भाग चार-क, असाधारण क्रमांक ६६, गृह विभाग यांची अधिसूचना क्रमांक बीएनएनएस०३२५/प्र.क्र.३४/विशेष-०९, दिनांक १ डिसेंबर २०२५.

RNI No. MAHBIL /2009/35527

महाराष्ट्रट शासन राजपत्र

असाधाराण भाग चारा-क

वर्ष ११, अंक ४५(३)] सोमवारा, डिसंबरा १, २०२५/अग्रहायण १०, शाके १९४७ [पृष्ठे ३, डिकंमत : रुपये ९.००

असाधाराण क्रमांक ६६

प्राडिधाकृत प्राकाशान

महाराष्ट्र शासनाव्यडितरिराक्त इतरा वैधाडिनक प्राडिधाकाऱ्यांनी तयारा केलेले

(भाग एक, एक-अ व एक-ले यांमध्ये प्राडिसद्ध केलेले वैधाडिनक डिनयम व आदेशा यांव्यडितरिराक्त इतरा)

वैधाडिनक डिनयम व आदेशा; यात भारात सराकारा, उच्चा न्यायालेय, पोलेीस आयुक्त, आयुक्त (राज्य उत्पादेन शाुल्क),

डिजल्हादेंाडिधाकाराी व डिनवणूक आयोग, डिनवणूक न्यायाडिधाकराण, डिनवणूक डिनणषय अडिधाकाराी व डिनवणूक आयोगाखालेीले

इतरा प्राडिधाकाराी यांनी तयारा केलेले वैधाडिनक डिनयम व आदेशा यांचा समावेशा हाोतो.

गृहा डिवभाग

मंत्रालय, मंादामं कामंा मंागग, हुतात्मंा राजगुरू चाौक, ंबई ४०० ०३२, दिदानांांक २८ नांोव्हुंबर,२०२५.

मंु

अडिधासूचाना

भारातीय नागरिराक सुराक्षा संडिहाता महाराष्ट्र राज्य इ-साक्षा व्यवस्थापन डिनयम, २०२५.

क्रमंांक बीएनांएसएस/०३२५/प्र.क्र.३४/ दिशेष-०९.– भारताीय नांागरिरक सुरक्षा संदिहुता, २०२३ (२०२३ चा ४६) याच्या कलमं ५३० द्वारे प्रदानां केलेल्या अदिकारांचा आदि त्याबाबताीता त्यास समंर्थग कराऱ्या इतार सग अदिकारांचा ापर करूनां, मंहुाराष्ट्र शेासनां, याद्वारे, पुढील दिनांयमं करीता आहुे :–

१. संडिक्षाप्त नाव व प्रारांभा.-

(१) या दिनांयमंांस, भारताीय नांागरिरक सुरक्षा संदिहुता मंहुाराष्ट्र राज्य इ-साक्षा व्यस्र्थापनां दिनांयमं, २०२५ असे म्हुाे.

(२) ताे, शेासकीय राजपत्राता प्रदिसद्ध केल्याच्या दिदानांांकापासूनां अंमंलाता येताील.

(१)

भाग चार-क-६६–१२ महाराष्ट्रट शासन राजपत्र असाधाराण भाग चारा-क, डिसंबरा १, २०२५/अग्रहायण १०, शाके १९४७

२. व्याख्या.-

(१) या दिनांयमंांमंध्ये, संदाभागनांुसार दाुसरा अर्थग आश्यक नांसेल तार,-

(क) "सीसीटीएनांएस" याचा अर्थग, मंादिहुताी (डेटीा) संकलनां सूचानांांच्या अंमंलबजाी करण्यासाठी पोदिलसांद्वारे ापरले जारे गुन्हुे गुन्हुेगार यांचा मंाग काढीारे जाळे (ट्रॅदिकंग नांेटीकक) प्राली, हुे प्राली अनांुदाेशेनां (दिसस्टीमं सॉफ्टीेअर), असा आहुे;

(ख) "सीआयएस" याचा अर्थग, मंादिहुताी (डेटीा) संकलनां सूचानांांच्या अंमंलबजाी करण्यासाठी दिजल्हुा न्याय यंत्राेद्वारे उच्चा न्यायालयांद्वारे ापरली जारी, प्रकर मंादिहुताी प्राली (केस इन्फॉमंेशेनां दिसस्टीमं) हुे, प्राली अनांुदाेशेनां (दिसस्टीमं सॉफ्टीेअर), असा आहुे;

(ग) "इ-स्ाक्षारी" याचा अर्थग, मंादिहुताी तांत्राज्ञानां अदिदिनांयमं, २००० (२००० चा २१) याच्या दाुसऱ्या अनांुसूचाीमंध्ये दिनांदिदागष्टी केलेल्या इलेक्ट्रॉदिनांक तांत्राच्या साहुाय्यानांे अदिभादात्यानांे दिकंा न्यायालयानांे केलेले कोत्याहुी इलेक्ट्रॉदिनांक अदिभालेखाचाे अदिप्रमंानां, असा आहुे आदि त्याता, दिडेदिजटील स्ाक्षारीचा समंादिष्टी हुोताो. तासेचा, जेव्हुा इलेक्ट्रॉदिनांक स्रूपाता तायार केलेली प्रदिक्रया दिकंा अहुाल, इलेक्ट्रॉदिनांक स्ाक्षारीद्वारे अदिप्रमंादिता केला जाताो ताेव्हुा, इलेक्ट्रॉदिनांक स्ाक्षारी उमंटीाऱ्या व्यक्ताीच्या स्ाक्षारीद्वारे ताे अदिप्रमंादिता केल्याचाे मंानांण्याता येईल;

(घ) "उच्चा न्यायालय" याचा अर्थग, मंु ंबई येर्थील अदिकारिरताेचाे उच्चा न्यायालय,असा आहुे;

(इ) "आयसीजेएस" याचा अर्थग, अंतागगता ापरण्यायोग्य असलेली फॉौजदारी न्यायप्राली (इंटीर-ऑपरेबल दिक्रदिमंनांल जस्टिस्टीस दिसस्टीमं), असा असूनां हुे अनांुदाेशेनां (सॉफ्टीेअर) सध्या फॉौजदारी न्यायव्यस्र्थेच्या दिदि स्तांभांमंध्ये मंादिहुताी हुस्तांतारिरता करण्यासाठी कायगरता आहुे, त्यामंध्ये, अन्ेष संस्र्था, न्यायालये, सुार गृहुे, न्यायैद्यक प्रयोगशेाळेा, अदिभायोग कंद्र सरकारनांे अदिसूदिचाता केलेल्या इतार कोत्याहुी दिहुतासंबंदितांचा समंाेशे हुोताो;

(फॉ) "अन्ेष अदिकारी" याचा अर्थग, सक्षामं प्रादिकाऱ्यानांे प्रादिकृता केलेला दिकंा कोत्याहुी अपराचाे अन्ेष करण्यासाठी अदिकार प्रदानां केलेला कोताहुी पोलीस अदिकारी दिकंा इतार कोताहुी व्यक्ताी, असा आहुे;

(छ) "साक्षा" याचा अर्थग, इ-साक्षा मंोबाईल उपयोजकाद्वारे दास्ताऐज म्हुूनां गोळेा केलेला/नांदादिलेला कोताहुी पुरा, असा आहुे. साक्षाीमंध्ये, ध्दिनांदिचात्रा मंुद्र (स्टिव्हुदिडेओ रेकॉदिडेंग), छायादिचात्रा (छायादिचात्राे), साक्षाीदाराचाे (साक्षाीदारांचाे) छायादिचात्रा (छायादिचात्राे) आदि अन्ेष अदिकाऱ्याचाे/नांदाी अदिकाऱ्याचाे छायादिचात्रा असताता. इ-साक्षा मंोबाईल उपयोजकाद्वारे नांदादिलेल्या सग पुराव्यांचाे, घटीनांेचाे एक सुरदिक्षाता पाकीटी (याता यापुढीे ज्याचा दिनांदाेशे, "इ-साक्षा पाकीटी पॅकेटी" म्हुूनां संदादिभागता) तायार करण्याता येईल, त्याचा, एसआयडेी म्हुूनां संबोला जारा एक अनांन्यसार आयडेी, उघडेण्याचाी बंदा हुोण्याचाी ेळे असलेला स्टीॅम्प आदि भाौगोदिलक स्र्थानां (दिजओ लोकेशेनां) असलेला एक अनांन्यसार १६ अंकी आयडेी (SID) असेल. त्याच्या प्रत्येक सामंग्रीला, सचाोटी राखण्याचाी सुदिनांस्टिश्चाता करण्यासाठी अनांन्यसार हुॅशे मंूल्य असेल, साक्षा, अपरिरतागनांीय संग्रीहुकामंध्ये (स्टीोरेजमंध्ये) संग्रीदिहुता करण्याता येईल.

(ज) "संदिहुता" याचा अर्थग, भारताीय नांागरिरक सुरक्षा संदिहुता, २०२३ (२०२३ चा ४६), असा आहुे;

(२) या दिनांयमंांमंध्ये ापरलेले, परंताु व्याख्या नां केलेले शेब्दा संज्ञा यांनांा, भारताीय नांागरिरक सुरक्षा संदिहुता, २०२३ (२०२३ चा ४६); भारताीय न्याय संदिहुता, २०२३ (२०२३ चा ४५); भारताीय साक्षा अदिदिनांयमं, २०२३, (२०२३ चा ४७) आदि मंादिहुताी तांत्राज्ञानां अदिदिनांयमं,२००० (२००० चा २१) यांमंध्ये जो अर्थग नांेमंूनां दाेण्याता आला असेल ताोचा अर्थग असेल.

३. प्रत्येक अन्ेष अदिकारी, संदिहुताेच्या कलमं १०५,१७३,१७६,१८०, १८५ ४९७ अन्ये आश्यक असलेले सग ध्दिनांदिचात्रा मंुद्र (स्टिव्हुदिडेओ रेकॉदिडेंग) छायादिचात्रा पुराे, इ-साक्षा मंोबाईल उपयोजकाद्वारे नांदाील.

४. अन्ेष अदिकारी, इ-साक्षा मंोबाईल उपयोजकाद्वारे भारताीय सक्षामं अदिदिनांयमं, २०२३ (२०२३ चा ४७) याच्या कलमं ६३ (४) (ग) खालील प्रमंापत्रा तायार करील. सग प्रमंापत्राे इ-स्ाक्षारीकृता करण्याता येताील.

५. अन्ेष अदिकारी, सीसीटीएनांएसद्वारे तायार केलेल्या संबंदिता एफॉआयआर क्रमंांकाशेी/जीडेी क्रमंांकाशेी एसआयडेी संलग्नां करील.

६. अपरिरतागनांीय संग्रीहुकामंध्ये (स्टीोरेजमंध्ये) साठीलेली (अपलोडे) केलेली साक्षा, संदिहुताेच्या कलमं १०५ १८५ अन्ये आश्यक असल्याप्रमंाे दांडेादिकाऱ्यांनांा पाठीण्याता आली आल्याचाे समंजण्याता येईल.

७. न्यायालये, सीआयएस अजग/साक्षा पोटीटल यामंील त्यांच्या अदिकारक्षाेत्राशेी संबंदिता सग साक्षाी, आयसीजेएस (ICJS) र पाहुू शेकताता व्यस्र्थादिपता करू शेकताता.

८. न्यायालय, संदिहुताेच्या कलमं २३० खालील तारताुदांनांुसार, आरोपीला पीदिडेता व्यक्ताीला (जर दिकलामंाफॉकता प्रदितादिनांदित् केले असेल तार) साक्षा उपलब् करूनां दाेण्यास परानांगी दाेऊ शेकताे.

९. न्यायचाौकशेी पूग झाल्यानांतार, इ-साक्षा पाकीटी संग्रीदिहुता करण्याता येईल आदि ताे संग्रीदिहुता मंोडेमंध्ये हुलण्याता येईल.

१०. या दिनांयमंांमंील कोताीहुी गोष्टी, न्यायालयाकडेूनां साक्षा पाहुण्याच्या न्यायालयांच्या अदिकारार मंयागदा घालताे असे मंानांण्याता येार नांाहुी.

११. हुे दिनांयमं, भारताीय साक्षा अदिदिनांयमं, २०२३ (२०२३ चा ४७) याच्या तारताुदांनांुसार न्यायालयाकडेूनां साक्षा स्ीकारण्यासाठी व्यस्र्थादिपता करण्यासाठी त्या त्या ेळेी अंमंलाता असलेल्या इतार कोत्याहुी कायद्याच्या दिकंा दिनांयमंांच्या व्यदितारिरक्ता असताील, परंताु, ताे, त्यांचाे अल्पीकर करार नांाहुीता.

१२. जर या दिनांयमंाच्या तारताुदाी अंमंलाता आतानांा कोताीहुी अडेचा उद्भाली तार, मंहुाराष्ट्र शेासनां, ताी अडेचा दाूर करण्यासाठी त्यास आश्यक असल्याचाे दिदासूनां येताील, त्याप्रमंाे या दिनांयमंाच्या तारताुदांशेी दिसंगता नांसताील अशेा तारताुदाी, शेासकीय राजपत्राता प्रदिसद्ध केलेल्या आदाेशेाद्वारे, करू शेकेल.

मंहुाराष्ट्राचाे राज्यपाल यांच्या आदाेशेानांुसार नांानांे,

ॉ. जयंत सराोदे, शेासनांाचाे उप सदिचा.

ON BEHALF OF GOVERNMENT PRINTING, STATIONERY AND PUBLICATION, PRINTED AND PUBLISHED BY DIRECTOR, RUPENDRA DINESH MORE, PRINTED AT GOVERNMENT CENTRAL PRESS, 21-A, NETAJI SUBHASH ROAD, CHARNI ROAD, MUMBAI 400 004 AND PUBLISHED AT DIRECTORATE OF GOVERNMENT PRINTING, STATIONERY AND PUBLICATIONS, 21-A, NETAJI SUBHASH ROAD, CHARNI ROAD, MUMBAI 400 004. EDITOR : DIRECTOR, RUPENDRA DINESH MORE.