RNI No. MAHBIL /2009/40124
मांहाराष्ट्रट शासन राजपात्री
असाधाराण भाग पाचे
र्ष ११, अक २१(४)] सोमांारा, विडेसंबंरा ८, २०२५/अग्रहायण १७, शाके १९४७ [पाृष्ठीे ५, विकंमांतु : रुपाये २६.००
असाधाराण क्रमांाक ९७
प्राविधाकृतु प्रकाशान
मांहाराष्ट्र विधानसभाेतु मांहाराष्ट्र विधानपारिरार्षदेतु सादेरा केलेलेी विधाेयके.
मांहाराष्ट्र विधानमांडेळ सविचेालेय
मंहीाराष्ट्र विधानसभाेते विदोनांक ८ विडेसंबंरा, २०२५ राोजी पाुरा:िाविपाते कराण्याते आलूेलूे खीालूीलू विधाेयक मंहीाराष्ट्र विधानसभा विनयमं ११६ अन्ये प्रविसद्ध कराण्याते येते आहीे :—
L. A. BILL No. XCIV OF 2025.
A BILL
FURTHER TO AMEND THE MAHARASHTRA PREVENTION OF FRAGMENTATION AND CONSOLIDATION OF HOLDINGS ACT.
सन २०२५ चे विधानसभा विधाेयक क्रमांाक ९४.
मांहाराष्ट्र धाराण जविमांनंचे तुकडे पाडेण्यास प्रवितुबंधा कराण्याबंाबंतु त्याचे एकत्रीकराण
कराण्याबंाबंतु अविधाविनयमां यातु आणखी सुधाराणा कराण्यासाठी विधाेयक.
ज्याअर्थी, राज्य विधानमंडळाच्या दोन्ही सभागृहीांचे अविधाेशन चालू नव्हीते ;
१९४७ चा ६२.
२०२५ चा मंहीा. अध्या. १०.
आविण ज्याअर्थी, याते यापाुढे विदोलूेल्या प्रयोजनांकरिरातेा, मंहीाराष्ट्र धाराण जविमंनंचे तेुकडे पाडण्यास प्रवितेबींधा कराण्याबीाबीते त्यांचे एकत्रीकराण कराण्याबीाबीते अविधाविनयमं याते आणखी सुधाराणा कराण्यासाठी मंहीाराष्ट्राच्या राज्यपालूांनी तेात्काळा काययाही कराणे जीमंुळाे आश्यक व्हीाे, अशी पारिरास्थितेी अस्थितेत्ाते असल्याबीद्दलू त्यांची खीात्री पाटलूी हीोतेी ; आविण, म्हीणून, त्यांनी विदोनांक ३ नोव्हींबीरा २०२५ राोजी, मंहीाराष्ट्र धाराण जविमंनंचे तेुकडे पाडण्यास प्रवितेबींधा कराण्याबीाबीते त्यांचे एकत्रीकराण कराण्याबीाबीते (सुधाराणा) अध्यादोेश, २०२५, हीा प्रख्याविपाते केलूा हीोतेा ;
२ मांहाराष्ट्रट शासन राजपात्री असाधाराण भाग पाचे, विडेसंबंरा ८, २०२५/अग्रहायण १७, शाके १९४७आविण ज्याअर्थी, उक्ते अध्यादोेशाचे राज्य विधानमंडळाच्या अविधाविनयमंाते रूपांतेरा कराणे इष्ट आहीे ;
त्याअर्थी, भारातेीय गणराज्याच्या शहीात्तराव्या र्षी, याद्वाराे, पाुढेीलू अविधाविनयमं कराण्याते येते आहीे :– १. (१) या अविधाविनयमंास, मंहीाराष्ट्र धाराण जविमंनंचे तेुकडे पाडण्यास प्रवितेबींधा कराण्याबीाबीते संविक्षेप्ते ना प्रारांभा.
त्यांचे एकत्रीकराण कराण्याबीाबीते (सुधाराणा) अविधाविनयमं, २०२५, असे म्हीणाे.
(२) तेो, विदोनांक ३ नोव्हींबीरा २०२५ राोजी अमंलूाते आलूा असल्याचे मंानण्याते येईलू.
१९४७ चा ६२.
२. मंहीाराष्ट्र धाराण जविमंनंचे तेुकडे पाडण्यास प्रवितेबींधा कराण्य ाबीाबीते त्यांचे एकत्रीकराण कराण्याबीाबीते अविधाविनयमं (याते यापाुढे ज्याचा विनदोेश, "मंुख्य अविधाविनयमं" असा केलूा आहीे) याच्या कलूमं ८बी मंधाीलू पारांतेुक गळाण्याते येईलू.
सन १९४७ चा अविधाविनयमं क्रमंांक ६२ याच्या कलूमं ८बी ची सुधाराणा.
३. मंुख्य अविधाविनयमंाच्या कलूमं ९ मंध्ये,–
(क) पाोट-कलूमं (३) मंधाीलू, पारांतेुके आविण पाष्टीकराण गळाण्याते येईलू ;
सन १९४७ चा अविधाविनयमं क्रमंांक ६२ याच्या कलूमं ९ ची सुधाराणा.
(खी) पाोट-कलूमं (३) नंतेरा, पाुढेीलू पाोट-कलूमं जादोा दोाखीलू कराण्याते येईलू :–
"(४) या अविधाविनयमंाते काहीही अंतेभाू यते असलूे तेराी, १५ नोव्हींबीरा १९६५ राोजी विकंा त्यानंतेरा आविण १५ ऑक्टोबीरा २०२४ राोजी विकंा त्यापाूी या अविधाविनयमंाच्या तेरातेुदोंच्या विरुद्ध केलूेलूे जविमंनीचे हीतेांतेराण विकंा विभाजन हीे, जरा अशी जमंीन, कोणत्याही खीऱ्याखीुऱ्या अकृविर्षीक ापाराकरिरातेा ापारालूी जाते असेलू विकंा ापाराण्याचे उद्देविशते असेलू आविण तेी, –
(अ) मंहीानगरापाविलूकांच्या, नगरापारिरार्षीदोांच्या नगरा पांचायतेंच्या हीद्दीतेीलू क्षेत्रीातेीलू असेलू; विकंा
(बी) मंु
१९७५ चा मंहीा. ४. २०१७ चा मंहीा. ३. १९६६ चा मंहीा. ३७.
ंबीई मंहीानगरा प्रदोेश विकास प्राविधाकराण अविधाविनयमं, १९७४ अन्ये िापान केलूेल्या मंु ंबीई मंहीानगरा प्रदोेश विकास प्राविधाकराणाच्या, मंहीाराष्ट्र मंहीानगरा प्रदोेश विकास प्राविधाकराण अविधाविनयमं, २०१६ अन्ये िापान केलूेल्या मंहीानगरा प्रदोेश विकास प्राविधाकराणांच्या, मंहीाराष्ट्र प्रादोेविशक विनयोजन नगराराचना अविधाविनयमं, १९६६ अन्ये अविधासूविचते केलूेल्या विशेर्षी विनयोजन प्राविधाकराणांच्य ा अविधाकाराक्षेत्रीांतेगयते विनासी, ाविणस्थिज्यक, औद्योविगक विकंा इतेरा कोणत्याही अकृविर्षीक ापाराकरिरातेा नेमंून विदोलूेल्या क्षेत्रीांतेीलू असेलू; विकंा
(क) छाणी अविधाविनयमं, २००६ अन्ये छाणी घविटते केलूेलूी आहीे त्या क्षेत्रीातेीलू २००६ चा ४१.
असेलू; विकंा
१९६६ चा मंहीा. ३७.
(ड) मंहीाराष्ट्र प्रादोेविशक विनयोजन नगराराचना अविधाविनयमं, १९६६ अन्ये, विकंा त्या त्या ेळाी अंमंलूाते असलूेल्या अन्य कोणत्याही कायद्योान्ये तेयारा केलूेल्या प्रारूपा विकंा अंवितेमं प्रादोेविशक योजनेमंध्ये विविनविदोयष्ट केलूेल्या विनासी, ाविणस्थिज्यक, औद्योविगक विकंा इतेरा कोणत्याही अकृविर्षीक ापाराकरिरातेा नेमंून विदोलूेल्या क्षेत्रीांतेीलू आविण ृद्धी कंद्रांांमंध्ये समंाविष्ट असलूेल्या क्षेत्रीांतेीलू असेलू; विकंा
(इ) प्रारूपा विकंा अंवितेमं प्रादोेविशक योजनेते विनासी, ाविणस्थिज्यक, औद्योविगक विकंा इतेरा कोणत्याही अकृविर्षीक ापाराकरिरातेा नेमंून विदोलूेल्या आविण ज्यास एकीकृते विकास विनयंत्रीण प्रचालून विविनयमं लूागू हीोतेाते अशा कोणत्याही गाच्या, शहीराच्या विकंा नगराच्या सीमंांच्या 'पारिराघीय क्षेत्रीातेीलू' असेलू,
तेरा, जविमंनीचे असे हीतेांतेराण विकंा विभाजन हीे, त्यासाठी कोणतेही अविधामंूल्य न आकारातेा विनयमंाधाीन कराण्याते आलूे असल्याचे मंानण्याते येईलू.".
मांहाराष्ट्रट शासन राजपात्री असाधाराण भाग पाचे, विडेसंबंरा ८, २०२५/अग्रहायण १७, शाके १९४७ ३४. (१) मंहीाराष्ट्र धाराण जविमंनंचे तेुकडे पाडण्यास प्रवितेबींधा कराण्याबीाबीते त्यांचे एकत्रीकराण कराण्याबीाबीते (सुधाराणा) अध्यादोेश, २०२५, हीा, याद्वाराे, विनराविसते कराण्याते येते आहीे.
२०२५ चा मंहीा. अध्या. १०.
सन २०२५ चा मंहीाराष्ट्र अध्यादोेश क्रमंांक १० याचे विनरासन व्याृत्ती.
(२) अशा प्रकाराे विनरासन झालूे असलूे तेराी, उक्ते आध्यादोेशाद्वाराे सुधाराणा कराण्याते आलूेल्या मंुख्य अविधाविनयमंाच्या संबींविधाते तेरातेुदोंन्ये कराण्याते आलूेलूी कोणतेीही कृतेी विकंा कोणतेीही काययाही (काढेण्याते आलूेलूी कोणतेीही अविधासूचना विकंा विदोलूेलूा आदोेश यांसही) ही, या अविधाविनयमंान्ये सुधाराणा कराण्याते आलूेल्या मंुख्य अविधाविनयमंाच्या संबींविधाते तेरातेुदोंन्ये कराण्याते आलूेलूी कोणतेीही कृतेी, काययाही विकंा, यिास्थिविते, काढेण्याते आलूेलूी अविधासूचना विकंा विदोलूेलूा आदोेश असल्याचे मंानण्याते येईलू.
४ मांहाराष्ट्रट शासन राजपात्री असाधाराण भाग पाचे, विडेसंबंरा ८, २०२५/अग्रहायण १७, शाके १९४७उद्देशा काराणे याचे विनेदेन
मंहीाराष्ट्र धाराण जविमंनंचे तेुकडे पाडण्यास प्रवितेबींधा कराण्याबीाबीते त्यांचे एकत्रीकराण कराण्याबीाबीते अविधाविनयमं (१९४७ चा ६२) हीा, राज्यातेीलू शेतेजविमंनंचे तेुकडे पाडण्यास प्रवितेबींधा कराण्यासाठी आविण अशा शेतेजविमंनंरा अविधाक चांगलूी लूागड कराण्याच्या प्रयोजनासाठी शेतेजविमंनंचे एकत्रीकराण कराण्यासाठी तेरातेूदो कराण्याकरिरातेा अविधाविनयविमंते कराण्याते आलूा आहीे. शासनाने, उक्ते अविधाविनयमंान्ये, प्रमंाविणते क्षेत्री म्हीणून ओळाखील्या जाणाऱ्या अशा िाविनक क्षेत्रीांमंधाीलू प्रत्येक गायच्या जविमंनीसाठी एक तेंत्री तेुकडा म्हीणून फायदोेशीरापाणे लूागड कराते ा येऊ शकेलू अस े विकमंान क्षेत्री अविधास ूविचते केलूे आहीे. उक्ते अविधाविनयमंामंध्ये, तेुकड्यांांचे म्हीणजेच, प्रमंाविणते क्षेत्रीापाेक्षेा कमंी जविमंनीच्या तेुकड्यांाच्या हीतेांतेराणारा, विभाजनारा विकंा भाडेपाट्ट्यारा विनबींधा घालूण्याची दोेखीलू तेरातेूदो आहीे.
२. काळाच्या ओघाते, शहीराे इतेरा विकविसते नगरापाविलूका क्षेत्रीांना लूागून असलूेल्या शेतेजविमंनी, कोणत्याही प्रारूपा विकंा अंवितेमं प्रादोेविशक योजनेते विविनविदोयष्ट केलूेल्या विनासी, ाविणस्थिज्यक विकंा औद्योविगक प्रक्षेत्रीांते आल्या असून, तेिे अशा जविमंनंचा अकृविर्षीक ापारा कराण्याची पारानगी प्राप्ते हीोते. या क्षेत्रीांमंध्ये अशा जविमंनंची उक्ते अविधाविनयमंाविरुद्ध विविधा हीतेांतेराणे विकंा विभाजने कराण्याते आलूेलूी असून त्यामंुळाे जविमंनीचे तेुकडे झालूे आहीेते. तेिाविपा, उक्ते अविधाविनयमंाखीालूीलू विनबींधांमंुळाे, अशा जविमंनीच्या व्यहीारांची भाूविमं अविभालूेखीामंध्ये नंदो करातेा येऊ शकलूी नाही. म्हीणून, अशा तेुकड्यांांचे भाोगटादोारा, विनदोर्षी मंालूकी हीक्काच्या अभाी, अशा तेुकड्यांांचा उद्देविशते अकृविर्षीक ापारा सुरू करू शकलूे नाहीते आविण प्राविधाकराणांकडून त्यासाठी आश्यक पारानग्या विमंळाू शकलूे नाहीते.
३. उक्ते समंया सोडविण्याच्या दोृष्टीने, मंहीानगरापाविलूकांच्या विकंा नगरापारिरार्षीदोांच्या विकंा विशेर्षी विनयोजन प्राविधाकराणाच्या विकंा नीन नगरा विकास प्राविधाकराणाच्या हीद्दंमंध्ये स्थिते असलूेल्या जविमंनीस आविण मंहीाराष्ट्र प्रादोेविशक विनयोजन नगराराचना अविधाविनयमं, १९६६ (१९६६ चा मंहीा. ३७) अन्ये विकंा त्या त्या ेळाी अंमंलूाते असलूेल्या इतेरा कोणत्याही कायद्योान्ये तेयारा केलूेल्या प्रारूपा विकंा अंवितेमं प्रादोेविशक योजनेमंध्ये विनासी, ाविणस्थिज्यक, औद्योविगक विकंा इतेरा कोणत्याही अकृविर्षीक ापारासाठी नेमंून विदोलूेल्या कोणत्याही जविमंनीस दोेखीलू कलूमंे ७, ८ ८अअ च्या तेरातेुदोी लूागू हीोणारा नाहीते, अशी तेरातेूदो कराण्यासाठी २०१६ या र्षी, उक्ते अविधाविनयमंामंध्ये कलूमं ८बी समंाविष्ट केलूे हीोते. कलूमं ८बी च्या पारांतेुकामंध्ये अशी तेरातेूदो केलूी आहीे की, कोणतेीही व्यक्तेी, जविमंनीच्या कोणत्याही खींडाचे, असा खींड, मंहीाराष्ट्र प्रादोेविशक विनयोजन नगराराचना अविधाविनयमं, १९६६ या अन्ये विकंा त्या त्या ेळाी अंमंलूाते असलूेल्या इतेरा कोणत्याही कायद्योाच्या, विनयोजन प्राविधाकराणाने विकंा, यिास्थिविते, विजल्हीाविधाकाऱ्याने मंजूरा केलूेलूा पाोट-विभाग विकंा राेखीांकन यामंुळाे पारिराणामंी विनमंायण झालूा असल्याखीेराीज, हीतेांतेराण कराणारा नाही. तेिाविपा, मंजूरा केलूेल्या राेखीांकनाच्या विकंा पाोट-विभागाच्या शतेंमंुळाे, अशा अनेक तेुकड्यांांचा उक्ते कलूमं ८बी खीालूी समंाेश करातेा येऊ शकते नाही.
४. ही तेुस्थितेी विचाराते घेतेा, अशा जविमंनंच्या चालू बीाजारामंूल्याच्या २५ टक्क्यांपायंते विनयमंाधाीनकराण अविधामंूल्य प्रदोान केल्यारा, २०१७ चा मंहीाराष्ट्र अविधाविनयमं क्रमंांक ५८ याच्या प्रारांभाच्या विदोनांकापायंतेचे असे व्यहीारा विनयमंाधाीन कराण्यासाठी शासनाने, उक्ते अविधाविनयमंाच्या कलूमं ९ मंध्ये सुधाराणा केलूी आहीे. शासनाने, २०२५ चा मंहीाराष्ट्र अविधाविनयमं क्रमंांक ५ द्वाराे उक्ते अविधाविनयमंाते सुधाराणा करून, हीे विनयमंाधाीनकराण अविधामंूल्य, अशा जविमंनीच्या चालू बीाजारामंूल्याच्या आणखी ५ टक्क्यांपायंते कमंी केलूे आहीे. तेिाविपा, असे विनदोशयनास आलूे हीोते की, अविधामंूल्य कमंी करून दोेखीलू अशा तेुकड्यांांचे बीहीुसंख्य भाोगटादोारा, विनयमंाधाीनकराण कराण्यासाठी पाुढे येते नव्हीते.
म्हीणून, अविधाकारा अविभालूेखी अद्योयाते कराण्याच्या दोृष्टीने, कोणतेही अविधामंूल्य न आकारातेा, अशा तेुकड्यांांचे मंानी विनयमंाधाीनकराण कराण्यासाठी तेरातेूदो कराण्याकरिरातेा, उक्ते अविधाविनयमंाते सुयोग्य सुधाराणा कराणे इष्ट आहीे असे शासनास ाटलूे.
मांहाराष्ट्रट शासन राजपात्री असाधाराण भाग पाचे, विडेसंबंरा ८, २०२५/अग्रहायण १७, शाके १९४७ ५५. राज्य विधानमंडळाच्या दोन्ही सभागृहीांचे अविधाेशन चालू नव्हीते आविण उपाराोक्ते प्रयोजनांसाठी, मंहीाराष्ट्र धाराण जविमंनंचे तेुकडे पाडण्यास प्रवितेबींधा कराण्याबीाबीते त्यांचे एकत्रीकराण कराण्याबीाबीते अविधाविनयमं याते आणखी सुधाराणा कराण्याकरिरातेा, मंहीाराष्ट्राच्या राज्यपालूांनी तेात्काळा काययाही कराणे जीमंुळाे आश्यक व्हीाे अशी पारिरास्थितेी अस्थितेत्ाते असल्याबीद्दलू त्यांची खीात्री पाटलूी हीोतेी, आविण म्हीणून त्यांनी विदोनांक ३ नोव्हींबीरा २०२५ राोजी, मंहीाराष्ट्र धाराण जविमंनंचे तेुकडे पाडण्यास प्रवितेबींधा कराण्याबीाबीते त्यांचे एकत्रीकराण कराण्याबीाबीते (सुधाराणा) अध्यादोेश, २०२५ (२०२५ चा मंहीा. अध्या. १०), हीा प्रख्याविपाते केलूा हीोतेा.
६. उक्ते अध्यादोेशाचे राज्य विधानमंडळाच्या अविधाविनयमंाते रूपांतेरा कराणे हीा या विधाेयकाचा हीेतेू आहीे.
मंु ंबीई,
चेद्रशाेखीरा बंानकुळे,
विदोनांक २० नोव्हींबीरा, २०२५.
मंहीसूलू मंत्री.
विधान भान :
विजतुंद्र भाोळे,
नागपाूरा,
सविच-१,
विदोनांक ८ विडसंबीरा,२०२५.
मंहीाराष्ट्र विधानसभा.
भाग पाच-९७–२ ON BEHALF OF GOVERNMENT PRINTING, STATIONERY AND PUBLICATION, PRINTED AND PUBLISHED BY DIRECTOR, RUPENDRA DINESH MORE, PRINTED AT GOVERNMENT PRESS AND BOOK DEPOT, CIVIL LINES, NAGPUR-440 001 AND PUBLISHED AT DIRECTORATE OF GOVERNMENT PRINTING, STATIONERY AND PUBLICATION, 21-A, NETAJI SUBHASH ROAD, CHARNI ROAD, MUMBAI-400 004. EDITOR : DIRECTOR, RUPENDRA DINESH MORE.