भाग चार-अ, असा. क्रमांक २२८, सामान्य प्रशासन विभाग, अधिसूचना, माहितीचा अधिकार अधिनियम, २००५. क्रमांक साप्रवि-१२०२०/४/२०२५/साप्रवि-कार्या-६. शुक्रवार, १२ जून २०२६.

RNI No. MAHBIL /2009/31733

महाराष्ट्रट शासन राजपत्र

असाधाराण भाग चारा-अ

वर्ष १२, अंक ७२] शाुक्रवारा, जून १२, २०२६/ज्येष्ठ २२, शाके १९४८ [पृष्ठे २२, किंकंमत : रुपये १५.००

असाधाराण क्रमांक २२८

प्राकिंधाकृत प्राकाशान

महाराष्ट्र शासनाने कंद्रीये अकिंधाकिंनयेमांन्वये तयेारा केलेले

(भाग एक, एक-अ आकिंण एक-ले येांमध्ये प्राकिंसद्ध केलेले किंनयेम व आदेशा येांव्येकिंतरिराक्त) किंनयेम व आदेशा.

सामान्ये प्राशासन किंवभाग

मंत्रालय, मंादामं कामंा मंागग, हुतात्मंा राजगुरू चाौका, मंु ंबई ४०० ०३२, दिदानांांका १२ जूनां,२०२६.

अकिंधासूचाना

माकिंहातीचा अकिंधाकारा अकिंधाकिंनयेम, २००५.

क्रमंांका साप्रदि/१२०२०/४/२०२५-साप्रदि-कायाग-६.— मंादिहुताीचा अदिकार अदिदिनांयमं, २००५ (२००५ चा २२) याच्या कालमं १८ च्या पोट-कालमं (३) च्या खंड (चा), कालमं १९ च्या पोट-कालमं (१०) कालमं २७ च्या पोट-कालमं (२) यांद्वारे प्रदानां काेलेल्या अदिकारांचा ापोर कारूनां आदि त्याबाबताीता काेलेल्या साग दिद्यमंानां दिनांयमंांचाे अदिक्रमं कारूनां, मंहुाराष्ट्राचाे राज्यपोाल, याद्वारे, पोुढील दिनांयमं कारीता आहुेता :-

१. संकिंप्त नाव व प्रारांभा.-

(१) या दिनांयमंांसा, मंहुाराष्ट्रा मंादिहुताीचा अदिकार दिनांयमं, २०२६, असाे म्हुाे.

(२) ताे, शासकीये राजपत्रातीले त्यांच्या प्रदिसाद्धीच्या दिदानांांकापोासाूनां अंमंलाता येताील.

२. व्येाख्येा.-

(१) या दिनांयमंांता, सांदाभागनांुसार दाुसारा अर्थग आश्यका नांसाेल तार,-

(का) "अदिदिनांयमं" याचा अर्थग, मंादिहुताीचा अदिकार अदिदिनांयमं, २००५ (२००५ चा २२), असा आहुे ;

(खं) "अपोील" याचा अर्थग, कालमं १९ च्या अनांुक्रमंे, पोट-कालमं (१) पोट-कालमं (३) अन्ये प्र्थमं अदिपोलीय प्रादिकाऱ्याकाडे आदि आयोगाकाडे काेलेले अपोील, असा आहुे ;

(ग) "अपोीलकाताग" याचा अर्थग, दिजनांे अपोील दाखंल काेलेले असाेल ताी व्यक्ताी, असा आहुे ;

(घ) "प्रादिकाृता प्रदितादिनांी" याचा अर्थग, आयोगासामंोरील कायगाहुीताील पोक्षकारानांे कायगाहुीमंध्ये त्याचाे प्रदितादिनांदित् कारण्यासाठी दिजला लेखंी स्रूपोाता प्रादिकाृता काेलेले असाेल ताी व्यक्ताी, असा आहुे ;

(१)

भाग चार-अ-२२८–१२ महाराष्ट्रट शासन राजपत्र असाधाराण भाग चारा-अ, जून १२, २०२६/ज्येष्ठ २२, शाके १९४८ (ङ) "आयुक्ता" याचा अर्थग, कालमं १५ च्या पोट-कालमं (३) अन्ये दिनांयुक्ता काेलेला राज्य मंुख्य मंादिहुताी आयुक्ता दिकांा, यर्थास्थिस्र्थदिता, राज्य मंादिहुताी आयुक्ता, असा आहुे;

(चा) "ताक्रार" याचा अर्थग, कालमं १८ अन्ये काेलेली ताक्रार, असा आहुे;

(छ) "ताक्रारदार" याचा अर्थग, कालमं १८ अन्ये दिजनांे ताक्रार काेलेली असाेल ताी व्यक्ताी, असा आहुे;

(ज) "दिदिनांयमं" याचा अर्थग, अदिदिनांयमंान्ये राज्य मंुख्य मंादिहुताी आयुक्तानांे काेलेले दिदिनांयमं, असा आहुे;

(झ) "राज्य मंादिहुताी आयोग" दिकांा "आयोग" याचा अर्थग, अदिदिनांयमंाच्या कालमं १५ च्या पोट-कालमं (१) अन्ये घदिटता काेलेला राज्य मंादिहुताी आयोग, असा आहुे;

(ञ) "प्र्थमं अदिपोलीय प्रादिकारी" याचा अर्थग, अदिदिनांयमंाच्या कालमं १९ च्या पोट-कालमं (१) अन्ये ज्याच्याकाडे अपोील दाखंल काेले जाताे ताो कांद्रीय जनां मंादिहुताी अदिकाऱ्यापोेक्षा रिरष्ठी दाजागचा सागजदिनांका प्रादिकाराताील अदिकारी, असा आहुे;

(ट) "कालमं" याचा अर्थग, अदिदिनांयमंाचाे कालमं, असा आहुे;

(ठी) "ैयस्थिक्ताका मंादिहुताी" याचा अर्थग, जी मंादिहुताी, ओळखंपोटण्यायोग्य व्यक्ताीशी -मंग ताी प्रत्यक्षपोे असाो दिकांा अप्रत्यक्षपोे असाो,- सांबंदिता असाेल, आदि जी, स्ताः त्या मंादिहुताीद्वारे दिकांा उपोलब् असालेल्या दिकांा उपोलब् हुोण्याचा सांभा असालेल्या इतार मंादिहुताीच्या सांयोगानांे, अशीा व्यक्ताीचाी ओळखं पोटदिण्यायोग्य आहुे, अशी काोताीहुी मंादिहुताी, असा आहुे.

(२) या दिनांयमंांमंध्ये ापोरलेले, पोरंताु, व्याख्या नां काेलेले शीब्दा शीब्दाप्रयोग यांनांा या अदिदिनांयमंामंध्ये अनांुक्रमंे जे अर्थग नांेमंूनां दिदालेले असाताील ताेचा अर्थग असाताील.

३. माकिंहाती मागण्येाचाी कायेषपद्धती.- अदिदिनांयमंाच्या कालमं ६ च्या पोट-कालमं (१) अन्ये मंादिहुताी दिमंळण्याचाी दिनांताी, जोडपोत्रा "अ" मंध्ये दिदालेल्या नांमंुन्याता, साध्या कागदार सांबंदिता राज्य जनां मंादिहुताी अदिकाऱ्याकाडे कारण्याता येईल आदि त्यासाोबता ताीसा रुपोये इताकाे अजग शीुल्का सादार कारण्याता येईल.

४. माकिंहाती पुराकिंवण्येाचाे शाुल्क.- अदिदिनांयमंाच्या कालमं ४ च्या पोट-कालमं (४) आदि कालमं ७ च्या पोट-कालमं (१) पोट-कालमं (५) याअन्ये मंादिहुताी पोुरदिण्याचाे शीुल्का, पोुढील दारानांे आकारण्याता येईल :-

(का) ए-४ दिकांा त्यापोेक्षा लहुानां आकाराच्या कागदारील प्रत्येका पोृष्ठीासाठी पोाचा रुपोये;

(खं) मंोठ्या आकाराच्या कागदारील छायाप्रताीचा प्रत्यक्ष खंचाग दिकांा दिकांमंता;

(ग) नांमंुनांे दिकांा प्रदिताकाृताी यांचा प्रत्यक्ष खंचाग दिकांा दिकांमंता;

(घ) दिडदिजटल / स्काॅनां प्रतांच्या प्रत्येका पोृष्ठीासाठी पोाचा रुपोये;

(ङ) प्रकाशीनांासाठी दिनांस्थिश्चाता काेलेली दिकांमंता दिकांा प्रकाशीनांाताील उताऱ्यांच्या छायाप्रताीसाठी प्रत्येका पोृष्ठीासाठी पोाचा रुपोये;

(चा) अदिभालेखंाच्या दिनांरीक्षाकारिरता, दिनांरीक्षाच्या पोदिहुल्या एका तासासाठी काोताेहुी शीुल्का नांसाेल आदि त्यानांतारच्या प्रत्येका तासासाठी दिकांा त्याच्या भागासाठी पोन्नांासा रुपोये शीुल्का असाेल; आदि

(छ) टपोाल आकारासाठी पोन्नांासा रुपोये दिकांा पोन्नांासा रुपोयांपोेक्षा अदिका असालेली मंादिहुताी पोुरदिण्यासाठी लागारा प्रत्यक्ष खंचाग.

५. शाुल्क प्रादेान कराण्येातून सूट.- जी दारिरद्र्यरेषेखंालील आहुे अशीा काोत्याहुी व्यक्ताीकाडूनां दिनांयमं ३ दिनांयमं ४ अन्ये काोताेहुी शीुल्का आकारण्याता येार नांाहुी, पोरंताु, या सांबंाता सामंुदिचाता शीासानांानांे, दिदालेल्या प्रमंापोत्राचाी प्रता, अजागसाोबता सादार काेलेली असाी:

पोरंताु, जर दारिरद्र्यरेषेखंालील व्यक्ताीनांे मंादिगतालेली मंादिहुताी दिपोुल स्रूपोाचाी असाेल तार, अशीा मंादिहुताीचाी पोदिहुली पोन्नांासा पोृष्ठीे दिनांामंूल्य पोुरदिण्याता येताील, आदि उगरिरता पोृष्ठीांसाठी, दिनांयमं ४ मंध्ये दिदिनांदिदागष्ट काेलेल्या दारानांे शीुल्का आकारण्याता येईल.

६. शाुल्क प्रादेान कराण्येाचाे मागष.- या दिनांयमंांखंालील शीुल्का, पोुढीलपोैकाी काोत्याहुी रीताीनांे प्रदानां कारता येईल :-

(१) रीतासार पोाताी घेऊनां सागजदिनांका प्रादिकाराकाडे रोखंीनांे; दिकांा

(२) अजागर दिदिहुता मंूल्याचाे न्यायालय शीुल्का मंुद्रीांका दिचाकाटूनां; दिकांामहाराष्ट्रट शासन राजपत्र असाधाराण भाग चारा-अ, जून १२, २०२६/ज्येष्ठ २२, शाके १९४८ ३ (ग) सागजदिनांका प्रादिकाराच्या लेखंा अदिकाऱ्याला प्रदाेय असालेल्या नांाकाषेागद्वारे दिकांा बँका नांादाेशीाद्वारे दिकांा भारताीय टपोाल आदाेशीाद्वारे; दिकांा

(घ) "००७०-इतार प्रशीासादिनांका साेा, ६०-इतार साेा, ८००-इतार जमंा रकामंा, (१८) मंादिहुताीचा अदिकार (००७०- ०१६१)" या अर्थगसांकाल्पोीय शीषेागखंाली काोषेागाराता; दिकांा

(ङ) ऑनांलाईनां मंादिहुताीचा अदिकार (आरटीआय) अजागच्या बाबताीता, इलेक्ट्राॉदिनांका मंाध्यमंाद्वारे दिकांा युपोीआयद्वारे;

दिकांा

(चा) जर सागजदिनांका प्रादिकाराकाडे इलेक्ट्राॉदिनांका मंाध्यमंाद्वारे शीुल्का स्ीकारण्याचाी साुदिा उपोलब् असाेल तार, सागजदिनांका प्रादिकाराच्या लेखंा अदिकाऱ्याकाडे इलेक्ट्राॉदिनांका मंाध्यमंाद्वारे दिकांा युपोीआयद्वारे.

७. किंवनंती केवळ एकाचा किंवर्षयेाशाी संबंकिंधात असावी.-

अदिदिनांयमंाच्या कालमं ६ अन्ये मंादिहुताीसाठी लेखंी स्रुपोाता काेलेली दिनांताी, एकाचा दिषेयाशी सांबंदिता असाेल आदि ताी सारपोे एकाशीे पोन्नांासा शीब्दांपोेक्षा अदिका शीब्दांचाी असार नांाहुी. जर अजगदाराचाी एकापोेक्षा अदिका दिषेयार मंादिहुताी मंागण्याचाी इच्छा असाेल तार, ताो, त्यासाठी स्तांत्रा अजग कारील :

पोरंताु, जर काेलेली दिनांताी एकापोेक्षा अदिका दिषेयांशी सांबंदिता असाेल तार,जनां मंादिहुताी अदिकारी, काेळ पोदिहुल्या दिषेयाशी सांबंदिता असाऱ्या दिनांताीला प्रदितासादा दाेईल आदि इतार प्रत्येका दिषेयासाठी स्तांत्रा अजग कारण्याचा साल्ला अजगदारासा दाेऊ शीकाेल.

८. अकिंभालेखाच्येा तपासणीचाी मागणी कराण्येाचाी कायेषपद्धती.-

(का) कालमं ६ च्या पोट-कालमं (१) अन्ये अदिभालेखंाच्या दिनांरीक्षाच्या मंागीसाठी अजगदारानांे दाखंल काेलेल्या अजग दिचाराता घेताल्यानांतार, जनां मंादिहुताी अदिकाऱ्यासा तासाे योग्य असाल्याचाे आढीळूनां आले असाेल तार, अजगदारासा अदिभालेखंाचाे दिनांरीक्ष कारण्याचाी पोरानांगी दाेऊ शीकाेल आदि जर अशी पोरानांगी दिदाली असाेल तार, जनां मंादिहुताी अदिकारी, दिभागाच्या सांबंदिता काक्षाकाडूनां अजगदारासा हुा असालेला अदिभालेखं त्याला पोाहुण्यासाठी मंागील आदि कायागलयीनां ेळेता, त्याच्या उपोस्थिस्र्थताीता दिकांा त्याच्या प्रादिकाृता प्रदितादिनांीच्या उपोस्थिस्र्थताीता ताो अदिभालेखं दिनांरीक्षासाठी दाेईल.

(खं) अशीा अदिभालेखंाचाे दिनांरीक्ष तापोासाी कारतानांा, अजगदारासा काेळ पोेस्थिन्सालचाचा ापोर कारण्याचाी मंुभा दाेण्याता येईल आदि अजगदारासा हुी असालेली मंादिहुताी त्याच्याकाडूनां काेळ पोेस्थिन्सालनांेचा नांदादिण्याता येईल; आदि अजगदारानांे पोेस्थिन्सालव्यदितारिरक्ता अन्य काोताीहुी लेखंनां सानांे आलेली असाताील तार, ताो, ताी जनां मंादिहुताी अदिकाऱ्याकाडे जमंा कारील आदि त्यानांतार त्यासा अदिभालेखंाचाे दिनांरीक्ष कारण्याचाी मंुभा दाेण्याता येईल. अजगदार, त्यासा दिनांरीक्ष कारतानांा ापोर कारण्याचाी मंुभा दिदालेल्या पोेस्थिन्सालनांे अदिभालेखंार काोत्याहुी खंुा कारार नांाहुी.

९. नागरिराकत्व किंसद्ध कराणाऱ्येा ओळखापुराव्येाचाी आवश्येकता.-

प्रत्येका अजगदार ानांे, अदिदिनांयमं ाच्या कालमं ६ च्य ा पोट-कालमं (१) अन्य े काेलेल्या अजागसाोबता छायादिचात्रा असाल ेल्या ओळखंपोुराव्याचाी स्यं-साक्षांदिकाता काेलेली प्रता जोडे आश्यका असाेल. जर ओळखं पोुरा नांसालेला अजग प्राप्ता झालेला असाेल तार, जनां मंादिहुताी अदिकारी, आश्यका पोालनां कारण्यासाठी असा अजग अजगदारासा पोरता कारू शीकाेल.

१०. पुन्हा पुन्हा केलेल्येा किंवनंत्येा किंनकालेात काढणे.-

जेव्हुा अजगदारानांे मंादिगतालेली मंादिहुताी, अदिदिनांयमंाच्या तारताुदांन्ये त्याचा अजगदाराला यापोूी अगोदारचा पोुरदिण्याता आलेली असाेल त्याबाबताीता, जनां मंादिहुताी अदिकारी या पोूीच्या पोत्राव्यहुाराचा आदि अगोदारचा पोुरदिलेल्या मंादिहुताीचा सांदाभाग दाेऊनां, असा पोुन्हुा काेलेला दिनांताी अजग दिनांकालाता काढीू शीकाेल.

११. स्वतःहाोऊन माकिंहाती उघड कराण्येाचाी जबंाबंदेाराी.-

(का) स्ताःहुोऊनां मंादिहुताी उघड कारण्याशी सांबंदिता असाऱ्या, या अदिदिनांयमंाच्या कालमं ४ च्या पोट-कालमं (१) च्या खंड (का) खंड (खं) मंील तारताुदांचाे अनांुपोालनां काेल्याचाी साुदिनांस्थिश्चाताी कारण्याचाी जबाबदारी, सांबंदिता सागजदिनांका प्रादिकाराच्या कायागलय प्रमंुखंाकाडे दिनांदिहुता असाेल.

भाग चार-अ-२२८–१अ४ महाराष्ट्रट शासन राजपत्र असाधाराण भाग चारा-अ, जून १२, २०२६/ज्येष्ठ २२, शाके १९४८ (खं) जेव्हुा, या अदिदिनांयमंान्ये अजग प्राप्ता झाल्यार, जनां मंादिहुताी अदिकाऱ्याच्या मंताे मंादिगतालेली मंादिहुताी हुी, अदिदिनांयमंाच्या कालमं ४ च्या पोट-कालमं (१) च्या खंड (खं) अन्ये स्ताःहुोऊनां प्रदिसाद्धी कारण्याचाी आश्यकाता असालेल्या स्रूपोाचाी आहुे, पोरंताु, अशीा प्रकारे ताी प्रदिसाद्धी कारण्याता आलेली नांसाेल त्या बाबताीता, ताो, या अदिदिनांयमंाच्या तारताुदांनांुसार अजागर प्रदिक्रया कारण्याबरोबरचा, उदिचाता साुारात्मंका काराईकारिरता असाे अनांुपोालनां नां झाल्याचाे सांबंदिता सागजदिनांका प्रादिकाराच्या कायागलय प्रमंुखंाच्या दिनांदाशीगनांासा आूनां दाेईल.

(ग) उक्ता तारताुदांन्ये अदिनांायग असालेली मंादिहुताी प्रदिसाद्धी कारण्याताील दिकांा स्ताःहुोऊनां उघड नां कारण्याताील कासाूर हुी कातागव्यच्युताी मंानांण्याता येईल आदि कायागलय प्रमंुखंार जबाबदारी दिनांस्थिश्चाता कारण्याता येईल; ताो लागू असालेल्या साेा दिनांयमंांनांुसार दिशीस्ताभांगाचाी कायगाहुी कारण्यासा पोात्रा असाेल.

१२. अकिंधाकृत संकेतस्थळावरा उपलेब्धा असलेलेी माकिंहाती.-

जेव्हुा अजगदारानांे मंादिगतालेली मंादिहुताी, शीासानांाच्या दिकांा सांबंदिता सागजदिनांका प्रादिकाराच्या अदिकाृता सांकाेतास्र्थळार आीचा उपोलब् असाेल त्या बाबताीता, जनां मंादिहुताी अदिकारी, अशी मंादिहुताी र्थेट सांकाेतास्र्थळारूनां दिमंळदिण्यासाठी अजगदारासा काळील.

जनां मंादिहुताी अदिकाऱ्यासा ऑनांलाईनां उपोलब् असालेल्या अशीा मंादिहुताीचाे साक्षांकानां कारण्यासा नांकार दाेण्याचा प्रादिकार दाेखंील असाेल.

१३. वैयेक्तिक्तक माकिंहातीतून सूट.-

जेव्हुा मंादिहुताी काोत्याहुी सागजदिनांका कामंकाजाशी दिकांा सागजदिनांका दिहुताशी सांबंदिता नांसाेल ताेव्हुा, अर्था जेव्हुा अशी मंादिहुताी उघड काेल्यामंुळे सांबंदिता व्यक्ताीच्या खंाजगी गोष्टंमंध्ये दिनांाकार हुस्ताक्षेपो हुोईल ताेव्हुा या दिनांयमंांन्ये व्याख्या काेलेली अशी ैयस्थिक्ताका स्रुपोाचाी मंादिहुताी या अदिदिनांयमंाच्या कालमं ८ च्या पोट-कालमं (१) च्या खंड (ञ) अनांुसार, उघड कारण्याताूनां साुट असाेल:

पोरंताु, जर व्यापोका सागजदिनांका दिहुतामंुळे, अशी मंादिहुताी उघड कारे सामंर्थगनांीय आहुे अशी साक्षमं प्रादिकाऱ्याचाी खंात्राी पोटली असाेल तार, अशी ैयस्थिक्ताका मंादिहुताी उघड कारता येईल आदि अशीा खंात्राीचाी कारे लेखंी स्रूपोाता नांदादिण्याता येताील:

पोरंताु आखंी असाे काी, असाे व्यापोका सागजदिनांका दिहुता अस्थिस्तात्ाता असाल्याचाे दिसाद्धी कारण्याचाी जबाबदारी, मंादिहुताी मंागाऱ्या अजगदारार असाेल, आदि काेळ सागजदिनांका दिहुताचाे ठीामं दिानां, पोुरेसाे असार नांाहुी.

१४. इलेक्ट्रॉकिंनक पत्रव्येवहाराचाी स्वीकायेषता.-

जनां मंादिहुताी अदिकाऱ्यानांे ई-मंेलद्वारे दिकांा इतार काोत्याहुी इलेक्ट्राॉदिनांका मंाध्यमंाद्वारे काेलेला काोताहुी पोत्राव्यहुार दिकांा पोुरदिलेली मंादिहुताी हुी, या अदिदिनांयमंाअन्ये ै पोत्राव्यहुार दिकांा मंादिहुताीचाे ै दितार असाल्याचाे मंानांण्याता येईल.

१५. प्राथम अकिंपलेीये प्राकिंधाकाऱ्येाकडे अपीले.-

(१) राज्य जनां मंादिहुताी अदिकाऱ्यानांे सांमंता काेलेल्या आदाेशीामंुळे दिकांा राज्य जनां मंादिहुताी अदिकाऱ्यानांे दिताचा अजग दिनांकालाता नां काढील्यामंुळे व्यदिर्थता झालेली काोताीहुी व्यक्ताी, जोडपोत्रा "खं" मंध्ये दिदालेल्या नांमंुन्याता, साध्या कागदार कालमं १९ च्या पोट- कालमं (१) अन्ये प्र्थमं अदिपोलीय प्रादिकाऱ्याकाडे अपोील दाखंल कारू शीकाेल आदि त्यासाोबता दिनांयमं ६ मंध्ये दिदिहुता काेलेल्या रीताीनांे पोन्नांासा रुपोये इताकाे अपोील शीुल्का प्रदानां कारील.

(२) प्र्थमं अदिपोलीय प्रादिकाऱ्याकाडे काेलेले अपोील अपोीलकात्यागकाडूनां यर्थोदिचातारीत्या अदिप्रमंादिता कारण्याता येईल सात्यादिपोता कारण्याता येईल आदि त्यासाोबता स्यं-साक्षांदिकाता काेलेले पोुढील दास्ताऐज जोडण्याता येताील:-

(एका) राज्य जनां मंादिहुताी अदिकाऱ्याकाडे सादार काेलेल्या अजागचाी प्रता;

(दाोनां) राज्य जनां मंादिहुताी अदिकाऱ्याकाडूनां दिमंळालेल्या उत्तराचाी प्रता, काोताीहुी असाल्यासा, आदि अजग सादार काेल्याचा पोुरा;

(ताीनां) अदिपोलाता दिनांदिदागष्ट काेलेल्या दास्ताऐजांचाी साूचाी;

(चार) अपोीलकात्यागनांे त्याच्या अजागता दिनांदिदागष्ट काेलेल्या आदि ताो त्यार दिसांबूनां असालेल्या इतार दास्ताऐजांच्या प्रताी.

१६. राज्ये माकिंहाती आयेोगाकडे अपीले.-

(१) राज्य मंादिहुताी आयोगाकाडे कालमं १९ च्या पोट-कालमं (३) अन्ये काेलेले अपोील, जोडपोत्रा "ग" मंध्ये दिदालेल्या नांमंुन्याता, साध्या कागदार दाखंल कारण्याता येईल आदि त्यासाोबता, दिनांयमं ६ मंध्ये दिदिहुता काेलेल्या रीताीनांे शींभार रुपोये इताकाे अपोील शीुल्का प्रदानां कारण्याता येईल.

(२) राज्य मंादिहुताी आयोगाकाडे काेलेले अपोील, अपोीलकात्यागकाडूनां यर्थोदिचातारीत्या प्रमंादिता कारण्याता येईल सात्यादिपोता कारण्याता येईल आदि त्यासाोबता, खंालील स्यं-साक्षांदिकाता काेलेले पोुढील दास्ताऐज जोडण्याता येताील:-

(एका) (अ) राज्य जनां मंादिहुताी अदिकाऱ्याकाडे सादार काेलेल्या अजागचाी प्रता;

(ब) अजागमंध्ये दिनांदिदागष्ट काेलेल्या दिकांा त्यार दिसांबूनां असालेल्या दास्ताऐजांच्या प्रताी;

(दाोनां) सांबंदिता राज्य जनां मंादिहुताी अदिकाऱ्याकाडे अजग सादार काेल्याचा पोुरा;

(ताीनां) सांबंदिता राज्य जनां मंादिहुताी अदिकाऱ्याकाडूनां दिमंळालेल्या उत्तराचाी प्रता, काोताीहुी असाल्यासा;

(चार) प्र्थमं अदिपोलीय प्रादिकाऱ्याकाडे काेलेल्या अदिपोलाचाी प्रता;

(पोाचा) प्र्थमं अदिपोलीय प्रादिकाऱ्याकाडे अपोील सादार काेल्याचा पोुरा;

(साहुा) प्र्थमं अदिपोलीय प्रादिकाऱ्याकाडे दिमंळालेल्या आदाेशीाचाी मंूळ प्रता, काोताीहुी असाल्यासा;

(साता) अदिपोलाता दिनांदिदागष्ट काेलेल्या आदि अपोीलकाताग त्यार दिसांबूनां असालेल्या दास्ताऐजांचाी साूचाी; आदि (आठी) अपोीलकात्यागनांे त्याच्या अदिपोलाता दिनांदिदागष्ट काेलेल्या आदि ताो त्यार दिसांबूनां असालेल्या इतार दास्ताऐजांच्या प्रताी.

(३) राज्य मंादिहुताी आयोगाकाडे काेलेले अपोील साध्या कागदार नांीटनांेटकाे साुाच्यपोे दिलदिहुलेले, टंकादिलदिखंता काेलेले दिकांा मंुदिद्रीता काेलेले असाे आदि अपोील त्यासाोबता सादार कारायाचाे दास्ताऐज, प्रदितादांसाठी प्रतांच्या ताीनां सांचांमंध्ये दाखंल कारण्याता येताील.

१७. अपीले परात कराणे.-

जर दिनांयमं १५ चा पोट-दिनांयमं (२) आदि दिनांयमं १६ चाे पोट-दिनांयमं (२) दिकांा पोट-दिनांयमं (३) यांमंध्ये दिदिनांदिदागष्ट काेल्याप्रमंाे अदिपोलासाोबता दास्ताऐज जोडलेले नांसाताील अर्था आयोगाच्या अदिकाऱ्याला अन्य काोताीहुी त्राुटी आढीळूनां आली असाेल तार, अपोीलकात्यागसा त्राुटी दाूर कारण्यासाठी असाे अपोील, पोरता कारता येईल आदि त्यासा त्राुटी दाूर कारण्याचाी दिनांताी कारारे पोत्रा दिमंळाल्याच्या तारखंेपोासाूनां पोंरा दिदासांच्या आता सागदाृष्टीनांे पोरिरपोूग असालेले अपोील दाखंल कारण्यासा काळदिण्याता येईल:

पोरंताु, जेव्हुा अदिदिनांयमंाता दिदिहुता काेलेल्या कालाीता, राज्य जनां मंादिहुताी अदिकाऱ्याचाे उत्तर दिकांा प्र्थमं अदिपोलीय प्रादिकाऱ्याचा आदाेशी प्राप्ता नां झाल्यासा, या दिनांयमंान्ये त्या कारास्ता अपोील पोरता काेले जार नांाहुी.

१८. आयेोगाकडे अपीले कराण्येाचाी प्राकिंक्रयेा.-

(१) जर अपोील हुे, या अदिदिनांयमंाच्या, दिनांयमंांच्या दिदिनांयमंांच्या तारताुदांनांुसार आहुे, असाे आयोगाच्या अदिकाऱ्यासा असाे दिदासाूनां आले तार, त्या अदिपोलासा क्रमंांका दाेण्याता येईल आदि त्या प्रयोजनांाकारिरता ठीेलेल्या नांदाहुीता त्याचाी नांदा कारण्याता येईल आदि, अदिपोलाच्या सांदाभागसाहु त्याच्याशी सांबंदिता असाऱ्या साग दास्ताऐजांच्या प्रतांसाहु लेखंी दिनांेदानां दिकांा अहुाल, दिनांदाेशी दाेारे पोत्रा दिमंळाल्याच्या तारखंेपोासाूनां पोंरा दिदासांच्या आता, सादार कारण्यासाठी जनां मंादिहुताी अदिकाऱ्यासा प्र्थमं अदिपोलीय प्रादिकारासा, दिनांदाेशी दाेईल. अहुाल प्राप्ता झाल्यार दिकांा उपोरोक्ता कालाीता अहुाल प्राप्ता नां झाल्यासा, अदिपोलाच्या साुनांाीचाी तारीखं दिनांस्थिश्चाता काेली जाऊ शीकाेल.

(२) आयोग या अदिदिनांयमंान्ये अपोीलकात्यागला उपोलब् असालेल्या साग उपोायांचा त्यानांे अलंब काेला आहुे अशी त्याचाी खंात्राी पोटली नांसाेल तार, अदिपोलाचा दिचार कारार नांाहुी.

(३) पोट-दिनांयमं (२) च्या प्रयोजनांार्थग,-६ महाराष्ट्रट शासन राजपत्र असाधाराण भाग चारा-अ, जून १२, २०२६/ज्येष्ठ २२, शाके १९४८ (का) जर एखंाद्या व्यक्ताीनांे प्र्थमं अदिपोलीय प्रादिकाऱ्याकाडे अपोील दाखंल काेले असाेल आदि प्र्थमं अदिपोलीय प्रादिकाऱ्यानांे त्यार अंदितामं आदाेशी दिदालेला असाेल तार; दिकांा

(खं) जेव्हुा दाखंल काेलेल्या अदिपोलाच्या सांबंाता प्र्थमं अदिपोलीय प्रादिकाऱ्यानांे काोताहुी अंदितामं आदाेशी दिदालेला नांसाेल आदि ज्या तारखंेसा त्याला असाे अपोील प्राप्ता झाले असाेल त्या तारखंेपोासाूनां पोंचाेचाळीसा दिदासांचा कालाी उलटला असाेल त्याबाबताीता, या अदिदिनांयमंान्ये दिताला उपोलब् असालेल्या साग उपोायांचा अलंब काेला आहुे असाे मंानांण्याता येईल.

१९. अकिंपलेाचाी किंकंवा तक्राराीचाी नोटीस.-

(१) आयोग, सांबंदिता व्यक्तांनांा अदिपोलाचाी दिकांा ताक्रारीचाी नांोटीसा, खंालीलपोैकाी काोत्याहुी मंागागनांे बजाू शीकाेल:-

(का) हुाताबटड्यानांे;

(खं) नांदाीकाृता डाकाेनांे, शीघ्र डाकाेनांे, डाका प्रमंापोत्रा घेऊनां, काुरिरयरद्वारे दिकांा तात्सामं इतार सानांांद्वारे;

(ग) ई-मंेल पोत्ता उपोलब् असाेल तार, ई-मंेलद्वारे; दिकांा काोत्याहुी सांदाेशी प्रालीनांे भ्रमंध्नांीद्वारे;

(घ) ृत्तपोत्राता प्रदिसाद्धी कारूनां; दिकांा

(ङ) मंुख्य मंादिहुताी आयुक्ता, सागसार दिकांा दिशीेषे आदाेशीाद्वारे दिनांदाेशी दाेईल अशीा अन्य काोत्याहुी रीताीनांे.

(२) पोट-दिनांयमं (१) खंाली नांमंूदा काेलेल्या रीताीपोैकाी काोत्याहुी रीताीनांे बजालेली नांोटीसा, नांोदिटशीचाी ै बजाी असाल्याचाे मंानांण्याता येईल.

२०. अपीलेकत्येाषचाी किंकंवा तक्रारादेाराचाी व्येक्तीशा: उपक्तिस्थती.-

(१) अपोीलकात्यागसा दिकांा, यर्थास्थिस्र्थदिता, ताक्रारदारासा प्रत्येका प्रकाराता, साुनांाीच्या तारखंेपोूी दिकामंानां साता स्पोष्ट दिदासा अगोदार साुनांाीच्या तारखंेचाी नांोटीसा दाेण्याता येईल.

(२) अपोीलकात्यागसा दिकांा ताक्रारदारासा दिकांा प्रदितादाीसा अदिपोलाच्या दिकांा ताक्रारीच्या साुनांाीेळी स्ताः दिकांा त्याच्या यर्थोदिचाता प्रादिकाृता काेलेल्या प्रदितादिनांीमंार्फता आयोगाकाडे उपोस्थिस्र्थता राहुण्याचा स्ेच्छादिकार असाेल:

पोरंताु, अपोीलकात्यागसा दिकांा ताक्रारदारासा दिकांा प्रदितादाीसा जर साुनांाीच्या तारखंेपोूी दाोनां दिदासा अगोदार त्याचाे साग सांबंदिता दास्ताऐज सादार काेलेले असाताील आदि साुनांाीच्या ेळी आयोगाकाडे स्थिव्हुदिडओ काॉन्र्फरस्थिन्सांगचाी साुदिा उपोलब् असाेल तार, स्थिव्हुदिडओ काॉन्र्फरस्थिन्सांगद्वारे त्याचाे प्रकार सादार कारता येईल.

(३) अपोीलकात्यागसा दिकांा, यर्थास्थिस्र्थदिता, ताक्रारदारासा, त्याचाे मंुद्दे मंांडताे ेळी, त्याकारिरता तारताूदा काेलेल्या रीताीनांे, अदिपोलाच्या प्रदिक्रयेता काोत्याहुी व्यक्ताीचाे साहुाय्य घेता येईल आदि त्याचाे प्रदितादिनांदित् कारारी व्यक्ताी, दिदि व्यसायी असार नांाहुी.

२१. अपीले किंनकालेात काढण्येाचाी प्राकिंक्रयेा.-

(१) आयोग, अपोील दिनांकालाता काढीतानांा,-

(एका) सांबंदिता दिकांा दिहुतासांबंदिता व्यक्ताीकाडूनां शीपोर्थेर दिकांा प्रदिताज्ञापोत्रार तांडी दिकांा लेखंी पोुरा घेऊ शीकाेल;

(दाोनां) दास्ताऐज, सागजदिनांका अदिभालेखं दिकांा त्यांच्या प्रतांचाे अलोकानां कारू शीकाेल दिकांा तापोासाी कारू शीकाेल;

(ताीनां) प्रादिकाृता अदिकाऱ्यामंार्फता अदिका तापोदिशीलांचाी दिकांा ताथ्यांचाी चाौकाशी कारू शीकाेल;

(चार) राज्य जनां मंादिहुताी अदिकाऱ्याचाी, राज्य साहुायका जनां मंादिहुताी अदिकाऱ्याचाी दिकांा प्र्थमं अदिपोलीय प्रादिकाऱ्याचाी दिकांा यर्थास्थिस्र्थदिता, ज्या व्यक्ताीच्या काराईदिरुद्धी अपोील दाखंल आहुे अशीा व्यक्ताीचाी साुनांाी घेऊ शीकाेल;

(पोाचा) त्रायस्र्थ पोक्षाचाी साुनांाी घेऊ शीकाेल; दिकांा

(साहुा) राज्य जनां मंादिहुताी अदिकाऱ्याकाडूनां, राज्य साहुायका जनां मंादिहुताी अदिकाऱ्याकाडूनां, प्र्थमं अदिपोल ीय प्रादिकाऱ्याकाडूनां आदि ज्या व्यक्ताीदिरुद्धी अपोील दाखंल काेलेले आहुे अशीा अन्य व्यक्ताीकाडूनां, दिकांा त्रायस्र्थ पोक्षाकाडूनां दिकांा अजागशी सांबंदिता असालेल्या अन्य काोत्याहुी व्यक्ताीकाडूनां प्रदिताज्ञापोत्रार पोुरा घेऊ शीकाेल.

(२) अपोीलकात्यागसा दिकांा, यर्थास्थिस्र्थदिता, ताक्रारदारासा ज्या पोरिरस्थिस्र्थताीमंुळे आयोगाच्या साुनांाीसा उपोस्थिस्र्थता राहुण्यासा प्रदिताबं झाला आहुे ताी पोरिरस्थिस्र्थताी अस्थिस्तात्ाता आहुे अशी आयोगाचाी खंात्राी पोटली असाेल त्याबाबताीता, आयोग, अंदितामं दिनांगय घेण्यापोूी अपोीलकात्यागसा दिकांा, यर्थास्थिस्र्थदिता, ताक्रारदारासा साुनांाीचाी आखंी एका सांी दाेऊ शीकाेल दिकांा त्याला योग्य ाटेल ताशी अन्य काोताीहुी काराई कारू शीकाेल.

(३) जेव्हुा अपोीलकाताग दिकांा, यर्थास्थिस्र्थदिता, ताक्रारदार, दिद्वाताीय अपोील दिकांा ताक्रार साुनांाीसाठी आली असाेल ताेव्हुा, ारंार ैयस्थिक्ताकारीत्या दिकांा ऑनांलाईनां स्रुपोाता उपोस्थिस्र्थता राहुता नांसाेल त्याबाबताीता, आयोग, कारे नांदाूनां, नांागरी प्रदिक्रया सांदिहुता, १९०८ याच्या आदाेशी ४१ च्या दिनांयमं १७ च्या तारताुदाी लागू कारू शीकाेल आदि खंटला नां चालदिल्यामंुळे अपोील दिकांा ताक्रार र्फेटाळण्याता येता आहुे असा आदाेशी दाेऊ शीकाेल:

पोरंताु, जेव्हुा या पोट-दिनांयमंान्ये अपोील दिकांा ताक्रार, खंटला नां चालदिल्यामंुळे र्फेटाळण्याता आली असाेल, त्याबाबताीता अपोीलकाताग दिकांा ताक्रारदार, र्फेटाळण्याचा आदाेशी दिमंळाल्याच्या तारखंेपोासाूनां ताीसा दिदासांच्या आता, र्फेटाळण्याचा दिनांगय रद्दे कारण्यासाठी अजग कारू शीकाेल, आदि अपोीलकात्यागनांे दिकांा ताक्रारदारानांे, त्याच्या अनांुपोस्थिस्र्थताीसाठी पोुरेसाे कार हुोताे याबाबता आयोगाचाी खंात्राी पोटूनां दिदाली असाेल तार, आयोग, र्फेटाळण्याचा दिनांगय रद्दे कारण्याचा आदाेशी दाेऊ शीकाेल आदि अपोील दिकांा ताक्रार पोुढीे चालदिण्यासाठी दिदासा दिनांयता कारू शीकाेल:

पोरंताु आखंी असाे काी, दिरोी पोक्षाला त्याचाी नांोटीसा बजाल्यादिशीाय, उपोरोक्ताप्रमंाे अशीा काोत्याहुी अजागरूनां दिनांगय रद्दे कारण्याचा आदाेशी दाेण्याता येार नांाहुी.

(४) पोट-दिनांयमं (३) मंध्ये काहुीहुी अंताभाू गता असाले तारी, जेव्हुा मंादिहुताी नांाकारण्याशी सांबंदिता असारा सारभाूता प्रश्नां अंताभाू गता आहुे, असाे आयोगाचाे मंता असाेल त्या बाबताीता, आयोग, उपोलब् असालेल्या अदिभालेखंाच्या आारे प्रकार दिनांकालाता काढीण्याचाी कायगाहुी कारू शीकाेल.

(५) या दिनांयमंाताील काोत्याहुी गोष्टीमंुळे, आयोगाला, दिद्वाताीय अदिपोलाच्या बाबताीता, अपोीलकात्यागच्या उपोस्थिस्र्थताीचाी पोाग नां कारता, अदिदिनांयमंान्ये आश्यका असाेल ताेव्हुा, अदिभालेखं मंागदिण्यापोासाूनां दिकांा मंादिहुताी उघड कारण्याचा दिनांदाेशी दाेण्यापोासाूनां प्रदिताबं हुोार नांाहुी.

२२. पुराव्येाचा भारा.-

(१) या अदिदिनांयमंाद्वारे दिकांा त्या अन्ये अन्यर्था तारताूदा काेली असाेल ताे खंेरीज कारूनां, आयोगासामंोरील अदिपोलाच्या दिकांा ताक्रारीच्या बाबताीता, पोुराव्याचा भार, ताथ्य ठीामंपोे प्रदितापोादानां काराऱ्या पोक्षार असाेल.

(२) कालमं १८ खंालील ताक्रारीता दिकांा कालमं १९ खंालील अदिपोलाता,-

(का) ताक्रारदार दिकांा अपोीलकाताग, मंादिहुताी नांाकारे, दिलंब कारे, दिकांा चाुकाीचाी मंादिहुताी दाे अर्था त्याता नांमंूदा काेलेले अन्य काोताेहुी कार शीादिबता दिसाद्धी कारील;

(खं) राज्य जनां मंादिहुताी अदिकारी, प्र्थमं अदिपोलीय प्रादिकारी दिकांा, यर्थास्थिस्र्थदिता, सागजदिनांका प्रादिकार कालमं १९ च्या पोट-कालमं (५) नांुसार त्यांच्या काराईचाे सामंर्थगनां कारील.

(३) आयोग, अदिभालेखंार ठीेलेली ादाकार्थनांे, युस्थिक्तादा पोुरा या आारे काेळ प्रकारांर दिनांगय घेईल.

२३. अपीले मागे घेणे किंकंवा अपीले राद्द हाोणे.-

(१) राज्य मंादिहुताी आयोग, अपोीलकात्यागनांे काेलेल्या लेखंी दिनांताीरूनां, अपोील मंागे घेण्यासा पोरानांगी दाेऊ शीकाेल:

पोरंताु, जेव्हुा साुनांाीचाी नांोटीसा जारी काेल्यानांतार, अपोीलकात्यागनांे काेलेली लेखंी दिनांताी आयोगाला दिमंळाली असाेल, त्या बाबताीता, आयोग, आयोगाचाी सांसानांे खंचाग ाया घालदिल्याबद्देल अपोीलकात्यागनांे प्रदानां कारायाचा ाजी खंचाग लादाू शीकाेल आदि जमंीनां मंहुसाुलाचाी र्थकाबाकाी असाल्याप्रमंाे त्याचाी साुली कारू शीकाेल.

(२) मंादिहुताीचा अदिकार हुा काेळ मंादिहुताी दिमंळण्याचाी दिनांताी काराऱ्या भारताच्या दिदिशीष्ट अजगदार नांागरिरकासाठी उपोलब् असाल्यानांे, अशीा व्यक्ताीनांे दाखंल काेलेल्या दिद्वाताीय अदिपोलाच्या बाबताीता राज्य मंादिहुताी आयोगासामंोर प्रलंदिबता असालेली कायगाहुी, अपोीलकाताग मंृता झाला आहुे असा पोुरा प्रदितादाी सादार कारताो ताेव्हुा दिकांा आयोगानांे त्याच्याकाडे उपोलब् असालेल्या नांदाीच्या आारे अशीा दिनांष्काषेग काढीलेला असाेल ताेव्हुा, अपोीलकात्यागचा मंृत्यू झाल्यार रद्दे हुोईल.

२४. राज्ये माकिंहाती आयेोगाचा आदेशा.-

राज्य मंादिहुताी आयोगाचा आदाेशी, लेखंी स्रूपोाता असाेल आदि आयोगानांे या प्रयोजनांार्थग प्रादिकाृता काेलेल्या काोत्याहुी अदिकाऱ्यानांे रीतासार अदिप्रमंादिता काेलेल्या आयोगाच्या दिशीक्क्यादिनांशी दाेण्याता येईल.

२५. तक्राराीचाी कायेषपद्धती.-

रील १७ ताे २४ या दिनांयमंांच्या तारताुदाी, कालमं १८ अन्ये आयोगासामंोर दाखंल काेलेल्या ताक्रारंच्या बाबताीता, योग्य त्या र्फेरर्फारांसाहु, लागू हुोताील.

२६. आयेोगाचाे अंतकिंनषकिंहात प्राकिंक्रयेात्मक अकिंधाकारा.-

(१) या दिनांयमंांमंील काोत्याहुी गोष्टीमंुळे, आयोग, या अदिदिनांयमंाच्या कालमं १८ अन्ये चाौकाशी कारता असातानांा दिकांा कालमं १९ च्या पोट-कालमं (३) अन्ये दिद्वाताीय अपोील दिनांकालाता काढीता असातानांा, साग पोक्षकारांनांा साुनांाीचाी ाजी सांी दिदाल्यानांतार, न्यायाचाे उदिद्देष्टे साध्य कारण्यासाठी दिकांा आयोगाच्या प्रदिक्रयेचा गैरापोर रोखंण्यासाठी आश्यका असाताील असाे, या अदिदिनांयमंाच्या तारताुदांशी साुसांगता असालेले आनांुषेंदिगका दिकांा साहुायका प्रदिक्रयात्मंका आदाेशी, पोारिरता कारण्याच्या राज्य मंादिहुताी आयोगाच्या अदिकारांर मंयागदा आल्याचाे मंानांण्याता येार नांाहुी.

(२) आयोग, काोत्याहुी ेळी, एकातार स्ताःहुूनां दिकांा काोत्याहुी पोक्षकाराच्या अजागरूनां, कालमं १८ खंालील ताक्रारीशी दिकांा कालमं १९ च्या पोट-कालमं (३) खंालील दिद्वाताीय अदिपोलाशी सांबंदिता असाऱ्या काोत्याहुी आदाेशीाता दिकांा अदिभालेखंाता चाुकाीनांे दिकांा अपोघातानांे झालेली काोताीहुी दिलदिपोकाीय दिकांा अंकागदिताीय चाूका अर्था त्राुटी दाुरुस्ता कारू शीकाेल.

(३) जेव्हुा पोट-दिनांयमं (२) अन्ये काोताीहुी दाुरुस्ताी काेली जाताे त्या बाबताीता, दाुरुस्ता आदाेशीाचाी प्रता, सांबंदिता पोक्षकारांनांा काळदिण्याता येईल आदि आयोगाच्या सांकाेतास्र्थळार टाकाण्याता (अपोलोड) कारण्याता येईल.

२७. सावषजकिंनक प्राकिंधाकराणाद्वाराे सादेराीकराण.-

सागजदिनांका प्रादिकार, त्याचाी बाजू मंांडण्यासाठी काोत्याहुी प्रदितादिनांीसा दिकांा त्याच्या काोत्याहुी अदिकाऱ्यासा प्रादिकाृता कारू शीकाेल.

जोडपत्र "क"

(दिनांयमं ३ पोहुा)

माकिंहातीचा अकिंधाकारा अकिंधाकिंनयेम, २००५ अन्वये माकिंहाती किंमळकिंवण्येाच्येा अजाषचा नमुना

प्रदिता,

राज्य जनां मंादिहुताी अदिकारी,

(कायागलयाचाे नांा पोत्ता)

दिदानांांका :-

दिठीका :-

अजगदाराचाी स्ाक्षरी.

जोडपत्र "खा"

(दिनांयमं १५ पोहुा)

माकिंहातीचा अकिंधाकारा अकिंधाकिंनयेम, २००५ च्येा कलेम १९ (१) अन्वये अपीले

प्रदिता,

(अदिपोलीय प्रादिकाऱ्याचाे नांा/पोदानांामं/पोत्ता)

दिदानांांका :-

दिठीका :-

अपोीलकात्यागचाी स्ाक्षरी.

भाग चार-अ-२२८–२१० महाराष्ट्रट शासन राजपत्र असाधाराण भाग चारा-अ, जून १२, २०२६/ज्येष्ठ २२, शाके १९४८

जोडपत्र "ग"

(दिनांयमं १६ पोहुा)

माकिंहातीचा अकिंधाकारा अकिंधाकिंनयेम, २००५ च्येा कलेम १९ (३) अन्वये किंद्वातीये अपीले

प्रदिता,

मंहुाराष्ट्रा राज्य मंादिहुताी आयोग,

--------------------येर्थील खंडपोीठी

पोत्ता : ----------------------

(१) अपोीलकात्यागचाे पोूग नांा:

(२) पोत्ता:

(३) अपोीलकात्यागचा भ्रमंध्नांी क्रमंांका ई-मंेल पोत्ता:

(४) अजगदार दारिरद्र्यरेषेखंालील आहुे दिकांा कासाे (असाल्यासा, त्याच्या ै पोुराव्याचाी छायाप्रता जोडाी.):

(५) सांबंदिता राज्य जनां मंादिहुताी अदिकाऱ्याचा तापोशील पोत्ता:

(६) सांबंदिता प्र्थमं अदिपोलीय प्रादिकाऱ्याचा तापोशील पोत्ता:

(७) जर अपोीलकाताग त्रायस्र्थ पोक्ष असाेल तार, मंूळ अजगदाराचाे नांा पोत्ता:

(८) मंादिहुताी मंागाऱ्या अजागचा तापोशील -

(का) अजागचा दिदानांांका:

(खं) मंादिहुताीचा तापोशील -

(एका) मंादिहुताीचा दिषेय:

(दाोनां) मंादिहुताी ज्या कालाीशी सांबंदिता आहुे ताो कालाी:

(ताीनां) आश्यका असालेल्या दिदिशीष्ट मंादिहुताीचाे गनां:

(ग) मंादिहुताी डाकाेनांे दिकांा व्यस्थिक्ताशी: हुी आहुे दिकांा कासाे:

(घ) डाकाेनांे हुी असाल्यासा (सागसार / नांदाीकाृता / शीघ्र डाकाेनांे):

(ङ) अजग (जोडपोत्रा-का) साहुायका जनां मंादिहुताी अदिकाऱ्यासा दिदालेला आहुे दिकांा कासाे:

(चा) साहुायका जनां मंादिहुताी अदिकाऱ्यासा अजग दिमंळाल्याचा दिदानांांका:

(छ) जनां मंादिहुताी अदिकाऱ्यासा अजग दिमंळाल्याचा दिदानांांका:

(ज) जनां मंादिहुताी अदिकाऱ्याच्या उत्तराचा दिदानांांका:

(झ) जनां मंादिहुताी अदिकाऱ्याचाे उत्तर दिमंळाल्याचा दिदानांांका: हुोय/नांाहुी

(९) प्र्थमं अदिपोलीय प्रादिकाऱ्याकाडे काेलेल्या प्र्थमं अदिपोलाचा तापोशील -

(का) प्र्थमं अदिपोलाचा दिदानांांका:

(खं) प्र्थमं अदिपोलीय प्रादिकाऱ्यासा प्र्थमं अपोील दिमंळाल्याचा दिदानांांका:

(ग) प्र्थमं अपोील (जोडपोत्रा-खं) साहुायका जनां मंादिहुताी अदिकाऱ्यासा दिदालेले आहुे दिकांा कासाे: हुोय/नांाहुी (घ) अजगदाराला प्र्थमं अदिपोलीय प्रादिकाऱ्याचा आदाेशी दिमंळाल्याचा दिदानांांका:

(१०) अपोील दाखंल कारण्याचाी शीेटचाी तारीखं:

(११) अदिपोलाचाी कारे:

(१२) प्रार्थगनांा दिकांा मंादिगतालेला दिदालासा:

(१३) प्रार्थगनांेचाी दिकांा दिदालाशीाचाी कारे:

(१४) (अ) साुनांाीसा व्यस्थिक्ताशी: उपोस्थिस्र्थताी: हुोय/नांाहुी

(ब) (एका) साुनांाीसा ऑनांलाईनां उपोस्थिस्र्थताी: हुोय/नांाहुी

(दाोनां) असाल्यासा, ऑनांलाईनां साुनांाीसाठी ई-मंेल पोत्ता दिकांा भ्रमंध्नांी क्रमंांका नांमंूदा कारा:

(१५) कालमं १८ अन्ये दाखंल काेलेल्या ताक्रारीचा तापोशील, काोताहुी असाल्यासा:

दिठीका :

दिदानांांका :

अपोीलकात्यागचाी स्ाक्षरी.

भाग चार-अ-२२८–३१२ महाराष्ट्रट शासन राजपत्र असाधाराण भाग चारा-अ, जून १२, २०२६/ज्येष्ठ २२, शाके १९४८

सत्येापन

मंी, ______________________(अपोीलकात्यागचाे नांा), ------------------- यांचा/ यांचाी मंुलगा/मंुलगी/पोत्नांी, राहुार(पोत्ता) _______________________________________ याद्वारे असाे घोदिषेता कारताो/कारताे काी, र दिदालेली मंादिहुताी मंाझ्या मंादिहुताीप्रमंाे सात्य आहुे आदि मंी, याचा अजागच्या सांबंाता राज्य मंादिहुताी आयोगाकाडे कालमं १९ (३) अन्ये काोताेहुी दिद्वाताीय अपोील दाखंल काेलेले नांाहुी आदि मंी काोताेहुी मंहुत्त्ाचाे ताथ्य लपोले नांाहुी.

दिठीका :

दिदानांांका :

अपोीलकात्यागचाी स्ाक्षरी.

मंहुाराष्ट्राचाे राज्यपोाल यांच्या आदाेशीानांुसार नांानांे,

डॉ. अतुले पाटणे, शीासानांाचाे प्रानां सादिचा.

GENERAL ADMINISTRATION DEPARTMENT

Mantralaya, Madam Cama Marg, Hutatma Rajguru Chowk, Mumbai 400 032, dated 12th June, 2026.

NOTIFICATION

Right to infoRmation act, 2005.

No. GAD/ 12020/4/2025-GAD-DESK-6.— In exercise of the powers conferred by clause (f) of sub-section (3) of section 18, sub-section (10) of section 19 and sub-section (2) of section 27 of the Right to Information Act, 2005 (22 of 2005) and in supersession of all the existing rules issued in that behalf, the Governor of Maharashtra is hereby pleased to make the following rules, namely:-

1. Short title and commencement.–

(1) These rules may be called the Maharashtra Right to Information Rules, 2026.

(2) They shall come into force on the date of their publication in the Official Gazette.

2. Definitions – (1) In these rules, unless the context otherwise requires -

(a) "Act" means the Right to Information Act, 2005 (22 of 2005);

(b) "appeal" means an appeal made to the First Appellate Authority and to the Commission under sub-section (1) and (3), respectively, of section 19;

(c) "Appellant" means a person who has filed an appeal;

(d) "Authorised representative" means a person who is authorised in writing by a party to a proceeding before the Commission to represent him in the proceeding;

(e) "Commissioner" means the State Chief Information Commissioner or the State Information Commissioner, as the case may be, appointed under sub-section (3) of section 15;

(f) "complaint" means the complaint made under section 18;

(g) "complainant" means the person who has made complaint under section 18;

(h) "regulations" means the regulations made by the State Chief Information Commissioner under the Act;

(i) "State Information Commission or Commission" means the State Information Commission constituted under sub-section (1) of Section 15 of the Act;

(j) "First Appellate Authority" means an officer in the public authority who is senior in rank to the Central Public Information Officer to whom an appeal under sub-section (1) of Section 19 of the Act lies;

(k) "section" means a Section of the Act;

(1) "personal information" means any information which relates to an identifiable individual, whether directly or indirectly, and which, either by itself or in combination with other information available or likely to be available, is capable of identifying such individual.

(2) words and expressions used herein but not defined in these rules shall have the same meanings as respectively assigned to them in the Act.

3. Procedure for seeking Information.- A request for obtaining information under sub- section (1) of Section 6 of the Act shall be made to the concerned State Public Information Officer in the format given in Annexure "A" on a plain paper and shall be accompanied by an application fee of rupees thirty.

4. Fees for providing information.- Fee for providing information under sub-section (4) of Section 4 and sub-sections (1) and (5) of Section 7 of the Act shall be charged at the following rates, namely :-

(a) rupees five for each page in A-4 or smaller size paper;

(b) actual cost or price of a photocopy in large size paper,

(c) actual cost or price for samples or models:

(d) rupees five for each page of digital / scan copies;

(e) price fixed for a publication or rupees five per page of photocopy for extracts from the publication;

(f) no fee for inspection of records for the first hour of inspection and a fee of rupees fifty for each subsequent hour or fraction thereof; and

(g) rupees fifty for postal charge or actual cost involved in supply of information that exceeds fifty rupees.

5. Exemption from payment of fee.- No fee under rule 3 and rule 4 shall be charged from any person who is below poverty line, provided a copy of the certificate issued by the appropriate Government in this regard is submitted along with the application:

Provided that if the information sought by a person below the poverty line is of a voluminous nature, the first fifty pages of such information shall be provided free of cost, and for the remaining pages, fees shall be charged at the rates specified in rule 4.

6. Mode of Payment of fee - Fees under these rules may be paid in any of the following manner, namely:-

(a) in cash, to the public authority against a proper receipt; or

(b) by affixing a court fee stamp of the prescribed value on the application; or (c) by demand draft or bankers cheque or Indian Postal Order payable to the Accounts Officer of the public authority; or

(d) in treasury under the budget head "0070-other administrative services, 60-other services, 800 other receipt (18) right to information (0070-0161)"or

(e) by electronic means or UPI in respect of online RTI application ; or

(f) by electronic means or UPI to the Accounts Officer of the public authority, if facility for receiving fees through electronic means is available with the public authority.

7. Request relate only to single subject matter.- A request in writing for information under section 6 of the Act shall relate to one subject matter and it shall not ordinarily exceed one hundred and fifty words. If an applicant wishes to seek information on more than one subject matter, he shall make separate applications:

Provided that, in case the request made relates to more than one subject matter, the Public Information Officer may respond to the request relating to the first subject matter only and may advice the applicant to make a separate application for each of the other subject matters.

8. Procedure for seeking inspection of record.-

(a) If after having considered the application filed by the applicant for seeking inspection of record under sub-section (1) of section 6, the Public Information Officer find it appropriate, the applicant may be granted permission to inspect the record and if he grants such permission the Public Information Officer shall requisition the record desired by the applicant for perusal, from the concerned section of the Department and shall give the same to the applicant for inspection in his presence or in the presence of his authorised representative, during office hours.

(b) While inspecting such record, the applicant shall be allowed to use pencil only and the information desired by the applicant shall be noted by him by pencil only and if the applicant bring any writing instruments other than a pencil, he shall deposit the same with the Public Information Officer and, thereafter, he shall be allowed to inspect the record. The applicant shall not make any marking on the record by the pencil he is allowed to use during inspection".

9. Requirement of proof of identity proving citizenship.- Every applicant shall be required to attach a self-attested copy of a photo identity proof along with the application made under sub-section (1) of Section 6 of the Act.

If an application is received without an identity proof, the Public Information Officer may return such application to the applicant for compliance.

10. Disposal of repeated requests.- Where the information sought by an applicant has already been provided to the same applicant earlier under the provisions of the Act, the Public Information Officer may dispose of such repeated application by referring to the earlier correspondence and the information already furnished.

11. Responsibility for suo motu disclosure.-

(a) The responsibility for ensuring compliance with the provisions of clause (a) and clause (b) of sub-section (1) of section 4 of Act, relating to suo motu disclosure of information, shall vest with the Head of Office of the concerned Public Authority.

(b) Where, upon receipt of an application under the Act, the Public Information Officer is of the opinion that the information sought is of the nature required to be published suo motu under clause (b) of sub-section (1) of section 4 of the Act, but has not been so published, he shall, in addition to processing the application in accordance with the provisions of the Act, bring such non-compliance to the notice of the Head of Office of the concerned Public Authority for appropriate corrective action.

(c) Failure to publish or proactively disclose information as mandated under the said provisions shall be deemed to be dereliction of duty, and responsibility shall be fixed on the Head of Office, who shall be liable for initiation of disciplinary proceedings in accordance with the applicable service rules.

12. Information available on Official Website.- Where the information requested by the applicant is already available on the official website of the Government or of the concerned public authority, the Public Information Officer shall inform the applicant to obtain such information directly from the website.

The Public Information Officer shall also have the authority to decline attestation of such information available online.

13. Exemption of personal information.-

"Personal information, as defined under these rules, shall be exempt from disclosure under the Act, in accordance with clause (j) of sub-section (1) of section 8 of the Act, where such information has no relationship to any public activity or public interest, or where the disclosure of such information would cause an unwarranted invasion of the privacy of the individual concerned:

Provided that such personal information may be disclosed if the competent authority is satisfied that a larger public interest justifies such disclosure, and the reasons for such satisfaction shall be recorded in writing.

Provided further that the burden of establishing the existence of such larger public interest shall lie on the applicant seeking the information, and mere assertion of public interest shall not be sufficient."

14. Acceptance of electronic communication.- Any communication made or information provided by the Public Information Officer through e-mail or through any other electronic mode shall be deemed to be valid communication or delivery of information under the Act.

15. Appeal to the First Appellate Authority –

(1) Any person aggrieved by an order passed by the State Public Information Officer or by non-disposal of his application by the State Public Information Officer, may file an appeal under sub-section (1) of section 19 to the First Appellate Authority in the format given in Annexure "B" on a plain paper and shall be accompanied by an appeal fee of rupees fifty and paid in such manner as prescribed in rule 6.

(2) An appeal to the First Appellate Authority shall be duly authenticated and verified by the appellant and accompanied by the following self-attested documents, namely :-

(i) a copy of the application submitted to the State Public information Officer, (ii) a copy of the reply received, if any, from the State Public Information Officer and proof of submission of application,

भाग चार-अ-२२८–४१६ महाराष्ट्रट शासन राजपत्र असाधाराण भाग चारा-अ, जून १२, २०२६/ज्येष्ठ २२, शाके १९४८ (iii) an index of the documents referred to in the appeal,

(iv) copies of other documents referred to in his application and relied upon by the applicant.

16. Appeal to the State Information Commission.-

(1) Appeal under sub-section (3) of section 19 to the State Information Commission shall be filed, on plain paper in the format given in Annexure "C" which shall be accompanied by an appeal fee of rupees hundred and paid in such manner as prescribed in rule 6.

(2) An appeal to the State Information Commission shall be duly authenticated and verified by the appellant and accompanied by the following self-attested documents, namely :-

(i) (a) a copy of the application submitted to the State Public Information Officer;

(b) copy of the documents referred to or relied in an application;

(ii) proof of submission of application to the concerned State Public Information Officer;

(iii) a copy of the reply received, if any, from the concerned State Public Information Officer;

(iv) a copy of the appeal made to the First Appellate Authority;

(v) proof of submission of appeal to the First Appellate Authority;

(vi) original copy of the order received, if any, from the First Appellate Authority;

(vii) an index of the documents referred to in the appeal and relied upon by the appellant; and

(viii) copies of such other documents referred to in his appeal, and relied upon, by the appellant.

(3) An appeal to the State Information Commission should be written, typed or printed neatly and legible on the plain paper and the appeal and documents to be presented along with it shall be filed in three set of copies for respondents.

17. Return of appeal.- An appeal may be returned to the appellant, if it is not accompanied by the documents as specified in sub-rule (2) of rule 15 or sub-rule(2) and (3) of rule 16 or if any other deficiency is noticed by the officer of the Commission, for removing the deficiency and filing the appeal complete in all respects within fifteen days from the date of receipt of letter requesting removing the deficiency:

Provided that, where the reply of the State Public Information Officer or order of the First Appellate Authority is not received within the period prescribed in the Act, the appeal shall not be returned on that ground under this rule.

18. Process of appeal to the Commission.-

(1) If the officer of Commission is of the view that the appeal is in accordance with the provisions of the Act, the rules and the regulations, the appeal be numbered and entered in a register maintained for the purpose and the officer shall direct the Public Information Officer and First Appellate Authority to furnish the written statement or report along with copies of all the documents relating thereto with reference to the appeal, within fifteen days from date of receipt of letter containing the direction. On receipt of report or if no report is received within the aforesaid period, the date for the hearing of the appeal may be fixed.

(2) The Commission shall not consider an appeal unless it is satisfied that the appellant has availed of all the remedies available to him under the Act.

(3) For the purposes of sub-rule (2), a person shall be deemed to have availed of all the remedies available to him under the Act,-

(a) if he had filed an appeal before the First Appellate Authority and the First Appellate Authority had made a final order on the appeal; or

(b) where no final order has been made by the First Appellate Authority with regard to the appeal preferred, and a period of forty five days from the date on which such appeal was received by it has elapsed.

19. Notice of appeal or complaint.-

(1) The Commission may serve notice of appeal or complaint to the persons concerned in any of the following modes, namely:-

(a) by hand delivery;

(b) by Registered Post, Speed Post, Under Postal Certificate, Courier or such similar other means;

(c) by electronic mail, if e-mail address is provided; or by mobile phone by any messaging system;

(d) by publication in the newspaper; or

(e) in any other manner as the Chief Information Commissioner may, by general or special order, direct.

(2) The service of notice in any of the manner mentioned under sub-rule (1) shall be deemed to be valid service of notice.

20. Personal presence of the appellant or complainant.-

(1) The appellant or the complainant, as the case may be, shall in every case be informed of the date of hearing at least seven clear days before that date.

(2) The appellant or the complainant or respondent may at his discretion at the time of hearing of the appeal or complaint by the Commission be present in person or through his duly authorized representative:

Provided that, the appellant or complainant or respondents may present the case through video conferencing, if all the relevant documents therefor are submitted two days prior to the date of hearing and the facility of video conferencing is available, at the time of hearing of the appeal by the Commission.

(3) The appellant or the complainant, as the case may be, may seek the assistance of any person in the process of the appeal, in the manner as may be provided therefor, while presenting his points and the person representing him may not be a legal practitioner.

21. Procedure for deciding appeals.-

(1) The Commission, while deciding an appeal may,-

(i) receive oral or written evidence on oath or on affidavit from concerned or interested person;

(ii) peruse or inspect documents, public records or copies thereof;

(iii) inquire through authorized officer further details or facts;

(iv) hear State Public Information Officer, State Assistant Public Information Officer or the First Appellate Authority, or such person against whose action the appeal is preferred, as the case may be ;

(v) hear third party; or

(vi) receive evidence on affidavit from State Public Information Officer, State Assistant Public Information officer, First Appellate Authority and such other person against whom the appeal lies or the third party or any other person concerned in relation to application.

(2) Where the Commission is satisfied that the circumstances exist due to which the appellant or the complainant, as the case may be, is being prevented from attending the hearing of the Commission, then, the Commission may afford the appellant or the complainant, as the case may be, another opportunity of being heard before a final decision is taken or take any other appropriate action as it may deem fit.

(3) Where the appellant or, as the case may be, complainant does not appear persistently either personally or online, when the second appeal or complaint is called on for hearing, the Commission may, after recording the reasons, apply the provisions of Rule 17 of Order XLI of the Civil Procedure Code, 1908 and make an order that the Appeal or complaint be dismissed for non- prosecution:

भाग चार-अ-२२८–४अ१८ महाराष्ट्रट शासन राजपत्र असाधाराण भाग चारा-अ, जून १२, २०२६/ज्येष्ठ २२, शाके १९४८ Provided that, where an appeal or complaint is so dismissed for non-prosecution under this sub-rule, the Appellant or complainant may apply, within a period of thirty days from the date of receipt of the order for dismissal, for an order to set the dismissal aside, and if the appellant or complaint satisfies the Commission that there was sufficient cause for his non-appearance, the Commission may make an order setting aside the dismissal and shall appoint a day for proceeding with the appeal or the complaint:

Provided further that, no order shall be set aside on any such application as aforesaid unless notice thereof has been served on the opposite party.

(4) Notwithstanding anything contained in sub-rule (3), where the Commission is of the view that a substantial question regarding denial of information is involved, it may proceed to decide the matter on the basis of record available.

(5) Nothing in this rule shall prevent the Commission, in respect of the second appeal, from calling for the records or directing disclosure of information were warranted under the Act, irrespective of the presence of the appellant.

22. Burden of Proof.-

(1) Save as otherwise provided by or under the Act in case of appeal or complaint before the Commission, the burden of proof shall lie upon the party asserting a fact.

(2) In complaint under section 18 or appeal under section 19,-

(a) the complainant or appellant shall prove and establish the denial, delay, or incorrect information, or any other ground pleaded therein;

(b) the state public information officer, the First Appellate Authority or the public authority, as the case may be, shall justify its action as per sub-section (5) of section 19.

(3) The Commission shall decide the matters solely on the basis of pleadings, arguments and evidence placed on the record.

23. Withdrawal or abatement of appeal.-

(1) The State Information Commission may, on a written request made by the appellant, allow the appeal to be withdrawn:

Provided that, in case where the written request made by the appellant is received by the Commission after the notice for hearing is issued, the Commission may impose a reasonable cost to be paid by the appellant for wasting the resources of the Commission and its expenses and recover the same as an arrears of land revenue.

(2) As the right to information is available only to the particular applicant citizen of India who has requested the information, the proceedings pending before the State Information Commission in respect of second appeal filed by such person shall abate on the death of the appellant, where the respondent produces the evidence that the appellant is dead or the Commission comes to such conclusion on the basis of record available to it.

24. Order of the State Information Commission.- The order of the State Information Commission shall be in writing and issued under the seal of the Commission duly authenticated by any officer authorized by the Commission for this purpose.

25. Procedure for complaint - The provisions of above rules 17 to 24 shall mutatis mutandis apply for the complaint filed before the Commission under section 18.

26. Inherent procedural powers of the Commission.-

(1) Nothing in these rules shall be deemed to limit the power of the State Information Commission, while conducting an inquiry under section 18 or deciding a second appeal under sub-section (3) of section 19 of the Act, to pass such incidental or ancillary procedural orders, consistent with the provisions of the Act, after giving the reasonable opportunity of being heard to all the parties, as may be necessary to secure the ends of justice or to prevent abuse of the process of the Commission.

(2) The Commission may, at any time, either of its own or on an application of any of the parties, correct any clerical or arithmetical mistake or any error arising from an accidental slip or omission in any order or record relating to a complaint under section 18 or a second appeal under sub-section (3) of section 19.

(3) Where any correction is made under sub-rule (2), a copy of the corrected order shall be communicated to the concerned parties and uploaded on the website of the Commission.

27. Presentation by the public authority.- The public authority may authorise any representative or any of its officers to present its case.

ANNEXURE "A"

(See Rule 3)

Format of application for obtaining information under the Right to Information Act, 2005) To,

The State Public Information Officer,

(Name of the office with address)

Date:-

Place :-

Signature of the Applicant.

ANNEXURE "B"

(See Rule 15)

Appeal under under section 19 (1) of the Right to Information Act, 2005 To,

(Name/designation/address of the appellate authority)

Date:-

Place :-

Signature of the Appellant.

"ANNEXURE 'C"

(See rule 16 )

Second Appeal under section 19 (3) of the Right to Information Act, 2005.

To,

Maharashtra State Information Commission,

Bench at --------------------

Address:----------------------

(1) Full name of the Appellant :

(2) Address :

(3) Mobile number and Email address of Appellant :

(4) Whether the applicant is below poverty line

(if yes, attach the photocopy of the valid proof thereof.) :

(5) Particulars of concerned State Public Information Officer with address :

(6) Particulars of the concerned First Appellate Authority with address :

(7) Name and Address of the original Applicant, if appellant is Third Party :

(8) Details of the Application seeking information-

(a) Date of Application :

(b) Particulars of information- :

(i) Subject matter of information. :

(ii) The period to which the information relates :

(iii) Description of the Specific information required :

(c) Whether information is required by post or in person :

(d) In case by post (Ordinary, Registered or Speed) :

(e) Whether Application (Annexure-A) is given to Assistant Public Information Officer :

(f) Date of receipt of the Application by the Assistant Public Information Officer :

(g) Date of receipt of the Application by the Public Information Officer :

(h) Date of reply of the Public Information Officer :

(i) Date of receipt of reply of the Public Information Officer : Yes/No

(9) Details of the First Appeal to the First Appellate Authority-

(a) Date of First Appeal

(b) Date of receipt of the First Appeal by the First Appellate Authority

(c) Whether First Appeal (Annexure-B) is given to Assistant Public Information Officer :

Yes/No

(d) The date of receipt of order of First Appellate Authority by Applicant :

(10) Last date for filing the appeal :

(11) The grounds for appeal :

(12) Prayer or relief sought :

(13) Grounds for prayer/relief sought for :

(14) (a) Personal Presence at hearing:- Yes/No

(b) (i) Online Presence at hearing:- Yes/No

(ii) If yes mention here email address or mobile number for online hearing:

(15) Details of complaint filed under section 18, if any :

Place :

Date :

Signature of the Appellant.

Verification

I,____________________________________________ (Name of the appellant), son of / daughter of / wife of ______________________________ resident of _______________________________________ (address) hereby declare that the Information as provided above is true to the best of my knowledge and no second Appeal under section 19 (3) is filed before the State Information Commission regarding the same application and that I have not suppressed any material fact.

Place :

Date :

Signature of the Appellant.

By order and in the name of the Governor of Maharashtra,

DR. ATUL PATNE, Principal Secretary to the Government. ON BEHALF OF GOVERNMENT PRINTING, STATIONERY AND PUBLICATION, PRINTED AND PUBLISHED BY DIRECTOR, RUPENDRA DINESH MORE, PRINTED AT GOVERNMENT CENTRAL PRESS, 21-A, NETAJI SUBHASH ROAD, CHARNI ROAD, MUMBAI 400 004 AND PUBLISHED AT DIRECTORATE OF GOVERNMENT PRINTING, STATIONERY AND PUBLICATIONS, 21-A, NETAJI SUBHASH ROAD, CHARNI ROAD, MUMBAI 400 004. EDITOR : DIRECTOR, RUPENDRA DINESH MORE.