भाग चार, असा. क्रमांक ५६, सन २०२६ चा महाराष्ट्र अधिनियम क्रमांक ४७. धर्मस्वातंत्र्याच्या हक्कांचे संरक्षण करण्यासाठी आणि एका धर्मातून दुसऱ्या धर्मात बेकायदेशीर धर्मांतर करण्यास प्रतिबंध करण्यासाठी आणि तत्संबंधित किंवा तदानुषंगिक बाबींकरिता तरतूद करण्याकरिता. गुरुवार, ३० जुलै २०२६.

RNI No. MAHBIL /2009/35530

र्महाराष्ट्रट शीासंन राजपत्र

असंाधारण भा चेार

वाषंम १२, अंका २३] ुरुवार, जुलै ३०, २०२६/श्रावाण ८, शीकाे १९४८ [पृष्ठीे ७, णिकांर्मतं : रुपयाे २३.००

असंाधारण क्र्मांका ५६

प्राणिधकाृतं प्रकाशीन

र्महाराष्ट्र णिवाधानर्मंडळाचे अणिधणिनयार्म वा राज्यापालैांनी प्रख्याणिपतं काेलैेलैे अध्यादुेशी वा काेलैेलैे णिवाणिनयार्म.

अनुक्र्मणिणका

पृष्ठीे

१-७ संन २०२६ चेा र्महाराष्ट्र अणिधणिनयार्म क्र्मांका ४७.—धर्मस्वातंत्र्याच्या हक्काचे संरक्षण कारण्यासंाठी आणिण एका धर्मामतंून दुसंऱ्या धर्मामतं बेकायादुेशीर धर्मातंर कारण्यासं प्रणितंबेंध कारण्यासंाठी आणिण तंत्संबेंणिधतं णिकांवा तंदुानुषंणिका बेाबेंकारिरतंा तंरतंूदु कारण्याकारिरतंा. . . . . . . . .

णिदुनांका १७ जुलै २०२६ रोजुी र्माननीया राष्ट्रपुतंनी संर्मतंी णिदुलेला र्महाराष्ट्र णिवाधानर्मंडळाचेा पुढील अणिधणिनयार्म र्माणिहतंीसंाठी, याद्वारे, प्रणिसंद्ध कारण्यातं याेतं आहे.

संुणिप्रया धावारे, संणिचेवा (णिवाणिध णिवाधान), र्महाराष्ट्र शीासंन, णिवाणिध वा न्याया णिवाभा.

संन २०२६ चेा र्महाराष्ट्र अणिधणिनयार्म क्र्मांका ४७.

(र्माननीया राष्ट्रपुतंचेी संर्मतंी णिर्मळाल्यानंतंर "र्महाराष्ट्र शीासंन राजपत्रातं" णिदुनांका ३० जुलै २०२६ रोजुी प्रथर्म प्रणिसंद्ध काेलेला अणिधणिनयार्म.)

धर्मस्वातंत्र्याच्या हक्काचे संरक्षण कारण्यासंाठी आणिण एका धर्मामतंून दुसंऱ्या धर्मामतं

बेकायादुेशीर धर्मातंर कारण्यासं प्रणितंबेंध कारण्यासंाठी आणिण तंत्संबेंणिधतं णिकांवा तंदुानुषंणिका

बेाबेंकारिरतंा तंरतंूदु कारण्याकारिरतंा.

ज्याअर्थी, धर्मस्वातंत्र्याच्या हक्काचे संरक्षण कारण्यासंाठी आणिण एका धर्मामतंून दुसंऱ्या धर्मामतं बेकायादुेशीर धर्मातंर कारण्यासं प्रणितंबेंध कारण्यासंाठी आणिण तंत्संबेंणिधतं णिकांवा तंदुानुषंणिका बेाबेंकारिरतंा तंरतंूदु कारण्याकारिरतंा कायादुा कारणे इष्ट आहे ; त्याअर्थी, भारतंीया णराज्याच्या संत्त्याहत्तराव्या वाषंी, याद्वारे, पुढील अणिधणिनयार्म कारण्यातं याेतं आहे :—

(१)

भा चेार ५६-१२ र्महाराष्ट्रट शीासंन राजपत्र असंाधारण भा चेार, जुलै ३०, २०२६/श्रावाण ८, शीकाे १९४८

प्रकारण एका

प्रारंणिभाका

१. (१) या अणिधणिनयार्मासं, र्महाराष्ट्र धर्मस्वातंत्र्या अणिधणिनयार्म, २०२६, असंे म्हणावाे.

संणिक्षप्तं नावा वा प्रारंभा.

(२) तंो, राज्या शीासंन, शीासंकाीया राजपत्रातंीलै अणिधसंूचेनेद्वारे णिनयातं कारील, अशीा णिदुनांकासं अंर्मलातं याेईल.

व्याख्या. २. या अणिधणिनयार्मातं, संदुभामनुसंार दुसंरा अथम आवाश्याका नसंेल तंर,—

(का) "आणिर्मषं" याचेा अथम,—

(एका) काोणतंीही भाेटवास्तंू दुेणे, इच्छापुूतंी कारणे, णिवानाकाष्ट पुैसंे दुेणे णिकांवा रोख णिकांवा वास्तंूच्या स्वारुपुातंील भाौणितंका लाभा दुेणे; णिकांवा

(दुोन) नोकारी दुेणे; णिकांवा

(तंीन) काोणत्याही धाणिर्मका संस्थेद्वारे णिकांवा पुरिरसंस्थेद्वारे चेालवाण्यातं याेणाऱ्या शीाळाेतं णिकांवा र्महाणिवाद्यालयातं र्मोफतं णिशीक्षण दुेणे; णिकांवा

(चेार) णिवावाह कारण्याचे वाचेन दुेणे; णिकांवा

(पुाचे) अणिधका चेांली जुीवानशीैली, दुैवाी उपुचेार; णिकांवा

(संहा) एखाद्या धर्मामचेी प्रथा, णिवाधी वा संर्मारंभा णिकांवा धर्मामचेा काोणतंाही भा, दुसंऱ्या धर्मामच्या तंुलनेतं हाणिनकारका पुद् धतंीने दुशीमणिवाणे; णिकांवा

(संातं) एखाद्या धर्मामचेा दुसंऱ्या धर्मामच्या तंुलनेतं ौरवा कारणे,

या स्वारुपुातंील काोणतंेही प्रलोभान दुाखणिवाणे, असंा आहे;

(ख) "जुबेरदुस्तंी" याचेा अथम, एखाद्या व्याक्तंीसं, काुटं बेासं णिकांवा टासं, दुैवाी प्रकाोपु होण्याचेी णिकांवा संार्माणिजुका बेणिहष्कार टाकाण्याचेी धर्मकाी दुेणे अथवा संबेंणिधतं व्याक्तंचे जुीणिवातं, अवायावा णिकांवा र्मालर्मत्ता यासं ंभाीर पुरिरणार्म कारण्याचेी धर्मकाी दुेणे यासंह, र्मानणिसंका दुबेावा टाकाून णिकांवा शीारीरिरका बेळाचेा वापुर कारून शीारीरिरका इजुा कारून णिकांवा त्याचेी धर्मकाी दुेऊन, त्याच्या णिकांवा त्यांच्या इच्छाेणिवारुद्ध काृतंी कारण्यासं भा पुाडणे, असंा आहे;

() "संक्षर्म प्राणिधकारी" याचेा अथम, णिजुल्हा दुंडाणिधकारी णिकांवा शीासंनाने प्राणिधकाृतं काेलेला काोणतंाही अणिधकारी, असंा आहे;

(घ) "धर्मातंर" याचेा अथम, स्वातं:चेा धर्म त्याणे आणिण दुसंरा धर्म स्वाीकारणे, असंा आहे;

(ङ) "फसंवाणूका" याचेा अथम, जुी संत्या नाही अशीा काोणत्याही ोष्टीवार एखाद्याने णिवाश्वासं ठीेवावा यासंाठी प्रयात्न कारणारे अप्रार्माणिणका वातंमन, असंा आहे;

(चे) "बेळाजुबेरी कारणे" यार्मध्याे, धर्मातंरिरतं झालेल्या णिकांवा धर्मातंरिरतं होऊ इच्छिच्छाणाऱ्या व्याक्तंीवार अथवा अन्या काोणत्याही व्याक्तंीवार णिकांवा र्मालर्मत्तेवार फौजुदुारी बेलप्रयाो कारणे णिकांवा काोणत्याही प्रकारचेी इजुा कारण्याचेी धर्मकाी दुेणे, यांचेा संर्मावाेशी होतंो ;

(छा) "लबेाडीने" याचेा अथम, खोट्या नावाने, खोट्या आडनावाने, खोट्या धाणिर्मका प्रणितंकाद्वारे, लबेाडीने क्लृप्तंी कारून णिकांवा अन्याथा वाैयाच्छिक्तंकारीत्या णिकांवा संनर्मतंाने काृतंी कारून काोणत्याही प्रकारचेी तंोतंयाेणिरी कारणे, असंा आहे;

(जु) "संस्था" यार्मध्याे, संवाम कायादुेशीर संस्था (नंदुणीकाृतं णिकांवा णिबेर नंदुणीकाृतं), शीैक्षणिणका पुरिरसंस्था, धाणिर्मका, संार्माणिजुका णिकांवा धर्मामदुाया संघटना, अनाथाश्र्म, वाृद्धाश्र्म, रुग्णालयाे, व्याक्तंचेा अणिधसंघ, अशीासंकाीया संघटना, आणिण अशीा इतंर संघटना, यांचेा संर्मावाेशी होतंो;

(झा) "संार्मूणिहका धर्मातंर" याचेा अथम, एकाचेवाेळाी दुोन णिकांवा अणिधका व्याक्तंचे एका धर्मामतंून दुसंऱ्या धर्मामतं धर्मातंर कारणे, असंा आहे;

(ञ) "अल्पुवायाीन " याचेा अथम, अठीरा वाषंे वायाखालील व्याक्तंी, असंा आहे;

(ट) "णिवाणिहतं" याचेा अथम, या अणिधणिनयार्मान्वायाे शीासंनाने काेलेल्या णिनयार्मांद्वारे णिवाणिहतं काेलेले, असंा आहे;

(ठी) "धर्म" यार्मध्याे, भारतंातं णिकांवा त्याच्या काोणत्याही भातं प्रचेणिलतं असंलेली, अथवा त्या त्या वाेळाी अंर्मलातं असंलेल्या काोणत्याही कायाद्यान्वायाे णिकांवा रूढीन्वायाे व्याख्या काेलेली, उपुासंना पुद्धतंी, णिवाश्वासं, श्रद्धा, उपुासंना णिकांवा जुीवानशीैली यांच्या काोणत्याही संघणिटतं पुद्धतंीचेा संर्मावाेशी होतंो;

(ड) "धर्मातंर कारणारा" याचेा अथम, जुी व्याक्तंी णिकांवा संस्था, एका धर्मामतंून दुसंऱ्या धर्मामतं धर्मातंर कारण्याचेी काोणतंीही काृतंी कारतंे तंी काोणत्याही धर्मामचेी व्याक्तंी णिकांवा संस्था, असंा आहे;

(ढी) "ैरवाजुवाी प्रभावा" यार्मध्याे, व्याक्तंर्मधील अच्छिस्तंत्वातं असंणारे असंे संबेंध काी, ज्यार्मध्याे, धर्मातंर कारणारा दुसंऱ्याच्या इच्छाेवार वाचेमस्वा ाजुवाण्याच्या च्छिस्थतंीतं असंतंो आणिण अशीा दुसंऱ्या व्याक्तंीचे एका धर्मामतंून दुसंऱ्या धर्मामतं धर्मातंर कारण्यासंाठी त्या च्छिस्थतंीचेा वापुर कारतंो याचेा संर्मावाेशी होतंो;

(ण) "बेकायादुेशीर धर्मातंर" याचेा अथम, आणिर्मषं दुाखवाून, जुबेरदुस्तंी कारून, फसंवाणूका कारून, बेळाजुबेरी कारून, णिदुशीाभाूल कारून, धर्मकाी दुेऊन, ैरवाजुवाी प्रभावा टाकाून, णिकांवा काोणत्याही लबेाडीच्या र्मामचेा वापुर कारून, अथवा णिशीक्षणाच्या र्माध्यार्मातंून बेुणिद्धभाेदु कारून णिकांवा अशीा इतंर काोणत्याही र्मामचेा अवालंबे कारून, एखाद्या व्याक्तंीचे एका धर्मामतंून दुसंऱ्या धर्मामतं धर्मातंर कारणे, असंा आहे.

प्रकारण दुोन

बेकायादुेशीर धर्मातंरासं प्रणितंबेंध कारणे

३. (१) काोणतंीही व्याक्तंी, स्वातं: अथवा इतंर व्याक्तंशी णिकांवा संस्थेशी संनर्मतंाने काृतंी कारून, अन्या काोणत्याही व्याक्तंीचे एका धर्मामतंून दुसंऱ्या धर्मामतं,—

बेकायादुेशीर धर्मातंरासं प्रणितंबेंध कारणे.

(का) (एका) आणिर्मषं,

(दुोन) जुबेरदुस्तंी,

(तंीन) फसंवाणूका,

(चेार) बेळाजुबेरी,

(पुाचे) णिदुशीाभाूल,

(संहा) धर्मकाी,

(संातं) ैरवाजुवाी प्रभावा, णिकांवा

(आठी) काोणतंाही लबेाडीचेा र्माम,

यांचेा वापुर कारून णिकांवा त्याचेा अवालंबे कारून; णिकांवा

भा चेार ५६-१अ४ र्महाराष्ट्रट शीासंन राजपत्र असंाधारण भा चेार, जुलै ३०, २०२६/श्रावाण ८, शीकाे १९४८ (ख) खंड (का) र्मध्याे नर्मूदु काेलेल्या काृतंपुैकाी काोणतंीही काृतंी वापुरून णिकांवा त्याचेा अवालंबे कारून णिवाधीपुूवामका णिवावाह कारून णिकांवा णिवावाहाच्या स्वारूपुातंील नातंेसंबेंध प्रस्थाणिपुतं कारून णिकांवा णिवावाहाचे वाचेन दुेऊन,

एकातंर प्रत्याक्षपुणे णिकांवा अन्या प्रकारे, धर्मातंर कारणार नाही णिकांवा धर्मातंर कारण्याचेा प्रयात्न कारणार नाही, णिकांवा धर्मातंर कारण्यासं संाहाय्या कारणार नाही, णिकांवा अपुप्रेरणा दुेणार नाही, णिकांवा र्मूकासंर्मतंी दुेणार नाही अथवा धर्मातंर कारण्याच्या काटातं भा घेणार नाही.

(२) पुोट-कालर्म (१) च्या तंरतंुदुंचे उल्लंघन कारून काेलेले काोणतंेही धर्मातंर या अणिधणिनयार्मान्वायाे णिशीक्षापुात्र अपुराध असंेल.

(३) पुोट-कालर्म (१) च्या तंरतंुदुंचे उल्लंघन कारून काेलेले काोणतंेही धर्मातंर, शीून्यावातं वा णिनरथमका असंेल.

४. काेवाळा बेकायादुेशीर धर्मातंराच्या प्रयाोजुनासंाठी णिवाधीपुूवामका काेलेला काोणतंाही णिवावाह, णिवावाहातंील काोणत्याही पुक्षकाराने दुसंऱ्या पुक्षकाराणिवारुद्ध संादुर काेलेल्या याणिचेकाेवारून, न्यायालयाद्वारे शीून्यावातं वा णिनरथमका असंल्याचे घोणिषंतं कारण्यातं याेईल.

काेवाळा बेकायादुेशीर धर्मातंराच्या प्रयाोजुनासंाठी काेलेला णिवावाह शीून्यावातं वा णिनरथमका असंणे.

बेालकाचेा हक्का. ५. (१) बेकायादुेशीर धर्मातंरार्मुळाे झालेल्या णिवावाहातंून णिकांवा णिवावाहाच्या स्वारुपुातंील नातंेसंबेंधातंून जुन्र्मलेले काोणतंेही बेालका,—

(का) अशीा णिवावाहापुूवाी णिकांवा णिवावाहाच्या स्वारुपुातंील नातंेसंबेंधापुूवाी त्याच्या आईचेा जुो धर्म असंेल, त्याचे धर्मामचे असंल्याचे र्मानण्यातं याेईल;

(ख) त्याला, आई वा वाडील यांना लाू असंलेल्या प्रचेणिलतं उत्तराणिधकार कायाद्यांनुसंार, आईच्या वा वाणिडलांच्या र्मालर्मत्तेर्मध्याे उत्तराणिधकार णिर्मळाण्याचेा हक्का असंेल; आणिण

() भारतंीया नारिरका संुरक्षा संणिहतंा, २०२३ याच्या कालर्म १४४ च्या तंरतंुदुंनुसंार णिनवामह २०२३ चेा ४६.

खचेामसं हक्कादुार असंेल.

(२) न्यायालयाने अन्याथा णिनणमया णिदुला नसंेल तंर, बेालकाचेी अणिभारक्षा बेालकाच्या आईकाडे असंेल.

प्रकारण तंीन

णिवाणिधसंर्मतं धर्मातंराचेी प्रणिक्रया

धर्मातंराचेा इरादुा घोणिषंतं कारणे.

६. (१) एका धर्मामतंून दुसंऱ्या धर्मामतं धर्मातंर कारण्याचेा इरादुा असंलेली काोणतंीही व्याक्तंी, आणिण धर्मातंर संर्मारंभा आयाोणिजुतं कारण्याचेा इरादुा असंलेली काोणतंीही व्याक्तंी णिकांवा संस्था, जुेथे असंे धर्मातंर आयाोणिजुतं कारण्याचे प्रस्तंाणिवातं काेलेले आहे तंेथील संक्षर्म प्राणिधकाऱ्यासं, अशीा प्रस्तंाणिवातं धर्मातंराच्या संाठी णिदुवासं आधी, णिवाणिहतं कारण्यातं याेईल अशीा नर्मुन्यातं वा अशीा रीतंीने, नोटीसं दुेईल.

(२) संक्षर्म प्राणिधकारी, पुोट-कालर्म (१) खालील नोटीसं प्राप्तं झाल्यानंतंर, संक्षर्म प्राणिधकाऱ्याच्या कायामलयाच्या आणिण जुेथे अशी व्याक्तंी राहतंे णिकांवा अशीा व्याक्तंी राहतंातं तंेथील ग्रार्मपुंचेायातंीच्या णिकांवा स्थाणिनका प्राणिधकारणाच्या कायामलयातंील संूचेना फलकावार प्रस्तंाणिवातं धर्मातंराबेाबेतं, नोटीसं णिदुल्यापुासंून तंीसं णिदुवासंांच्या आतं, आक्षेपु र्माणिवाणारी संूचेना प्रणिसंध्दु कारील.

(३) जुर काोणतंाही आक्षेपु प्राप्तं झाला असंेल तंर णिकांवा अन्याथा, संक्षर्म प्राणिधकाऱ्यासं, प्रस्तंाणिवातं धर्मातंराचेा इरादुा, प्रयाोजुन णिकांवा कारण यांसंबेंधातं पुोणिलसंांर्माफफतं चेौकाशी कारतंा याेईल.

(४) जुर संक्षर्म प्राणिधकाऱ्याचेी, उक्तं चेौकाशीनंतंर, असंे धर्मातंर, या अणिधणिनयार्माच्या तंरतंुदुंचे उल्लंघन कारणारे आहे अशी खात्री पुटली असंेल तंर, तंो, या अणिधणिनयार्माच्या तंरतंुदुंचे उल्लंघन काेल्याबेद्दल फौजुदुारी कारवाई संुरू कारण्यासंाठी संबेंणिधतं पुोलीसं प्राणिधकाऱ्यांना फर्मामवाील.

धर्मातंरानंतंरचे घोषंणापुत्र.

७. (१) धर्मातंर काेलेली व्याक्तंी आणिण णिजुने धर्मातंराचे आयाोजुन काेले असंेल तंी व्याक्तंी णिकांवा संस्था, अशीा धर्मातंराच्या णिदुनांकापुासंून एकावाीसं णिदुवासंांच्या आतं, णिवाणिहतं कारण्यातं याेईल अशीा नर्मुन्यातं वा अशीा रीतंीने, संक्षर्म प्राणिधकाऱ्यासं घोषंणापुत्र संादुर कारील.

(२) अशीा घोषंणापुत्रातं, आवाश्याका तंपुशील म्हणजुेचे, धर्मातंरिरतं व्याक्तंीचे नावा, वाया, कायार्मचेा पुत्ता, संध्याचे राहण्याचे णिठीकाण, आईचे नावा, वाणिडलांचे नावा, पुतंीचे णिकांवा पुत्नीचे नावा, धर्मातंरिरतं व्याक्तंी र्मूळा ज्या धर्मामचेी होतंी तंो धर्म आणिण णितंने ज्या धर्मामतं धर्मातंर काेले आहे तंो धर्म, धर्मातंराचेा णिदुनांका वा णिठीकाण, आणिण धर्मातंरासंाठी पुार पुाडलेल्या प्रणियाेचे स्वारूपु, इत्यादुंसंारखा तंपुशील अंतंभाू मतं असंेल.

(३) संक्षर्म प्राणिधकारी, अशीा व्याक्तंीने णिकांवा संस्थेने काेलेल्या घोषंणापुत्राच्या तंथ्याचेी नंदु कारील.

(४) जुर अशीा व्याक्तंीने णिकांवा संस्थेने, पुोट-कालर्म (१) र्मध्याे णिवाणिनणिदुमष्ट काेल्याप्र्माणे अशीा धर्मातंराचे घोषंणापुत्र संादुर कारण्यासं कासंूर काेली तंर, असंे धर्मातंर शीून्यावातं वा णिनरथमका असंेल.

प्रकारण चेार

अपराध वा णिशीक्षा

तंार दुाखल कारण्यासं संक्षर्म असंणारी व्याक्तंी.

८. (१) धर्मातंरिरतं व्याक्तंी, अशीा व्याक्तंीचे आई-वाडील, भाऊ णिकांवा बेहीण अथवा णिजुचे अशीा व्याक्तंीशी रक्तंाचे, वाैवाणिहका णिकांवा दुत्तका नातंे असंेल अशी इतंर काोणतंीही व्याक्तंी, अशीा बेकायादुेशीर धर्मातंराणिवारुद्ध पुोणिलसंांकाडे प्रथर्म र्माणिहतंी अहवाल दुाखल कारू शीकाेल.

(२) पुोट-कालर्म (१) र्मध्याे णिवाणिनणिदुमष्ट काेलेल्या काोणत्याही व्याक्तंीने काेलेली तंार नंदुवाून घेणे पुोलीसं ठीाण्याच्या अंर्मलदुार पुोलीसं अणिधकाऱ्यासंाठी अणिनवायाम असंेल.

(३) जुर, या अणिधणिनयार्माच्या तंरतंुदुंचे उल्लंघन कारून धर्मातंर काेले आहे णिकांवा काेले जुातं आहे अशी पुोलीसं अणिधकाऱ्याचेी खात्री पुटली असंेल तंर, तंो, स्वाणिधकारे, अशीा उल्लंघनाचेी दुखल घेईल.

अपुराध वा णिशीक्षा.

९. (१) जुो काोणी, कालर्म ३ च्या तंरतंुदुंचे उल्लंघन कारील, त्यासं, संातं वाषंे इतंक्या र्मुदुतंीच्या कारावासंाचेी णिशीक्षा होईल आणिण तंो, एका लाख रुपुयाे इतंक्या द्रव्यादुंडासं दुेखील पुात्र असंेल.

(२) जुो काोणी, अज्ञान व्याक्तंीच्या णिकांवा र्मनोणिवाकाल व्याक्तंीच्या णिकांवा र्मणिहलेच्या अथवा अनुसंूणिचेतं जुातंीतंील णिकांवा अनुसंूणिचेतं जुर्मातंीतंील व्याक्तंीच्या बेाबेतंीतं, कालर्म ३ च्या तंरतंुदुंचे उल्लंघन कारील, त्यासं, संातं वाषंे इतंक्या र्मुदुतंीच्या कारावासंाचेी णिशीक्षा होईल आणिण तंो, पुाचे लाख रुपुयाे इतंक्या द्रव्यादुंडासं दुेखील पुात्र असंेल.

(३) जुो काोणी, संार्मूणिहका धर्मातंराच्या बेाबेतंीतं, कालर्म ३ च्या तंरतंुदुंचे उल्लंघन कारील, त्यासं, संातं वाषंे इतंक्या र्मुदुतंीच्या कारावासंाचेी णिशीक्षा होईल आणिण तंो, पुाचे लाख रुपुयाे इतंक्या द्रव्यादुंडासं दुेखील पुात्र असंेल.

(४) या अणिधणिनयार्माखालील अपुराधाबेद्दल यापुूवाी दुोषंणिसंद्ध ठीरणिवाण्यातं आलेले असंतंाना, जुी काोणी व्याक्तंी णिकांवा संस्था, या अणिधणिनयार्मान्वायाे णिशीक्षापुात्र असंलेला अपुराध पुन्हा कारील, अशीा व्याक्तंीला णिकांवा संस्थेला, दुहा वाषंे इतंक्या र्मुदुतंीच्या कारावासंाचेी णिशीक्षा होईल आणिण तंी, संातं लाख रुपुयाे इतंक्या द्रव्यादुंडासं दुेखील पुात्र असंेल.

संस्थेसंाठी शीास्तंी.

१०. (१) जुर काोणतंीही संस्था णिकांवा संघटना, या अणिधणिनयार्माच्या तंरतंुदुंचेा भां कारील तंर, त्या त्या वाेळाी अंर्मलातं असंलेल्या काोणत्याही कायाद्यान्वायाे असंलेली अशीा संघटनेचेी णिकांवा संस्थेचेी नंदुणी, तंसंे कारण्यासं संक्षर्म असंलेल्या प्राणिधकाऱ्याकाडून रद्द कारण्यातं याेईल आणिण त्या संघटनेचेा, णिकांवा याथाच्छिस्थणितं, संस्थेचेा कारभार पुहातं असंलेल्या प्रभारी व्याक्तंीसं णिकांवा व्याक्तंना, संातं वाषंे इतंक्या र्मुदुतंीच्या कारावासंाचेी णिशीक्षा होईल आणिण त्या, पुाचे लाख रुपुयाे इतंक्या द्रव्यादुंडासं दुेखील पुात्र असंतंील.

(२) राज्या शीासंन, या अणिधणिनयार्माच्या तंरतंुदुंचे उल्लंघन कारणाऱ्या अशीा संघटनेसं णिकांवा संस्थेसं, काोणतंेही णिवात्तीया संाहाय्या णिकांवा अनुदुान दुेणार नाही.

अपुराधातंील व्याक्तंी.

११. जुर या अणिधणिनयार्माखालील अपुराध काेलेला असंेल तंर, पुढीलपुैकाी प्रत्याेका व्याक्तंीने असंा अपुराध कारण्यार्मध्याे भा घेतंला असंल्याचे र्मानण्यातं याेईल आणिण तंी व्याक्तंी, अशीा अपुराधाबेद्दल दुोषंी असंल्याचे र्मानण्यातं याेईल आणिण जुणू काही णितंने उक्तं अपुराध प्रत्याक्षपुणे काेलेला आहे असंे संर्मजुून णितंच्यावार दुोषंारोपु ठीेवाण्यातं याेईल :—

(एका) ज्या काृत्यार्मुळाे अपुराध घडतंो तंे काृत्या प्रत्याक्षातं जुी व्याक्तंी कारतंे अशी प्रत्याेका व्याक्तंी;

(दुोन) जुी व्याक्तंी, अपुराध कारण्यासंाठी संाहाय्याभाूतं होण्याच्या णिकांवा दुसंऱ्या व्याक्तंीसं र्मदुतं कारण्याच्या प्रयाोजुनासंाठी काोणतंेही काृत्या कारतंे णिकांवा तंे कारण्याचे टाळातंे अशी प्रत्याेका व्याक्तंी;

(तंीन) जुी व्याक्तंी, अपुराध कारण्यार्मध्याे इतंर व्याक्तंीसं र्मदुतं कारतंे णिकांवा अपुप्रेरणा दुेतंे अशी प्रत्याेका व्याक्तंी;

(चेार) जुी व्याक्तंी, अपुराध कारण्यासंाठी इतंर काोणत्याही व्याक्तंीसं संल्ला दुेतंे, णितंचे र्मन वाळाणिवातंे णिकांवा णितंला प्रवाृत्त कारतंे अशी काोणतंीही व्याक्तंी.

बेकायादुेशीर धर्मातंराचे दुस्तंऐवाजु पुृष्ठीांणिकातं कारणारी व्याक्तंी.

१२. जुी व्याक्तंी, या अणिधणिनयार्माच्या तंरतंुदुंचे उल्लंघन कारून, धर्मातंराच्या संबेंधातंील काोणतंाही दुस्तंऐवाजु णिनष्पुाणिदुतं कारतंे णिकांवा तंे पुृष्ठीांणिकातं कारतंे णिकांवा संाक्षांणिकातं कारतंे अशी काोणतंीही व्याक्तंी, अपुराध कारण्यासं अपुप्रेरणा दुेतं असंल्याचे णिकांवा संाहाय्या कारीतं असंल्याचे र्मानण्यातं याेईल आणिण तंी व्याक्तंी, या अणिधणिनयार्माच्या तंरतंुदुंन्वायाे णिशीक्षेसं पुात्र असंेल.

णिसंद्ध कारण्याचेी जुबेाबेदुारी.

१३. या अणिधणिनयार्माच्या तंरतंुदुंचे उल्लंघन कारून धर्मातंर कारण्यातं आलेले नव्हतंे हे णिसंद्ध कारण्याचेी जुबेाबेदुारी, णिजुने असंे धर्मातंर कारणिवाले त्या व्याक्तंीवार आणिण ज्याने अशीा धर्मातंरासं संाहाय्या काेले, र्मदुतं काेली णिकांवा अपुप्रेरणा णिदुली त्या अपुप्रेरकावार असंेल.

१४. या अणिधणिनयार्मान्वायाे णिशीक्षेसं पुात्र असंलेल्या काोणत्याही अपुराधाचे अन्वाेषंण, पुोलीसं उपुणिनरीक्षकाच्या दुजुामपुेक्षा कार्मी दुजुाम नसंलेल्या अणिधकाऱ्याकाडून कारण्यातं याेईल.

अन्वाेषंण कारण्याचेा अणिधकार.

मतं असंले तंरी, या १५. (१) भारतंीया नारिरका संुरक्षा संणिहतंा, २०२३ यार्मध्याे काहीही अंतंभाू

२०२३ चेा ४६.

अणिधणिनयार्मान्वायाे णिशीक्षापुात्र असंलेला प्रत्याेका अपुराध, दुखलपुात्र वा अजुार्मीनपुात्र असंेल.

अपुराध दुखलपुात्र वा अजुार्मीनपुात्र असंणे.

(२) या अणिधणिनयार्माखालील संवाम अपुराध, संत्र न्यायालयाद्वारे न्यायाचेौकाशी कारण्यायाोग्या असंतंील.

प्रकारण पुाचे

संकाीणम

१६. (१) या अणिधणिनयार्माच्या तंरतंुदुंचे उल्लंघन कारून, काेलेल्या धर्मातंरासं बेळाी पुडलेल्या व्याक्तंी, णिनवामह खचेम आणिण बेालकांचेी अणिभारक्षा णिर्मळाण्यासं हक्कादुार असंतंील.

बेकायादुेशीर धर्मातंरासं बेळाी पुडलेल्या व्याक्तंना संरक्षण.

(२) राज्या शीासंन, बेकायादुेशीर धर्मातंरासं बेळाी पुडलेल्या व्याक्तंना, णिवाणिहतं कारण्यातं याेईल असंे पुनवामसंन संाहाय्या दुेईल.

१७. (१) राज्या शीासंनासं, या अणिधणिनयार्माचेी प्रयाोजुने पुार पुाडण्यासंाठी, शीासंकाीया राजपत्रातं णिनयार्म कारण्याचेा अणिधकार. प्रणिसंद्ध काेलेल्या अणिधसंूचेनेद्वारे, णिनयार्म कारतंा याेतंील.

(२) या अणिधणिनयार्मान्वायाे काेलेला प्रत्याेका णिनयार्म, तंो काेल्यानंतंर, शीक्या णितंतंक्या लवाकार, राज्या णिवाधानर्मंडळाचे अणिधवाेशीन चेालू असंतंाना, एकाचे अणिधवाेशीनातं णिकांवा लाोपुाठीच्या दुोन णिकांवा अणिधका अणिधवाेशीनातं णिर्मळाून, एकाूण तंीसं णिदुवासंांचेा होईल इतंक्या कालावाधीकारिरतंा, संत्रासंीन असंतंाना, राज्या णिवाधानर्मंडळाच्या प्रत्याेका संभाृहापुढीे र्मांडण्यातं याेईल, आणिण ज्या अणिधवाेशीनातं तंो अशीा रीतंीने र्मांडण्यातंर्महाराष्ट्रट शीासंन राजपत्र असंाधारण भा चेार, जुलै ३०, २०२६/श्रावाण ८, शीकाे १९४८ ७ आला असंेल तंे अणिधवाेशीन णिकांवा त्याच्या लतंनंतंरचे अणिधवाेशीन संर्माप्तं होण्यापुूवाी, जुर त्या णिनयार्मातं काोणतंाही फेरबेदुल कारण्याबेाबेतं दुोन्ही संभाृहांचे एकार्मतं होईल णिकांवा तंो णिनयार्म कारण्यातं याेऊ नयाे याबेाबेतं दुोन्ही संभाृहांचे एकार्मतं होईल आणिण तंशीा अथामचेा त्यांचेा णिनणमया, शीासंकाीया राजपत्रातं अणिधसंूणिचेतं कारतंील तंर, तंो णिनयार्म, असंा णिनणमया शीासंकाीया राजपत्रातं प्रणिसंद्ध काेल्याच्या णिदुनांकापुासंून काेवाळा अशीा फेरबेदुल काेलेल्या स्वारूपुातंचे अंर्मलातं याेईल, णिकांवा याथाच्छिस्थणितं, र्मुळाीचे अंर्मलातं याेणार नाही; तंथाणिपु, अशीा काोणत्याही फेरबेदुलार्मुळाे णिकांवा णिवालोपुनार्मुळाे त्या णिनयार्मान्वायाे यापुूवाी काेलेल्या णिकांवा कारण्याचे वाणिजुमलेल्या काोणत्याही ोष्टीच्या णिवाणिधग्राह्यतंेसं बेाध याेणार नाही.

अडचेणी दुूर कारणे.

१८. (१) जुर या अणिधणिनयार्माच्या तंरतंुदुंचेी अंर्मलबेजुावाणी कारतंाना, काोणतंीही अडचेण उद्भावाल्यासं, राज्या शीासंनासं, तंी अडचेण दुूर कारण्यासंाठी त्यासं आवाश्याका वा इष्ट असंल्याचे णिदुसंून याेईल त्याप्र्माणे, या अणिधणिनयार्माच्या तंरतंुदुंशी णिवासंतं नसंतंील, अशीा तंरतंुदुी, शीासंकाीया राजपत्रातं प्रणिसंद्ध काेलेल्या आदुेशीाद्वारे, कारतंा याेतंील णिकांवा असंे णिनदुेशी दुेतंा याेतंील:

पुरंतंु, या अणिधणिनयार्माच्या प्रारंभाच्या णिदुनांकापुासंून दुोन वाषंाचेा कालावाधी संपुल्यान ंतंर, या पुोट-कालर्मान्वायाे काोणतंाही आदुेशी काढीण्यातं याेणार नाही.

(२) पुोट-कालर्म (१) अन्वायाे काढीलेला प्रत्याेका आदुेशी, तंो, काढील्यानंतंर, शीक्या णितंतंक्या लवाकार, राज्या णिवाधानर्मंडळाच्या प्रत्याेका संभाृहापुढीे र्मांडण्यातं याेईल.

ON BEHALF OF GOVERNMENT PRINTING, STATIONERY AND PUBLICATION, PRINTED AND PUBLISHED BY DIRECTOR, SMT. MANISHA KUMBHAR, PRINTED AT GOVERNMENT CENTRAL PRESS, 21-A, NETAJI SUBHASH ROAD, CHARNI ROAD, MUMBAI 400 004 AND PUBLISHED AT DIRECTORATE OF GOVERNMENT PRINTING, STATIONERY AND PUBLICATIONS, 21-A, NETAJI SUBHASH ROAD, CHARNI ROAD, MUMBAI 400 004. EDITOR : DIRECTOR, SMT. MANISHA KUMBHAR.