RNI No. MAHBIL /2009/40124
मांहाराष्ट्रट ासन राजपत्र
असाधाराणा भाग पाचे
र्ष १२, अक ९ (४)] ुक्रारा, मांाचेष १३, २०२६/फाल्गुन २२, के १९४७ [पृष्ठीे ९, विकंमांत : रुपये २६.००
असाधाराणा क्रमांाक १९
प्राविधाकृत प्राकान
मांहाराष्ट्र विधानसभाेत मांहाराष्ट्र विधानपरिरार्षदेत सादेरा केलाेलाी विधाेयके.
मांहाराष्ट्र विधानमांडळ सविचेालाय
महाराष्ट्र णिवासेभाे णिदाकृ १३ मांाचेष, २०२६ राोजी पाुरा:स्थाणिपा कृराण्योा आलाेलाे खालाीला णिवेयोकृ महाराष्ट्र णिवासेभा णियोम, ११६ अन्वयोे प्राणिसेद्ध कृराण्योा योे आहाे :—
L. A. BILL No. XIV OF 2026.
A BILL
TO ESTABLISH A COMMISSION FOR THE ENCOURAGEMENT, PROMOTION, MANAGEMENT, REGULATION, TRAINING AND CONVERSION OF YOGA AND NATUROPATHY INTO A PROFESSION IN THE STATE OF MAHARASHTRA.
सन २०२६ चे विधानसभा विधाेयक क्रमांाक १४.
मांहाराष्ट्र राज्यात योग तथा प्राकृवितक विचेकीत्सेला प्राोत्साहान, प्राचेारा, व्यस्थापन,
विविनयमांन प्राविक्षणासाठी तसेचे त्याचे व्यसायात रूपातरा कराण्‍यासाठी
आयोगाचेी स्थापना कराण्‍यासाठी विधाेयक.
ज्याअथाी, योग आणि प्राकृणिकृ णिचणिकृत्सेच्योा प्राचारासेाठी आणि णियोमासेाठी 'महाराष्ट्र योग आणि प्राकृणिकृ णिचणिकृत्सेा पारिराषद' (Council) स्थापा कृराे इष्ट आहाे; णिसेगोपाचाराला कृेवळ उपाचारा पाद्धी ठीेवा, त्योाला एकृ मान्योाप्राप् व्योवसेायो म्हाू णिवकृणिसे कृराे इष्ट आहाे; योा क्षेत्रा कृाम कृराऱ्योा डॉक्टराची आणि ज्ञ्ज्ञांाची अणिकृ ंदी कृराे इष्ट आहाे; योग आणि णिसेगोपाचारा क्षेत्राीला अभ्योासेक्रम आणि प्राणिक्षेाचे णियोम कृराे इष्ट आहाे; योगासे आणि प्राकृणिकृ णिचणिकृत्सेला क्रीडॉा आणि ाराीरिराकृ णिक्षेाच्योा स्वरूपा प्राोत्सेाहा दे इष्ट आहाे;
(१) २ मांहाराष्ट्रट ासन राजपत्र असाधाराणा भाग पाचे, मांाचेष १३, २०२६/फाल्गुन २२, के १९४७ त्याअथाी, भाराीयो गराज्योाच्योा सेत्त्योाहात्तराव्योा वषी योाद्वाराे, पाुढीलाप्रामाे अणिणियोम कृराण्योा योे आहाे:-
१. (१) योा अणिणियोमासे महाराष्ट्र योग आयोग अणिणियोम, २०२६ असे म्हावे.
संंक्षिप्त नााव व प्राारंंभ.
(२) ो सेपाूण महाराष्ट्र राज्योासे लागू असेला.
(३) ो राज्यो ासे, ासकीय राजपत्रातीला अणिसेूचेद्वाराे णिश्ची कृराीला अा णिदाकृासे अमला योेईला.
व्योाख्योा. २. योा अणिणियोमामध्योे सेदभाणुसेारा दुसेरा अथाण अपाेणिक्षे सेला रा -
(कृ) "आयोग" योाचा अथाण कृलाम ३ अुसेारा स्थापा हाोारा महाराष्ट्र योग आयोग.
(ब) "आयोुष" म्हाजीे, आयोुवेद, योग आणि ैसेणिगणकृ औष, योुाी, णिसेद्ध, सेोआ-रिराग्पा था हाोणिमओपाॅथाी ी सेबणि आयोुणिवणज्ञांाची स्वदेी पाध्दी.
(ग) "अध्योक्षे" योाचा अथाण आयोगाचा अध्योक्षे.
(घ) "सेणिमी" योाचा अथाण अणिणियोमाच्योा कृलाम १६ अुसेारा गणिठी सेणिमी.
(डॉ) "सेस्था" योाचा अथाण राज्यो सेराकृारा णिकृंवा कृंद्र सेराकृाराद्वारा मान्योाप्राप् योग योा प्राकृीकृ-णिचकृीत्सेा अभ्योासेक्रमाचे सेचाला कृराऱ्योा कृायोद्याद्वाराे स्थाणिपा कृोेहाी महाणिवद्यालायो/ सेस्था/णिवद्यापाीठी/ बोडॉड/ णिवद्याखा.
(च) "सेदस्यो" योाचा अथाण, अध्योक्षे आणि उपाध्योक्षे योाच्योासेहा आयोगाचे ासेकृीयो णिकृंवा अासेकृीयो सेदस्यो.
(छ) "प्राकृणिकृ" णिचकृीत्सेा योाचा अथाण, आराोग्यो प्रावणकृ, राोगणिवारा, उपाचारात्मकृ आणि पाुणसेचणियो कृराराे सेभाव्यो असे जीवाीला ारिराराीकृ, माणिसेकृ, ैणिकृ आणि अध्योात्मित्मकृ स्रावराीला प्राकृीच्योा राचात्मकृ णिसेध्दाच्योा सेमन्वयोाू मावी राीराच्योा राचेची पाध्द.
(जी) "प्राकृणिकृ णिचकृीत्सेा पाध्दी" थाेराेपाी योाचा अथाण, ज्योा जीव क्ी णिसेध्दा, णिवषराक्ा, राीराची स्व-उपाचारा क्षेमा आणि णिराोगी जीव व्योी कृराण्योाच्योा णिसेध्दावरा आारिरा उपाचारा प्राकृीकृ त्वाचा उपायोग कृराराी थाेराेपाी, औषी राणिहा, गैरा आक्रमालाी पाध्द.
(झ) "णिवणिहा" योाचा अथाण, योा अणिणियोमाअगण योारा कृराण्योा आलाेल्योा णिवमाणच्योा माध्योमाू णिवणिहा.
(कृ) "राणिजीस्टरा" योाचा अथाण कृलाम १८ चे पाोट-कृलाम (२) चा खाडॉ (कृ) अुसेारा अुराणिक्षे व्योवसेायो कृराऱ्योाचे राणिजीस्टरा.
(ट) "ंदीकृ योग णिकृंवा प्राकृणिकृ णिचकृीत्सेा व्योवसेायोी", योाचा अथाण हा अणिणियोम आणि योाुसेारा योारा कृराण्योा आलाेलाे णियोम योाच्योा अी राहाू ंदीकृ असेलाेलाे योेग णिकृंवा प्राकृीकृ णिचकृीत्सेा व्योवसेायोी.
(ठी) "राणिजीस्ट्रारा" योाचा अथाण आयोगाचा राणिजीस्ट्रारा.
(डॉ) "राज्यो सेराकृारा" योाचा अथाण, प्रासेकृीयो णिवभागा महाराष्ट्र राज्योाचे सेराकृारा.
(ढी) "योग" योाचा अथाण सेुणिला पाद्ध, जी सेपाूण आत्मबो प्राप् कृराण्योाचे सेा आहाे, योा कृोाच्योाहाी अन्णिणणिहा क्ीमध्योे सेुारा णिकृंवा णिवकृासे कृराण्योाच्योा दृष्टीे णिक्षे आणि म पारिरावणाचे म कृराण्योासेाठी एकृ सेक्षेम त्रा आहाे.
मांहाराष्ट्रट ासन राजपत्र असाधाराणा भाग पाचे, मांाचेष १३, २०२६/फाल्गुन २२, के १९४७ ३आयोोगााचीी स्थाापनाा.
३. (१) मांहाराष्ट्र ासन राजपत्र अणिसेूचेद्वारा योा अणिणियोमाीला राुदंच्योा अी राहाू महाराष्ट्र योग आयोग योा ावाे पारिराची प्रादत्त क्ंचा प्रायोग कृराे आणि कृत्योाचे पाला कृराण्योासेाठी सेस्थाेची स्थापा कृराेला.
आयोगाची राचा.
४. मांहाराष्ट्र ासन राजपत्र अणिसेूचेद्वारा खालाीला सेदस्योाी णिमळू योारा हाोाऱ्योा आयोगाची राचा खालाीलाप्रामाे असेला :-
(१) ासकीय सदेस्य:—
(कृ) आयोुक्, णिक्रडॉा था योुवकृ कृल्योा णिवभाग, महाराष्ट्र हाे णिकृंवा त्योाचा प्राणिणिी, जीे उपायोुक्/उपा सेचालाकृ योा पादाच्योा खालाीला सेावा.
(खा) आयोुक्, वैद्याणिकृयो णिक्षे था आयोुष सेचालालायो, मु बई (महाराष्ट्र) हाे णिकृंवा त्योाचे प्राणिणिी जीे सेचालाकृ/सेहा. सेचालाकृ योा पादाच्योा खालाीला सेावा.
(ग) डॉी / राणिजीष्ट्रारा महाराष्ट्र आराोग्यो णिवज्ञांा णिवद्यापाीठी, ाणिकृ हाे णिकृंवा त्योाचा प्राणिणिी जीो णिवभागाध्योक्षे योग योा पादाच्योा खालाीला सेावा.
(घ) सेचालाकृ, णिक्षे सेचालालायो, पाुे (महाराष्ट्र) हाे णिकृंवा त्योाचा प्राणिणिी जीो उपा सेचालाकृ / सेहा. सेचालाकृ योा पादाच्योा खालाीला सेावा.
(डॉ) णिचकृीत्सेा अणिकृाराी आयोुष णिवभाग.
(२) अासकीय सदेस्य:—
राज्यो सेराकृारा द्वाराे खालाीलापाैकृी ामणिणिदणष्ट कृराण्योा योेाराे अध्योक्षे आणि उपाध्योक्षे योाच्योासेहा ११ अासेकृीयो सेदस्यो राहाीला.
(कृ) योग णिक्षेा / प्राणिक्षे / व्योवसेायो योा कृमी कृमी पाच वषाचा अुभाव असेलाेलाे आयोुष मीला पादवीाराकृ ी सेदस्यो.
(खा) प्राकृणिकृ णिचकृीत्सेा क्षेत्रा कृमी कृमी पाच वषण अुभावासेहा प्राकृणिकृ णिचकृीत्सेा था योग णिवज्ञांा पादवीाराकृ दो सेदस्यो.
(ग) सेो क्षेत्रासेहा योग / प्राकृणिकृ णिचकृीत्सेा क्षेत्राीला पादवीाराकृ एकृ सेदस्यो.
(घ) योग णिक्षेा/प्राणिक्षे/व्योवसेायो योा कृमी कृमी पाच वषण अुभावासेहा प्रामापात्राराकृ कृोत्योाहाी णिवद्याखाेीला पादवीाराकृ ी सेदस्यो.
(डॉ) ंदीकृ योग योा प्राकृणिकृ णिचकृीत्सेा व्योावसेाणियोकृामीला दो सेदस्यो.
५. आयोगाचा अध्योक्षे, अासेकृीयो सेदस्योामध्योे राज्यो सेराकृारा द्वारा ामणिदेणि कृराण्योा योेईला आयोगाचा अध्योक्षे.
आणि अा क्ंचा प्रायोग सेच अा कृत्योाचे पाला कृराेला जीे णिवणिहा कृराण्योा आलाे आहाे.
६. आयोगाचा उपाध्योक्षे अासेकृीयो सेदस्योामू राज्यो सेराकृाराद्वारा ामणिदेणि कृराण्योा योेईला. आयोोगााचीा उपाध्यो.
सेच अध्योक्षेाच्योा अुपात्मिस्थाी णिकृंवा पाद रिराक् झाल्योासे अध्योक्षेाच्योा कृणव्योाचे पाला कृराेला.
आयोोगााचीा संक्षिचीव.
७. (१) राज्यो सेराकृारा, आयोुष णिवभाग, महाराष्ट्र योाच्योा णिचणिकृत्सेा अणिकृाऱ्योाला आयोगाच्योा राणिजीस्ट्रारा योा पादावरा प्राणिणियोुक् कृराेला जीो आयोगाचा सेदस्यो-सेणिचव राहाीला. सेच अा कृणव्योाचे पाला कृराेला जीे णिवणिहा कृराण्योा आलाे आहाे.
(२) राणिजीस्ट्रारा बैठीकृी पारिरा कृराण्योा आलाेल्योा सेवण णिणयो था सेकृल्पा योा अणिभाप्रामाणि कृराेला आणि बैठीकृीची कृायोणवाहाीच्योा प्राणिक्रयोेचे अुसेरा कृराेला, जीे णिवणिहा कृराण्योा आलाे आहाे.
४ मांहाराष्ट्रट ासन राजपत्र असाधाराणा भाग पाचे, मांाचेष १३, २०२६/फाल्गुन २२, के १९४७८. अासेकृीयो सेदस्यो आणि अन्यो कृमणचाऱ्योाच्योा सेवाचे णियोम सेच ी खालाीलाप्रामाे असेीला :—
(१) अासेकृीयो सेदस्यो ५ वषाणच्योा कृालावीसेाठी ामणिदेणि कृराण्योा योेीला. जीे राज्यो अासेकृीयो सेदस्यो, आणि अन्यो कृमणचाऱ्योाचे णियोम व ी.
सेराकृाराच्योा अुमीे आखाी कृालावीसेाठी णिवस्ारायोग्यो हाोऊ कृीला.
(२) अासेकृीयो सेदस्योाचा कृालावी आयोगाच्योा प्राथाम बैठीकृीपासेू प्राराभा हाोईला.
(३) अासेकृीयो सेदस्यो, कृोत्योाहाी क्षेी आपाल्योा स्वाक्षेराीसेहाी अध्योक्षेा सेबोणि आणि ी कृरा आपाल्योा पादाचा राजीामा देऊ कृीला आणि त्योामुळे रिराक् हाोाराे पाद ामाकृाच्योा माध्योमाू भारालाे जीाऊ कृे.
(४) अासेकृीयो सेदस्योा, आयोगाच्योा बैठीकृी उपात्मिस्था राहाण्योासेाठी मा, भात्ते, जीे णिाणरिरा कृराण्योा आलाे आहाे े देण्योा योेीला.
(५) आयोगाचे अासेकृीयो सेदस्यो, अणिकृाराी आणि अन्यो कृमणचाऱ्योा योग्यो वे, भात्ते, मा आदंचे प्रादा राज्यो सेराकृाराद्वाराे प्राप् हाोाऱ्योा अुदाू कृराण्योा योेईला.
(६) आयोगाचे अासेकृीयो सेदस्यो, अणिकृाराी सेच अन्यो कृमणचाराी योा योग्यो वे, भात्ते आणि सेवेचे अन्यो णियोम सेच ी णिवणिहा कृेल्योाप्रामाे अमला योेीला.
९. (१) कृोाहाी अासेकृीयो सेदस्यो पादावरा राहाण्योासे अयोग्यो हाोईला जीरा ो सेदस्यो -
अासेकृीयो सेदस्योाची अयोग्योा.
(कृ) ज्योाला णिदवाळखाोरा घोणिष कृराण्योा आलाेलाे आहाे
(खा) ैणिकृ अःपा हाोाऱ्योा गुन्ह्या ज्योाला दोषणिसेद्ध ठीराणिवण्योा आलाे आहाे सेच कृारावासेासेाठी दडॉी कृराण्योा आलाे आहाे.
(ग) जीो मोणिवकृ झाला असेू सेक्षेम णिचकृीत्सेा बोडॉाणद्वाराे घोणिष कृराण्योा आलाे आहाे अी व्योक्ी.
(घ) कृोत्योाहाी णिचकृीत्सेमुळे णिकृंवा पारिरामी आपाल्योा कृणव्योाचे पाला कृराण्योासेाठी असेमथाण झाल्योामुळे.
(डॉ) अुपात्मिस्थाीसेदभाण आयोगाकृडॉू राजीा णिमळणिवा स्वः सेलाग ी बैठीकृंा अुपात्मिस्था राहाील्योासे.
(च) आपाल्योा पादाचा दुरूपायोग कृरा पादावरा कृायोम राहा लाोकृणिहाी प्राडॉा कृेल्योासे पाराु कृोत्योाहाी सेदस्योाला योा खाण्डॉाीला राुदीुसेारा ोपायो हाटणिवलाे जीारा ाहाी जीो पायो त्योा सेदस्योाला सेुावी, योुक्ीवादाची सेी देण्योा योेारा ाहाी.
१०. राज्यो सेराकृारा कृोत्योाहाी क्षेी, कृोत्योाहाी णिकृंवा सेवणच अासेकृीयो सेदस्योा पादावरू हाटवू कृे, जीरा योा अणिणियोमाीला मुळ उद्देाच्योा णिवराोा जीाऊ े पादावरू कृाम कृरा असेीला, रा त्योा पादमुक् कृेलाे जीाऊ कृे.
अासेकृीयो सेदस्योा पादावरु हाटणिवण्योा योे.
रिराक्ेबाब. ११. अासेकृीयो सेदस्योाचा मृत्योु झाल्योासे, राजीामा, अयोग्योा णिकृंवा हाटणिवल्योा जीाण्योामुळे रिराक् हाोाऱ्योा सेदस्योाच्योा पादावरा व्योाे ामाकृ कृरा क्यो णिक्योा लावकृरा े पाद भारालाे जीाईला, त्योा पादाचा कृालावी पाुवाणणिकृाऱ्योाच्योा असेमासे अवीसेाठी राहाीला.
१२. आयोगाची कृोीहाी कृायोणवाहाी णिकृंवा कृारावाई कृेवळ कृोाच्योा रिराक्ेमुळे हाोाऱ्योा आयोगाच्योा गठीा एखाद्या त्राुटीच्योा आारावरा प्राश्ग हाोारा ाहाी णिकृंवा अवै हाोारा ाहाी.
रिराक्ेमुळे कृायोणवाहाी अवै हाोे.
१३. राज्यो सेराकृारा आयोगाच्योा मागीुसेारा आयोगाच्योा णिवेपाे कृायोण सेचालासेाठी योग्यो असे अणिकृाराी सेच अन्यो कृमणचाराी.
अणिकृाराी सेच अन्यो कृमणचाराी आयोगाला उपालाब् कृराेला.
मांहाराष्ट्रट ासन राजपत्र असाधाराणा भाग पाचे, मांाचेष १३, २०२६/फाल्गुन २२, के १९४७ ५आयोगाची बैठीकृ.
१४. आयोग प्रात्योेकृ ी मणिहान्योा कृमी कृमी एकृ वेळा आणि अत्योावश्योकृ बैठीकृी आयोणिजी कृराेला सेच बैठीकृीची गपाूी सेदस्योाच्योा एकृू सेख्योेच्योा एकृ ृीयोा असेला.
१५. राज्यो सेराकृारा आयोगाला योुत्मिक्योुक् ोणिटसे णिदल्योारा सेच योाबाबचे आक्षेपा, सेमजीा असेल्योासे, े ऐकृल्योारा, आयोगाद्वाराे पारिरा एखादा सेकृल्पा णिलाणिब, राद्दे णिकृंवा त्योा सेुारा कृरू कृेला.
सेकृल्पाचे णिलाब, राद्दे हाोे सेच त्योा सेुारा कृराे.
सेणिमत्योा.
१६. (१) आयोगाच्योा णिवेपाे कृायोण सेचालासेाठी, आयोग १:२ योा अुपा ासेकृीयो सेदस्यो आणि अासेकृीयो सेदस्योामू णिकृमा ी सेदस्योाची णिमळू योारा हाोीला इक्योा सेणिमत्योा ज्योा योग्यो असेीला अा सेणिमत्योाचे गठी कृरू कृेला.
(२) योा पाध्दीे गणिठी हाोाराी सेणिमी, णिवणिहा कृालावी, आपाला अहावाला/प्रास्ाव /सेूचा/ णिफाराी प्रास्ु कृराेला आणि आयोगाला सेादरा कृराेला.
आयोेगाची कृायोे.
१७. आयोग खालाीला कृायोे कृराेला अथाण -
(कृ) राज्यो सेराकृाराच्योा सेुचेुसेारा योग णिकृंवा प्राकृणिकृ-णिचकृीत्सेा योाचा प्राचारा कृराे, प्राणिक्षे था णिवणियोम योासेाठी कृायोण कृराे.
(खा) प्राथाणिमकृ, माध्योणिमकृ था उच्च माध्योणिमकृ ाळासेाठी राज्यो/ णिजील्हा /महागरापाणिलाकृा/ गरापाणिलाकृा/ ालाुकृा/पाचायो स्रावरा योगासे (योग-मुद्रा) स्पाचे आयोजी कृराे.
(ग) योग णिकृंवा प्राकृीकृ णिचकृीत्सेा योाच्योा फायोद्याबाब सेवणसेामान्योा णिक्षेी कृराे, अणिभायोा चालाणिवे आणि जीजीागृी कृराे सेच ालाेयो अभ्योासेक्रमा योग हा णिवषयो सेमाणिवष्ट कृराण्योाबाब पाऊलाे उचलाे.
(घ) योग अभ्योासेक्रम, पाठ्य णिववरा, ैक्षेणिकृ माकृे योाची वेळोवेळी सेणिमक्षेा कृराे सेच त्योाबाब राज्यो सेराकृाराला णिफाराी कृराे.
(डॉ) अन्यो णिवणिहा कृायोे.
१८. (१) राणिजीस्ट्रारा, प्राकृणिकृ णिचकृीत्सेा व्योवसेायोी योाची ंदी णिवणिष्ट ुल्कृ कृायोण आकृारू राणिजीस्ट्रारा ची कृायोे.
कृराेला.
(२) राणिजीस्ट्रारा -
(कृ) राज्योा योग था प्राकृीकृ णिचकृीत्सेा व्योवसेाणियोकृाचे राणिजीस्टराची देखाभाला कृराेला.
(खा) णिीसेहाीा जी णिवणिहा कृराण्योा आलाी आहाे त्योा माध्योमाू ंदीकृ योग था प्राकृणिकृ णिचकृीत्सेा व्योावसेाणियोकृा व्योवसेायोाचे आचरा णिवणियोणिम कृराे.
(ग) योग था प्राकृीकृ णिचकृीत्सेा व्योवसेाणियोकृा सेुावीची सेी प्रादा कृेल्योारा त्योा णिलाणिब कृराे णिकृंवा राणिजीस्टरामू त्योाचे ाव कृाढीे णिकृंवा त्योाच्योा णिवरूध्द अुासेात्मकृ कृारावाई कृराे जी णिाणरिरा कृेलाी असेला.
१९. (१) कृोत्योाहाी व्योक्ीची ंदी णिकृंवा राणिजीस्टरामध्योे प्राणिवष्टी सेदभाण राणिजीस्ट्राराच्योा णिणयोाे व्योणिथा झालाेलाी कृोीहाी व्योक्ी आयोगाकृडॉे योाणिचकृा सेादरा कृरू कृे.
(२) अी योाणिचकृा आयोगाकृडॉे णिवणिहा पाध्दीे सेादरा कृराण्योा योेईला आणि आयोगाद्वाराे योाणिचकृा दाखाला ी ऐकृू णिणयो घेला जीाईला.
राणिजीस्ट्राराच्योा णिणयोाणिवरुद्ध आयोगाकृडॉे योाणिचकृा दाखाला कृराे आणि आयोगाच्योा अन्यो कृायोाणबाब.
६ मांहाराष्ट्रट ासन राजपत्र असाधाराणा भाग पाचे, मांाचेष १३, २०२६/फाल्गुन २२, के १९४७बजीेटची मागी. २०. (१) आयोग, अदाणिजी खाचण सेच आणिथाणकृ उपालाब्ी आदंच्योा माध्योमाू आगामी णिवत्तीयो वषाणसेाठी जी ाराीखा णिाणरिरा कृराण्योा आलाी आहाे त्योा कृालावी बजीेटची मागी योारा कृराेला आणि णिवहाीरा प्रारूपामध्योे राज्यो सेराकृाराला सेादरा कृराेला.
(२) राज्यो सेराकृारा कृाहाी सेुारा असेल्योासे ी पासेू प्रास्ु कृराण्योा आलाेल्योा अुदाला त्मिस्वकृ कृराेला.
(३) जीेव्हा राज्यो सेराकृाराद्वाराे अुदा त्मिस्वकृ कृेलाे जीाे ेव्हा आयोग त्योा प्रायोजीासेाठी अथाणसेकृल्पा राूद कृराण्योा आलाी आहाे अा अुदाू णिीचा उपायोग कृराण्योासेाठी सेक्षेम राहाीला.
लाेखा पारिराक्षे. २१. (१) आयोग, असे प्रारूपा था पाद्ध णिवहाी कृराेला ज्योा उणिच लाेखाणिवषयोकृ सेच अन्यो सेुसेग अणिभालाेखाचा सेमावे कृराेला आणि उत्पात्रा व व्योयो सेच ुला-पात्रा, उपायोग प्रामापात्रा योाच्योासेहाी लाेख्योाचे वाणिषणकृ णिववरा योारा कृराेला.
(२) आयोग लाेख्योाची पासेी सेच लाेखा पारिराक्षे स्थाणिकृ णिी लाेखा योत्राच्योा माध्योमाू योग्यो पाद्धीे कृराेला.
(३) आयोगाचे लाेखा पारिराक्षे सेच कृायोणअहावाला आयोुष णिवभागाला प्रात्योेकृ वषी ३१ जीुलाैच्योा पाूवी पाठीणिवण्योा योेईला.
आयोगाचा णिी. २२. (१) आयोगाचा णिी, ंदीकृरा, ुीकृरा, ुल्कृ आदीच्योा रूपा एकृत्राी कृराण्योा आलाेल्योा णिीच्योा माध्योमाू योारा हाोईला आणि हा णिी राष्ट्रीयोकृ बँकृे खाे उघडॉू त्योा जीमा कृराण्योा योेईला.
(२) आयोगाचा अध्योक्षे आणि राणिजीस्ट्रारा योा अणिणियोमाीला राूदंा कृायोाणन्वी कृराण्योासेाठी सेबणि बँकृ खाे सेयोुक् रूपा सेचाणिला कृराेला.
२३. (१) ासेासे, योा अणिणियोमाची प्रायोजीे पारा पाडॉण्योासेाठी, ासकीय राजपत्रातीला णियोम योारा कृराराी क्ी.
अणिसेूचेद्वाराे णियोम कृरा योेीला.
(२) योा अणिणियोमाअगण योारा कृराण्योा आलाेला प्रात्योेकृ णियोम, ो योारा कृराण्योा आल्योारा त्वराी राज्यो णिवामडॉळाच्योा दोन्हाी सेभागृहासेमोरा सेादरा कृराण्योा योेईला.
अणिकृाराी सेच कृमणचाराी योाचे लाोकृसेवकृ हाोे.
२४. योा अणिणियोमाअगण णियोुक् प्रात्योेकृ अणि कृाराी था कृमणचाराी योा सेच कृमणचाराी अणिणियोमाीला कृोत्योाहाी राूदीचा प्रायोग कृरा णिकृंवा कृणव्योाचे पाला योाचे कृरा भाराीयो दडॉ सेणिहा, १८६० च्योा कृलाम २१ अगण अथाणुसेारा लाोकृसेवकृ मालाे जीाीला.
अडॉची दूरा कृराे.
२५. (१) जीरा योा अणिणियोमाीला राूदंची प्राभावी रूपाे अमलाबजीावी हाोण्योामध्योे अडॉची णिमाण हाो असेीला रा राज्यो सेराकृारा राजपत्रात प्राकृाणि आदेाद्वाराे योा अणिणियोमाीला राूदंी सेुसेग णियोम कृरू कृेला, जीे त्योा अडॉची दूरा कृराण्योासेाठी आवश्योकृ सेमजीलाे जीाीला :
पाराु असेा कृोाहाी आदे योा अणिणियोमाच्योा प्राराभाीच्योा णिथाीपासेू दो वषाणच्योा कृालावी सेमाप् झाल्योारा कृराण्योा योेारा ाहाी.
(२) योा अणिणियोमाअगण योारा कृराण्योा आलाेला प्रात्योेकृ आदे, ो योारा कृेल्योारा त्वराी राज्यो णिवामडॉळाच्योा दोन्हाी सेभागृहासेमोरा सेादरा कृराण्योा योेईला.
सेद् भावपाूवणकृ कृराण्योा कृायोणवाहाीचे सेराक्षे.
२६. कृोाहाी वाद णिकृंवा णिवीणिवषयोकृ कृायोणवाहाी योा अणिणियोमागण योारा कृराण्योा णियोमाच्योा अी राहाू सेद्भावपाूवणकृ कृराण्योा आलाी आहाे. कृोत्योाहाी गोष्टी-सेाठी कृराण्योा आलाेल्योा सेदरा कृायोणवाहाी कृोत्योाहाी अणिकृाराी णिकृंवा कृमणचाऱ्योाच्योा णिवरुद्ध राहारा ाहाी.
मांहाराष्ट्रट ासन राजपत्र असाधाराणा भाग पाचे, मांाचेष १३, २०२६/फाल्गुन २२, के १९४७ ७उद्दे आविणा काराणाे याचे विनेदेन
मावी स्वाथ्योाच्योा सेमस्योा णिदवसेंणिदवसे वाढी चालाल्योा आहाे. अा त्मिस्थाी सेमाजीाला स्वस्था आणि सेमृद्ध बणिवण्योासेाठी योगसेाेणिवायो पायोाणयो ाहाी, जीागीकृ स्रावरादेखाीला उत्तम ारिराराीकृ वास्थ्योासेाठी पायोाणयो म्हाू योगाला मान्योा णिमळालाी आहाे. योगसेाेबाब जीजीागृी कृरू सेमाजीाला स्वस्था व सेुदृढी ठीेवण्योासेाठी योगणिक्षेकृ स्वयोप्राेराे व णिःस्वाथाणवृत्तीे णिरारा कृायोण कृराी आहाे. महाराष्ट्रा योग आयोग स्थापा कृरावा अी मागी गेल्योा कृाहाी वषा योगणिक्षेकृ सेघाद्वाराे कृराण्योा योे आहाे. गुजीरा, हारिरायोा, राजीस्था योा राज्योाप्रामाे महाराष्ट्रा योग आयोग स्थापा कृराण्योाची आवश्योकृा आहाे.
महाराष्ट्रा योगाच्योा क्षेत्रा बराच णिवस्ारा झाला आहाे. सेद्याःत्मिस्थाी राज्योा कृोाहाी योग आयोग उपालाब् ाहाी. महाराष्ट्रा योग योा णिवषयोासेदभाण प्राचारा, व्योवस्थापा, प्राणिक्षे आणि णिवणियोम, योग आणि प्राकृीकृ णिचकृीत्सेा व्योावसेाणियोकृाची ंदी कृराण्योाच्योा उद्देासेाठी महाराष्ट्रा योग आयोगाची स्थापा कृराे आवश्योकृ आहाे. योासेाठी योग सेच प्राची थाेराेपाीजी योाचे महात्व, प्राभाव आणि उपायोगीा योाचे महात्व लाक्षेा घेा योगाचा प्राचारा, व्योवस्थापा, णिवणियोम, प्राणिक्षे योासेाठी सेच प्राकृीकृ णिचकृीत्सेा पाद्धीचा णिवकृासे कृराण्योासेाठी आणि णिक्रडॉा प्राकृाराच्योा माध्योमाू प्राणिक्षे, प्राोत्सेाहा सेच योगासे आदीसेाठी योग आयोगाची अत्यो आवश्योकृा आहाे. महाराष्ट्रा योग आयोगाची स्थापा झाल्योासे सेवणसेामान्यो जीेसेाठी े णिवेष लाभादायोकृ ठीराेला.
वराीला उणिद्देष्टे सेाध्यो कृराे हा योा णिवेयोकृाचा हाेु आहाे.
बई,
सुधाीरा मांुनगटीारा, (प्राभाराी सेदस्यो).
विधान भान, मु णिदाकृ ०६ माचण, २०२६.
८ मांहाराष्ट्रट ासन राजपत्र असाधाराणा भाग पाचे, मांाचेष १३, २०२६/फाल्गुन २२, के १९४७ैधाविनक अविधाकारा सोपविण्‍यासबंधाीचे ज्ञापन
योा णिवेयोकृा वैाणिकृ अणिकृारा सेोपाणिवण्योासेबीचा पाुढीला प्रास्ाव अभाू
ण आहाे :-
खंड २३.- योा खाडॉान्वयोे योा अणिणियोमाच्योा राुदी अमला आण्योाचे अणिकृारा राज्यो ासेाकृडॉे घेण्योा आला आहाे.
वैाणिकृ अणिकृारा सेोपाणिवण्योासेबीचा वराीला प्रास्ाव हा सेामान्यो स्वरूपाचा आहाे.
मांहाराष्ट्रट ासन राजपत्र असाधाराणा भाग पाचे, मांाचेष १३, २०२६/फाल्गुन २२, के १९४७ ९वित्तीय ज्ञापन
महाराष्ट्र राज्योा योग आयोग स्थापा कृराे व ी कृायोाणन्वी कृराे सेच अणिकृाराी व कृमणचाराी योाची णियोुक्ी कृराे त्योाचबराोबरा सेणिमी, अासेकृीयो सेदस्योा बैठीकृीसे उपात्मिस्था राहाण्योासेाठी मा व भात्ता दे सेच अणिकृाराी आणि कृमणचाराी योा प्रादेयो असेलाेलाे वे योाकृरिरा राज्योाच्योा एकृत्राी णिीू आवी खाचण हाोण्योाची क्योा आहाे. सेद्या:त्मिस्थाी योा अणिणियोमाच्योा अणिणियोणिमत्ेवराीला खाचण मूद कृराे क्यो ाहाी.
बई,
विधान भान : मु णिदाकृ १३ माचण, २०२६.
विजतंद्र भाोळे, सेणिचव -१, महाराष्ट्र णिवासेभा.
ON BEHALF OF GOVERNMENT PRINTING, STATIONERY AND PUBLICATION, PRINTED AND PUBLISHED BY DIRECTOR, RUPENDRA DINESH MORE, PRINTED AT GOVERNMENT CENTRAL PRESS, 21-A, NETAJI SUBHASH ROAD, CHARNI ROAD, MUMBAI 400 004 AND PUBLISHED AT DIRECTORATE OF GOVERNMENT PRINTING, STATIONERY AND PUBLICATIONS, 21-A, NETAJI SUBHASH ROAD, CHARNI ROAD, MUMBAI 400 004. EDITOR : DIRECTOR, RUPENDRA DINESH MORE.