RNI No. MAHBIL /2009/37831
महाराष्ट्रट शासन राजपत्र
असाधाराण भाग चारा-ब
वर्ष १२, अंक १०६(२)] शाुक्रवारा, जुलै १०, २०२६/आर्षाढ १९, शाके १९४८ [पृष्ठे ६, किंकंमत : रुपये ९.००
असाधाराण क्रमांक ३९४
प्राकिंधाकृत प्राकाशान
महाराष्ट्र शासनाने महाराष्ट्र अकिंधाकिंनयेमांन्वये तयेारा केलैेलैे
(भाग एक, एक-अ आकिंण एक-लै येांमध्ये प्राकिंसद्ध केलैेलैे किंनयेम व आदेशा येांव्येकिंतरिराक्त) किंनयेम व आदेशा.
महासूलै व वन किंवभाग
मंत्ालय, मादाम कामा माग्ग, हुतात्मा राजगुरू चाौक, ंबई ४०० ०३२, दिदनांांक १० जुलै २०२६.
मु
अकिंधासूचाना
महाराष्ट्र जमीन महासूलै संकिंहाता, १९६६.
क्रमांक जमीनां-२०२५/प्र.क्र.२९/जमीनां-१.— ज्याअर्थी, महाराष्ट्र जमीनां महसूल सूंदिहता, १९६६ (१९६६ चा महा. अदि. ४१) च्या कलम ३२८ आदि कलम २९अ अन्वये प्रदानां करण्यात आलेल्या अदिकारांचा व त्याबाबत सूमर्थी्ग कराऱ्या इतर सूव्ग अदिकारांचा वापर करूनां "महाराष्ट्र जमीनां महसूल (भाोगवटादार वग्ग-२ आदि भाडेपट्ट्यानांे ार केलेल्या जदिमनांी भाोगवटादार वग्ग-१ मध्ये रूपांतरिरत करे ) दिनांयम, २०२५" यामध्ये सूुारा करण्यासूाठी योदिजले आहे. त्या दिनांयमांचा मसूुदा उक्त सूंदिहतेच्या कलम ३२९ च्या, पोटा-कलम (१) द्वारे आवश्यक असूल्याप्रमाे, त्याद्वारे बा पोहचाण्याचा सूंभाव असूलेल्या सूव्ग व्यक्तंच्या मादिहतीसूाठी यापूवी दिदनांांक ०५ जूनां २०२६ रोजी अदिसूचानांा प्रदिसूद्ध करूनां दिदनांांक १४ जूनां २०२६ पयंत हरकती व सूचानांा मागदिवण्यात आल्या होत्या ;
ज्याअर्थी, उक्त्त अदिसूचानांेच्या अनांुषंगानांे प्राप्त झालेल्या हरकती व सूचानांा शासूनांानांे दिवचारात घेऊनां, प्रारूप दिनांयमामध्ये सूुारा करण्याचाे शासूनांासू उदिचात वाटाले आहे.
आता, त्याअर्थी, उक्त सूंदिहतेच्या अदिदिनांयमांच्या कलम ३२८ आदि कलम २९ अ अन्वये प्रदानां करण्यात आलेल्या अदिकारांचा व त्याबाबत सूमर्थी्ग कराऱ्या इतर सूव्ग अदिकारांचा वापर करूनां उक्त सूंदिहतेच्या कलम ३२९, पोटा-कलम (१) नांुसूार यापूवी प्रदिसूद्ध केलेल्या दिनांयमांचा मसूुदा दिवचारात घेऊनां, खालील दिनांयम तयार करण्यात येत आहेत :—
किंनयेम
१. या दिनांयमांनांा "महाराष्ट्र जमीनां महसूल (भाोगवटादार वग्ग-२ आदि भाडेपट्ट्यानांे दिदलेल्या जदिमनांचाे भाोगवटादार वग्ग-१ मध्ये रूपांतर करे) (दुसूरी सूुारा) दिनांयम, २०२६" असूे म्हावे.
(१)
भाग चार-ब-३९४–१२ महाराष्ट्रट शासन राजपत्र असाधाराण भाग चारा-ब, जुलै १०, २०२६/आर्षाढ १९, शाके १९४८ २. "महाराष्ट्र जमीनां महसूल (भाोगवटादार वग्ग-२ आदि भाडेपट्ट्यानांे दिदलेल्या जदिमनांचाे भाोगवटादार वग्ग-१ मध्ये रूपांतर करे) दिनांयम, २०२५" मील दिनांयम ४ नांतर, खालील दिनांयम सूमादिवष्टा केले जातील, म्हजेचा :—
५. दिजर्थीे शासूकीय जमीनां कंद्र सूरकार दिकंवा राज्य सूरकारच्या दिवभागाला, सूंस्र्थीेला, कॉपोरेशानांला (महानांगरपादिलका/ महामंडेळ), कोत्याही सूाव्गजदिनांक प्रादिकराला दिकंवा व्यक्तीला, सूाव्गजदिनांक सूुदिवा दिकंवा अत्यावश्यक सूेवा पुरवण्यासूाठी मंजूर करण्यात आली असूेल, अशाी जमीनां भाोगवटादार वग्ग-दोनां मूनां भाोगवटादार वग्ग-एक मध्ये रूपांतरिरत केली जार नांाही.
६. दिमश्र प्रयोजनांासूाठी (जसूे की दिनांवासूी आदि वादिज्यिज्यक दिकंवा दिनांवासूी आदि औद्योदिगक) मंजूर दिकंवा परवानांगी दिदलेल्या शासूकीय जदिमनांीचाे भाोगवटादार वग्ग-दोनां मूनां भाोगवटादार वग्ग-एक मध्ये रूपांतर करण्याच्या बाबतीत, अशा रूपांतरासूाठी शासूनांाला देय असूारा नांजरा (प्रीदिमयम), सूंबंदित वापराखालील क्षेत्ाच्या आारावर प्रमाशाीरपे (proportionately) मोजला जाईल.
७. शासूकीय भाडेपट्ट्यावरील जदिमनांीच्या भाोगवटादार वग्ग-दोनां मूनां भाोगवटादार वग्ग-एक मध्ये रूपांतराच्या बाबतीत, दिजर्थीे वादिषं्गक भाडेपट्टा कराराचा उव्गरिरत कालावी दिशाल्लक असूेल, तर भाडेपट्टा कराराचा असूा उव्गरिरत कालावी दिवचारात घेतला जार नांाही.
८. जर कोतीही शासूकीय जमीनां दिनांवासूी, वादिज्यिज्यक दिकंवा औद्योदिगक प्रयोजनांासूाठी मंजूर करण्यात आली असूेल आदि त्यानांतर दिवद्योमानां कायदे, दिनांयम, शासूकीय दिनां्गय दिकंवा आदेशांनांुसूार सूक्षेम प्रादिकाऱ्यानांे वापरामध्ये बदल अदिकृत केला असूेल, तर रूपांतर नांजराण्याचा (conversion premium) दर या दिनांयमांच्या दिनांयम ३ नांुसूार अशा अदिकृत वापर बदलावर आकारला जाईल.
९. जर एखाद्योा व्यक्तीला, सूंस्र्थीेला दिकंवा ट्रस्टाला भाडेपट्ट्यानांे दिदलेली शासूकीय जमीनां सूक्षेम प्रादिकाऱ्याच्या मंजुरीनांे सूहकारी गृहदिनांमा्ग सूंस्र्थीेकडे हस्तांतरिरत केली गेली असूेल, दिकंवा एखादे अनांदिकृत हस्तांतर नांतर सूक्षेम प्रादिकाऱ्यानांे दिनांयदिमत केले असूेल, तर अशाी जमीनां सूहकारी गृहदिनांमा्ग सूंस्र्थीेच्या प्रयोजनांासूाठी मंजूर करण्यात आली असूल्याचाे मानांले जाईल आदि भाोगवटादार वग्ग-दोनांचाे भाोगवटादार वग्ग-एक मध्ये रूपांतर करण्यासूाठी हे दिनांयम अशा सूहकारी गृहदिनांमा्ग सूंस्र्थीेला लागू होतील.
१०. ज्या सूहकारी गृहदिनांमा्ग सूंस्र्थीेनांे दिनांयम ३ अन्वये रूपांतराचा लाभा घेतला आहे, ती सूंस्र्थीा जर स्वतः पुनांदिव्गकासूाचा (self-redevelopment) पया्गय दिनांवडेत असूेल, तर दितनांे जमीनां रूपांतराच्या दिदनांांकापासूनां दोनां वषंांच्या आत स्वतः पुनांदिव्गकासूाचाी प्रदिक्रया सूुरू करे आवश्यक आहे.
(i) जर अशाी सूहकारी गृहदिनांमा्ग सूंस्र्थीा भाोगवटादाराच्या दिनांयंत्ाबाहेरील कोत्याही कारामुळे दोनां वषंांच्या आत स्वतः पुनांदिव्गकासूाचाी प्रदिक्रया सूुरू करू शाकली नांाही आदि शासूनांाचाे त्याबाबत सूमानां झाले, तर शासूनां लेखी कारे नांदवूनां, स्वतः पुनांदिव्गकासूाचाी प्रदिक्रया सूुरू करण्यासूाठी आखी दोनां वषंांचाी मुदतवाढ मंजूर करू शाकते दिकंवा नांाकारू शाकते.
(ii) जर सूहकारी गृहदिनांमा्ग सूंस्र्थीा दोनां वषंांच्य ा कालावीत दिकंवा यर्थीाज्यिस्र्थीती, पुढील वाढीव दोनां वषंांच्य ा कालावीत स्वतः पुनांदिव्गकासू सूुरू करण्यात अपयशाी ठीरली, दिकंवा कोत्याही टाप्प्यावर असूे आढळले की पुनांदिव्गकासू खासूगी दिवकासूकामार्फत केला जात आहे, तर भारलेला नांजरा (premium) शासूनांाकडे जप्त केला जाईल आदि जमीनां पुन्हा भाोगवटादार वग्ग-दोनां मध्ये पूव्गवत केली जाईल.
११. दिजर्थीे शासूकीय जमीनां सूहकारी गृहदिनांमा्ग सूंस्र्थीेला भाोगवटा हक्काच्या आारावर दिकंवा भाडेपट्ट्याच्या आारावर मंजूर करण्यात आली असूेल आदि अशा सूहकारी गृहदिनांमा्ग सूंस्र्थीेचा सूदर भाूखंडे भाोगवटादार वग्ग-दोनां मूनां भाोगवटादार वग्ग- एक मध्ये रूपांतरिरत करण्यासूाठी अज्ग करण्याचा मानांसू असूेल, तर अशा गृहदिनांमा्ग सूहकारी सूंस्र्थीेनांे जमीनां भाोगवटादार वग्ग-दोनां मूनां भाोगवटादार वग्ग-एक मध्ये रूपांतरिरत करण्यासूाठी सूहकारी गृहदिनांमा्ग सूंस्र्थीेच्या ५१ टाक्के सूदस्यांचाी पूव्ग सूंमती दिमळवे आवश्यक आहे.
१२. दिजर्थीे सूहकारी गृहदिनांमा्ग सूंस्र्थीेच्या सूदस्यांनांा वैयज्यिक्तकरिरत्या भाूखंडे वाटाप करण्यात आले आहेत आदि सूंबंदित व्यक्तंचाी नांावे सूदर भाूखंडेाच्या मालमत्ता पत्कावर दिकंवा गाव नांमुनांा नांबर ७/१२ च्या उताऱ्यावर नांदवली गेली आहेत, अशा व्यक्तीमहाराष्ट्रट शासन राजपत्र असाधाराण भाग चारा-ब, जुलै १०, २०२६/आर्षाढ १९, शाके १९४८ ३ उप दिनांबंक सूहकारी सूंस्र्थीां यांच्याकडेूनां नांा-हरकत प्रमापत् (NOC) प्राप्त केल्यानांतर, जदिमनांीचाे भाोगवटादार वग्ग-दोनां मूनां भाोगवटादार वग्ग-एक मध्ये रूपांतर करण्यासूाठी दिजल्हादिकाऱ्यांकडे अज्ग करू शाकतात. दिजल्हादिकारी, शासूनांाच्या पूव्ग मंजुरीनांे, अशा जदिमनांीचाे भाोगवटादार वग्ग-दोनां मूनां भाोगवटादार वग्ग-एक मध्ये रूपांतर मंजूर करू शाकतात.
१३. (१) दिजर्थीे रूपांतरासूाठीचाी नांजरा रक्कम (premium amount) रुपये एक कोटाीपेक्षेा जास्त असूेल, दितर्थीे दिजल्हादिकारी अजा्गचाी छानांनांी करूनां दिनां्गय घेतील आदि असूा अज्ग प्राप्त झाल्याच्या दिदनांांकापासूनां तीनां मदिहन्यांच्या आत शासूनांाच्या मंजुरीसूाठी सूादर करतील.
(२) शासूनांाचाी मंजुरी दिमळाल्यानांतर, दिजल्हादिकारी, मंजुरीच्या दिदनांांकापासूनां पंरा दिदवसूांच्या आत, दिकंवा दिजल्हादिकारी स्तरावरील परिरपू्ग प्रकरात सूंबंदित अज्गदाराला अशाी नांोटाीसू बजावल्याच्या दिदनांांकापासूनां तीनां मदिहन्यांच्या आत नांजरा रक्कम भारण्याचाी नांोटाीसू बजावतील.
(३) जर अज्गदार अशा नांोटाीसू बजावल्याच्या दिदनांांकापासूनां तीनां मदिहन्यांच्या कालावीत परंतु त्या आदिर्थी्गक वषंा्गचाे ३१ माचा्गपयंत नांजरा रक्कम भारण्यात अपयशाी ठीरला, तर अशा दिदनांांक ०१ एदिप्रल रोजी लागू झालेल्या वादिषं्गक दर दिववरपत्ातील दराप्रमाे, यर्थीाज्यिस्र्थीती ३१ माचा्ग पूवीचा ३ मदिहनांे पू्ग होत असूल्यासू नांोदिटासूीच्या अंदितम दिदनांांकापासूनां पुढील तीनां मदिहन्यांच्या कालावीसूाठीच्या पुढील दिदवसूांवर नांजरा रकमेवर दंडे आकारला जाईल आदि असूा दंडे प्रचादिलत शासूकीय व्याजाच्या दरानांे आकारला जाईल.
(४) जर नांजरा रक्कम अशाी नांोटाीसू बजावल्याच्या दिदनांांकापासूनां सूहा मदिहन्यांच्या कालावीमध्ये नां भारलेली रादिहली, तर असूा रूपांतर आदेशा रद्द सूमजला जाईल आदि प्रकर बंद असूल्याचाे सूमजण्यात येईल.
(५) दिजल्हादिकारी, नांजरा आकारण्याच्या प्रयोजनांासूाठी, पूव्ग मंजुरी देाऱ्या शासूकीय आदेशाच्या दिदनांांकासू लागू असूलेल्या जदिमनांीच्या वादिषं्गक मूल्य दर तक्त्यामध्ये (Annual Statement of Rates - A.S.R. / रेडेी रेकनांर) नांमूद केलेले जदिमनांीचाे दर दिवचारात घेतील.
१४. सूदरचाे दिनांयम हे शासूनांानांे मूलतः शासूकीय असूलेली जमीनां ही भाडेपट्ट्यानांे दिकंवा कब्जा हक्कानांे प्रदानां केलेल्या जदिमनांनांाचा लागू होत असूल्यानांे अशा जदिमनांबाबत अन्य कायद्योातील तरतुदीप्रमाे वापर, हस्तांतर दिकंवा इतर दिनांबं असूल्यासू, या दिनांयमांतग्गतचाे रूपांतर हे उक्त कायद्योातील दिनांबंासू सूुद्धा अदिनां राहील.
महाराष्ट्राचाे राज्यपाल यांच्या आदेशानांुसूार व नांावानांे,
संजये धारुराकरा, शासूनांाचाे उप सूदिचाव.
भाग चार-ब-३९४–२४ महाराष्ट्रट शासन राजपत्र असाधाराण भाग चारा-ब, जुलै १०, २०२६/आर्षाढ १९, शाके १९४८
REVENUE AND FORESTS DEPARTMENT
Mantralaya, Madam Cama Marg, Hutatma Rajguru Chowk, Mumbai 400 032, dated the 10th July 2026.
NOTIFICATION
Maharashtra Land revenue Code, 1966.
No. Jamin 2025/C.R.29/Jamin-1.— Whereas, by the Government Notification, Revenue and Forest Department, No. Jamin 2025/C.R.29/Jamin-1, dated the 05th June 2026, The Government of Maharashtra had published the draft of rules for Conversion of Occupancy Class-II and Leasehold lands into Occupancy Class-I lands, which were proposed to be made, in exercise of the powers conferred by sections 29A and 328 of the Maharashtra Land Revenue Code, 1966 (Mah. XLI of 1966) (hereinafter referred to as "the said code") and of all other powers enabling it in that behalf, for information of all the persons likely to be affected thereby, and notice was thereby given that the said draft would be taken into consideration by the Government of Maharashtra on or after 14th June 2026 ;
And Whereas, various objections and suggestions received pursuant to the said notification have been considered by the Government ;
And Whereas, after considering the objections and suggestions received, the Government considered it expedient to modify certain provisions of draft rules.
Now, therefore, in exercise of the powers conferred by sections 29A and 328 of the said Code, and of all other powers enabling it in that behalf, the Government of Maharashtra, hereby makes the following rules, the same having been previously published as required by sub-section (1) of section 329 of the said Code, namely :—
RULES
1. These rules may be called the "Maharashtra Land Revenue (Conversion of Occupancy Class- II and Leasehold Lands into Occupancy Class-I) (Second Amendment) Rules, 2026".
2. In the "Maharashtra Land Revenue (Conversion of Occupancy Class- II and Leasehold Lands into Occupancy Class-I) Rules, 2025", after Rule 4, the following rules shall be inserted, namely:—
5. Where the Government land is granted to the Department of Central Government or State Government, Institution, Corporation or individual, for providing public facilities or essential services, such land shall not be converted from Occupancy Class-II to Occupancy Class-I.
6. In case of conversion of Government land from Occupancy Class-II to Occupancy Class-I, granted or permitted for mixed use (such as residential and commercial or residential and industrial), premium payable to the Government for such conversion shall be calculated proportionately based on the area under the respective use.
7. In case of conversion of the Government leasehold land from Occupancy Class-II to Occupancy Class-I where the annual lease agreement has a remaining period, then such remaining period of the lease agreement shall not be taken into consideration.
8. If any Government land is granted for residential, commercial or industrial purpose and if a change of use has been authorized subsequently by a Competent Authority under existing laws, rules, Government decisions or Orders, then the rate of conversion premium shall be charged on such authorized change of use as per rule 3 of these rules.
9. If the Government land leased to individual, institution or trust is transferred to a Co- operative Housing Society with the approval of the Competent Authority or if an unauthorizedमहाराष्ट्रट शासन राजपत्र असाधाराण भाग चारा-ब, जुलै १०, २०२६/आर्षाढ १९, शाके १९४८ ५ transfer has been regularized subsequently by the Competent Authority, then such land shall be deemed to be granted for the purpose of Co-operative Housing Society and these rules shall apply to such Co-operative Housing Society for conversion of Occupancy Class-II into Occupancy Class-I.
10. The Co-operative Housing Society who has availed conversion under rule 3, opts for the self-redevelopment, it shall start the self- redevelopment process within two years from the date of conversion of land.
(i) If such Co-operative Housing Society does not start the self-redevelopment process within two years, because of any reason beyond the control of the occupant and if the Government satisfies of the same, then the Government may after recording reasons in writing either grant or deny a further extension of two years to start the self-redevelopment process.
(ii) If Co-operative Housing Society fails to start the self-redevelopment within the period of two years or within the further extended period of two years as the case may be. If it is found at any stage that redevelopment is being done through a private developer, then the premium paid shall be forfeited to the Government and land shall be restored back to Occupancy Class-II.
11. Where the Government land has been granted to the Co-operative Housing Society on an occupancy rights basis or on a leasehold basis, and such Co-operative Housing Society intends to apply for the conversion of the said plot from Occupancy Class-II to Occupancy Class-I, then such Co-operative Housing Society shall obtain the prior consent of fifty one percent. of the members of the Co-operative Housing Society for conversion of land from Occupancy Class-II into Occupancy Class-I.
12. Where the plots have been allotted individually to the members of the Co-operative Housing Society and the names of the concerned individuals are recorded on the Property Card or Village Form No. 7/12 extract of the said plot, such individuals may apply for the conversion of the land from Occupancy Class-II to Occupancy Class-I to the Collector after obtaining a No- Objection Certificate (NOC) from the Deputy Registrar of Co-operative Societies. The Collector, with the prior approval of the Government, may grant the conversion of such land for conversion of Occupancy Class-II into Occupancy Class-I.
13. (1) Where the premium amount for conversion exceeds rupees one Crore, the Collector shall scrutinize and decide the application and submit the same for the approval of the Government within three months from the date of receipt of such application.
(2) After obtaining the approval of the Government, or in complete cases at the collector level, the Collector, within fifteen day from the date of approval, shall serve a notice to the concerned applicant to pay the amount of premium within the three months from the date of service of such notice.
(3) If the applicant fails to pay the premium amount within a period of three months from the date of serving such notice but before March 31 of that financial year, then if the 3 months expire before March 31, a penalty shall be charged on the premium amount for the subsequent days of the next three-month period from the final date of the notice, calculated at the rates specified in the Annual Statement of Rates (Ready Reckoner) that came into force on April 01, and such penalty shall be computed at the prevailing Government interest rate.
(4) If the premium amount remains unpaid for the period of six-month from the date of service of such notice, then such conversion order shall be deemed to be cancelled and the case shall be considered closed.
(5) The Collector shall consider the land rates specified in the Annual Statement of Rates of lands (A.S.R.) applicable on the date of the Government order granting prior approval for the purpose of levying the premium.".
६ महाराष्ट्रट शासन राजपत्र असाधाराण भाग चारा-ब, जुलै १०, २०२६/आर्षाढ १९, शाके १९४८14. These rules shall only apply to the lands originally owned by the government and are granted on lease or occupancy rights, any conversion under these rules shall also be subject to the restrictions regarding the use, transfer or any other matter contained in any other law.
By order and in the name of the Governor of Maharashtra,
SANJAY DHARURKAR, Deputy Secretary to Government. ON BEHALF OF GOVERNMENT PRINTING, STATIONERY AND PUBLICATION, PRINTED AND PUBLISHED BY DIRECTOR, SMT. MANISHA KUMBHAR, PRINTED AT GOVERNMENT CENTRAL PRESS, 21-A, NETAJI SUBHASH ROAD, CHARNI ROAD, MUMBAI 400 004 AND PUBLISHED AT DIRECTORATE OF GOVERNMENT PRINTING, STATIONERY AND PUBLICATIONS, 21-A, NETAJI SUBHASH ROAD, CHARNI ROAD, MUMBAI 400 004. EDITOR : DIRECTOR, SMT. MANISHA KUMBHAR.