RNI No. MAHBIL /2009/31730
मांहाराष्ट्रटिशासनिराजपत्र
असाधाराणिभागिसात
र्षि१२,िअकाि२७ि(२)] बुधारा,िजुलैि१,ि२०२६/आर्षाढि१०,िशाकाेि१९४८ [पृष्ठेि१६,िविकांमांति:िरुपयेि४७.००
असाधाराणिक्रमांाकाि५०
प्राविधाकाृतिप्राकाशान
अध्यादेशा,िविधाेयकाेिअविधाविनयमांियाचािविहादेीिअनुादेि(देनागराीिविलैपी).
मांहाराष्ट्रिविधानमांडळिसविचालैय
माराष्ट्रिहिवधीानाेंसािमिहिदेनाेंांि१िजुलैाइ,ि२०२६िई.ो.िपुर:स्थाहिपतािहिनाेंम्नाेंिहिवधीयिमाराष्ट्रिहिवधीानाेंसािहिनाेंयमि११७िेिअधीनाेंि प्राहिशितािहियािजातािैि:-
L. A. BILL No. XLVIII OF 2026.
A BILL
TO PROVIDE FOR RECOGNITION OF WOMEN FARMERS AND ISSUANCE OF WOMAN FARMER CERTIFICATES, IN ORDER TO ENABLE THEIR ACCESS TO VARIOUS WELFARE POLICIES, PROGRAMMES, SCHEMES AND CREDIT, TO ESTABLISH A WOMEN FARMERS DATABASE, A MAHARASHTRA STATE FUND FOR WOMEN FARMERS, A WOMEN FARMERS EMPOWERMENT CELL, WOMEN FARMERS EMPOWERMENT COUNCIL AND STATE MONITORING COMMITTEE, AND FOR MATTERS CONNECTED THEREWITH OR INCIDENTAL THERETO.
विधानसभािकािविधाेयकािक्रमांाकाि४८िसन्ि२०२६।
महिलािहिसानाेंािािमान्ियतािदेनाेंिऔरिउन्िमहिलािहिसानाेंिप्रमाणपत्रिजारीिरनाेंािआवश्ियिैिताहि विहिविहिन्िनाेंिल्ियाणारीिनाेंीहितािया,िायटक्रमाियाजानाेंाओंिऔरिऋणिािलािउठािसाे,िमहिलािहिसानाेंािाि डेटाबेसा,िमहिलािहिसानाेंािेिहिलािएिमाराष्िट्रिराज्ियिाष,िमहिलािहिसानाेंिसाशक्तितािरणिक्ष,िमहिलािहिसानाेंि साशक्तितािरणिपरिरिषदेिऔरिराज्ियिहिनाेंिगरानाेंीिसाहिमिहितािीिस्िथापनाेंािरनाेंिताथाितात्िसांबेंधीियािउसासािआनाेंुषंहिगि मामलािेिहिलािएिउपबेंधीिरनाेंिसांबेंधीिहिविधीय।
क्याविकाििराज्यिेिग्रामीणिक्षत्रंिमिबेड़ीिसांख्यािमिमहिलाएंिृहिषिक्षत्रिमिाययरतािं;
(१)
ागिसाता-५०–१२ि मांहाराष्ट्रटिशासनिराजपत्रिअसाधाराणिभागिसात,िजुलैि१,ि२०२६/आर्षाढि१०,िशाकाेि१९४८ि औरािक्याविकाििृहिषिमिमहिलाओंिीिबेढ़ताीिागीदेारीिोिदेखतािुए,िृहिषिेिहिवष्यिमिहिवासािऔरि क्तिस्थारतािेिहिलाए,िजालावायुिपरिरवतायनाेंिेियुगिमिखाद्यिसाुरक्षािीिरक्षािेिहिलाएिऔरिमहिलािहिसानाेंिऔरिउनाेंेि परिरवारंिेिल्याणिेिहिलाएिमहिलािहिसानाेंिीिमान्यतािऔरिसाशक्तितारणिरनाेंािआवश्यिै;
औरािक्याविकाििमहिलािहिसानाेंिोिमान्यतािदेनाेंािऔरिउन्िमहिलािहिसानाेंिप्रमाणिपत्रिजारीिरनाेंाि आवश्यिैिताहिविहिवहिन्नाेंिल्याणारीिनाेंीहितायं,िाययक्रमं,ियोजानाेंाओंिऔरिऋणिािलािउठािसां,ि महिलािहिसानाेंिािडेटाबेसािस्थाहिपतािरनाें,िमहिलािहिसानाेंिेिहिलाए,िमाराष्ट्रिराज्यिोष,िमहिलािहिसानाेंि साशक्तितारणिक्ष,िमहिलािहिसानाेंिसाशक्तितारणिपरिरषदेिऔरिराज्यिहिनाेंगरानाेंीिसाहिमहितािीिस्थापनाेंािरनाेंिऔरि इसासाितात्सांबेंहिधीताियािउसाेिआनाेंुषंहिगिमामलांिेिहिलाएिउपबेंधीिरनाेंािइष्िटारिै,िअता:िारतािगणराज्यिेि सातात्तरविवषयिम,ियिअहिधीिहिनाेंियमिअहिधीहिनाेंयहिमतािहियािजातािै,—
१.ियिअहिधीहिनाेंयमिमाराष्ट्रिमहिलािहिसानाेंिसाशक्तितारणिअहिधीहिनाेंयम,ि२०२६िलाए।
सांहिक्षिप्तािनाेंाम।
परिरिाषाएि। २.िइसािअहिधीहिनाेंयमिम,िजाबेितािीिसांदेयिसािअन्यथािअपहिक्षतािनाेंिो,—
()ि"ृहिष"िाितात्पयटिसाीिगहितािहिविहिधीियािसाक्तिम्मिहिलाितािैिहिजािसामिपारिरश्रहिमिेिसाथाियािहिबेनाेंाि पारिरश्रहिमिे,िफसालांिीिखताी,िबेीजािउत्पादेनाें,िपशुपालानाें,िमुगीिपालानाें,िदेुग्धीिउत्पादेनाें,िपशुपालानाें,ि मधीुमखीिपालानाें,िचारािउत्पादेनाें,िमछलाीिपालानाें,िमत्स्यिपालानाें,िजालाीयिसांवधीटनाें,िरशमिउत्पादेनाें,िृहिमि पालानाें,िबेागवानाेंी,िपुष्पिउत्पादेनाें,िमशरूमिीिखताी,िृहिष-वाहिनाेंी,िचाराईियािखादेिेिहिलाएिहिसाीिीिूहिमि यािउसाेिागिािउपयोग,िसाीिप्रारिीिखादेिबेनाेंानाेंाियािस्वरोजागार,िपट्टेदेारीिखताी,िबेटाईदेारीियािअन्यि प्रारिीिखताीिसाहितािस्थानाेंांतारिरतािखताी,िस्वाहिमत्विअहिधीारंियािउपयोगिअहिधीारंिेिआधीारिपरिलाघुि यािगैर-इमारताीिवनाेंिउत्पादेंिािसांग्रा,िउपयोगिऔरिहिबेक्रीिसािसांबेंहिधीतािसाीिगहिताहिवहिधीयािशाहिमलािै,िसािै;
(ख)ि"अपीलाीयिअहिधीारी"िाितात्पयय,िराज्यिसारारिद्वारािअहिधीहिनाेंयमिीिधीाराि४िेिअधीनाेंि हिनाेंयुतािअहिधीारीिसािैि;
(ग)ि"नाेंाहिमतािअहिधीारी"िाितात्पयय,िराज्यिसारारिद्वारािअहिधीहिनाेंयमिीिधीाराि४िेिअधीनाें;ि नाेंाहिमतािअहिधीारीिसािै;
(घु)ि"हिसानाें"िाितात्पययिमाराष्ट्रिीिहिसाीिहिनाेंवासाीिमहिलािसािै,िजाोिव्यक्तितागतािरूपिसाियाि हिसाीिअन्यिव्यक्तितािेिसाथािसांयुतािरूपिसा,िहिनाेंम्नाेंहिलाहिखतािाययिरताीिै,—
(ए)िृहिषिमिजाुड़ीेिुएिलाोग;
(देानाें)िहिवहिन्नाेंिप्रारिेिृहिषिबेीजां,िहिवहिन्नाेंिप्रारिेिपशुओंिऔरिमछहिलायंिेिनाेंवाचार,िसांरक्षण,ि परिररक्षणियािप्रसारिमियोगदेानाेंिदेनाेंा,िजालावायुिपरिरवतायनाेंिेिप्रहितािअनाेंुूलानाेंशीलातािेिहिलाएिखताीिेितारीेि अपनाेंानाेंा,िएीृतािृहिषिप्रणालाीिािअध्िययनाेंिरनाेंा;
(ताीनाें)िप्राथाहिमिप्रसांस्रणिमिसांलाग्नाेंिोरिप्राथाहिमिउपजाियािच्चािृहिषिऔरिपशुिउत्पादेंिमि मूल्यवधीयनाेंिरनाेंा;िऔरिइसामिहिनाेंिम्नाेंिशाहिमलािै,-
()िृहिषिपरिरचालानाेंिधीार,िमौहिखियािहिलाहिखतािठाेाियािसामझौतािेिअधीनाेंिपट्टेदेारिहिसानाें,िूहिमीनाेंि हिसानाें,िूहिमीनाेंिपशुपाला,िृहिषिमजादेूर,िबेागानाेंिमजादेूर,िपशुपाला;
(ख)िराज्यिमिमिसािमिएिवषयिमिृहिषिमाैसामिेिदेाैरानाेंिखताीिरतािंिऔरिहिसाीिीिप्रयाजानाेंिसाि राज्यिेिबेारियािीतारिप्रवासािरनाेंवालाीिमहिलाएंि;
(डे.)"ग्रामिसा"ितात्पयट,—
ि मांहाराष्ट्रटिशासनिराजपत्रिअसाधाराणिभागिसात,िजुलैि१,ि२०२६/आर्षाढि१०,िशाकाेि१९४८ि ३(ए)िअनाेंुसाूहिचातािक्षत्रिेिसांबेंधीिम,िग्रामिसािोिपंचायताि(अनाेंुसाूहिचातािक्षत्रंितािहिवस्तार)िअहिधीहिनाेंयम,ि सान्ि१९६६िाि ४०ि। १९९६िेिअधीिीनाेंिबेनाेंाएिगएिहिनाेंयमंिेिअनाेंुसारिपरिराहिषतािहियािगयािै,िऔर
(देा)िअनाेंुसाूहिचातािक्षत्रिसािहिसाीिअन्यिक्षत्रिेिसांबेंधीिमिमाराष्िट्रिग्रामिपंचायतािअहिधीिहिनाेंियमिीिधीाराि३ि सान्ि१९५९िाि ३ि। ेिखंडेि(९)िमियथािपरिराहिषतािग्रामिसािसािै;ि
(चा)"ूहिम"िाितात्पययिउसािूहिमिसािैिहिजासािउपयोगिृहिषिप्रयोजानाेंिेिहिलाएिहियािजातािै,ियािहियाि जािसातािै,िऔरिइसाम,—
(ए)िऐसाीिूहिमिपरियािउसासािसाटाीिुईिृहिषिवनाेंिेिस्थाला;
(देानाें)िविूहिमिहिजासािपरिघुासािप्राृहितािरूपिसािउगताीिै;
(ताीनाें)िऐसाीिूहिमिपरिवृक्षिऔरिखड़ीिफसाला;
(चार)िृहिषिप्रयोजानाेंिेिहिलाएिजालािीिआपूहितायियािंडेारणिेिहिलािएिऐसाीिूहिमिपरिसांहिनाेंहिमयताियािबेनाेंाएि रखीिगयीिनाेंर,िचाैनाेंला,िुए,िपाइप,िजालाशयियािअन्यिायय;िऔर
(पाचा)िजालािहिनाेंासाीिव्यवस्था,िताटाबेंधी,िबेांधीियािऐसाीिूहिमिसािसांबेंहिधीतािोईिअन्यिायय,ियािृहिषिप्रयोजानाेंि ेिहिलाएिउसािपरिसांहिनाेंहिमयताियािबेनाेंाएिरखिगएिायय;िऔरिऐसाीिूहिमिपरिसाीिसांरचानाेंाएंिऔरिस्थायीिजाड़ीिसािै;
(छ)ि"हिनाेंहिधी"िाितात्पययिधीाराि११िेिअहिधीिनाेंिस्थाहिपतािमहिलािहिसानाेंिेिहिलाएिमाराष्ट्रिराज्यि हिनाेंहिधीिसािै;
(जा)ि"नाेंगरिपंचायताि"िाितात्िपयटिमाराष्ट्रिनाेंगरिपरिरषदेिनाेंगरिपंचायतािऔरिऔद्याहिगिनाेंगरीि सान्ि१९६५िाि ४०ि। अहिधीिहिनाेंियमि१९६५िेिअधीनाेंिगहिठाितािनाेंगरिपंचायतािसािै;ि
(झौ)ि"हिविहिता"िाितात्पयटिइसािअहिधीहिनाेंयमिेिअधीनाेंिहिनाेंयमंिद्वारािहिविहितािसािै;
(त्र)ि"प्राथाहिमिप्रसांस्रण"िाितात्पयटिच्चािउत्पादेियािसामग्राीिोिउपोगिेिहिलाएियािआगि ेिप्रसांस्रणिेिहिलाएियथाहिचाितािप्ररूपिमिपरिरवहितायतािरनाेंा,िसािै;
(टा)ि"अहिववाहितािमहिला"िाितात्पययि१८िवषयिसािअहिधीिआयुिीिऐसाीिमहिलािसािैिहिजासाि पहिताियािताोिमरिचाुािैियािलापतािै,िहिजासािछोड़ीिहिदेयािगयािैियािानाेंूनाेंीिरूपिसािअलागिरिहिदेयािगयाि ै,ितालाशुदेािैियािअहिववाहितािमहिलािसािै;
(ठा)ि"राज्यिहिनाेंगरानाेंीिसाहिमहिता"िाितात्पयय,िअहिधीहिनाेंयमिीिधीाराि(१३)िेिअधीनाेंिगहिठातािराज्यि हिनाेंगरानाेंीिसाहिमहितािसािै;
(डे)ि"ग्रामिपंचायता"िाितात्पयय,िमाराष्ट्रिग्रामिपंचायतािअहिधीहिनाेंयमिेिअधीनाेंिगहिठातािपंचायतािसािै;
सान्ि१९५९िाि ३ि।
(ढ)ि"महिलािहिसानाें"िाितात्पयय,िहिसाीिीिऐसाीिमहिलािसािैिहिजासाीिआयुिअठारिवषयियाि उसासािअहिधीिैिऔरिजाोिहिसानाेंिै;
(ण)ि"महिलािहिसानाेंिसायतािअहिधीारी"िाितात्पययिअहिधीहिनाेंयमिीिधीाराि१५िेिअधीनाेंि हिनाेंयुतािमहिलािहिसानाेंिसायतािअहिधीारीिसािै;
(ता)ि"महिलािहिसानाेंिप्रमाणपत्र"िाितात्पययिअहिधीहिनाेंयमिीिधीाराि५िऔरि६िेिअधीनाेंिनाेंाहिमताि अहिधीारीिद्वारािहिसाीिमहिलािोिजारीिहिएिगएिप्रमाणिपत्रिसािै;
(था)ि"महिलािहिसानाेंिसाशक्तितारणिक्ष"िाितात्पययिअहिधीहिनाेंयमिीिधीाराि१४िेिअधीनाेंि स्थाहिपतािमहिलािहिसानाेंिसाशक्तितारणिक्षिसािै;ि
(दे)ि"महिलािहिसानाेंिसाशक्तितारणिपरिरषदे"ियाि"परिरषदे"िाितात्पयय,िअहिधीहिनाेंयमिीिधीाराि१२ि ेिअधीनाेंिगहिठातािमहिलािहिसानाेंिसाशक्तितारणिपरिरषदेिसािै;
ागिसाता-५०–१अ४ि मांहाराष्ट्रटिशासनिराजपत्रिअसाधाराणिभागिसात,िजुलैि१,ि२०२६/आर्षाढि१०,िशाकाेि१९४८ि (धी)ि"महिलािहिसानाेंिडेटाबेसा"िाितात्पययिअहिधीहिनाेंयमिीिधीाराि१०िेिअधीनाेंिसांग्राीतािऔरि बेनाेंाएिरखािगयािमहिलािहिसानाेंिडेटाबेसािसािै।ि
महिलािहिसानाेंिोि मान्यता।
३.ि िप्रत्यिमहिलािहिजासाीिआयुिअठारिवषयिोिचाुीिैिऔरिजाोिग्रामिपंचायताियािनाेंगरिपंचायतािक्षत्रि मिरताीिैिऔरिजाोिीिहिसानाेंिै,िविइसािअहिधीहिनाेंयमिेिअधीनाेंिमहिलािहिसानाेंिेिरूपिमिमान्यतािप्राप्तािरनाेंि ेिहिलािएिपात्रिागीिऔरिउसािइसािअहिधीहिनाेंयमिेिप्रयोजानाेंिेिहिलाएिमहिलािहिसानाेंिप्रमाणिपत्रिहिदेयािजािसाेगाि। नाेंाहिमतािअहिधीारीि औरिअपीलाीयि अहिधीारी।
४.ि (१)िराज्यिसारारिराजपत्रिअहिधीसाूचानाेंािद्वारािग्रामिपंचायतािक्षत्रिेिहिलाएिसायिृहिषिअहिधीारीि ेिपदेिसािअहिनाेंिम्नाेंिश्रणीिसािनाेंिोनाेंिवालािऔरिृहिषिअहिधीारीिेिपदेिसािअहिनाेंिम्नाेंिश्रणीिसािनाेंिोनाेंिवालािऐसािनाेंाहिमताि अहिधीारिरयंिीिऐसाीिसांख्यािजािइसािअहिधीहिनाेंयमिेिअधीनाेंितायव्यंिऔरिायंिेिहिनाेंवयनाेंिेिहिलाए,िविउहिचाताि सामझौिजानाेंवालािनाेंगरिपंचायतािक्षत्रंिािउपयोगिरिसातािै।
(२)िराज्यिसारारिराजपत्रिमिअहिधीसाूचानाेंािद्वारािइसािअहिधीहिनाेंयमिेिअधीनाेंिशक्तितायंिािप्रयोगि रनाेंिऔरितायव्यंिािहिनाेंवयनाेंिरनाेंिेिहिलाए,िऐसािक्षत्रंिेिहिलाए,िजाैसािउहिचातािसामझौ,ितालाुािृहिषि अहिधीारीिेिपदेिसािअहिनाेंिम्नाेंिश्रणीिेिऐसािअहिधीारिरयंिीिसांख्यािोिअपीलाीयिअहिधीारीिेिरूपिमि हिनाेंयुतािरिसाेगा।ि
५.ि (१)िोईिीिमहिलािजाोिहिसानाेंिैिऔरिग्रामिपंचायतािेिअहिधीारिक्षत्रिमिरताीिैिजािमहिलाि हिसानाेंिेिरूपिमिमान्यतािप्राप्तािरनाेंिऔरिमहिलािहिसानाेंिप्रमाणिपत्रिप्राप्तािरनाेंिेिहिलाएिनाेंाहिमतािअहिधीारीि ोिहिविहितािप्रपत्रिऔरिजाैसािीिहिविहितािहियािजाएिऐसाीिरीत्ियािआवदेनाेंिरिसाेगी।
ग्रामिपंचायतािमि महिलािहिसानाेंि प्रमाणिपत्रिजारीि रनाेंा।
(२)िनाेंाहिमतािअहिधीारीिग्रामिसािेिपूवटिउप-धीाराि(१)िेिअधीनाेंिप्राप्तािसाीिआवदेनाेंिोि अगलाीिहिनाेंयहिमतािबेैठािमियािइसािप्रया जानाेंिेिहिलाएिबेुलाईिगईिहिवशषिबेैठािमिरखगा।
(३)िग्रामिसािउप-धीाराि(२)िेिअधीनाेंिउसाेिसामक्षिरखिगएिआवदेनाेंिीिप्राक्तिप्तािपरिहिविचारि हिविमशट,िरनाेंिेिपश्िचात्िअहिधीिहिनाेंियमिधीाराि२िेिखंडेि()िऔरि(घु)िमिहिनाेंिहिदेिटष्िटािप्रत्यिआवदेि खंडेंिमिउक्तिल्लाहिखतािगहिताहिवहिधीयंिमिसािमिसािमिएिगहिताहिवहिधीिोिरनाेंािैिऔरिऐसािआवदेनाेंिोि स्वीारियािअस्वीारिरनाेंिािप्रस्ताविपारिरतािर:
परन्ताु,िऐसािहिसाीिआवदेनाेंिेिअस्वीृतािोनाेंिेिमामलािम,िग्रामिसािप्रस्ताविमिअस्वीृहितािेिारणंि ोिहिलाहिखतािरूपिमिप्रस्ताुतािरगा:
परन्िताुिऔरियिहि,िग्रामिसािसांल्पिद्वारािी,उसािप्रस्ताविअपनाेंिअहिधीारिक्षत्रिमिउनाेंिमहिलाओंि ोिमान्यतािदेनाेंा,िहिजान्ंनाेंिउप-धीाराि(१)िेिअधीनाेंिमहिलािहिसानाेंिप्रमाणिपत्रिेिहिलाएिआवदेनाेंिनाेंिहियाि ैिपरन्िताुिजािहिसानाेंिं,िउन्िमहिलािहिसानाेंिेिरूपिमिनाेंाहिमतािअहिधीारीिोिहिनाेंदेहिशतािरिऔरिउन्िमहिलाि हिसानाेंिप्रमाणिपत्रिजारीिरनाेंिािहिनाेंदेशिदे।
(४)िजािग्रामिसािउप-धीाराि(३)िेिअधीनाेंिअपनाेंिसांल्पिद्वाराियहिदेिोईिप्रस्ताविपारिरतािोताि ैिऔरिहिसाीिमहिलािोिमहिलािहिसानाेंिेिरूपिमिमान्यतािदेीिजाताीिै,िताोिनाेंाहिमतािअहिधीारीिऐसािप्रस्तावि पारिरतािोनाेंिेिपंद्रिहिदेनाेंिेिीतार,िहिविहितािप्ररूपिऔरिरीत्िया,िमहिलािहिसानाेंिप्रमाणिपत्रिजारीिरगा। (५)िजािग्रामिसािउप-धीाराि(३)िेिअधीनाेंिअपनाेंिसांल्पिद्वाराियहिदेिोईिसांल्पिपारिरताि ोनाेंिेिसातािहिदेनाेंिेिीतारिआवदेिोिमहिलािहिसानाेंिेिरूपिमिमान्यतािदेनाेंिसािइनाेंारिरतािै,ि ताोिनाेंाहिमतािअहिधीारीिइसािसांल्पिपारिरतािोनाेंिेिसातािहिदेनाेंिीिअवहिधीिीतारिआवदेिोिहिलाहिखतािरूपि मिसाूहिचातािरगा,—
()िग्रामिसािमियथािहिविहिनाेंिहिदेिटष्िटािप्रस्ताविीिअस्वीृहितािेिारणंिोिहिनाेंहिदेयष्टािहियािगयािै;
(ख)िविअवहिधीिहिजासाेिीतारिऐसाीिअस्वीृहितािेिहिवरुद्धिअपीलािीिजािसाताीिै;िऔरि मांहाराष्ट्रटिशासनिराजपत्रिअसाधाराणिभागिसात,िजुलैि१,ि२०२६/आर्षाढि१०,िशाकाेि१९४८ि ५ (ग)िउसािअपीलाीयिअहिधीारीिािहिववरणिहिजासाेिसामक्षिअपीलािदेायरिीिजािसाताीिै।
(६)िहिसाीिीिपीहिड़ीतािव्यक्तितािद्वारा,-
()िग्रामिसािसांल्पिउप-धीाराि(३)िेिअधीनाेंिहिसाीिमहिलािोिमहिलािहिसानाेंिेिरूपिमि िऐसािसांल्पिेिहिदेिनाेंांिसािएिसाौिबेीसािहिदेनाेंिीि मान्यतािदेनाेंिेिआवदेनाेंिोिअस्वीारिरतािैिता अवहिधीिेिीतार,िया
(ख)िउप-धीाराि(४)िेिअधीनाेंिहिनाेंहिदेयष्टािसामयिअवहिधीिेिीतारिनाेंाहिमतािअहिधीारीिद्वारािमहिलाि हिसानाेंिप्रमाणिपत्रिजारीिरनाेंिमिहिवफलािानाेंिपरिऐसाीिअवहिधीिीिसामाक्तिप्तािेिबेादेिऔरिउसाेिएिसाौि बेीसािहिदेनाेंिीिअवहिधीिेिीतार,
अपीलाीयिअहिधीारीिेिसामक्षिजाैसािहिहिविहितािहियािजाएिऐसािहिविहितािप्रपत्रिऔरिरीत्िया,िअपीलािीि जािसाेगी।
(७)िअपीलाीयिअहिधीारीिािअपीलािप्राप्तािोनाेंिपर,िअपीलािेिपक्षरािोिसाुनाेंवाईिाियुक्तिताियुताि अवसारिदेनाेंिेिपश्िचात्,िअपीलािपरिहिवचारिरगािऔरिअपीलािदेाहिखलािोनाेंिहिदेिनाेंांिसािताीसािहिदेनाेंिीिअवहिधीि ेिीतारिताकसांगतािआदेशिेिसाथािउसािहिनाेंपटारािरगाि:
परन्िताु,िअपीलाीयिअहिधीारीिएिसाौिबेीसािहिदेनाेंिीिअवहिधीिसामाप्तािोनाेंिेिबेादेिीिअपीलािस्वीारि रिसातािै,ियहिदेिउसाियिसामाधीानाेंिातािैिहि,िअपीलातायिपयायप्तािारणिसािउतािअवहिधीिेिीतारि अपीलािदेाहिखलािरनाेंिसािवंहिचातािरािो।
(८)ियहिदेिअपीलाीयिअहिधीारीिअपीलािीिसाुनाेंवाईिरनाेंिपरिउसाीियिरायिोिहि,िअपीलातायि एिमहिलािहिसानाेंिै,िताोिविनाेंाहिमतािअहिधीारीिोिआदेशिािहिदेिनाेंांिसािपंद्रिहिदेनाेंिीिअवहिधीिेिीतारि अपीलातायिोिमहिलािहिसानाेंिप्रमाणपत्रिजारीिरनाेंिािहिनाेंदेशिदेगा।
६.ि (१)िनाेंगरिपंचायतािेिअहिधीारिक्षत्रिमिरनाेंवालाीिोईिीिमहिलािहिसानाें,िमहिलािहिसानाेंिेि रूपिमिमान्यतािप्राप्तािरनाेंिऔरिमहिलािहिसानाेंिप्रमाणपत्रिप्राप्तािरनाेंिेिहिलाएिजाैसािहिहिविहितािहियािजाए,ि ऐसािप्रपत्रिऔरिरीत्िया,िसािनाेंाहिमतािअहिधीारीिोिआवदेनाेंिरिसाताीिै।
नाेंगरिपंचायतािक्ष त्रि मिमहिलािहिसानाेंि प्रमाणपत्रिजारीि रनाेंाि। (२)िनाेंगरिपंचायतािीिअपनाेंीिअगलाीिआमिबेैठािेिसाक्षमिनाेंाहिमतािअहिधीारीिउप-धीाराि(१)ि ेिअधीनाेंिप्राप्तािसाीिआवदेनाेंिोिरखगा।ि
(३)िनाेंगरिपंचायतािीिउप-धीाराि(२)िेिअंतागयतािउसाेिसामक्षिरखिगएिआवदेनाेंिीिप्राक्तिप्तािपरि यिहिवचारिरनाेंिेिबेादेिहियािअहिधीिहिनाेंियमिीिधीाराि(२)िेिखंडेि()िऔरि(घु)िमिताथािहिनाेंिहिदेिटष्िटाि प्रत्यिआवदेिखंडेंिमिउक्तिल्लाहिखतािगहिताहिवहिधीयंिमिसािमिसािमिएिगहिताहिवहिधीिोिरनाेंािैिऔरि ऐसािआवदेनाेंिोिस्वीारियािअस्वीारिरनाेंिािसांल्पिपारिरतािरिसाे:
परन्िताु,िऐसािहिसाीिआवदेनाेंिेिअस्वीृतािोनाेंिेिमामलािम,नाेंगरिपंचायतािप्रस्ताविमिअस्वीृहितािेिारणंि ोिहिलाहिखतािरूपिमिप्रस्ताुतािहियािजाएगा।
(४)िजािनाेंगरिपंचायता,िउप-धीाराि(३)िेिअधीनाेंिअपनाेंिसांल्पिद्वाराियहिदेिोईिप्रस्ताविपारिरताि ोतािैिऔरिआवदेिोिमहिलािहिसानाेंिेिरूपिमिमान्यतािदेीिजाताीिै,िताोिनाेंाहिमतािअहिधीारीिऐसाि प्रस्ताविपारिरतािोनाेंिेिपंद्रिहिदेनाेंिीिअवहिधीिेिीतार,िजाैसािहिहिविहितािहियािजािसाे,िऐसािप्ररूपिऔरि रीत्िया,िमहिलािहिसानाेंिप्रमाणिपत्रिजारीिरगा।
(५)िजािनाेंगरिपंचायता,िउप-धीाराि(३)िेिअधीनाेंिअपनाेंिसांल्पिद्वाराियहिदेिोईिनाेंाहिमतािअहिधीारीि हिसाीिआवदेिोिमहिलािहिसानाेंिेिरूपिमिमान्यतािदेनाेंिसािइनाेंारिरतािै,िताोिविसांल्पिपारिरताि ोनाेंिेिसातािहिदेनाेंिेिीतारिआवदेिोिहिलाहिखतािरूपिमिहिनाेंम्नाेंहिलाहिखतािसाूचानाेंािदेगा,—
६ि मांहाराष्ट्रटिशासनिराजपत्रिअसाधाराणिभागिसात,िजुलैि१,ि२०२६/आर्षाढि१०,िशाकाेि१९४८ि()िनाेंगरिपंचायतािमियथािहिविहिनाेंिहिदेिष्िटािसांल्िपिीिऐसाीिअस्वीृहितािेिारणंिोिहिनाेंहिदेयष्टािहियाि गयािै;
(ख)िविअवहिधीिहिजासाेिीतारिऐसाीिअस्वीृहितािेिहिवरुद्धिअपीलािीिजािसाेगी;िऔर (ग)िहिजासाेिसामक्षिअपीलािदेायरिीिजािसाेगीिउसािअपीलाीयिअहिधीारीिािहिववरणि। (६)िहिसाीिीिपीहिड़ीतािव्यक्तितािद्वारा,-
()िनाेंगरिपंचायतािािसांल्पिउप-धीाराि(३)िेिअधीनाेंिमहिलािहिसानाेंिोिमान्यतािदेनाेंिेि आवदेनाेंिोिअस्वीारिरनाेंािपरिऐसािसांल्पिसािएिसाौिबेीसािहिदेनाेंिीिअवहिधीिेिीतार,िया (ख)उप-धीाराि(४)िेिअधीनाेंिहिनाेंहिदेयष्टािसामयावहिधीिेिीतारिनाेंाहिमतािअहिधीारीिद्वारािमहिलाि हिसानाेंिप्रमाणिपत्रिजारीिरनाेंिमिहिवफलािातािैितािऐसाीिअवहिधीिीिसामाक्तिप्तािेिबेादेिऔरिउसाेिएि साौिबेीसािहिदेनाेंिीिअवहिधीिेिीतार,अपीलाीयिअहिधीारीिेिसामक्ष,िजाैसािीिहिविहितािहियािजाएिऐसाि प्रपत्रिऔरिरीत्िया,िअपीलािीिजािसाेगी,
जाैसािहिहिविहितािहियािजािसाेिऐसािप्ररूपिऔरिरीहितािसािअहिपिलािअहिधीिारीिािअपीलािरिसाेगाि। (७)िअपीलाीयिअहिधीारी,िअपीलािप्राप्तािोनाेंिपर,िअपीलािेिपक्षारािोिसाुनाेंवाईिाियुक्तिताियुतािअवसारि देनाेंिेिपश्िचात्,िअपीलािपरिहिवचारिरगािऔरिअपीलािदेाहिखलािोनाेंिेिहिदेिनाेंांिसािताीसािहिदेनाेंिीिअवहिधीिेि ीतारिताकसांगतािआदेशिेिसाथािउसािहिनाेंपटानाेंिरगा:
परन्िताु,िअपीलाीयिअहिधीारीिएिसाौिबेीसािहिदेनाेंिी,िअवहिधीिसामाप्तािोनाेंिेिबेादेिीिअपीलािस्वीारिरि तािैिहि,िअपीलातायिपयायप्तािारणिसािउतािअवहिधीिेिीतारिअपीलािदेाहिखलाि सातािै,ियहिदेिविसांताुष्टािो रनाेंिसािवंहिचातािरािो।
(८)ियहिदेिअपीलाीयिअहिधीारीिअपीलािीिसाुनाेंवाईिरनाेंिपरिउसाीियिरायिोिहि,िअपीलातायि एिमहिलािहिसानाेंिै,िताोिविनाेंाहिमतािअहिधीारीिोिआदेशिेिहिदेिनाेंांिसािपंद्रिहिदेनाेंिीिअवहिधीिेिीतारि अपीलातायिोिमहिलािहिसानाेंिप्रमाणिपत्रिजारीिरनाेंिािहिनाेंदेशिदेगा।
महिलािहिसानाेंि प्रमाणपत्रिीि सामाक्तिप्ता।
७.ि महिलािहिसानाेंिािप्रमाणिपत्रिताबेितािवैधीिरगािजाबेितािमहिलािहिसानाेंिबेनाेंीिरताीिै।ियहिदेि ोईिमहिलािहिसानाेंिनाेंिरताीिै,िताोिविइसािअहिधीहिनाेंयमिेिअधीनाेंिऐसािप्रमाणिपत्रंिेिलांिीिदेारि नाेंिंगीिऔरिउसािप्रमाणिपत्रिअमान्यिमानाेंािजाएगा।
८.ि (१)िइसािअहिधीहिनाेंयमिेिप्रयोजानाेंिेिहिलाएिहिसाीिमहिलािहिसानाेंिीिपचानाेंिमहिलािहिसानाेंिेि रूपिमिस्थाहिपतािरनाेंिेिप्रयाजानाेंिसािमहिलािहिसानाेंिप्रमाणपत्रिहिनाेंणाययिसाबेूतािोगा।
महिलािहिसानाेंि प्रमाणपत्रिीि उपयोहिगता।
(२)िमहिलािहिसानाेंिप्रमाणपत्रिधीारिमहिला,िहिसानाेंिराज्यिसारारिद्वारािसामय-सामयिपर,ि अहिधीसाूहिचातािनाेंीहितायं,िाययक्रमंिऔरियोजानाेंाओंिेिअधीनाेंिपत्रता,िहिमलानाेंिवालािलां,िआहिथािटिमदेदेि औरिसावाओंिोिप्राप्तािरनाेंिीिदेारिोगी,िजाैसािहिहिविहिनाेंिहिदेिटष्िटािीिजािसाेिऐसाी,िउनाेंमिहिनाेंहिदेयष्टाि शतांिलागूिंगी।
(३)िराज्यिसारारिसामय-सामयिपरिमहिलािहिसानाेंिऔरिउनाेंेिसामूंिेिल्याणिेिहिलाएि हिनाेंम्नाेंहिलाहिखतािमामलांिसािसांबेंहिधीतािउपयु टतािनाेंीहिताया,िाययक्रमिऔरियोजानाेंाएंिबेनाेंािसाेगी,—
()िृहिषिसांबेंधीिआहिथािटिसायता;
(ख)िबेीजा,िउवयरिऔरिअन्यिृहिषिसामग्राीिािहिवतारण;
(ग)िृहिषिऋण,िफसालािबेीमािऔरिहिवस्तारिसावाएं;
(घु)िृहिषिउत्पादेंिीिबेाजारिपु ंचा,िपरिरवनाें,िंडेारणिऔरिखरीदेिोिसाुगमिबेनाेंानाेंा;
(डे.)िएलािमहिलािहिसानाेंिेिहिलाएिहिवशषिसायतािाययक्रम,िौशलािहिवासािऔरि लाहिक्षतािसायता;
(चा)िराज्यिसारारिद्वारािहिनाेंधीायरिरतािहियिजाएिऐसािहिसाीिअन्ियिमामला।
ि मांहाराष्ट्रटिशासनिराजपत्रिअसाधाराणिभागिसात,िजुलैि१,ि२०२६/आर्षाढि१०,िशाकाेि१९४८ि ७महिलािहिसानाेंि प्रमाणपत्रिेिजारिरिएि लािपानाेंा। ९.ि महिलािहिसानाेंिप्रमाणिपत्रिरखनाेंिवालाीिमहिलािहिसानाेंिराज्यिसारारिद्वारािसामय-सामयि परि अहिधीसाूहिचातािऋणिनाेंीहितायं,िाययक्रमंिऔरियोजानाेंाओंिेिअधीनाेंियथाहिचाितािप्रारिेिऋणिप्राप्तािरनाेंिीि देारिोगी।
१०.ि (१)िराज्यिसारारिइसािअहिधीहिनाेंयमिेिप्रयोजानाेंिेिहिलाएिमहिलािहिसानाेंिािडेटािहिनाेंधीायरिरताि तारीेिसािएत्रिऔरिबेनाेंाएिरखगी।
महिलािहिसानाेंि डेाटाबेसािीि स्िथापनाेंा। (२)िमहिलािहिसानाेंिडेटाबेसािमिउनाेंिसाीिमहिलािहिसानाेंिीिजानाेंारीिोगीिहिजान्िइसाि अहिधीहिनाेंयमिेिअधीनाेंिमहिलािहिसानाेंिप्रमाणिपत्रिजारीिहियािगयािै।
११.ि (१)िराज्यिसारारिमहिलािहिसानाेंिेिहिलाएिमाराष्ट्रिराज्यिोषिािगठानाेंिरगीिऔरिउसामि हिनाेंम्नाेंहिलाहिखतािधीनाेंराहिशिजामािीिजाएगी:—
महिलािहिसानाेंि ेिहिलािएिमाराष्िट्रि राज्ियिहिनाेंिहिधीि। ()िंद्रिसारारियािराज्यिसारारिसािप्राप्तािोईिीिअनाेंुदेानाें;
(ख)अन्यिसांस्थानाेंिऔरिव्यक्तितायंिसािप्राप्तािोईिीिअनाेंुदेानाें,िदेानाें,िउपार,िपरोपार;िऔर
(ग)िराज्यिसारारिद्वारािसामय-सामयिपर,िअहिधीसाूहिचातािीिजानाेंिवालाीिोईिअन्यिराहिश।
(२)ियिहिनाेंहिधीिराज्यिसारारिेिहिनाेंयंत्रणिऔरिप्रबेंधीनाेंिेिअधीनाेंिरगीिऔरिइसािउपयोगि हिनाेंम्नाेंहिलाहिखतािप्रयाजानाेंािेिहिलाएिहियािजाएगा:-
()िमहिलािहिसानाेंिेिल्याणिऔरिहिवासािेिहिलाएिाययक्रमिलागूिरनाेंािऔरिसायताि प्रदेानाेंिरनाेंा;
(ख)िमहिलािहिसानाेंिेिसाशक्तितारणिेिहिलाएिहिवत्तपोषणिउपाय;
(ग)िमहिलािहिसानाेंिेिल्याणिोिसामथायनाेंिऔरिबेढ़ावािदेनाेंिेिहिलाएिसाुहिवधीाएंिप्रदेानाेंिरनाेंा;िऔर (घु)िजाैसािहिहिविहितािहियािजािसाेिऐसािअन्यिमामला।
१२.ि (१)िराज्यिसारारिराजपत्रिमिप्राहिशतािअहिधीिसाूचानाेंािद्वारािमहिलािहिसानाेंिसाशक्तितारणि परिरषदेिीिस्थापनाेंािरगी।
(२)िमहिलािहिसानाेंिसाशक्तितारणिपरिरषदेिमिहिनाेंम्नाेंहिलाहिखतािपदेनाेंिसादेस्ियािसािहिमिलारिबेनाेंगी,ि
महिलािहिसानाेंि साशक्तितािरणि परिरिषदेिीि स्िथापनाेंा। अथायत्ि:-
()िमुख्यमंत्रीि ि ि ि अध्यक्ष;
(ख)िउपमुख्यमंत्रीि ि ि सादेस्य;
(ग)िृहिषिमंत्रीि ि ि ि सादेस्य;
(घु)महिलािऔरिबेालािहिविासािमंत्रीि ि ि सादेस्य;
(ङ)िग्रामीणिहिवासािमंत्रीि सादेस्य;
(चा)िसारिरतािमंत्रीि सादेस्य;
(छ)िपशुपालानाें,िदेुग्धीउद्योग,िहिवासािऔरिमत्स्यिपालानाेंिमंत्रीि िसादेस्य;
(जा)िहिवत्तिमंत्रीि सादेस्य;
(झौ)िवनाेंिमंत्रीि सादेस्य;
(ञ)िराजास्विमंत्रीि सादेस्य;
(टा)िनाेंगरहिवासािमंत्रीि सादेस्य;
(ठा)िृहिषिराज्यिमंत्रीि सादेस्य;
८ि मांहाराष्ट्रटिशासनिराजपत्रिअसाधाराणिभागिसात,िजुलैि१,ि२०२६/आर्षाढि१०,िशाकाेि१९४८ि(ड़ी)िसाहिचाव,िृहिषिहिवागि सादेस्यिसाहिचाव।
(३)ि महिलािहिसानाेंिसाशक्तितारणिपरिरषदेिीिबेैठािवषयिमिमिसािमिएिबेारिोगीिऔरि आवश्यतानाेंुसारिअन्यिबेैठांिीिीिबेैठािोिसाताीिै।
(४)ि महिलािहिसानाेंिसाशक्तितारणिपरिरषदेिहिनाेंम्नाेंहिलाहिखतािशक्तितायंिऔरिायंिािप्रयोगिऔरि हिनाेंष्पादेनाेंिरगी,िअथायत्:-
()िअहिधीहिनाेंयमिेिायायन्वयनाेंिेिहिलाएिसामग्रािनाेंीहितागतािहिदेशा-हिनाेंदेशिप्रदेानाेंिरनाेंा;
(ख)िमाराष्ट्रिमिमहिलािहिसानाेंिीिक्तिस्थाहितािीिसामीक्षािरनाेंािऔरिनाेंीहितागतािसाुधीारंिीि हिसाफारिरशिरनाेंा;
(ग)िमहिलािहिसानाेंिेिल्याणिेिहिलाएिहिवहिन्नाेंिहिवागंिेिबेीचािसामन्वयिसाुहिनाेंक्तिश्चाताि रनाेंा;
(घु)िमहिलािहिसानाेंिीिऋण,िबेाजारं,िबेीमा,िप्रौद्योहिगीिऔरिहिवस्तारिसावाओंिताि पु ंचािबेढ़ानाेंिेिहिलाएिरणनाेंीहितायंिोिमंजाूरीिदेनाेंा।
१३.ि (१)िराज्यिसारारिइसािअहिधीहिनाेंयमिेिायायन्वयनाेंिीिहिनाेंगरानाेंीिेिहिलाएिएिराज्यिहिनाेंगरानाेंीि साहिमहितािािगठानाेंिरगी।
राज्यिहिनाेंगरानाेंीि साहिमहितािीि स्थापनाेंा।
(२)ि राज्यिहिनाेंगरानाेंीिसाहिमहितािमिहिनाेंम्नाेंहिलाहिखतािसादेस्यिशाहिमलािंग,िअथायत्ि:-
()िमुख्यिसाहिचावि अध्यक्ष;
(ख)िसाहिचाव,िृहिषिहिवागि सादेस्य;
(ग)िसाहिचाव,िहिवत्तिहिवागि सादेस्य;
(घु)िसाहिचाव,िमहिलािताथािबेालािहिवासािहिवागि सादेस्य;
(ङ)िसाहिचाव,िग्रामिहिवासािहिवागि सादेस्य;
(चा)िसाहिचाव,िवनाेंिहिवागि सादेस्य;
(छ)िसाहिचाव,िराजास्विहिवागि सादेस्य;
(जा)िसाहिचाव,िनाेंगरहिवासािहिवागि सादेस्य;
(झौ)िसाहिचाव,िसारिरतािहिवागि सादेस्य;
(ञ)िसाहिचाव,िपशुपालानाें,िदेुग्धीउद्योगिहिवासािताथािमत्स्यिहिवागि सादेस्य;
(टा)िृहिषिआयुताि सादेस्य-साहिचाव।
(३)ि साहिमहितािृहिष,िबेाजार,िबेंहिंग,िजालािसांरक्षण,िहिलांगिअध्ययनाें,िानाेंूनाें,िअथायशास्त्रिऔरिसांबेंहिधीताि क्षत्रंिेिहिवशषज्ञोंिोिअपनाेंीिबेैठांिमिसायताियािसालािेिहिलाएिआमंहित्रतािरिसाेगी।
(४)ि साहिमहितािीिबेैठािवषयिमिमिसािमिदेोिबेारिोगी,िऔरिदेोिलागातारिबेैठांिेिबेीचािछिमीनाेंि सािअहिधीिािअंतारालािनाेंिोगा,िऔरिविअपनाेंीिबेैठांिमिऐसाीिाययप्रणालाीिािपालानाेंिरगीिजाैसािवि हिवहितािर।
(५)िइसािअहिधीहिनाेंयमिेिप्रयोजानाेंिेिहिलाएिसाहिमहितािेिहिनाेंम्नाेंहिलाहिखताितायव्यिऔरिाययिंग,िअथायत्- ()िअहिधीहिनाेंयमिेिायायन्वयनाेंिीिहिनाेंगरानाेंीिेिहिलाएिसांेतािऔरिमानाेंदेंडेिहिवहिसातािरनाेंा;
(ख)िमहिलािहिसानाेंिप्रमाणपत्रंिीिमान्यतािऔरिप्रमाणपत्रिनाेंवीनाेंीरणिीिप्रहिक्रयािीिहिनाेंगरानाेंीिि मांहाराष्ट्रटिशासनिराजपत्रिअसाधाराणिभागिसात,िजुलैि१,ि२०२६/आर्षाढि१०,िशाकाेि१९४८ि ९ रनाेंा;
(ग)िराज्यिऔरिंद्रिसारारिीिहिवहिन्नाेंियोजानाेंाओंिेिअधीनाेंिमहिलािहिसानाेंिोिहिमलानाेंिवालाि लां,िआहिथायिसायता,िऋण,िबेीमािऔरिसावाओंिीिहिनाेंगरानाेंीिरनाेंा;िऔर
(घु)िायायन्वयनाेंिमिआनाेंिवालाीिहिशायतां,िबेाधीाओंिऔरिदेरीिीिजांचािरनाेंािऔरिसाुधीारात्मि उपायंिीिहिसाफारिरशिरनाेंा।
१४.ि (१)ि राज्यिसारारिइसािअहिधीहिनाेंयमिेिउपबेंधींिोिलागूिरनाेंिेिहिलाएिमहिलािहिसानाेंि साशक्तितारणिक्षिीिस्थापनाेंािरगी।
महिलािहिसानाेंि ािसाशक्तितारणि क्ष। (२)ि महिलािहिसानाेंिसाशक्तितारणिक्षिमिहिनाेंम्नाेंहिलाहिखतािपदेनाेंिसादेस्यिशाहिमलािंगिअथायत्ि:—
()िसाहिचाव,िृहिषिहिवागि अध्यक्ष;
(ख)िृहिषिआयुताि सादेस्य;
(ग)िृहिषिहिवागिेिउपिसाहिचावि सादेस्य;
(घु)िृहिषिहिवागिेिअधीनाेंिहिनाेंदेशि सादेस्य;
(चा)िृहिषिहिनाेंदेशि(हिवस्तारिएवंिप्रहिशक्षण)ि सादेस्य-साहिचाव।
(३)ि महिलािहिसानाेंिसाशक्तितारणिक्ष,िृहिष,िबेाजार,िबेंहिंग,िजाला,िलांहिगिअध्ययनाें,िानाेंूनाें,ि अथायशास्त्रिऔरिसांबेंहिधीतािक्षत्रंिेिहिवशषज्ञोंिोिउनाेंीिसायताियािसालािेिहिलाएिअपनाेंीिबेैठांिमिआमंहित्रताि रिसाेगी।
(४)िमहिलािहिसानाेंिसाशक्तितारणिक्षिेितायव्यिऔरिाययिहिनाेंम्नाेंहिलाहिखतािंि:-
()िअहिधीहिनाेंयमिेिउपबेंधींिेिायायन्वयनाेंिेिहिलाएिनाेंोडेलािएजासाीिेिरूपिमिाययिरनाेंा;
(ख)िमहिलािहिसानाेंिोिलािऔरिसावाएंिप्रदेानाेंिरनाेंिेिहिलाएिसाीिसांबेंहिधीतािहिवागंिेिसाथाि सामन्वयिरनाेंा;
(ग)िमहिलािहिसानाेंिसाशक्तितारणि परिरषदेि औरिराज्यिहिनाेंगरानाेंीिसाहिमहितािोितानाेंीिऔरि साहिचावालायीनाेंिसायतािदेनाेंा;
(घु)ि अहिधीहिनाेंयमिेि उपबेंधींिेिायायन्वयनाेंिेिसांबेंधीिमिराज्यिसार ारिेिहिलाएिनाेंीहिता,ि हिवश्लाषणात्मिरिरपोटाटिऔरिहिसाफारिरशिताैयारिरनाेंा;
(ङ)िमहिलािहिसानाेंिेिहिलाएिआवहिधीिअध्ययनाेंिऔरिक्तिस्थाहिताजान्यिहिवश्लाषणिरनाेंा;
(चा)िहिलांग-सांवदेनाेंशीलािृहिषिप्रौद्योहिगहियं,िमशीनाेंीरणिऔरिनाेंवाचारिोिबेढ़ावािदेनाेंा;
(छ)िअनाेंुसांधीानाेंिसांस्थानाें,िहिवश्वहिवद्यालायं,िहिवत्तीयिसांस्थानाें,िहिसानाेंिउत्पादेिसांगठानाें,िस्वयंिसायताि सामूंिऔरिगैर-सारारीिसांगठानाेंिेिसाथािसामन्वयिस्थाहिपतािरनाेंा;
(जा)िअहिधीहिनाेंयमिेिायायन्वयनाेंिपरिवाहिषयिरिरपोटाटिताैयारिरनाेंािऔरिउसािराज्यिसारारिोिप्रस्ताुतािरनाेंा। १५.ि (१)ि राज्यिसारारिसामान्यियािहिवशषिआदेशिद्वारािहिनाेंम्नाेंहिलाहिखतािोिनाेंाहिमतािरगीि:— महिलािहिसानाेंि सायताि अहिधीारीि। ()िब्लाॉिस्तारिपरिमहिलािहिसानाेंिसायतािअहिधीारीिेिरूपिमिृहिषिअहिधीारीिसािमिश्रणीि ािअहिधीारीिहिनाेंयुतािहियािजाएगा,िऔर
(ख)िहिजालािस्तारिपरिमहिलािहिसानाेंिसायतािअहिधीारीिेिरूपिमिृहिषिउपिहिनाेंदेशिसािमि श्रणीिेिअहिधीारीिीिहिनाेंयुक्तितािरनाेंा।
ागिसाता-५०–२१०ि मांहाराष्ट्रटिशासनिराजपत्रिअसाधाराणिभागिसात,िजुलैि१,ि२०२६/आर्षाढि१०,िशाकाेि१९४८ि (२)ि महिलािहिसानाेंिसायतािअहिधीारीिहिनाेंम्नाेंहिलाहिखताितायव्यंिऔरिाया िािहिनाेंवयनाेंिरगी,िअथायत्ि:-
()िमहिलािहिसानाेंिोिमहिलािहिसानाेंिप्रमाणपत्रिप्राप्तािरनाेंिमिसायतािरनाेंा;
(ख)िग्रामिसािऔरिनाेंगरिपंचायतािमहिलािहिसानाेंिोिमान्यतािदेनाेंिऔरिमहिलािहिसानाेंिप्रमाणि पत्रिजारीिरनाेंिमिसायतािरनाेंाि;
(ग)िइसािअहिधीहिनाेंयमिेिअधीनाेंिमहिलािहिसानाेंिेिअहिधीारंिेिसांबेंधीिमिव्यक्तितायंियािसामूंि ोिजानाेंारीिदेनाेंाि;िऔर
(घु)िराज्यिसारारिोिहिलांग-सांवदेनाेंशीलािहिवस्तारिसावाओंिोिायायक्तिन्वतािरनाेंिमिसायताि रनाेंा।
साद्ावनाेंापूवयि ीिगयीिाययवाीि ािसांरक्षण।
१६.ि इसािअहिधीहिनाेंयमियािइसाेिअधीनाेंिबेनाेंाएिगएिहिनाेंयमंिेिउपबेंधींिेिअनाेंुसारणिम,िसाद्ावनाेंापूवयि ृताियािीएिजानाेंिािप्रयासािहिएिगएिहिसाीिीिाययिेिहिलाएिराज्यिसारारिेिहिसाीिीिअहिधीारीियाि मयचारीियािमहिलािहिसानाेंिसाशक्तितारणिक्षिेिहिसाीिीिसादेस्यिेिहिवरुद्धिोईिवादे,िअहियोजानाेंियािअन्यि ानाेंूनाेंीिाययवाीिनाेंिीिजािसाेगी।
१७.िि इसािअहिधीहिनाेंयमिमिअन्यथािउपबेंधींिेिहिसावाय,िइसािअहिधीहिनाेंयमिेिउपबेंधीिहिसाीिअन्यिानाेंूनाेंि ेिउपबेंधींिेिअहितारिरतािंग,िनाेंिहिउनाेंािउल्लांघुनाेंिरनाेंिवालाि।
यिअहिधीहिनाेंयमि हिसाीिअन्यिहिवहिधीि ािउल्लांघुनाेंिनाेंि रतािै।
१८.ि (१)िराज्यिसारारिराजपत्रिमिअहिधीसाूचानाेंािद्वारािअहिधीहिनाेंयमिेिसाीियािहिन्ीिप्रयोजानाेंिेि हिनाेंियमिबेनाेंानाेंिीि शक्तिताि।
हिलाएिहिनाेंयमिबेनाेंायगी।
(२)ि हिवशषिरूपिसािऔरिपूवयगामीिशक्तितायंिीिव्यापतािपरिप्रहिताूलािप्राविडेालािहिबेनाेंा,िऐसािहिनाेंयमि हिनाेंम्नाेंहिलाहिखतािसाीियािहिन्ीिमामलािेिहिलाएिउपबेंधीिरिसातािं,िअथायत्:-
()िधीाराि५िीिउप-धीाराि(१)िेिअधीनाेंिनाेंाहिमतािअहिधीारीिोईिमहिलािहिसानाेंिद्वाराि आवदेनाेंिप्रस्ताुतािरनाेंिेिप्ररुपिऔरिरीहिताि;
(ख)िप्ररूपिऔरिसािरीहितािनाेंाहिमितािअहिधीिारीिधीाराि५िीिउप-धीाराि(१)िेिअधीनाेंिमहिलाि हिसानाेंिप्रमाणपत्रिजारीिरगाि;िहिजािसामि
(ग)िधीाराि५िीिउप-धीाराि(६)िेिअधीनाेंिअपीलाीयिअहिधीिारीिेिसाक्षमिअपीलािप्रस्ताुतािरनाेंि ािप्रपत्रिऔरिरीहिताि;
(घु)िविप्ररूपिऔरिरीहितािहिजासासािोईिमहिलािहिसानाेंिधीाराि६िीिउप-धीाराि(१)िेिअधीनाेंि नाेंाहिमतािअहिधीारीिोिआवदेनाेंिप्रस्ताुतािरिसाेगीि;
(ङ)िविप्ररूपिऔरिरीहितािहिजासासािनाेंाहिमतािअहिधीारीिधीाराि६िीिउप-धीाराि(४)िेिअधीनाेंि महिलािहिसानाेंिप्रमाणिपत्रिजारीिरगाि;
(चा)िधीाराि६िीिउप-धीाराि(६)िेिअधीनाेंिअपीलाीयिअहिधीारीिेिसामक्षि अपीलािप्रस्ताुताि रनाेंिािप्ररूपिऔरिरीहिताि;
(छ)िहिजासािरीहितािसािधीाराि१०िीिउप-धीारािेिअधीनाेंिमहिलािहिसानाेंिडेटाबेसािोिसांग्राीताि बेनाेंाएिरखािजानाेंािैि;
(जा)िऐसािअन्यिमामलािहिजानाेंेिहिलाएिधीाराि११िीिउप-धीाराि(२)िेिअधीनाेंिराज्यिहिनाेंहिधीिाि उपयोगिहियािजाएगाि;
ि मांहाराष्ट्रटिशासनिराजपत्रिअसाधाराणिभागिसात,िजुलैि१,ि२०२६/आर्षाढि१०,िशाकाेि१९४८ि ११(झौ)िहिसाीिअन्यिमामलािहिजासाेिहिलाएिइसािअहिधीहिनाेंयमिेिअधीनाेंिहिनाेंयमिबेनाेंानाेंािआवश्यिै। (३)ि इसािअहिधीहिनाेंयमिेिअधीनाेंिबेनाेंायािगयािप्रत्यिहिनाेंयम,िउसाेिबेनाेंाएिजानाेंिेिताुरंतािपश्िचात्,िराज्यि हिवधीानाेंमंडेलािेिप्रत्यिसादेनाेंिेिसामक्ष,िजाबेिविसात्रिमिो,िुलािताीसािहिदेनाेंिीिअवहिधीिेिहिलाएिरखािजाएगा,ि जाोिएिसात्रियािदेोियािदेोिसािअहिधीिअनाेंुक्रहिमिसात्रंिमिसामाहितािोिसाताीिै,िऔरियहिदे,िहिजासािसात्रिमिइसाि रखािगयािैियािउसाेिताुरंतािबेादेिवालािसात्रिीिसामाक्तिप्तािसािपला,िदेोनाेंिसादेनाेंिहिसाीिहिनाेंयमिमिोईिसांशोधीनाेंि रनाेंिपरिसामतािातािंियािदेोनाेंिसादेनाेंिइसािबेातािपरिसामतािातािंिहिहिनाेंयमिनाेंिबेनाेंायािजाए,िऔरिइसािसांबेंधीि मिअपनाेंिहिनाेंणययिीिसाूचानाेंािदे,िताोिराजपत्रिमिइसािहिनाेंयमिेिऐसािहिनाेंणययिीिअहिधीसाूचानाेंािेिप्राशनाेंिेिहिदेनाेंांि सािेवलािसांशोहिधीतािरूपिमिीिप्राविोगाियािोईिप्रावीिनाेंिोगा,िजाैसािीिमामलािो,िालांहि,िऐसािोईि ीिसांशोधीनाेंियािहिनाेंरस्ताीरणिउसािहिनाेंयमिेिअधीनाेंिपलािहिएिगएियािनाेंिहिएिगएिहिसाीिीिाययिीिवैधीताि परिप्रहिताूलािप्राविनाेंिडेालागा।
हिठानाेंाइयंिेि हिनाेंिरारणिरनाेंि ीिशक्तिता। १९.ि (१)िइसािअहिधीहिनाेंयमिेिउपबेंधींिोिप्रावीिरनाेंिमियहिदेिोईिहिठानाेंाईिउत्पन्नाेंिोताीिै,िताोि राज्यिसारार,िआदेशिद्वारा,िराजपत्रिमिइसािअहिधीहिनाेंयमिेिउपबेंधींिेिअनाेंुरूप,िऐसािउपबेंधीिहिएिजाएंिजाोि हिठानाेंाईिोिदेूरिरनाेंिेिहिलाएिआवश्यियािइष्िटारिप्रताीतािंि:
परन्ताु,िइसािअहिधीहिनाेंयमिेिप्रारंनाेंिेिहिदेनाेंांिसािदेोिवषंिीिअवहिधीिसामाप्तािोनाेंिेिपश्चातािइसािउप-धीाराि ेिअधीनाेंिऐसािोईिआदेशिनाेंिबेनाेंायािजाएगा।
(२)ि उप-धीाराि(१)िअधीनाेंिबेनाेंायािगयािप्रत्यिआदेशिउसाेिबेनाेंाएिजानाेंिेिपश्चात्ियथािसांवि शीघ्रिराज्यिहिवधीानाेंमंडेलािेिप्रत्यिसादेनाेंिेिसामक्ष,िरखािजायगा।
ागिसाता-५०–२अ१२ि मांहाराष्ट्रटिशासनिराजपत्रिअसाधाराणिभागिसात,िजुलैि१,ि२०२६/आर्षाढि१०,िशाकाेि१९४८ि
उद्देश्यंिऔरािकाराणंिकािक्तव्य
ारतािेिसांहिवधीानाेंिेिअनाेंुच्छेदेि३९िऔरि४३िमिहिनाेंहितािराज्यिनाेंीहितािेिहिनाेंदेशिहिसाद्धांतािराज्यिसाियि अपक्षािरतािंिहिविसाीिनाेंागरिरंिेिहिलाएिआजाीहिवािेिपयायप्तािसाधीनाेंिसाुहिनाेंक्तिश्चातािरनाें,िसामाहिजाि औरिआहिथायिन्यायिोिबेढ़ावािदेनाेंिऔरिसांसाधीनाेंिऔरिअवसारंिेिसामानाेंिऔरिहिलांग-सांवदेनाेंशीलािहिवतारणि ीिहिदेशािमिअपनाेंीिनाेंीहितायंिािहिनाेंदेशनाेंिरतािै।
२.ि अहिधीांशिृहिषिनाेंीहितायां,ियोजानाेंाएिऔरिहिवस्तारिप्रणाहिलायािलांहिगिसामानाेंतािोिध्यानाेंिमिरखतािुएि बेनाेंाईिगईिं,िताथाहिपि,िअहिधीांशिृहिषियोजानाेंाओंिऔरिसांबेंहिधीतािअहिधीारंितािपु ंचािेिहिलाएिूहिमिस्वाहिमत्विीि अहिनाेंवाययतािनाेंिईिमहिलािहिसानाेंिेिहिलाएिऐसाीियोजानाेंाओंिोिदेुगयमिबेनाेंािहिदेयािै,ियंहिइनाेंमिसािबेुतािमि प्रहिताशतािमहिलाओंिेिपासािीिृहिषिूहिमिै।िऐसािम,िजाोिमहिलाएंिऔपचारिरिस्वाहिमत्विेिहिबेनाेंािपारिरवारिरि यािसामुदेाहियिूहिमिपरिखताीिरताीिं,िउन्िअसारिहिसानाेंिेिबेजायिृहिषिमजादेूरिमानाेंािजातािै।िइसाीिप्रार,ि जाोिमहिलाएंिमछलाीिपड़ीनाेंा,िलाघुिवनाेंिउपजािसांग्राण,िमुगीिपालानाें,िपशुपालानाेंिआहिदेि;िजाैसाीिखताीिसािइतारि गहिताहिवहिधीयंिमिलागीिं,िउन्िीिहिसानाेंिेिरूपिमिमान्यतािनाेंिदेीिजाताीिै।िमहिलािहिसानाेंिऔरिउनाेंेिृहिषि श्रमिीियिव्यवस्थागतािउपक्षािगंीरिैिऔरिइसासािईिप्रारिेिबेहिष्ारिउत्पन्नाेंिोतािं,िहिजानाेंमियोजानाेंाओं,ि ऋणिऔरिबेाजारंितािपु ंचािमिदेाविशाहिमलािै।
३.ि इसाहिलाए,िसारारिृहिषिऔरिसांबेद्धिगहिताहिवहिधीयंिमिलागीिमहिलाओंिोिमहिलािहिसानाेंिेिरूपि मिमान्यतािदेनाेंिऔरिउन्िमहिलािहिसानाेंिप्रमाणिपत्रिदेनाेंिेिहिलाएिएिनाेंयािानाेंूनाेंिबेनाेंानाेंािइष्टारिसामझौताीि ंचािसां।िप्रस्ताहिवतािानाेंूनाेंिमि ै,िहिजासासािविअहिधीारं,िलां,िआहिथायिसायता,िसावाओंिऔरिऋणितािपु महिलािहिसानाेंिसाशक्तितारणिपरिरषदेिऔरिक्षिराज्यिहिनाेंगरानाेंीिसाहिमहितािीिस्थापनाेंािऔरिमहिलािहिसानाेंिहिनाेंहिधीि औरिउनाेंेिडेटाबेसािऔरितात्िसांबेंधीिमामलािािसांग्राीतािऔरिबेनाेंाएिरखनाेंिािीिउपबेंधीिै।
यतािउद्देश्यंिोिप्राप्तािरनाेंािै।
४.ि प्रस्ताुतािहिवधीयिािआशयिउपयु
ंबेई,
देत्ितात्रयिभाराणे,ि
मु हिदेनाेंांहिताि३०िजाूनाें,ि२०२६ि।ि ृहिषिमंत्री।ि मांहाराष्ट्रटिशासनिराजपत्रिअसाधाराणिभागिसात,िजुलैि१,ि२०२६/आर्षाढि१०,िशाकाेि१९४८ि १३
प्रात्यायोविजतिविधानिकाेिसबुधािमांिज्ञापन
प्रस्िताुतािहिवधीयिमिहिवधीायीिशक्तितायंिेिप्रत्यायोजानाेंिेिहिलाएिहिनाेंम्नाेंहिलाहिखतािप्रस्ताविअन्िताहिग्रािस्ितािं,िअथायत्:-
खंडि४.-िइसािखंडेिेिअंतागयता,िराज्यिसारारिोिशक्तितािप्रदेानाेंिीिगयीिै,-
नाेंाहिमतािअहिधीारीिेिरूपिम,िहिनाेंम्नाेंतामिश्रणीिे
()िउप-खंडेिेि(१)िअधीनाेंिराजापत्रम,िअहिधीसाूचानाेंािद्वारािनाेंाहिमतािरनाेंिेिहिलाएिअहिधीारी,ि ेिनाेंीचािािनाेंिो,-
(ए)िग्रामिपंचायतािक्षत्रिेिहिलाएिसायिृहिषिअहिधीारी;िऔर
(देा)िनाेंगरिपंचायतािेिक्षत्रािेिहिलािएिृहिषिअहिधीारीि।
(ख)िउप-खंडेि(२)िेिअधीनाेंिराजापत्रिमिअहिधीसाूचानाेंािद्वारािऐसािक्षत्रंिेिहिलाएिअपीलाीयि अहिधीारीिेिरूपिमितालाुािृहिषिअहिधीारीिसािमिश्रणीिेिअहिधीारिरयंिीिइतानाेंीिसांख्याि हिनाेंयुतािरनाेंिािअहिधीारिै,िजाैसािविउहिचातािसामझौ।ि
खंडि५.-िइसािखंडेिेिअधीनाें,िराज्यिसारारिोिशक्तितािप्रदेानाेंिीिै,ि-
()िउप-खंडेि(१)िेिअधीनाेंिग्रामिपंचायतािेिक्षत्रिमिमहिलािहिसानाेंिप्रमाणिपत्रिप्राप्तािरनाेंि ेिहिलाएिआवदेनाेंिरनाेंिताुिप्ररूपिऔरिरिीहितािोिहिनाेंयमंिद्वारािहिविहितािरनाेंा;
(ख)िउप-खंडेि(४)िेिअधीनाेंिमहिलािहिसानाेंिप्रमाणिपत्रिजारीिरनाेंिेिहिलाएिहिनाेंयमंिद्वाराि प्ररूपिऔरिरिीहितािहिविहितािरनाेंा;
(ग)िउप-खंडेि(६)िेिअधीनाेंिअपीलाीयिअहिधीारीिेिसामक्षिअपीलािरनाेंिेिहिलाएिहिनाेंयमंि द्वारािप्ररूपिऔरिरीहितािहिविहितािरनाेंा।
खंडि६.-िइसािखंडेिेिअधीनाें,िराज्यिसारारिोिशक्तितािप्रदेानाेंिीिजाताीिै,—
()िउप-खंडेि(१)िेिअधीनाेंिनाेंगरिपंचायतािेिक्षत्रिमिमहिलािहिसानाेंिप्रमाणिपत्रिप्राप्तािरनाेंि ेिहिलाएिआवदेनाेंिरनाेंिताुिप्ररूपिऔरिरीहितािोिहिनाेंयमंिद्वारािहिविहितािरनाेंा;
(ख)िउप-खंडेि(४)िेिअधीनाेंिमहिलािहिसानाेंिप्रमाणिपत्रिजारीिरनाेंिेिहिलाएिहिनाेंयमंिद्वाराि प्ररूपिऔरिरीहितािहिविहितािरनाेंा;
(ग)िउप-खंडेि(६)िेिअधीनाेंिअपीलाीयिअहिधीारीिेिसामक्षिअपीलािरनाेंिेिहिलाएिहिनाेंयमंि द्वारािप्ररूपिऔरिरीहितािहिविहितािरनाेंा।
खंडि८(२).-िइसािखंडेिेिअधीनाें,िराज्यिसारारिोिउनाेंिनाेंीहितायं,िाययक्रमंिऔरियोजानाेंाओंिोि अहिधीसाूहिचातािरनाेंिािअहिधीारिहिदेयािगयािै,िहिजानाेंेिहिलाएिमहिलािहिसानाेंिप्रमाणिपत्रिधीारिदेारिं।
खंडि१०(१).-िइसािखंडेिेिअधीनाें,िराज्यिसारारिोिमहिलािहिसानाेंिेिडेटाबेसािेिसांलानाेंिऔरि रखरखाविीिरीहितािोिहिविहितािरनाेंिािअहिधीारिहिदेयािगयािै।
धाराि११.-िइसािखंडेिेिअधीनाें,िराज्यिसारारिोिशक्तितािप्रदेानाेंिीिजाताीिै,—
()िउप-खंडेि(१)ि(ग)िेिअधीनाेंिमहिलािहिसानाेंिेिहिलाएिमाराष्ट्रिराज्यिहिनाेंहिधीिमिजामािीि जानाेंिवालाीिहिसाीिअन्यिराहिशिोिअहिधीसाूहिचातािरनाेंा;
(ख)िउप-खंडेि(२)िेिअधीनाेंिमाराष्ट्रिराज्यिीिमहिलािहिसानाेंिेिहिलाएिहिनाेंहिधीिेिउपयोगि सािसांबेंहिधीतािहिसाीिअन्यिमामलािोिहिनाेंयमंिद्वारािहिविहितािरनाेंा।
खंडि१२(१).-िइसािखंडेिेिअधीनाें,िराज्यिसारारिोिराजपत्रिमिअहिधीसाूचानाेंािद्वारािमहिलािहिसानाेंि साहिशिक्तितािरणिपरिरिषदेिस्थाहिपतािरनाेंिािअहिधीारिहिदेयािगयािै।१४ि मांहाराष्ट्रटिशासनिराजपत्रिअसाधाराणिभागिसात,िजुलैि१,ि२०२६/आर्षाढि१०,िशाकाेि१९४८ि खंडि१८ि(१).-िइसािखंडेिेिअधीनाें,िराज्यिसारारिोिइसािअहिधीहिनाेंयमिेिप्रयाजानाेंािोिपूरािरनाेंिेि हिलाएिराजापत्रिमिअहिधीसाूचानाेंािजारीिरेिहिनाेंयमिबेनाेंानाेंिािअहिधीारिहिदेयािगयािै।ि
खंडि१९ि(१).-िइसािखंडेिेिअधीनाें,िइसािअहिधीिहिनाेंियमिेिउपबेंधीािािलागूिरनाेंिमिउत्िपन्िनाेंिानाेंवालाीि हिसाीिीिठानाेंाइटिािदेूरिरनाेंिेिलािएिराज्यिसारारिोिराजपत्रिमिआदेशिजारीिरनाेंिािअहिधीारिहिदेयाि गयािै।
यतािप्रस्ताविसामान्यिस्िवरूपिेिं।
२.ि हिवधीायीिशक्तितायंिेिप्रत्यायोजानाेंिेिहिलाएिउपयुि मांहाराष्ट्रटिशासनिराजपत्रिअसाधाराणिभागिसात,िजुलैि१,ि२०२६/आर्षाढि१०,िशाकाेि१९४८ि १५
वित्तीयिज्ञापन
प्रस्िताुतािहिवधीयिेिखंडेि११िमिमहिलािहिसानाेंिेिहिलाएिमाराष्ट्रिराज्यिहिनाेंिहिधीिेिगठानाेंिािउपबेंधीिै।ि इसािराज्यिहिनाेंिहिधीिािउपयोगिमहिलािहिसानाेंिेिल्याणिऔरिहिवासािेिहिलाएिसायतािप्रदेानाेंिरनाें,िमहिलाि हिसानाेंिेिसाशक्तितारणिेिहिलाएिहिवत्तीयिउपायिरनाें,िमहिलािहिसानाेंिेिल्याणिोिबेढ़ावािदेनाेंिऔरि साुहिवधीाएंिप्रदेानाेंिरनाेंिऔरिऐसािअन्यिमामलांिेिहिलाएिहियािजाएगा,िजाैसािहिहिविहितािहियािजािसातािै।ि इसाेिअहितारिरता,िंद्रिसारारियािराज्यिसारारिसािप्राप्तािअनाेंुदेानाें,िसाथािीिदेानाेंिऔरिअन्यिस्रोतांिसािप्राप्ताि धीनाेंराहिशिीिउतािहिनाेंिहिधीिमिजामािीिजाएगी।
यिहिविधीयिराज्यिहिवधीानाेंमंडेलािेिअहिधीिहिनाेंियमिेिरूपिमिइसाीिअहिधीहिनाेंयहिमतािपरिमहिलािहिसानाेंिेि हिलाएिमाराष्ट्रिराज्यिहिनाेंहिधीिमिराज्यिसारारिद्वारािहिदेएिजानाेंिवालािअनाेंुदेानाेंिेिहिलाएिराज्यिीिसांहिचातािहिनाेंहिधीिसाि आवताीिव्ययिशाहिमलािोगा।िताथाहिपि,िइसािहिनाेंिहिमित्तिउपगतािानाेंवालािव्िययिइसािस्तारिपरिइसािसांबेंधीिमिोनाेंिवालाि वास्ताहिविआवताीिव्ययिािअनाेंुमानाेंिलागानाेंािसांविनाेंिै।
ि
(यथाथायिअनाेंुवादे),
ि श्री.िअरुणिकामांळाबुाईिाळूिविगते,
ि
ि
ाषािसांचाला,ि माराष्ट्रिराज्य।१६ि मांहाराष्ट्रटिशासनिराजपत्रिअसाधाराणिभागिसात,िजुलैि१,ि२०२६/आर्षाढि१०,िशाकाेि१९४८ि
भारातिसविधानिकाेिअनुच्छेदेि२०७िकाेिअधाीनिराज्ियपालैिकाीिअनुशासा
(माराष्िट्रिशासानाें,िहिविहिधीिविन्यायिहिविाग,िआदेशिहिप्रता)
ारतािसांहिविधीानाेंिेिअनाेंुच्िछेदेि२०७िेिखंडेि(३)िद्वारािप्रदेत्तिशक्तिताियािािप्रयागिरतािुए,िमाराष्िट्रि
महिलािहिसानाेंिसाशक्तितािरणिहिविधीय,ि२०२६िइट.िपरिहिविचारिरनाेंिीिअनाेंुशंसािरतािै.
विधानिभानि:ि मु ंबेई,ि
विजितद्रिभाेळे, साहिचािव-१ि
हिदेनाेंांहिताि१िजाुलाइट,ि२०२६।ि माराष्िट्रिहिविधीानाेंसा।ि
ON BEHALF OF GOVERNMENT PRINTING, STATIONERY AND PUBLICATION, PRINTED AND PUBLISHED BY DIRECTOR, PRINTED AT GOVERNMENT CENTRAL PRESS, 21-A, NETAJI SUBHASH ROAD, CHARNI ROAD, MUMBAI 400 004 AND PUBLISHED AT DIRECTORATE OF GOVERNMENT PRINTING, STATIONERY AND PUBLICATIONS, 21-A, NETAJI SUBHASH ROAD, CHARNI ROAD, MUMBAI 400 004. EDITOR : DIRECTOR.