cid:873)क(cid:91) क प(cid:464)रपथ, ग(cid:872)ण(cid:287) पंजीयक आर ए एम (रैम) एवं आर ओ एम (रो(cid:224)स)।27 झारख(cid:214)ड गजट (असाधारण) गु(cid:509)वार, 22 जनवर(cid:547), 2026

4. माइ(cid:272)ो(cid:292)ोसेसर

माइ(cid:272)ो(cid:292)ोसेसर वा(cid:232)तुकला अनुदेश सेट एवं सरल अस(cid:581)बल(cid:547) भाषा (cid:292)ो(cid:274)ामन (cid:232)मृ (cid:467)त और आई/ओ का अंतरापृ (cid:231)ठन। शि(cid:200)त (cid:292)णाल(cid:547) म(cid:581) माइ(cid:272)ो (cid:292)ोसेसर का अनु(cid:292)योग।

5. संचार (cid:292)णाल(cid:547)

मॉडु लन के (cid:292)कार, आयाम मॉडु लन (ए एम), आवृ (cid:874)(cid:419) मॉडु लन (एफ एम) एवं कला मॉडु लन (पी एम)। (cid:874)वमॉडु लन। (cid:232)व एवं ब(cid:583)ड चौड़ाई। अंक(cid:551)य संचार (cid:292)णाल(cid:547)। (cid:232)पंद संके त मॉडु लन एवं (cid:874)वमॉडु लन। (cid:218)व(cid:467)न एवं (cid:506)ि(cid:231)ट (cid:292)सारण के अवयव। संवाहक संचार। आवृ (cid:874)(cid:419) (cid:874)वभाजक एवं समय (cid:874)वभाजक बहु संवध(cid:91)न, शि(cid:200)त अ(cid:871)भयं(cid:287)ण म(cid:581) दूरमापी (cid:292)णाल(cid:547)।

6. शि(cid:200)त इले(cid:200)(cid:282)ॉ(cid:467)नक(cid:551)

शि(cid:200)त अध(cid:91)चालक युि(cid:200)तयाँ, थाय(cid:464)र(cid:232)टर, शि(cid:200)त (cid:282)ांिज(cid:232)टर, जी ट(cid:547) ओ एवं एम ओ एस एफ ई ट(cid:547) अ(cid:871)भल(cid:162)ण एवं संचालन एसी से डीसी प(cid:464)रवत(cid:91)क। एकल कला एवं (cid:466)(cid:287)कला ए सी से डी सी प(cid:464)रवत(cid:91)क। ए सी (cid:874)व(cid:467)नयामक, थाय(cid:464)र(cid:232)टर (cid:467)नयं(cid:466)(cid:287)त (cid:292)(cid:467)तघातक, (cid:232)वीचड संधा(cid:464)र(cid:287) नेटवक(cid:91) । इनवट(cid:91)र एकल कला एवं (cid:466)(cid:287)कला, (cid:232)पंद चौड़ाई मॉडु लन, एक(cid:510)प नमूनाकरण के साथ (cid:207)यावध(cid:91)क मॉडु लन। ि(cid:232)वचड मोड शि(cid:200)त आपू(cid:467)त(cid:91)।28 झारख(cid:214)ड गजट (असाधारण) गु(cid:509)वार, 22 जनवर(cid:547), 2026

अनुसूची - IV

((cid:467)नयम 7 (iv) देख(cid:581))

झारख(cid:214)ड अ(cid:871)भयं(cid:287)ण सेवा म(cid:581) (cid:292)ो(cid:219)न(cid:467)त पर (cid:874)वचार करने हेतु (cid:874)वभागीय

(cid:292)ो(cid:219)न(cid:467)त स(cid:871)म(cid:467)त का गठन

सरकार के (cid:292)धान स(cid:876)चव

पथ (cid:467)नमा(cid:91)ण (cid:874)वभाग।

--------

अधी(cid:162)कअधी(cid:162)क,, झारख(cid:214)डझारख(cid:214)ड राजक(cid:551)य मु(cid:289)णालयराजक(cid:551)य मु(cid:289)णालय,, राँची (cid:622)वारा (cid:292)का(cid:871)शत एवं मु(cid:465)(cid:289)तराँची (cid:622)वारा (cid:292)का(cid:871)शत एवं मु(cid:465)(cid:289)त,, झारख(cid:214)ड गजट झारख(cid:214)ड गजट ((असाधारणअसाधारण) ) 1177 –– 5500