RNI No. MAHBIL /2009/40124
मांहाष्ट्रट शासान ाजपत्र
असाधाण भाग पाचे
षव १२, अक २२(११)] शाुक्रा, जुलै ३, २०२६/आषाढ १२, शाके १९४८ [पृष्ठे ५, विकंमांता : रुपये २६.००
असाधाण क्रमांाक ५९
प्राविधाकृता प्राकाशान
मांहाष्ट्र विधानसाभाेता मांहाष्ट्र विधानपरिषदेता साद केलैेलैी विधाेयके.
मांहाष्ट्र विधानमांडळ साविचेालैय
महाराष्ट्र दिर्वानांपुरिरार्षीेत दिनांाक ३ जुलै, २०२६ राोजी पुरा:स्थीादिपुत कराण्यात आलेले खीालेीले दिर्वेयाक, महाराष्ट्र दिर्वानांपुरिरार्षी दिनांयाम १११ अन्र्वयाे प्रदिसाद्ध कराण्यात याेत आहाे :—
L. C. BILL No. XVIII OF 2026.
A BILL
FURTHER TO AMEND THE MAHARASHTRA PUBLIC UNIVERSITIES ACT, 2016.
२०२६ चे विधानपरिषद विधाेयक क्रमांाक १८.
मांहाष्ट्र सावजविनक विद्यापीठ अविधाविनयमां, २०१६ यामांध्ये आणखी साुधाणा
कण्याकरिता विधाेयक.
२०१७ चौा महा. ६.
ज्याअर्थी, यात यापुढे दिलेल्या प्रयाोजनांासाठी, महाराष्ट्र सार्वजदिनांक दिर्वद्यापुीठी अदिदिनांयाम, २०१६ यामध्याे आणखी साुाराणा कराणे इष्ट आहाे; त्याअर्थी, भारातीया गणराज्याच्या सात्त्याहात्तराव्या र्वर्षी, याद्वाराे, पुढेीलेप्रमाणे अदिदिनांयाम कराण्यात याेत आहाे:-
सादिप्त नांार्व.
१. या अदिदिनांयामासा, महाराष्ट्र सार्वजदिनांक दिर्वद्यापुीठी (चौथी साुाराणा) अदिदिनांयाम, २०२६, असाे म्हाणार्वे.
(१) २ मांहाष्ट्रट शासान ाजपत्र असाधाण भाग पाचे, जुलै ३, २०२६/आषाढ १२, शाके १९४८ २. महाराष्ट्र सार्वजदिनांक दिर्वद्यापुीठी अदिदिनांयाम, २०१६ (यात यापुढे ज्याचौा दिनांेश, "मुख्या २०१७ चौा महा. ६.
अदिदिनांयाम" असा केलेा आहाे) याच्या कलेम ६ मध्याे, पुोट-कलेम (२) मीले,-
(१) दिर्वद्यामानां पुरातुकाआी, पुढेीले पुरातुक सामादिर्वष्ट कराण्यात याेईलेः-
सानां २०१७ चौा महाराष्ट्र अदिदिनांयाम क्रमाक ६ याच्या कलेम ६ चौी साुाराणा.
"पुरातु, राज्या शासानांाचौी दिकंर्वा कंद्र साराकाराचौी कोणतीहाी सास्थीा दिकंर्वा भारातातीले राष्ट्रीयाृष्ट्या महात्त्र्वाचौी कोणतीहाी सास्थीा, जराी अशी सास्थीा दिर्वद्यापुीठी ेत्राबाहाेरा स्थिस्थीत असालेी तराी ेखीले दितलेा दिर्वद्यापुीठीाशी सालेग्नां कराता याेईले दिकंर्वा दिर्वद्यापुीठीाच्या दिर्वशेर्षीादिकाराचौे लेाभा ेता याेतीलेः";
(२) दिर्वद्यामानां पुदिहाल्या पुरातुकामीले, "पुरातु" या मजकुराऐर्वजी, "पुरातु आणखी असाे की" हा मजकूरा ाखीले कराण्यात याेईले;
(३) दिर्वद्यामानां ुसाऱ्या पुरातुकामीले, "पुरातु आणखी असाे की" या मजकुराऐर्वजी, "पुरातु तसाेचौ" हा मजकूरा ाखीले कराण्यात याेईले.
३. मुख्या अदिदिनांयामाच्या कलेम ८ मीले, पुोट-कलेम (६) ऐर्वजी, पुढेीले पुोट-कलेम ाखीले कराण्यात याेईले :-
सानां २०१७ चौा महाराष्ट्र अदिदिनांयाम क्रमाक ६ याच्या कलेम ८ चौी साुाराणा.
"(६) जेव्हा जेव्हा राज्या शासानांालेा असाे कराणे इष्ट असाल्याचौे र्वाटेले तेव्हा, राज्या शासानांालेा, त्यानांे याथीोदिचौतरा ीत्या प्रादिकृत केलेल्या अदिकाऱ्यामार्फत कोणत्याहाी सालेग्नां, साचौादिलेत दिकंर्वा स्र्वायात्त महादिर्वद्यालेयाचौी, मान्याताप्राप्त पुरिरासास्थीेचौी दिकंर्वा दिर्वद्यापुीठीाचौी आदिण दिर्वद्यापुीठी दिर्वभागाचौी तपुासाणी करार्वूनां घेण्याचौा हाक्क असाेले.".
४. मुख्या अदिदिनांयामाच्या कलेम ३५ नांतरा, पुढेीले कलेम सामादिर्वष्ट कराण्यात याेईले :-
सानां २०१७ चौा महाराष्ट्र अदिदिनांयाम क्रमाक ६ यामध्याे नांर्वीनां कलेम ३५क सामादिर्वष्ट कराणे.
अध्यायानां प्रशालेा. "३५क. (१) दिर्वद्यापुीठीामीले प्रत्याेक दिर्वद्याशाखीेअतगवत अध्यायानां प्रशालेा असातीले.
(२) साबादित दिर्वर्षीयामध्याे दिकंर्वा दिर्वर्षीयाच्या गटामध्याे अध्यायानां र्व साशोनां पुाठ्यक्रम चौालेदिर्वणाराे दिर्वद्यापुीठी दिर्वभाग र्व कंद्रे, साबादित अध्यायानां प्रशालेच्या अदिपुत्याखीालेी कायाव करातीले.
(३) साचौालेक हा, प्रत्याेक अध्यायानां प्रशालेचौा प्रमुखी असाेले, ज्यालेा, दिर्वद्यापुीठीामध्याे प्राध्यापुक दिकंर्वा साहायाोगी प्राध्यापुक म्हाणूनां अध्यापुनां कराण्याचौा दिकमानां पुाचौ र्वर्षीाचौा अनांुभार्व असालेल्या दिर्वभाग प्रमुखीामूनां, कुलेगुरूंद्वाराे तीनां र्वर्षीापुेा अदिक नांसाेले इतक्या कालेार्वीकरिराता, आळीपुाळीनांे, नांामदिनांेदिशत कराण्यात याेईले.
(४) अध्यायानां प्रशालेचौे कायाव र्व प्रशासानां, अध्यायानां प्रशालेच्या साचौालेकाचौे नांामदिनांेशनां कराण्याचौी कायावपुद्धती, साचौालेकाचौी कतवव्याे र्व जबाबाऱ्या यासाहा त्याच्या साेर्वेच्या अटी र्व शती, पुरिरादिनांयामाद्वाराे दिर्वदिहात कराण्यात याेतीले त्याप्रमाणे असातीले.".
५. मुख्या अदिदिनांयामाच्या कलेम ६५ मीले, "कोणतीहाी व्याक्ती" या मजकुराआी, "पुदिसाद्ध सास्याखीेराीज" हा मजकूरा सामादिर्वष्ट कराण्यात याेईले.
सानां २०१७ चौा महाराष्ट्र अदिदिनांयाम क्रमाक ६ याच्या कलेम ६५ चौी साुाराणा.
मांहाष्ट्रट शासान ाजपत्र असाधाण भाग पाचे, जुलै ३, २०२६/आषाढ १२, शाके १९४८ ३६. मुख्या अदिदिनांयामाच्या कलेम ७० मध्याे,-
(एक) पुोट-कलेम (१) ऐर्वजी, पुढेीले पुोट-कलेम ाखीले कराण्यात याेईले :-
सानां २०१७ चौा महाराष्ट्र अदिदिनांयाम क्रमाक ६ याच्या कलेम ७० चौी साुाराणा.
"(१) जेव्हा व्यार्वस्थीापुनां पुरिरार्षीेव्यादितरिराक्त, कोणत्याहाी प्रादिकराणाच्या दिनांर्वडूनां आलेल्या सास्याचौे कोणतेहाी पु, त्याचौा सार्वसाराण पुार्वी सामाप्त हाोण्यापुूर्वी रिराक्त हाोईले तेव्हा, असाे रिराक्त पु, पुोट-कलेम (३) अन्र्वयाे घेदिटत केलेल्या स्थीायाी सादिमतीद्वाराे, जी व्याक्ती, त्याचौ प्र्वगावतूनां उक्त प्रादिकराणार्वरा दिनांर्वडूनां जाण्यासा अन्याथीा पुात्रा असाेले अशा व्याक्तीच्या नांामदिनांेशनांाद्वाराे भाराण्यात याेईले.".
(ोनां) पुोट-कलेम (२) मीले, "पुदिसाद्ध सास्याव्यादितरिराक्त" हा मजकूरा र्वगळीण्यात याेईले.
७. मुख्या अदिदिनांयामाच्या, कलेम ७९ ऐर्वजी, पुढेीले कलेम ाखीले कराण्यात याेईले :— सानां २०१७ चौा महाराष्ट्र अदिदिनांयाम क्रमाक ६ याच्या कलेम ७९ चौी साुाराणा.
लेोकपुाले.
७९. (१) प्रत्याेक दिर्वद्यापुीठीामध्याे, कंद्र साराकारा, राज्या शासानां दिकंर्वा स्थीादिनांक प्रादिकराण यानांी व्यार्वस्थीापुनां केलेल्या र्व चौालेदिर्वलेल्या सास्थीाव्यादितरिराक्त, दिर्वद्यापुीठीाचौे, सालेग्नां र्व स्र्वायात्त महादिर्वद्यालेयाचौे आदिण मान्याताप्राप्त पुरिरासास्थीाचौे अध्यापुक र्व इतरा कमवचौाराी याच्या सार्व प्रकाराच्या गाऱ्हाण्यार्वरा कायावर्वाहाी कराण्यासाठी र्व त्यार्वरा दिनांणवया घेण्यासाठी एक लेोकपुाले असाेले.
(२) लेोकपुाले, राज्या शासानांाच्या अदिकाऱ्यासाहा राज्या शासानांादिर्वरुद्धच्या गाऱ्हाण्यार्वरा आदिण जी गाऱ्हाणी दिर्वद्यापुीठी र्व महादिर्वद्यालेया न्यायादिकराणाच्या अदिकाराेत्रात याेतात त्या गाऱ्हाण्यार्वरा कायावर्वाहाी कराणारा नांाहाी आदिण त्यार्वरा दिनांणवया घेणारा नांाहाी.
(३) कुलेगुरूं, राज्या शासानांाशी दिर्वचौारादिर्वदिनांमया करूंनां, लेोकपुालेाचौी दिनांयाुक्ती कराण्यासाठी, दिजल्हा न्यायाीशाच्या जावपुेा कमी जाव नांसालेल्या तीनां साेर्वादिनांर्वृत्त न्यायाीशाच्या एका नांादिमकेचौी दिशर्फारासा कराीले.
(४) राज्या शासानां, कुलेगुरूंद्वाराे दिशर्फारासा केलेल्या तीनां व्याक्तंच्या नांादिमकेमध्याे सामादिर्वष्ट असालेल्या एका व्याक्तीचौी दिर्वद्यापुीठीासाठी लेोकपुाले म्हाणूनां दिनांयाुक्ती कराीले.
(५) लेोकपुालेाचौी, त्यानांे पु ग्रहाण केल्याच्या दिनांाकापुासाूनां तीनां र्वर्षीाच्या पुार्वीकरिराता दिनांयाुक्ती कराण्यात याेईले, आदिण तो, आणखी एका पुार्वीकरिराता पुनांदिनांवयाुक्त कराण्यासाठी पुात्रा असाेलेः
पुरातु, लेोकपुाले, र्वयाचौी सात्तरा र्वर्षीे पुूणव हाोईपुयात, पु ाराण कराीले.
(६) राज्या शासानांासा, गैरार्वतवनांाचौा दिकंर्वा गैरार्वतवणुकीचौा ोर्षीाराोपु दिसाद्ध झाल्यार्वरा, लेोकपुालेालेा पुार्वरूंनां काढेूनां टाकता याेईले.
(७) लेोकपुालेालेा, उच्चौ न्यायालेयाच्या साेर्वादिनांर्वृत्त न्यायाीशाच्या जावपुेा कमी जाव नांसालेल्या व्याक्तीकडूनां यासाबात चौकशी केल्याखीेराीज आदिण लेोकपुालेालेा त्याचौे म्हाणणे माडूण्याचौी र्वाजर्वी साी दिल्यादिशर्वाया, पुार्वरूंनां काढेण्याचौा कोणताहाी आेश काढेण्यात याेणारा नांाहाी.
(८) लेोकपुाले, दिर्वद्यापुीठीाद्वाराे दिनांावरिरात कराण्यात याेईले असाे, पुारिराश्रदिमक र्व र्वाहानां खीचौव दिमळीण्यासा हाक्कारा असाेले.
(९) लेोकपुाले, ोन्हाी पुकारानांा त्याचौे म्हाणणे माडूण्याचौी र्वाजर्वी साी दिल्यानांतरा, पुोट-कलेम (१) मध्याे नांमू केलेल्या गाऱ्हाण्यार्वरा दिनांणवया कराीले.
(१०) लेोकपुाले, गाऱ्हाणे ाखीले केल्याच्या दिनांाकापुासाूनां, व्यार्वहायाव असाेले दिततपुत, तीनां मदिहान्याच्या ४ मांहाष्ट्रट शासान ाजपत्र असाधाण भाग पाचे, जुलै ३, २०२६/आषाढ १२, शाके १९४८ (११) दिर्वद्यापुीठी, लेोकपुालेालेा प्रशासाकीया साहाय्या पुरादिर्वण्यासाठी साहायाक कुलेसादिचौर्वाच्या जावपुेा कमी जाव नांसालेलेा दिर्वद्यापुीठीाचौा अदिकाराी प्रमुखी असालेलेा एक क स्थीापुनां कराीले.".
८. मुख्या अदिदिनांयामाच्या कलेम ८१ मध्याे, पुोट-कलेम (१) मीले,—
(एक) खीडू (खी) ऐर्वजी पुढेीले खीडू ाखीले कराण्यात याेईलेः-
सानां २०१७ चौा महाराष्ट्र अदिदिनांयाम क्रमाक ६ याच्या कलेम ८१ चौी साुाराणा.
"(खी) या अदिदिनांयामान्र्वयाे दिनांयाुक्त केलेल्या लेोकपुालेाच्या दिनांणवयानांे व्यादिथीत झालेलेा कोणताहाी पुकारा;";
(ोनां) दिर्वद्यामानां पुरातुकातीले, "तक्रारा दिनांर्वाराण सादिमतीचौा" या मजकुराऐर्वजी, "लेोकपुालेाचौा" हा मजकूरा ाखीले कराण्यात याेईले.
९. मुख्या अदिदिनांयामाच्या कलेम १२१ मध्याे, पुढेीले पुोट-कलेम जा ाखीले कराण्यात याेईले:-
सानां २०१७ चौा महाराष्ट्र अदिदिनांयाम क्रमाक ६ याच्या कलेम १२१ चौी साुाराणा.
"(९) सालेग्नां महादिर्वद्यालेया, मान्याताप्राप्त पुरिरासास्थीा, दिर्वद्याशाखीा, पुाठ्यक्रम दिकंर्वा साॅटेलेाइट- कंद्र बा झाल्यासा, राज्या शासानांाकडूनां अनांुादिनांत पुार्वरा दिनांयाुक्त केलेल्या अध्यापुकाच्या, अध्यापुकेतरा कमवचौाऱ्याच्या र्व इतरा कमवचौाऱ्याच्या अशा ादियात्र्वाखीेराीज, अशा बा पुडूण्यामुळीे बादित झालेल्या अध्यापुकाच्या, अध्यापुकेतरा कमवचौाऱ्याच्या र्व इतरा कमवचौाऱ्याच्या आस्थीापुनांा र्व साेर्वा यामूनां उद्भार्वणाऱ्या सार्व ादियात्र्वासाठी व्यार्वस्थीापुनां सार्वस्र्वी जबाबारा असाेले.".
सानां २०१७ चौा महाराष्ट्र अदिदिनांयाम क्रमाक ६ याच्या कलेम १३७ चौी साुाराणा.
१०. मुख्या अदिदिनांयामाच्या कलेम १३७ मध्याे, पुोट-कलेम (३) मीले, "दिर्वद्यापुीठीाचौी खीाजगी दिर्वद्यादिथीवनांी म्हाणूनां दिकंर्वा दिर्वद्यापुीठीाच्या पुत्राव्यार्वहारा पुाठ्यक्रमासाठी दिकंर्वा अन्या कोणत्याहाी बादिहास्थी पुर्वी दिकंर्वा पुदिर्वका पुाठ्यक्रमासाठी" या मजकुराऐर्वजी, "दिर्वद्यापुीठीाच्या ूरास्थी दिशण कंद्रानांे साुरूं केलेल्या पुर्वी दिकंर्वा पुदिर्वका अभ्यासाक्रमाच्या दिर्वद्यादिथीवनांी म्हाणूनां" हा मजकूरा ाखीले कराण्यात याेईले.
मांहाष्ट्रट शासान ाजपत्र असाधाण भाग पाचे, जुलै ३, २०२६/आषाढ १२, शाके १९४८ ५उविष्टे काणे याचे विनेदन
महाराष्ट्र सार्वजदिनांक दिर्वद्यापुीठी अदिदिनांयाम, २०१६ (२०१६ चौा महा. ४) हा, दिर्वद्यादिर्वर्षीयाक स्र्वायात्तता र्व अत्याुच्चौ गुणर्वत्ता, लेोकशाहाी प्रदिक्रयाेद्वाराे पुयावप्त प्रदितदिनांदित्र्व, उच्चौ दिशणाचौी अदिभार्वृद्धी, त्याचौे बाळीकटीकराण र्व दिर्वदिनांयामनां याकरिराता आदिण त्याच्याशी साबादित दिकंर्वा तानांुर्षीदिगक बाबांकरिराता तरातू कराण्यासाठी अदिदिनांयादिमत केलेा आहाे.
२. प्रभार्वी दिर्वद्यादिर्वर्षीयाक प्रशासानांासाठी, मुनांुष्याबाळीाचौा अनांुकूलेतम र्वापुरा कराण्यासाठी आदिण सार्व दिर्वद्यापुीठीामध्याे एकरूंपुता राखीण्यासाठी, उक्त अदिदिनांयामात नांर्वीनां कलेम ३५-क सामादिर्वष्ट करूंनां दिर्वद्यापुीठीाच्या प्रत्याेक दिर्वद्याशाखीेअतगवत 'अध्यायानां प्रशालेा' साुरु कराण्यासाठी नांर्वीनां तरातू कराणे आर्वश्याक आहाे असाे र्वाटते.
३. दिर्वद्यामानां तक्रारा दिनांर्वाराण सादिमतीच्या राचौनांेत, कुलेसादिचौर्व, अदिष्ठीाता, दिर्वदि अदिकाराी यासाराख्या दिर्वद्यापुीठी दिकंर्वा महादिर्वद्यालेयाीनां अदिकाऱ्याचौा, तसाेचौ अनांुसाूदिचौत जाती दिकंर्वा अनांुसाूदिचौत जमाती, दिर्वमुक्त जाती दिकंर्वा भाटक्या जमाती दिकंर्वा इतरा मागासार्वगव या प्र्वगावतीले एका अध्यापुकाचौा र्व अदिसाभाेनांे नांामदिनांेदिशत केलेल्या महादिर्वद्यालेयाच्या एका अध्यापुकेतरा कमवचौाऱ्याचौा सामार्वेश असाूनां ते या तक्रारा दिनांर्वाराण सादिमतीचौे सास्या आहाेत. दिर्वद्यापुीठीाच्या तसाेचौ महादिर्वद्यालेयाच्या दिकंर्वा पुरिरासास्थीाच्या कमवचौाऱ्याचौी गाऱ्हाणी या तक्रारा दिनांर्वाराण सादिमतीकडूे ाखीले केलेी जातात. गाऱ्हाण्याच्या दिनांर्वाराणामध्याे दिर्वद्यापुीठीाच्या दिकंर्वा महादिर्वद्यालेयाच्या अदिकाऱ्याचौा साहाभाग असाल्यामुळीे, दिनांःष्पु दिनांर्वाराण केल्याचौी साुदिनांस्थिश्चौती कराणे कठीण हाोते. म्हाणूनां, दिर्वद्यापुीठीे, सालेग्नां र्व स्र्वायात्त महादिर्वद्यालेयाे आदिण मान्याताप्राप्त पुरिरासास्थीा याच्या कमवचौाऱ्याच्या गाऱ्हाण्याचौे दिनांःष्पु, जले र्व प्रभार्वी दिनांर्वाराण केल्याचौी साुदिनांस्थिश्चौती कराण्यासाठी, उक्त अदिदिनांयामात कलेम ७९ बालेी ाखीले करूंनां तक्रारा दिनांर्वाराण सादिमतीऐर्वजी लेोकपुालेाचौी दिनांयाुक्ती कराण्याचौे प्रस्तादिर्वत केले आहाे.
४. तसाेचौ, शासाकीया सास्थीाचौा दिर्वद्यापुीठीाशी साहायाोग कराणे साुलेभा व्हार्वे यासाठी, राज्या शासानांानांे याथीोदिचौत प्रादिकृत केलेल्या प्रादिकराणामार्फत दिर्वद्यापुीठीे, दिर्वद्यापुीठीाचौे दिर्वभाग र्व सालेग्नां पुरिरासास्थीा याचौी तपुासाणी कराणे राज्या शासानांालेा शक्या व्हार्वे यासाठी, दिर्वद्यापुीठीाच्या प्रादिकराणाशी साबादित असालेल्या तरातुी अदिक साुसागत कराण्यासाठी, लेोकपुालेाच्या दिनांणवयादिर्वरुद्ध अपुीले कराण्याचौी तरातू कराण्यासाठी आदिण त्यासाबाी दिर्वर्वदित पुरिराणामस्र्वरूंपु साुाराणा कराण्यासाठी, उक्त अदिदिनांयामाच्या कलेम ६, ८, ६५, ७०, ८१, १२१ र्व १३७ यामध्याे साुयाोग्या साुाराणा कराणे इष्ट आहाे, असाे शासानांासा र्वाटते.
५. र्वराीले उदिष्टे साध्या कराणे हा, या दिर्वेयाकाचौा हाेतू आहाे.
बाई,
मु दिनांाक २ जुलेै २०२६.
चेद्रकाता (दादा) पाटेीलै, उच्चौ र्व तत्रा दिशण मत्राी.
बाई,
विधान भान : मु दिनांाक ३ जुलेै, २०२६.
डॉ. विलैासा आठलैे, साचौीर्व-३, महाराष्ट्र दिर्वानांपुरिरार्षी.
ON BEHALF OF GOVERNMENT PRINTING, STATIONERY AND PUBLICATION, PRINTED AND PUBLISHED BY DIRECTOR, SMT MANISHA KUMBHAR, PRINTED AT GOVERNMENT CENTRAL PRESS, 21-A, NETAJI SUBHASH ROAD, CHARNI ROAD, MUMBAI 400 004 AND PUBLISHED AT DIRECTORATE OF GOVERNMENT PRINTING, STATIONERY AND PUBLICATIONS, 21-A, NETAJI SUBHASH ROAD, CHARNI ROAD, MUMBAI 400 004. EDITOR : DIRECTOR, SMT MANISHA KUMBHAR.