Servants of Knowledge
Rajasthan Extraordinary Gazette · Government of Rajasthan

Rajasthan Extraordinary Gazette, Part Part 6 (B), 16 September 2025

Published 16 September 2025

Department
Urban Development and Housing department
Type
Extraordinary
Part
Part 6 (B)
Notification no.
nil
Category
Statutory Notification
Document Type
Regulations
Subdepartment
Urban Improvment Trust(UIT), Sikar
Identifier
in.gazette.rajasthan_extraordinary.2025-09-16.5111863
Languages
English, Hindi

click here for IIIF manifest

राजस्‍थान राजपत्र वशिेष ांक RAJASTHAN GAZETTE Extraordinary
स धकि र प्रक शशत Published by Authority
भाद्र 25, मंगलवार, शाके 1947- सतिम बर 16, 2025 Bhadra 25, Tuesday, Saka 1947- September 16, 2025

भाग्‍6 (ख)

जजला्‍र्बोडो, पररषदों्‍एवं्‍नर्ग‍आयोजना्‍संबंधी, ववज्ञजतयिां्‍आदद

राजस्थान नगरीय क्षेत्र-सीकर भवन वववनयम, 2025

नगरीय ववकास एवं आवासन ववभाग, राजस्थान, जयपुर

अविसूचना

सीकर, जुलाई 18, 2025

संख्‍या‍न व‍न नवयस‍सर 2‍252 0‍5:‍ -2ाजस्थाव‍वग2‍सुधा2‍अनधनवयस, 1959 ी‍धा2ा‍104-ए सें‍प्रदत्त‍शनियों‍ ा‍प्रयोग‍ 2ते‍हुए‍2ाज्य‍ स2 ा2‍द्वा2ा‍2ाजस्थाव‍वग2रय‍क्षेत्र-सर 2‍न व‍न नवयस‍2025 2ाजस्थाव‍2ाजपत्र‍सें‍प्र शव‍ ी‍नतनथ‍से‍प्रना र‍होगें।‍इव‍न नवयसों‍ े ‍प्रना र‍होवे‍ ी‍नतनथ‍से‍ न सर‍नर‍वग2रय‍नव ाय‍द्वा2ा‍पू व‍सें‍अनधसूनित‍वग2रय‍क्षेत्र‍न व‍न नवयस‍(न नशष्ट‍क्षेत्रों‍ ो‍छोड़ 2)‍लागू‍वहीं‍2हेगें।

नगरीय ववकास एवं आवासन ववभाग, राजस्थान, जयपुर सॉडल 2ाजस्थाव {वग2रय क्षेत्र सर 2} न व न नवयस, 2025 Model Rajasthan {Urban Area Sikar} Building Regulations, 2025

1. संवक्षप्त नाम तथा प्रारम्भ 1.1 ये न व न नवयस (Building Regulations) सॉडल 2ाजस्थाव {वग2रय क्षेत्र सर 2} न व न नवयस, 2025 [Model Rajasthan {Urban Area Sikar} Building Regulations, 2025] हलायेंगे।

1.2 उक्त ववनयिम ंिबंधति गिरीय नकिाय द्वारा राजपत्र में प्रकासति होेि की तारीख ेि प्रभावी होग 2. पररभाषाऐं (Definitions)

इ िववनयिमों में जब तक ववषय अथवा ंिदभभ द्वारा अन्यथा अपेक्षति हिीं हो :- 2.1 'अधनियिम' (Act) ेि जयपुर ववका ि प्राधकिरण अधनियिम 1982, जोपिुर ववका ि प्राधकिरण अधनियिम 2009, अजमेर ववका ि प्राधकिरण अधनियिम 2013, कोटा ववका ि प्राधकिरण अधनियिम 2023, उदयपुर ववका ि प्राधकिरण अधनियिम 2023, बीकाेिर ववका ि प्राधकिरण अधनियिम 2025, भरतपुर ववका ि प्राधकिरण अधनियिम 2025 राजस्था ि गिर ुिािर अधनियिम, 1959, राजस्था ि गिर पासलका अधनियिम, 2009, राजस्था ि आवा िि मण्डल अधनियिम, 1970, असभप्रेत है।

2.10 'परररि' (Campus) :- परररि ( आवाीिय/वाणणज्ययक / ंिस्थागत/औद्योधगक) ेि ऐाि ेित्र (कै मप ि प्ला)ि ज्जमिें मुख्य उपयोग/गनतववध ि यथा आवाीिय/ वाणणज्ययक/ंिस्थागत/औद्योधगक ेि ंिबंधति (Incidental) अन्य आवश्यक उपयोग/गनतववधयिां यथा आवाीिय, वाणणज्ययक, ैिणिणक, कायाभलय आदद भी ववकसति की गई हो, असभप्रेत है। उदाहरणाथभ – इंजीनयिररंग कॉलेज परररि (कै मप)ि, ववश्वववद्यालय परररि (कै मप)ि में प्रमुख ैिणिणक गनतववधयिों के ािथ-ािथ प्रािनिकि कायाभलय, हॉस्टल, ंिकाय आवाि, दुकाेि, ऑडडटोररयम एवं औद्योधगक परररि (कै मप)ि में मुख्य उपयोग औद्योधगक के ािथ-ािथ आवाीिय, कायाभलय, ैिणिणक, दुकाेिं आदद भी

ज्स्थत

हो।

679 राजस्थान राज-पत्र, सितम्बर 16, 2025 भाग 6 (ख)

2.11 'मास्टर प्लान/मास्टर डवलपमेंट प्लान/जोनल डवलपमेंट प्लान' (Master Plan/ Master Development Plan/Zonal Development Plan) से 2ाजस्थाव वग2 सुधा2 अनधनवयस, 1959, जयपु2 न ास प्रानध 2ण अनधनवयस, 1982, जोधपु2 न ास प्रानध 2ण अनधनवयस, 2009, अजसे2 न ास प्रानध 2ण अनधनवयस, 2013, ोटा न ास प्रानध 2ण अनधनवयस 2023, उदयपु2 न ास प्रानध 2ण अनधनवयस 2023, बर ावे2 न ास प्रानध 2ण अनधनवयस 2025, न2तपु2 न ास प्रानध 2ण अनधनवयस 2025 औ2 यथानस्थनत 2ाजस्थाव वग2 पानल ा अनधनवयस, 2009 े उपबन्धों े अवुसा2 न सर वग2रय क्षेत्र े नलए तैया2 ी गयर प्रारूप योजवा ो सनमसनलत 2ते हुए ोई सास्ट2 प्लाव या सास्ट2 ड लपसेंट प्लाव या जोवल ड लपसेंट प्लाव, जैसा नर लागू हो, अननप्रेत है।

2.12 'भू-उपयोग वनिाारण एवं वनयंत्रण गाईडलाईन्स (Land Use Determination Control Guidelines)' से शह2ों/ स्बों ी सास्ट2 न ास योजवा सें सनमसनलत अथ ा 2ाज्य स2 ा2 द्वा2ा जा2र न ास प्रोत्साहव ए ं नवयंत्रण उपन नधयां (Development Promotion & Control Regulations), अननप्रेत है।

2.13 'नेशनल विव्डंग कोड' (National Building Code) से ना2तरय साव ब्यू2ो, वई नदल्लर द्वा2ा प्र ानशत वेशवल नबनल्डंग ोड ा प्रिनलत संस् 2ण, अननप्रेत है।

2.14 'भवन' (Building) से न सर नर प्रयोजव े नलए औ2 न सर सासग्रर से नवनसवत ोई सं2िवा नजससें वीं , नप्लन्थ, दर ा2ें, फशव, छतें, निसनवयााँ, नस्थत िबूत2े, ब2ासदे, बाल ॉनवयााँ, ानववसें या बनहगवत (Outer) नाग या न सर न व ा ोई नाग या उससे संसि ोई स्तु या न सर नूनस ी िा2दर ा2र 2तर हुई या िा2दर ा2र 2वे े नलए आशनयत ोई नर दर ा2 (तरव सरट2 से स ऊाँ िाई ी सरसा दर ा2 ो छोड़ 2), निह्न या बाह्र अननदशव सं2िवा सनमसनलत है, (न न्तु इससें ोई अस्थायर नवसावण यथा तमबू शानसयावा या नत2पाल-आश्रय सनमसनलत वहीं है) अननप्रेत है।

2.15 'भवन वनमााण' (Building Construction) से वये न व ा नवसावण, नवनसवत न व सें पर2 तवव या पर2 धवव, नवनसवत न व ो आंनश या पूणव रूप से ध् स्त न या जा 2 पुववनवसावण, दुर्वटवा या प्रा ृ नत आपदा से आंनश या पूणव रूप से क्षनतग्रस्त न व ा आंनश या पूणव रूप से नवसावण 2ावा, अननप्रेत है।

2.16 'भूखण्डिारी' (Land/Plot Owner/Holder) से नूखण्ड ा न नधसमसत सानल ावा ह 2खवे ाला व्यनि, व्यनियों ा ससूह, प्राई ेट ए ं पनब्ल नलनसटेड मपवर, एियूएफ ए ं पाटवव2नशप फसव, प्रोप2ाइट2 फसव अननप्रेत है।

2.17 'आवासीय भवन' (Residential Building) से ऐसा ोई न व नजस ा उपयोग अवुसूिर-1 े क्रं . सं. 1 सें नणवत आ ासरय गनतन नधयों से जो सुख्य रूप से आ ासव े नलये ास आता हो या अनध नल्पत हो, अननप्रेत है।

2.18 'वनवास इकाई' (Dwelling Unit) से न व या उस ा नाग नजससें न्यूवतस ए ास योग्य स2ा, 2सोई, शौिालय, हो जो पूणवतः / सुख्यतः नव ास प्रयोजव े नलए अनध नल्पत हो या उपयोग सें नलया जाता हो, अननप्रेत है।

2.19 'स्वतंत्र आवास' (Independent Residence) से ऐसा आ ासरय न व नजससें अनध तस 04 नव ास इ ाईयााँ प्रस्तान त / नवनसवत हो, अननप्रेत है। 2.20 'िहु वनवास इकाई' (Multiple Dwelling Units) 500 .सर. से अनध ए ं 750 .सर. त क्षेत्रफल े नूखण्ड प2 प्रस्तान त/नवनसवत ऐसा आ ासरय न व नजससें अनध तस 08 आ ासरय इ ाइयों ा नवसावण प्रस्तान त / नवनसवत हो, अननप्रेत है।

2.21 'फ्लैट्स' (Flats) 750 .सर. से अनध क्षेत्रफल ए ं 5000 सर. से स क्षेत्रफल े नूखण्ड प2 प्रस्तान त/नवनसवत ऐसा आ ासरय न व नजससें 04 से अनध नव ास इ ाइयों ा नवसावण प्रस्तान त / नवनसवत हो, अननप्रेत है।

2.22 'ग्रुप हाउवसंग' (Group Housing) से 5000 .सर. इससे अनध क्षेत्रफल े नूखण्ड प2 नजससें 04 से अनध स् तंत्र आ ासों / बहुनव ास इ ाईयों/फ्लेट्स े ससूहों ा ऐसा आ ासरय पर2स2, नजससें न आ ास सुन धा े साथ-साथ अन्य आ श्य सुन धाऐ ं यथा पा व , सासुदानय सुन धा आनद नस्थत हों ए ं पर2स2 ी सु2क्षा ी दृनष्ट से नूखण्ड े िा2ों ओ2 बाउण्रर ॉल (Gated Community) प्रस्तान त/नवनसवत हो, अननप्रेत है। 2.23 'स्टुवडयो अपाटामेंट' (Studio Apartment) से 750 व.मी. से अविक क्षेत्रफल पर वनवमात ऐसा भवन वजसमें सभी नव ास इ ाईयों सें ए शयव क्ष, ॉसव हॉल, 2सोई ए ं शौिालय हो, अननप्रेत है।

2.24 'फामा हाउस' (Farm House) / पयाावरण मैत्री आवास (Eco Friendly House) से वग2रय क्षेत्र सरसा सें ऐसा नूखण्ड जो न न नवयस-4.3.7 े अवुसा2 सुख्य रूप से ृ नि/बाग ावर े उपयोग े साथ-साथ आंनश नाग प2 आ ासरय न व हेतु नर नवनसवत / प्रस्तान त हो, अननप्रेत है।

2.25 'हॉस्टल' (Hostel) से ऐसे न व अननप्रेत है, नजस ा उपयोग न व स् ासर े स् ंय े नव ास े अनतर2ि अथवा सम्पूणा रूप से, 10 व अविक छात्रों / ेतव नोगर सविार2यों े अस्थाई नव ास हेतु नवनसवत न या जावा अथ ा उपयोग न या जावा प्रस्तान त हो।

2.26 'ररटायामेन्ट हॉम्स' (Retirement Homes) से ऐसे न व अननप्रेत है, नजस ा उपयोग 60 िव से अनध आयु े व्यनियों े नव ास हेतु नवनसवत न या जावा अथ ा उपयोग न या जावा प्रस्तान त हो।

2.27 'अकोडेिल हाउसेजे' (Affordable Houses) ऐसे न व जो न 2ाज्य स2 ा2 द्वा2ा सुख्यसंत्रर जव आ ास योजवा/अ ोडेबल हाउनसंग पॉनलसर े अन्तवगत नवधावर2त सावदण्डों े अवुसा2 हो।

2.28 'वावणवययक भवन' (Commercial Building) से ऐसा ोई न व नजस ा उपयोग अवुसूिर-1 े क्रं स. सं. 2 सें नणवत ानणनज्य गनतन नधयों े नलए न या गया हो अथ ा न या जावा प्रस्तान त हो, अननप्रेत है।

2.29 'म्टीप्लेक्स' (Multiplex) से ऐसा न व नजससें ए या ए से अनध नसवेसा, नथयेट2, सना स्थल े साथ सवो2ंजव, 2ेस्टो2ेंट ए ं ानणनज्य गनतन नधयााँ जैसे- शौरूस, र2टेल शॉप्स प्रस्तान त / नवनसवत हो, अननप्रेत है।

2.30 'रूफ टॉप रेस्टोरेंट' (Roof Top Restaurant) से ऐसा 2ेस्टो2ेंट जो न व ी सबसे ऊप2र छत (Uppermost floor) प2 न नवनयस-4.4.10 े अवुसा2 प्रस्तान त हो, अननप्रेत है।

2.31 'होटल' (Hotel) से नोजव सनहत या 2नहत, अस्थाई तौ2 प2 ठह2ावे े ास सें आवे ाला न्यूवतस 10 स2ों ा न व नजस े नूखण्ड ा न्यूवतस क्षेत्रफल 500 .सर. हो, अननप्रेत है।

2.32 'ररसोटा (Resort)/ररसोटा हाउवसंग (Resort Housing)/ है्थ ररसोटा (Health Resort)/ स्पोटास ररसोट (Sports Resort)' से ऐसा न व, नजससें पयवट ों े ठह2वे ी व्य स्था यथा ोटेजेस / स2ें / टेन्ट े साथ-साथ खावपाव, आसोद प्रसोद, खेल- ू द, सवो2ंजव, योगा /सेनडटेशव आनद ी सुन धाएं हो, अननप्रेत है।

भाग 6 (ख) राजस्थान राज-पत्र, सितम्बर 16, 2025 680 2.33 'मोटल' (Motel) से ऐसा न व नजससें यात्रा 2वे ालों े नलए ठह2वे, ाहव पान व ग ए ं ाहव र2पेयर2ंग, र2टेल शॉनपंग ए ं खावपाव ी सुन धाऐ ं हो, अननप्रेत है।

2.34 'गेस्ट हाउस' (Guest House) पयवट ों/व्यनियों े नोजव सनहत या 2नहत अस्थाई तौ2 प2 ठह2ावे े नलए ास सें आवे ाला न व, अननप्रेत है। 2.35 'संस्थागत भवन' (Institutional Building) से ऐसा न व जो न अवुसूिर-1 े क्रं . सं. 4 सें नणवत सांस्थानव गनतन नधयों हेतु उपयोग सें नलया जावा प्रस्तान त हो, अननप्रेत है।

2.36 'कोवचंग सेंटर' (Coaching Centre/Institute) से ए ऐसा ें द्र, जो न सर व्यनि / संस्था द्वा2ा स्थानपत, िलाया या संिानलत न या जाता है, नजस ा सुख्य उद्देश्य 50 से अनध छात्रों ो न सर अध्ययव ायवक्रस, प्रनतयोगर प2रक्षाओं ी तैया2र, या न द्यालय, ॉलेज, औ2 न श्वन द्यालय स्त2 े छात्रों ो शैनक्ष सहायता प्रदाव 2वा अननप्रेत है।

2.37 'औद्योवगक भवन' (Industrial Building) से ोई न व या न सर न व ी सं2िवा ा नाग (अवुसूिर-1 े क्रं स. सं. 5 प2 उल्लेनखत न वों ी प्र ृ नत े अवुसा2 प्रस्तान त / नवनसवत न व) नजससें न सर नर प्र ा2 ी सासग्रर बवाई, संयोनजत या प्रसंस् ृ त ी जातर हो, अननप्रेत है।

2.38 'वमवित उपयोग' (Mixed Use) से ऐसा न व/नूखण्ड अथ ा न व पर2स2 नजससें आ ासरय, नणनज्य , पयवटव इ ाइ संस्थागत उपयोग साथ अथ ा पृथ -पृथ संनजलों प2 नवनसवत / प्रस्तान त हो, अननप्रेत है।

2.39 'सैटिैक' (Setback) से उव न्यूवतस दूर2यां जो नू-खण्ड ी सरसा 2ेखाओं से नू-खण्ड े अन्द2 न नधपू व न सर न व ी ु सी ा नवसावण न या जा स ता है, अननप्रेत है। (i) सामने के सैटिेक – न सर नू-खण्ड े सासवे नस्थत सबसे िौडर सड़ ी त2फ लगवे ालर सरसा से न व 2ेखा ी दू2र अननप्रेत है। (ii) पार्श्ा सैटिेक – न सर नू-खण्ड े पाश्वव सरसा से न व 2ेखा ी दू2र अननप्रेत है। (iii) पीछे के सैटिेक – न सर नू-खण्ड े परछे ी सरसा से न व 2ेखा ी दू2र अननप्रेत है।

2.40 'भवन रेखा' (Building Line) से ह 2ेखा जहां त न व ु सी ा न नध पू व न स्ता2 हो स ता है, अननप्रेत है। 2.41 'सकल वनवमात क्षेत्र' (Gross Builtup Area) से न सर नर न व ी ससस्त संनजलों प2 प्रस्तान त नवनसवत क्षेत्र ा ु ल योग, अननप्रेत है। 2.42 'गणना योग्य वनवमात क्षेत्र' (Net Builtup Area) से न नवयस संख्या-4.14 (viii) े अवुसा2 स ल नवनसवत क्षेत्र सें से अवुज्ञेय छूट े पश्चात् प्राप्त नवनसवत क्षेत्र अननप्रेत है।

2.43 'िी.ए.आर.' (Builtup Area Ratio) से सनर संनजलों े न नवयस संख्या-4.14 (viii) े अवुसा2 गणवा योग्य नवनसवत क्षेत्रफल ो नूखण्ड े क्षेत्रफल से नाग देवे प2 प्राप्त नागफल, अननप्रेत है।

2.44 'भू-आच्छादन' (Ground Coverage) से न नवयस संख्या - 4.13 े अवुसा2 नूनस ा आच्छानदत क्षेत्र जो ु सी तल े ए ं यनद न व नस्टल्ट अथ ा पोनडयस प2 नवनसवत / प्रस्तान त है तो ठर उस े ऊप2 न व द्वा2ा आच्छानदत तल क्षेत्र, अननप्रेत है।

2.45 'भवन की ऊँ चाई' (Building Height) ा नवधाव2ण नप्लंथ ी ऊाँ िाई (अनध तस 1.2 सरट2) अथ ा नस्टल्ट प्रस्तान त होवे प2 नस्टल्ट ी छत (अनध तस 3.5 सरट2) से न व ी अंनतस छत (टे2ेस) (सन वस फ्लो2, सध्य ती तलों प2 पान िं ग फ्लो2 सनहत) त ी ऊाँ िाई से, अननप्रेत है। 2.46 'िहुमंवजला भवन' (Multistorey Building) ऐसा न व नजस ी अनध तस ऊाँ िाई 15 सर. (सन वस फ्लो2, सध्य ती तलों प2 पान िं ग फ्लो2 सनहत) से अनध हो, अननप्रेत है। अनध तस 1.2 सरट2 नप्लंथ ए ं अनध तस 3.5 सरट2 नस्टल्ट ी ऊाँ िाई ी गणवा न व ी ु ल ऊाँ िाई सें सनमसनलत वहीं होगर।

2.47 'रोड लेवल' (Road Level) से नूखण्ड े सासवे ी सुख्य सड़ े सध्य ी ऊं िाई ा ले ल अननप्रेत है नजस प2 नूखण्ड नस्थत है, यनद नूखण्ड े सासवे ी सड़ ढलाव सें है तो नूखण्ड े सासवे नस्थत 2ोड ा उच्ितस ले ल, अननप्रेत है।

2.48 'सड़क की चौड़ाई' (Road Width/Road Right of Way) से नूखण्ड े सासवे नस्थत न द्यसाव सड़ ी लंबाई सें ए छो2 से दूस2े छो2 त ी औसत िौड़ाई अथ ा सास्ट2 प्लाव/जोवल ड लपसेंट प्लाव/अन्य स् र ृ त प्लाव सें प्रस्तान त सागावनध ा2, अननप्रेत है।

2.49 'भूवम स्तर' (Ground Level) से नूखण्ड या स्थल ा औसत तल, अननप्रेत है। 2.50 'कु सी' (Plinth) से नू-तल फशव े ध2ातल औ2 नूखण्ड े सासवे े सुख्य सड े तल े बरि ी सं2िवा ा नाग, अननप्रेत है। 2.51 'कु सी क्षेत्र' (Plinth Area) से न व े बेससेन्ट ी छत या नू–संनजल े फशव े स्त2 प2 नवनसवत आच्छानदत क्षेत्र, अननप्रेत है। 2.52 'िेसमेन्ट' (Basement) से न व ा ऐसा नाग नजसे पूणवतः या आंनश रूप से नू-सतह े वरिे नवनसवत न या गया हो, अननप्रेत है। 2.53 'मंवजल' (Storey) से न सर न व ा ह नाग जो न सर फशव ी सतह औ2 उस े ठर ऊप2 े फशव ी सतह े सध्य नस्थत है अथ ा जहां उस े ऊप2 ोई फशव वहीं, हां न सर फशव तथा ठर उस े ऊप2 ी छत े सध्य ा स्थाव, अननप्रेत है।

2.54 'मैजनाईन फ्लोर' (Mezzanine Floor) से नूतल अथ ा न सर नर तल ए ं इससे ऊप2 ी न न्हीं दो तलों े बरि ए सध्य ती संनजल जो न नूनस तल से ऊप2 हो ए ं नजस ा प्र ेश े ल नविलर संनजल से हो तथा नजस ा फशव क्षेत्र संबंनधत स2े े क्षेत्रफल ा ए नतहाई से अनध व हो ए ं स्पष्ट ऊाँ िाई 2.4 सर. से स व हो, अननप्रेत है।

2.55 'सववास फ्लोर' (Service Floor) से न सर बहुसंनजला न व सें नस्थत न न्हर दो संनजलों े बरि अनध तस 2.4 सरट2 ऊाँ िर संनजल / फ्लो2 जो न े ल न व से संबंनधत पाइप, सन वस डक्ट, 2ख-2खा ायावलय अथ ा न व े उपयोग संबंनधत सुन धाओं े नण्डा2ण इत्यानद े उपयोग सें नलया जाये, अननप्रेत है।

2.56 'वस्ट्ट फ्लोर' (Stilt Floor) से खमबों प2 बवा हुआ ए ं खुला नू-तल जो न सुख्य रूप से पान िं ग प्रयोजव हेतु नवनसवत / प्रस्तान त हो, अननप्रेत है। 2.57 'पावका ग फ्लोर' (Parking Floor) से न व सें े ल पान व ग उपयोग हेतु प्रस्तान त बेंससेंट, नूतल स्टरल्ट या न व े अन्य न सर नर तल से है नजससें व लेशव आनद हेतु ए ं अनध तस 30 प्रनतशत क्षेत्र न नवयसों सें अवुज्ञेय न व ी सन सेज, न्यूवतस 70 प्रनतशत क्षेत्र े ल पान व ग, सरनढयााँ, नलफ्ट स ु सुन धाओं नूतल स्टरल्ट प2 अवुज्ञेय अन्य गनतन नधयों े नलए नदया गया हो, अननप्रेत है।

2.58 'पावकिं ग स्थल / क्षेत्र' (Parking Site/Area) से ाहवों ो पा व 2वे े नलये पयावप्त आ ा2 ा स्थल/क्षेत्र जो न सर गलर या 2ास्ते/2ैमप से जोड़वे ाले ाहव सागव सनहत अहातायुि / अहाता2नहत ोई क्षेत्र िाहे ह आच्छानदत हो अथ ा खुला हो, अननप्रेत है।

2.59 'समतु्य कार इकाई' (Equivelant Car Unit)' से ए ा2 या तरव स् ू ट2 े ब2ाब2, अननप्रेत है। 2.60 'मेके वनकल पावकिं ग' (Mechanical Parking) से ाहवों ी 2ोबोनट अथ ा यांनत्र सं2िवा द्वा2ा संिानलत ा2 े ऊप2 ा2 पान िं ग, अननप्रेत है। 2.61 'वास योग्य कमरा' (Habitable Room) से ऐसा स2ा जो ए या ए से अनध व्यनियों द्वा2ा अध्ययव, 2ह ास, सोवे या खावे े प्रयोजवाथव अनध ास सें नलया हुआ हो या अनध ास हेतु पर2 नल्पत हो न न्तु इससें स्वावर्2, शौिालय, लॉन्रर, नोजव से ा, नण्डा2ण, गेले2र, 2सोई, नजव ा ज्यादात2 ससय उपयोग वहीं न या जाता है सनमसनलत वहीं होंगे, अननप्रेत है।

2.62 'शौचालय' (Toilet) से ऐसा स्थाव, जो न सल या सूत्र त्यागवे े नलए या दोवों े नलए हो, उससें सवुष्यसल े नलये संयोनज ृ त पात्र यनद ोई हो, े साथ ी सं2िवा, अननप्रेत है।

2.63 'खुला स्थान' (Open to Sky) से नूखण्ड ा ह नाग जो आ ाश ी ओ2 खुला हो या पा2दशी अथ ा अधवपा2दशी सनटर2यल से ढ ा हो, अननप्रेत है।

2.64 'ऐवियम' (Atrium) से न सर नर प्र ा2 े नू-उपयोग े नूखण्ड प2 न सर नर तल प2 प्रस्तान त नवसावण नजससें ए े न्द्ररय क्ष नजस ी ऊाँ िाई 10 सरट2 या उससे अनध हो ए ं उि क्षेत्र ो स् ाई लाईट / ट्रस्स अथ ा डोस (अस्थाई स्ट्र ि2) से ढ ा गया हो, अननप्रेत है।

2.65 'छयजा' (Projection/Chajja) से सासान्यतया बाह2र दर ा2ों प2 खुलवे ाले स्थावों े ऊप2 धूप तथा िाव से बिा े प्रयोजवाथव बवाये जावे ालर ढल ा अथ ा क्षैनतज सं2िवा, अननप्रेत है।

2.66 'प्रोजेक्शन' (Projection) से न सर नर न व से बाह2 नव लर हुई ोई सं2िवा, (जो न सर नर सासग्रर ी हो) अननप्रेत है। 2.67 'िालकनी' (Balcony) से आवे जावे या बाह2 बैठवे े स्थाव े रूप सें ास आवे ाला 2ेनलंग सनहत क्षैनतज आगे नव ला नाग जो न न्यूवतस ए ओ2 से खुलर हो, अननप्रेत है।

2.68 'डिल हाईट टैरेस' (Double Height Terrace) से बहुसंनजला आ ासरय न वों सें आ ासरय इ ाई े न सर नर स2े े बाह2 नस्थत ऐसा खुला क्षेत्र जो न न्यूवतस 5.5 सरट2 ी ऊाँ िाई (डबल हाईट) ा हो अननप्रेत है।

2.69 'िरामदा' (Verandah) से ऐसा आच्छानदत क्षेत्र नजस ा स से स ए पाश्वव बाह2 ी ओ2 खुला हो ऊप2 ी संनजलों सें खुले पाश्वव ी ओ2 अनध तस 1 सरट2 ऊं िाई ी पै2ापेट खड़र ी गई हो, अननप्रेत है।

2.70 'पैरापेट' (Parapet Wall) से 2ेनलंग सनहत या 2नहत छत या फशव े नस2े े साथ-साथ नवनसवत वरिर दर ा2 जो 1.5 सरट2 से अनध तथा 0.75 सर. से स ऊं िाई ी वहीं हो, अननप्रेत है।

2.71 'पाटीशन वाल' (Partition Wall) से ना2 सहव व 2वे ालर आन्तर2 दर ा2, ऊं िाई सें ए संनजल या उस ा नाग, अननप्रेत है। 2.72 'पोचा' (Porch/Portico) से न व े प्र ेश द्वा2 प2 पैदल या ाहवों े नलये े न्टरनल 2 / खमबों प2 नवनसवत सं2िवा, अननप्रेत है। 2.73 'ग्रीन एररया / हररत क्षेत्र' (Green Area) से ऐसा क्षेत्र नजसे हर2यालर यथा ग्रास, पेड-पौधे, ृक्षा2ोपण, आनद हेतु उपयोग सें नलया गया हो, अननप्रेत है। 2.74 'हैजाडास भवन' (Hazardous Building) से ोई ऐसा न व या न सर न व ा ोई नाग जो अत्यनध ज् लवशरल या न स्फोट पदाथों या ंआ या न स्फोट उत्पन्व 2वे ाले हो अथ ा ऐसे नण्डा2ण उठाई, ध2ाई, उत्पाद ों े जो अत्यनध तेजर से जल उठवे ाले अथ ा जो न िैला धु नवसावण या प्रसंस् 2ण े नलये नजससें बहुत अनध संक्षा2 , न िैला या हानव ा2 क्षा2, अमल या ोई ऐसा अन्य द्रव्य अथ ा 2सायव ास आता हो जो ज् ाला, धु ंआ औ2 न स्फोट उत्पन्व 2 स ते हो, न िैला प्रदाहजव या संक्षा2ण गैस उत्पन्व 2 स ते हो, अथ ा ऐसर सासग्रर नजस े नण्डा2ण उठाई, ध2ाई या प्रसंस् 2ण से धूल ा न स्फोट नसश्रण उत्पन्व होता हो या पदाथव ो स् तः ज् लवशरल सूक्ष्स अंशों सें न नानजत 2ता हो, े नण्डा2ण, उठाई, ध2ाई, नवसावण या प्रसंस् 2ण े नलये उपयोग सें नलया जाता हो, अननप्रेत है।

2.75 'अवग्नशमन अविकारी' (Fire Officer) से संबंनधत वग2रय नव ाय द्वा2ा प्रानध ृ त अनग्वशसव अनध ा2र, अननप्रेत है। 2.76 'शरण क्षेत्र' (Refuge area) से न व े अन्द2 ऐसा क्षेत्र जो न फाय2 औ2 स्सॉ से सु2क्षा हेतु नव ास े ससय अस्थायर रूप से Staging Area (सिाव क्षेत्र) े रूप सें उपयोग सें आता हो, अननप्रेत है।

2.77 'फायर टॉवर' (Fire Tower) से आग प्रनत2ोध हेतु ऐसा पर2 ृत (Enclosed) क्षेत्र जो न सरधा नव ास से जुडा हो न व ी सं2िवा से पृथ हो नजससें सं2नक्षत लॉबर, सरढर औ2 फाय2सैव ी नलफ्ट सनमसनलत हो, अननप्रेत है।

2.78 'ग्रीन विव्डंग्स' (Green Buildings) से ऐसा न व नजस ा नवसावण पूणव 2 नलया गया हो तथा लरड2नशप इव एवजी एण्ड एन् ाय2सेन्टल नडजाईव LEED/IGBC/GRIHA/ASSOCHAM GEM/EDGE े प्रा धावों े नलये प्रश्नगत न व ी अवुशंिा ी गई हो अथ ा ऐसर ससतुल्य संस्थाएं/त वर ी न शेिज्ञ नजव ों ग्ररव नबनल्डंग े प्रसानण 2ण हेतु अनध ृ त न या गया हों द्वा2ा प्लेनटवस / गोल्ड/नसल् 2 2ेनटंग दर गई हो, अननप्रेत है। 2.79 'टी.डी.आर' (Transferable Development Right) से ऐसा अनध ा2 पत्र जो न टर.डर आ2 पॉनलसर / नवयसों े अंतगवत समबनन्धत नव ाय द्वा2ा जा2र न या गया हो, अननप्रेत है।

2.80 'पूणाता प्रमाण-पत्र' (Completion Certificate) से अननप्रेत ऐसे प्रसाण पत्र से है, जो न नवयस संख्या 15 े प्रा धावों ी पालवा पूणव 2वे प2 सक्षस अनध ा2र द्वा2ा जा2र न या जा े।

2.81 'अविवास प्रमाण-पत्र' (Occupancy Certificate) से अननप्रेत ऐसे प्रसाण पत्र से है जो न नवयस संख्या-15 ी पालवा पूणव 2वे प2 सक्षस अनध ा2र द्वा2ा जा2र न या जाये।

2.82 'अनुसूची' (Annexure) से इव न नवयसों े साथ संलग्व अवुसूिर, अननप्रेत है। नोट :-

(i) े शब्द औ2 अननव्यनियों जो इव न नवयसों सें नलखर गई हैं न न्तु इवसें पर2नानित वहीं ी गई हैं, उव ा हर अथव होगा जैसा न उव े नलए अनधनवयस सें नवधावर2त न या गया है।

(ii) अन्य पर2नािायें जो यहां उल्लेनखत वहीं है उव ा हर अथव होगा जैसा उव े नलये 2ाष्ट्ररय न व संनहता (NBC) सें नवधावर2त न या गया है।

3. नगरीय क्षेत्र (Urban Area) में भवन वनमााण स्वीकृ वत हेतु मापदण्ड

क्ष ेत्र एस-1 (Area S-1) वग2रय क्षेत्र े अंतगवत आवे ाले ग्रासरण क्षेत्र े ग्रासों ा आबादर क्षेत्र जो ग्रास पंिायत द्वा2ा प्रबनन्धत है।
क्ष ेत्र एस-2 (Area S-2) वग2रय क्षेत्र े अंतगवत आवे ाला िा2 दर ा2र क्षेत्र ।
क्ष ेत्र एस-3 (Area S-3) वग2रय क्षेत्र े अंतगवत नस्थत िा2 दर ा2र क्षेत्र ो छोड 2 अन्य गै2 योजवागत सर्व आबादर क्षेत्र अथ ा वग2रय क्षेत्र सें सनमसनलत होवे से पू व ग्रास पंिायत े अधरव 2हा सर्व आबादर क्षेत्र।

भाग 6 (ख) राजस्थान राज-पत्र, सितम्बर 16, 2025 682

क्ष ेत्र एस-4 (Area S-4) इव न नवयसों े प्रना सें आवे से पू व े स् र ृ त योजवा क्ष ेत्र ।
क्ष ेत्र एस-5 (Area S-5) न नशष्ट‍क्षेत्र/सड़ े ‍यथा‍सु2क्षा‍ ी‍दृनष्ट‍से‍सहत् पणव‍स्थाव‍ ‍नविेध‍क्षेत्र, पु2ातानत् ‍सहत् ‍ े ‍सं2नक्षत‍ स्थल, पयवटव‍ ी‍दृनष्ट‍से‍सहत् पूणव‍स्थल, झरल‍सं2नक्षत‍क्षेत्र, अनधसूनित‍अभ्या2ण्य‍क्षेत्र, हैर2टेज‍स्थल‍ े ‍आस-पास‍ए ं‍पयाव 2ण‍सं ेदवशरल‍क्षेत्र‍आनद‍सं2नक्षत‍क्षेत्र।
क्ष ेत्र एस-6 (Area S-6) एस-1, एस-2, एस-3, एस-4 ए ं‍एस-5 ो‍छोड 2‍शेि‍ससस्त‍वग2रय‍क्षेत्र।

उपरोक्त ववणात क्षेत्रों में भवन वनमााण स्वीकृ वत हेतु मापदण्ड :- 3.1 एस-1 क्षेत्रों सें न व वववनयम 3.3 (2) े अवुसा2 सापदण्ड नवधावर2त 2ते हुए न व नवसावण स् र ृ नत दर जा स ें गर। 3.2 एस-2 क्षेत्रों अथावत् िा2 दर ा2र क्षेत्र हेतु संबंनधत स्थावरय नव ाय द्वा2ा यनद पृथ से ोई सापदण्ड नवधावर2त 2 स् र ृ त न ये हुये हो तो तदावुसा2 सापदण्ड 2खते हुए न व नवसावण स् र ृ नत दर जा स ें गर। िा2 दर ा2र क्षेत्र हेतु स्थावरय नव ाय द्वा2ा पृथ से सापदण्ड नवधावर2त 2ते हुए 2ाज्य स2 ा2 ी स् र ृ नत से लागू न ये जा स ें गे। िा2 दर ा2र क्षेत्र हेतु पृथ से सापदण्ड नवधावर2त वहीं न ये जावे ी अ स्था सें न व वववनयम 3.3 (2) े अवुसा2 सापदण्ड नवधावर2त 2ते हुए न व नवसावण स् र ृ नत दर जा स ें गर।

3.3 एस-3 क्षेत्रों (सघन आिादी क्षेत्र) में भवन वनमााण हेतु मानदण्ड :-

1. प2मप2ागत रूप से न नसत गै2 नवयोनजत क्षेत्र, सर्व आबादर क्षेत्रों, च्िर बस्तर क्षेत्रों ा नवधाव2ण हेतु संबंनधत स्थावरय नव ाय द्वा2ा स े न या जायेगा तथा ऐसे गै2 नवयोनजत क्षेत्र नजवसें वग2 पानल ा अनधनवयस लागू होवे से पू व अथ ा इव न व न नवयसों े लागू होवे से पू व 90 प्रनतशत से अनध क्षेत्र सें प2मप2ागत रूप से सर्व आबादर न नसत हुई हो, ी सूिर उव ी सरसाओं ा नवधाव2ण 2ते हुए, तैया2 ी जा ेगर तथा उि सूिर ो संबंनधत नव ाय ी सण्डल/बोडव बैठ सें अवुसोनदत 2 ाया जा 2 ससािा2 पत्रों सें प्र ानशत न या जायेगा। इस ी प्रनत 2ाज्य स2 ा2 ो प्रेनित ी जा ेगर। उि ायव ाहर इव न व न नवयसों े प्रना सें आवे े तु2ंत पश्चात संबंनधत स्थावरय नव ाय द्वा2ा ी जा ेगर। यनद इव न नवयसों े प्रना सें आवे से पू व न सर नव ाय द्वा2ा संर्व आबादर क्षेत्र नवधावर2त हो तो उसे इव न नवयसों े तहत संर्व आबादर क्षेत्र सावा जा ेगा।

इस प्र ा2 नवधावर2त सर्व आबादर क्षेत्रों हेतु सक्षस अनध ा2र द्वा2ा सौ े ी नस्थनत अवुसा2 न व सावदण्ड न व 2ेखा नवधावर2त 2ते हुए न व नवसावण स् र ृ नत दर जा स ें गर। स् र ृ त योजवाओं े क्षेत्र ो इव न नवयस े अन्तगवत सर्व आबादर क्षेत्र वहीं सावा जा ेगा। 2. उि क्षेत्रों सें सौजुदा न व 2ेखा क्षेत्र े आस-पास े स् रूप, न व 2ेखा सैटबे इत्यानद ो ध्याव सें 2खते हुए सैटबे ग्राउण्ड 2ेज ा नवधाव2ण सक्षस अनध ा2र द्वा2ा न या जा स े गा अथावत् आस-पास े क्षेत्र सें यनद शून्य सैटबे प2 नवसावण हो तो शून्य सैटबे 2खते हुए शत प्रनतशत ग्राउण्ड 2ेज 2खते हुए सक्षस अनध ा2र द्वा2ा न व नवसावण स् र ृ नत नवमवावुसा2 प्रा धाव 2खते हुए दर जा स े गरः-

सासवे नस्थत सड ी िौडाई अनध तस उाँिाई ए ं संनजल
9 सरट2 त 10 सरट2 (नूतल+2 संनजल)
9 सरट2 से अनध 12.5 सरट2 (नूतल +3 संनजल)

(i) नप्लंथ (अनध तस ऊाँ िाई 1.2 सर.) तथा स्टरल्ट फ्लो2 े ल पान िं ग हेतु प्रस्तान त 2वे प2 स्टरल्ट फ्लो2 (अनध तस ऊाँ िाई 3.5 सर.) उि ऊाँ िाई सें शानसल वहीं होगर ए ं नस्टल्ट‍ े ऊप2 े तल ो नू–तल सावा जा ेगा।

(ii) 9 सरट2 उससे अनध िौडर सड ो प2 े ल नूतल प2 व्य सानय गनतन नधयााँ अवुज्ञेय होगर ए ं ऊप2 ी संनजलों प2 े ल आ ासरय / संस्थागत उपयोग हेतु हर नवसावण ी स् र ृ नत दर जा स े गर।

(iii) न व नवसावण हेतु इव न नवयसों े अवुसा2 पान िं ग उपलब्ध 2 ाया जावा संन वहीं हो तो संबंनधत नव ाय द्वा2ा बड़े शह2ों सें 2 लाख रूपये प्रनत ईसरयू ए ं सध्यस ए लर्ु शह2ों सें 1 लाख रूपये प्रनत ईसरयू शुल् सूल न या जा ेगा। नजस ा उपयोग संबंनधत नव ाय द्वा2ा सा वजनव पान िं ग न ास हेतु न या जा ेगा।

(iv) ऐसर न सर ानणनज्य अथ ा औद्योनग गनतन नध यथा थो व्यापा2, गोदास, ज् लवशरल पदाथव नण्डा2ण आनद हेतु स् र ृ नत वहीं दर जा स े गर, नजव े ा2ण ना2र ाहवों ा आ ागसव होता हो या ध् नव प्रदूिण या यातायात प्रनान त होवे ी संना वा होतर हो अथ ा क्षेत्र े नव ानसयों ी सु2क्षा ो खत2ा उत्पन्व होता हो।

(v) उप2ोि तानल ा सें उल्लेनखत ऊाँ िाई / संनजलों से अनध ऊाँ िाई / संनजल प्रस्तान त होवे प2 अथ ा समपूणव न व ानणनज्य उपयोग हेतु प्रस्तान त न ये जावे प2 न नवयस-3.6 े अवुसा2 एस-6 क्षेत्र हेतु प्रस्तान त सैटबे , बर.ए.आ2., नू-आच्छादव ए ं अन्य ससस्त प्रा धाव यथा पान िं ग आनद 2खते हुए न व नवसावण स् र ृ नत दर जा स तर है।

(vi) एस-3 क्षेत्रों सें यनद न सर सड े सागावनध ा2 सें ृनि न या जावा प्रस्तान त है तथा न द्यसाव नवसावण ो पूणवतः ध् स्त न या जा 2 इव न नवयसों े तहत वया न व प्रस्तान त न या जावे प2 प्रस्तान त सड सागावनध ा2 हेतु सड़ े न्द्र से तदावुसा2 नूनस ससवपण न ये जावे े पश्चात न व नवसावण स् र ृ नत दर जा स े गर। अन्यथा न द्यसाव न व 2ेखा े अवुरूप नवसावण स् र ृ नत दर जा स े गर।

3.4 एस-4 क्षेत्र (पूवा स्वीकृ त योजना क्षेत्रो) में भवन वनमााण हेतु मानदण्ड :-

1. पूवा स्वीकृ त योजना के ररक्त भूखण्ड/वनवमात भवन को ध्वस्त कर नवीन वनमााण प्रस्ताववत वकये जाने पर :-

(i) इव न व न नवयस े जा2र होवे से पू व स् र ृ त योजवाओं े नूखण्डों प2 तवसाव सें न व नवसावण प्रस्तान त न ये जावे प2 योजवा सावनित्र / नूखण्ड े स्थल सावनित्र सें दनशवत सैटबै तदावुसा2 हर 2खे जावे अनव ावय होगे।

(ii) नूखण्ड े स्थल सावनित्र सें अंन त एफ.ए.आ2/बर.ए.आ2. ो साव एफ.ए.आ2/बर. ए.आ2 सावा जा 2 अनतर2ि प्रस्तान त बर.ए.आ2. प2 नवयसावुसा2 बेट2सेंट ले र देय होगर।

(iii) नू-आच्छादव, ऊाँ िाई ए ं अन्य ससस्त त वर ी सापदण्ड इव न नवयस े अवुसा2 2खे जावे होंगे। 2. पूवा में जारी एकल पट्टे के ररक्त भूखण्ड/वनवमात भवन को ध्वस्त कर नवीन वनमााण प्रस्ताववत वकये जाने पर :-

(i) इव न व न नवयस े जा2र होवे से पू व स् र ृ त ए ल पट्टे े नूखण्डों प2 तवसाव सें न व नवसावण प्रस्तान त न ये जावे प2 ए ल नूखण्ड े स्थल सावनित्र सें सड़ ी ओ2 दनशवत सैटबै ो यथा त 2खते हुऐ अन्य सैटबै इव न नवयसों े अवुसा2 2खे जा स ें गे।

(ii) नूखण्ड े स्थल सावनित्र सें अंन त एफ.ए.आ2/बर.ए.आ2. ो साव एफ.ए.आ2/बर. ए.आ2 सावा जा 2 अनतर2ि प्रस्तान त बर.ए.आ2. प2 नवयसावुसा2 बेट2सेंट ले र देय होगर।

(iii) नू-आच्छादव, ऊाँ िाई ए ं अन्य ससस्त त वर ी सापदण्ड इव न नवयस े अवुसा2 2खे जावे होंगे।

3. पूवा स्वीकृ त व्यावसावयक योजना वजनमें टाईप वडजाईन वनिााररत हो :- नजव व्या सानय योजवाओं सें टाईप नडजाईव नवधावर2त है, उवसें टाईप नडजाईव े आधा2 प2 हर नवसावण स् र ृ नत दर जा ेगर। यनद ऐसर पु2ावर योजवाओं सें तवसाव प2रपेक्ष्य सें व रव नवसावण न या जावा प्रस्तान त हो तो ऐसर योजवाओं ा पुववन ास प्लाव (Re-development Plan) तैया2 न या जा 2 हर तदावुसा2 व रव न व नवसावण स् र ृ नतयां जा2र ी जावर होगर। ए ल रूप सें टाईप नडजाईव से ननन्व स् र ृ नत वहीं दर जायेगर।

4. पूवा में नीलामी द्वारा ववक्रय वकये गये भूखण्डों पर वतामान में भवन वनमााण प्रस्ताववत वकये जाने पर :-

(i) वरलासर ा नूखण्ड न सर योजवा ा नाग होवे प2 योजवा/नूखण्ड े स्थल सावनित्र सें दनशवत सैटबै तदावुसा2 हर 2खे जावे अनव ावय होगे।

(ii) वरलासर द्वा2ा न क्रय न ये गये ए ल नूखण्डों प2 सासवे ा सैटबै वरलासर े ससय प्रस्तान त अवुसा2 ए ं अन्य ओ2 े सैटबै इव न नवयसों े अवुसा2 2खे जावे होंगे।

(iii) वरलासर सें देय एफ.ए.आ2/बर.ए.आ2 से अनध इव न नवयस े अवुसा2 एफ.ए. आ2/बर.ए.आ2 प्रस्तान त न ये जावे प2 बेट2सेंट ले र देय होगर।

(iv) नू-आच्छादव, ऊाँ िाई आनद इव न वयस े अवुसा2 2खे जावे होंगे। (v) यनद न सर नूखण्ड प2 वरलासर ी शतों सें नजव सापदण्डों ा उल्लेख वहीं न या गया हो उन्हे इव न नवयस े अवुसा2 2खे जावे होंगे।

5. पूवा स्वीकृ त वववशष्ट योजनाओं के ररक्त भूखण्ड/वनवमात भवन को ध्वस्त कर नवीन वनमााण / संशोिन / ववस्तार प्रस्ताववत वकये जाने पर :- पू व स् र ृ त न नशष्ट योजवाऐ ं जैसे जयपु2 ी न द्याध2 वग2 योजवा, 2ाजस्थाव आ ासव सण्डल ी 2ाजआंगव योजवा, जोधपु2 ी शास्त्रर वग2 योजवा आनद नजस े नलए न नशष्ट ास्तुन नद सापदण्ड संबंनधत स्थावरय नव ाय द्वा2ा नवधावर2त हो, उव योजवाओं सें संबंनधत न नशष्ट ास्तुन नद सापदण्ड हर लागू होंगे।

6. पूवा स्वीकृ त योजनाओं / एकल भूखण्ड के स्थल मानवचत्र में मापदण्ड दवशात नहीं होने पर:- इव न व न नवयस े जा2र होवे से पू व स् र ृ त योजवाओं / ए ल नूखण्डों सें सैटबै , नू-आच्छादव, ऊाँ िाई, एफ.ए.आ2/बर.ए.आ2. आनद न सर सापदण्ड या सापदण्डों ा उल्लेख / नवधाव2ण वहीं हो तो नजव सापदण्डों ा उल्लेख वहीं है ो सनर सापदण्ड इव न व न नवयसों े सापदण्डों े अवुसा2 देय होंगे।

7. पूवा वनयमों के अनुसार वनवमात भवन में संशोिन / ववस्तार चाहे जाने पर :- पू व से नवनसवत न व सें संशोधव / न स्ता2 िाहे जावे प2 तत्ससय प्रिनलत नवयसों / प्रा धावों े आधा2 प2 हर न व नवसावण स् र ृ नत जा2र ी जावर होगर। यनद पू व से नवनसवत न व सें तवसाव न व न नवयस े अवुसा2 संशोधव / न स्ता2 प्रस्तान त हो तो ससस्त प्रा धाव इव न नवयस े अवुसा2 हर 2खे जावे होगें।

8. पूवा की स्वीकृ त वकसी पररयोजना का वनमााण वववभन्न चरणों में प्रस्ताववत होने पर :- पू व ीं स् र ृ त न सर पर2योजवा ा नवसावण न ननन्व ि2णों सें प्रस्तान त होवे प2 ए ि2ण पू व सें लागू न नवयसों े तहत अवसोनदत होवे प2 अगले ि2ण ी न व नवसावण स् र ृ नत इव न व न नवयस े अवुसा2 दर जा स े गर।

9. इन भवन वववनयमों के जारी होने से पूवा आवेवदत प्रकरणों में :- (i) इव न व न नवयसों े जा2र होवे से पू व स्थावरय नव ायों सें आ ेनदत न व सावनित्र अवुसोदव े प्र 2ण पू व नवयसों े प्रा धावों े अवुसा2 अथ ा आ ेद द्वा2ा पुवः आ ेदव प्रस्तुत 2वे प2 इव न नवयसों े अंतगवत नवस्तार2त न ये जा स े गे। लेन व नजव प्र 2णों सें वग2रय नव ाय द्वा2ा सांग पत्र जा2र वहीं न या गया है उव प्र 2णों सें इव न नवयसों े तहत ससस्त शुल् लेय होगें। (ii) इव न व न नवयसों े जा2र होवे से पू व यनद एसपैवल्ड अन व टेक्ट द्वा2ा स्थावरय नव ाय सें न व न नवयस अवुसा2 समपूणव 2ानश जसा 2 ाई जा 2 स् र ृ नत जा2र ी जा िु ी है तो ऐसे प्र 2णों सें पू व न व न नवयस अवुसा2 स् र ृ त न व सावनित्र सान्य होगें अन्यथा इव न नवयसों े जा2र होवे ी नतनथ से हर पंजर ृ त आन व टेक्ट द्वा2ा इव न व न नवयसों े अवुसा2 हर न व सावनित्र स् र ृ नत दर जा ेगर।

नोट :- (i) न सर नूखण्ड े पू व सें जा2र स्थल सावनित्र सें उल्लेनखत न सर नर सापदण्ड सें पर2 तवव प्रस्तान त होवे प2 तदावुसा2 संशोनधत स्थल सावनित्र जा2र न या जावा होगा तत्पश्चात हर न व सावनित्र अवुसोदव ी ायव ाहर ी जा स े गर।

(ii) 2ाजस्थाव र2यल एस्टेट (ड लपसेन्ट एण्ड 2ेगुलेशव) रूल्स-2017 े अन्तगवत पंजर ृ त पर2योजवाओं सें संशोधव हेतु आ ेदव 2वे प2 संबंनधत नवयसों ी अवुपालवा सुनवनश्चत 2वर होगर।

(iii) उप2ोिावुसा2 प्र 2णों सें न व सावनित्र अवुसोदव/न व नवसावण स् र ृ नत नदये जावे प2 ससस्त शुल् इव न व न नवयस/2ाज्य स2 ा2 द्वा2ा ससय- ससय प2 जा2र आदेशों े अवुसा2 देय होंगे। 3.5 एस-5 क्षेत्र (ववशेष क्षेत्रो) में भवन वनमााण हेतु मानदण्ड :- 1. ववशेष क्षेत्रों में भवन वनमााण वकये जाने पर न नशष्ट क्षेत्रों यथा सु2क्षा ी दृनष्ट से सहत् पणव स्थावों नविेध क्षेत्रो, पु2ातानत् सहत् े सं2नक्षत स्थलों, पयवटव ी दृनष्ट से सहत् पूणव स्थलों, झरल सं2नक्षत क्षेत्र, अनधसूनित अभ्या2ण्य क्षेत्रो, हैर2टेज स्थलों े आस-पास ए ं पयाव 2ण सं ेदवशरल क्षेत्रों आनद सं2नक्षत क्षेत्रों नजव े नलए े न्द्र/2ाज्य स2 ा2/स्थावरय नव ाय द्वा2ा पृथ से न व ी सं2िवा, अनन ल्पव, नडजाईव, ऊाँ िाई आनद हेतु सावदण्ड नवधावर2त न ये गये है, ऐसे क्षेत्रों सें उि सावदण्ड इव न व न नवयसों े प्रा धावों से स ोप2र होगे, तथा ऐसे सं2नक्षत क्षेत्रों सें े न्द्र/2ाज्य स2 ा2 द्वा2ा नवधावर2त सावदण्डों े भाग 6 (ख) राजस्थान राज-पत्र, सितम्बर 16, 2025 684 अवुसा2 हर स् र ृ नत दर जा स े गर, इवसें 2ाज्य स2 ा2 ी स् र ृ नत से संशोधव न या जा स े गा। स्थावरय नव ाय े प्रस्ता प2 ऐसे क्षेत्रों ा नवधाव2ण ए ं उव े नलए न नशष्ट सापदण्डो ा नवधाव2ण 2ाज्य स2 ा2 द्वा2ा न या जा स े गा। इस प्र ा2 न नववनदष्ट क्षेत्रों सें न व नवसावण स् र ृ नत 2ाज्य स2 ा2 द्वा2ा स् र ृ त इव न नशष्ट सापदण्डों े अवुसा2 हर दर जा स े गर।

2. ववशेष सडको पर भवन वनमााण वकये जाने पर - न नशष्ट सड ो ा नवधाव2ण स्थावरय नव ाय ी अननशंिा प2 2ाज्य स2 ा2 द्वा2ा न या जा स े गा। इस प्र ा2 न नववनदष्ट क्षेत्रों सें न व नवसावण स् र ृ नत 2ाज्य स2 ा2 द्वा2ा स् र ृ त न नशष्ट सापदण्डों े अवुसा2 दर जा ेगर तथा इव सावदण्डों सें न शेि पर2नस्थनतयों सें नशनथलता 2ाज्य स2 ा2 े स्त2 दर जा स े गर। पू व सें यनद न सर नव ाय सें न नशष्ट सड़ ो ा नवधाव2ण सापदण्डों ा नवधाव2ण न या गया हो तो उि नवधावर2त सापदण्ड नवधावर2त 2हेंगे, इवसें 2ाज्य स2 ा2 ी स् र ृ नत से संशोधव न या जा स े गा।

3. आमी कन्टोनमेन्ट एररया के समीप भवन वनमााण वकये जाने पर 2क्षा संत्रालय द्वा2ा 2क्षा संस्थापव/स्थापवा (Defence Establishments/Installations) े नव ट स्थावरय नसलट्रर ऑथोर2टर से अवापनत्त प्रसाण पत्र (NOC) प्राप्त 2वे े संबंध सें 2ाज्य े वग2रय क्षेत्रों सें नस्थत 2क्षा संस्थापव/स्थापवा (Defence Establishments/ Installations) ी सरसा से 500 सरट2 त ी पर2नध क्षेत्र सें नवसावणों ी स् र ृ नत बाबत् 2क्षा सत्रांलय, ना2त स2 ा2 द्वा2ा जा2र आदेशों ए ं उव ें क्रस सें 2ाज्य स2 ा2 द्वा2ा जा2र ससय-ससय प2 आदेशों े अवुसा2 ायव ाहर ी जा ेगर।

नोटः- न शेि क्षेत्रो / सड़ ों प2 नवधावर2त सापदण्डों े अनतर2ि नजव सापदण्डों ा उल्लेख वहीं है ो सनर सापदण्ड इव न व न नवयसों े अवुसा2 देय होंगे।

3.6 एस-6 क्षेत्र अथाात् एस-1, एस-2, एस-3, एस-4 व एस-5 को छोडकर शेष समस्त नगरीय क्षेत्र व नई प्रस्ताववत योजनाओं में भवन वनमााण हेतु

मानदण्ड :-

एस-6 क्षेत्र अथावत् एस-1, एस—2, एस-3, एस-4 एस-5 ो छोड 2 शेि ससस्त वग2रय क्षेत्र वई प्रस्तान त योजवाओं सें इव न व न नवयसों े तहत नवधावर2त सावदण्डों े अवुसा2 प्रा धाव 2खते हुए स् र ृ नत दर जा स े गर। न सर न नशष्ट योजवा हेतु योजवा अवुसोनदत 2ते ससय इव न नवयसों े प्रा धावों, से ननन्व सावदण्ड 2ाज्य स2 ा2 ी स् र ृ नत से नवधावर2त न ये जा स ें गे।

4. भवन वनमााण की िेवणयां एवं मापदण्ड :-

4.1 न व नवसावण ी श्रेनणयां वग2रय क्षेत्र ी सास्ट2 न ास योजवा/ड लपसेंट प्रसोशव ए ं न्ट्रोल 2ेगुलेशव सें नणवत न ननन्व नू-उपयोगों े नलए न व े प्रस्तन त उपयोग प्र ृ नत े अवुसा2 न वों े नलए सापदण्ड नवधावर2त 2वे ी दृनष्ट से नवमव 09 श्रेनणयों सें गी ृ त न या गया है तथा प्रत्ये गव सें आवे ालर गनतन नधयों ी अवुसूिर इव न नवयसों े साथ सलंग्व अवुसूिर-1 सें दर गई है।

1. आवासीय भवन :-

(i) स् तंत्र आ ास (ii) बहु-आ ासरय (iii) फ्लेट्स (iv) ग्रुप हाउनसंग (v) स्टुनडयो अपाटवसेंट (vi) फासव हाउस / पयाव 2ण सैत्रर आ ास (vii) हॉस्टल (viii) र2टायवसेन्ट हॉमस (ix) अफोडेबल हाउसेज

2. वावणवययक भवन :-

(i) लर्ु व्या सानय प्रनतष्ठाव/दु ावें (ii) ानणनज्य पर2स2 (iii) गेस्ट हाउस / लोनजंग ए ं बोनडंग हाउस (iv) नसवेसा / सल्टरप्लेक्स/नसवरप्लेक्स (v) र2टेल फ्यूल नफनलंग स्टेशव (पेट्रोल पमप / सरएवजर / एलपरजर) (vi) इलेनक्ट्र व्हर ल िानजिंग स्टेशव (vii) न ाह/पाटी स्थल (viii) धसव ांटा ( े-निज) (ix) रूफ टॉप 2ेस्टो2ेन्ट (x) उप2ोि े अनतर2ि अवुसूिर-1 े क्रस संख्या 2 सें नणवत अन्य गनतन नधयां / उपयोग

3. पयाटन ईकाई भवन :-

(i) होटल (ii) होटल हाउनसंग (iii) र2सोटव / र2सोटव हाउनसंग / हेल्थ र2सोटव / स्पोटवस र2सोटव (iv) सोटेल (v) पयवटव वरनत सें उल्लेनखत अन्य उपयोग

4. संस्थागत भवन

(i) शैक्षनण (प्राथनस , साध्यनस , उच्ि साध्यनस न द्यालय, सहान द्यालय, न श्वन द्यालय, त वर ी ए ं अन्य नशक्षण संस्थाव) (ii) ॉनिंग सेंट2 (iii) निन त्सा (नडस्पेंस2र, अस्पताल, वनसवग होस, ेटव2र अस्पताल) (iv) स2 ा2र ए ं अिवस2 ा2र ायावलय (v) अन्य सासुदानय सुन धाऐ (यथा सासुदानय े न्द्र, पुनलस थावा, पुस्त ालय, क्लब, पोस्ट टेलरग्राफ ऑनफस, आनद) (vi) सासानज / सांस् ृ नत / धानसव न व (vii) सना न व (Assembly building) / Convention Centre / प्रदशववर े न्द्र/ ला दरर्ाव (viii) उप2ोि े अनतर2ि अवुसूिर-1 े क्रस संख्या 4 सें नणवत अन्य गनतन नधयां / उपयोग

5. वमवित उपयोग के भवन :-

आ ासरय, ानणनज्य , पयवटव इ ाई, संस्थानव आनद उपयोगों सें से ए से अनध उपयोग यथा आ ासरय- ानणनज्य , आ ासरय- संस्थानव , आ ासरय- ानणनज्य -पयवटव इ ाई-संस्थानव आनद।

6. औद्योवगक भवन :- अवुसूिर-1 े क्रस संख्या 5 सें नणवत गनतन नधयां / उपयोग 7. वेयर हाउस/गोदाम

(i) ृ नि आधार2त ेय2 हाउस/सासान्य ेय2 हाउस (ii) गैस गोदास 8. अमोद-प्रमोद उपयोग हेतु भवन :-

वस ॉमपेलेक्स

(i) एमयूजसेंट पा व (ii) स्पोट्

9. ववशेष प्रकृ वत के भवन अवुसूिर-1 े क्रस संख्या 8 सें नणवत गनतन नधयां / उपयोग

4.2 भवन वनमााण के मापदण्ड:- नूखण्ड े क्षेत्रफल/उपयोग े आधा2 प2 व रव प्रस्तान त योजवाओं सें न व नवसावण न ये जावे हेतु सैटबे ी न्यूवतस आ श्य ता, अनध तस आच्छानदत क्षेत्र, न व ी अनध तस ऊाँ िाई साव बर.ए.आ2. तानल ा-1 े प्रा धावों‍ े अवुसा2 होंगे।

क्र.स. भ ूखण्ड का क्ष ेत्रफल अविकतम भ ू- आच्छादन न्यूनतम सैटिैक (मीटर) अविकतम ऊँ चाई (मी.) (सड़क मागााविकार के अनुसार) मानक िी.ए.आर
सड़क मागााविकार
पार्श्ा पार्श्ा पीछे 9 मी. तक 12 मी. 18 मी. व अविक
1.(i) 90 .सर.त सैटबे क्षेत्र े अन्द2 -- -- -- 10.0 न ूतल+2 10.0 न ूतल+2 10.0 नूतल+2 जो नर प्राप्त हो
(ii) 90 .सर. से अनध तथा 167 .सर. त सैटबे क्षेत्र े अन्द2 -- -- 1.5 10.0 न ूतल+2 12.5 न ूतल+3 12.5 न ूतल+3 2.00
(iii) 167 .सर. से अनध तथा 225 .सर. त सैटबे क्षेत्र े अन्द2 1.5 -- 2.0 10.0 न ूतल+2 12.5 न ूतल+3 12.5 न ूतल+3 2.00
(iv) 225 .सर. से अनध तथा 500 .सर. त सैटबे ‍क्षेत्र‍ े ‍अन्द2 3.0 -- 3.0 10.0 न ूतल+2 12.5 न ूतल+3 12.5 न ूतल+3 2.00
(v) 500 .सर. से अनध तथा 750 .सर. त सैटबे ‍क्षेत्र‍ े ‍अन्द2 3.0 3.0 3.0 10.0 न ूतल+2 12.5 न ूतल+3 12.5 न ूतल+3 2.00
(vi) 750 .सर. से अनध तथा 1000 .सर. त सैटबे ‍क्षेत्र‍ े ‍अन्द2 4.5 4.5 4.5 10.0 न ूतल+2 15.0 न ूतल+4 15.0 नूतल+4 2.00
(vii) 1000 .सर. से अनध तथा 1500 .सर. त सैटबे ‍क्षेत्र‍ े ‍अन्द2 4.5 4.5 4.5 10.0 न ूतल+2 15.0 न ूतल+4 सड ी िौडाई ा 1.5 गुणा + अग्र सैटबे 2.00
(viii) 1500 .सर. से अनध तथा 2500 .सर. त सैटबे ‍क्षेत्र‍ े ‍अन्द2 6.0 6.0 6.0 10.0 न ूतल+2 15.0 न ूतल+4 सड ी िौडाई ा 1.5 गुणा + अग्र सैटबे 2.00
(ix) 2500 .सर. से अनध तथा 10,000 .सर. त 40% 9.0 9.0 9.0 10.0 न ूतल+2 15.0 न ूतल+4 सड ी िौडाई ा 1.5 गुणा + अग्र सैटबे 2.00
(x) 10,000 .सर. से अनध 35% 9.0 9.0 9.0 10.0 न ूतल+2 15.0 न ूतल+4 सड ी िौडाई ा 1.5 गुणा + अग्र सैटबे 2.00
2. फासव हाउस न ूखण्ड े क्ष ेत्रफल ा 10 प्रनतशत अथ ा 500 सर. जो नर स हो 3.0 3.0 3.0 अनध तस नूतल +1 (10 सरट2) जो नर प्राप्त हो
4. र2सोटव / र2सोटव हाउनसंग 20% 9.0 9.0 9.0 - - 15.0 0.75
5. सोटल 20% 9.0 9.0 9.0 - - 15.0 0.75
6. एमयूजसेन्ट पा व 10% 9.0 9.0 9.0 - - 10.0 जो नर प्राप्त हो
7. प ेट्रोल पमप ए ं नफनलंग स्टेशव / इलेनक्ट्र व्हर ल्स िानजिंग स्टेशव 20% 3.0 3.0 3.0 8.0 0.25
8. स्र्पोट्स ॉमपलैक्स स् ीस 25% 9.0 9.0 9.0 15.0 0.40

वववशष्ट नोट :- 1. 90 .सर. उससे अनध े नूखण्डों प2 पान िं ग हेतु स्टरल्ट फ्लो2 देय होगा। नस्टल्ट प्रस्तान त होवे प2 नस्टल्ट े ऊप2 े तल ो नूतल सावा जा ेगा। 2. तानल ा-1 सें उल्लेनखत संनजलों ए ं ऊाँ िाई े अनतर2ि अनध तस 1.2 सरट2 नप्लंथ ए ं अनध तस 3.5 सरट2 नस्टल्ट फ्लो2 देय होगा। 3. न व नवसावण े सापदण्ड यथा सैटबे , अनध तस आच्छानदत क्षेत्र, अनध तस ऊं िाई ए ं बर.ए.आ2. ी सरसायें योजवा होवे ी नस्थनत सें योजवा/नूखण्ड े साइट प्लाव अवुसा2 अन्यथा तानल ा-1 े अवुसा2 देय होंगे।

4. बहुसंनजला न वों सें उि ऊाँ िाई से अनध ऊाँ िाई ा नप्लंथ अथ ा नस्टल्ट प्रस्तान त न ये जावे प2 अनतर2ि ऊाँ िाई न व ी ु ल ऊाँ िाई सें सनमसनलत होगर।

5. न सर नर न व ी अनध तस ऊाँ िाई न नवयस संख्या 4.16, तानल ा-01 सें नवधावर2त ऊाँ िाई प्रनतबंनधत क्षेत्रों सें न नवयस संख्या 3.5 े अवुसा2 नवधावर2त ऊाँ िाई सें से जो नर स हो देय होगर।

6. 12 सर. िौडर सड़ प2 750 .सर. से स क्षेत्रफल े नूखण्डों ा पुवगवठव पश्चात् अनध तस ऊाँ िाई 12.5 सर. (नूतल +3 संनजल) हर देय होंगर। 7. बहुसंनजला न व प्रस्तान त होवे प2 न नवयस 5 े अवुसा2 प्रा धाव लागू होंगे। 8. न सर नर सड़ ा सागावनध ा2 9 सर., 12 सर. 18 सर. ए ं उससे अनध ी श्रेणर सें हर सावा जायेगा अथावत यनद सौ े प2 सड़ ी िौड़ाई 9 सर. से अनध न न्तु 12 सर. से स है तो उस सड़ ा सागावनध ा2 9 सर. ी श्रेणर सें सावा जा ेगा इसर प्र ा2 यनद 15 सर. है तो उस सड़ ा सागावनध ा2 12 सर. श्रेणर सें सावा जा ेगा। इसर प्र ा2 यनद 20 सर. है तो उस सड़ ा सागावनध ा2 18 सर. श्रेणर सें सावा जा ेगा। सड़ ा सागावनध ा2 अवुसोनदत ले-आउट प्लाव सें दशावये अवुसा2 सान्य होगा। इव न नवयसों सें स2लर 2ण ी दृनष्ट से 3 सर., 6 सर., 9 सर, 12 सर., 18 सर. 24 सर. ी गणवा जहााँ आ श्य हो क्रसशः 10, 20, 30, 40, 60 80 फीट े रूप सें सान्य होगर।

4.3 आवासीय भवन (Residential Building) 1. सामान्य वनयम (General Rules):- (i) स् तंत्र आ ास नूखण्डों सें न सर नर संनजल अथ ा संनजल े आंनश नाग/बेससेन्ट प2 स् यं े नव ास ा 35 प्रनतशत अथ ा 150 गव सरट2 जो नर स हो. नवमव प्र ा2 े स् नवयोजव व्य साय े नलए उपयोग सें नलया जा स ता है-

वअल ायावलय, िु

( ) एड ो े ट (ख) इंजरनवय2 (ग) डॉक्ट2 (र्) ास्तुन द (ड) िाटवड ए ाउन्टेंट / न नत्तय सलाह ा2 (र्) सरनडया प्रोफे शवल ा ायावलय (छ) आइ.टर. प्रोफे शवल ा ायावलय (ज) वग2 नवयोज ा ायावलय ए ं (झ) अन्य प्र ा2 े स् नवयोजव व्य साय यथा (1) प्रदूिण 2नहत र्2ेलू ु टर2 उद्योग (1) वअल क्लास रूस, योगा/ध्याव े न्द्र आनद प2न्तु ऐसर ब्यूटर पालव2 (iii) नसलाई बुवाई- ढाई े न्द्र (iv) ई-नसत्र न योस् (v) िु गनतन नधयां जो न व सें नव ास तावओं े नलये हानव ा2 ए ं सं टसय हो न अवुसनत वहीं दर जायेगर। उि उपयोग हेतु पान िं ग ा प्रा धाव नूखण्ड े अन्द2 हर न या जावा होगा नजससे ी आस-पास े 2ह ासरयों ो न सर नर प्र ा2 ी असुन धा वा हो। उि उपयोग बाबत नडस्प्ले नूखण्ड े बाह2 बोडव प्रदनशवत न या जावा आ श्य होगा।

(ii) पलेटस ए ं ग्रुप हाउनसंग पर2योजवाओं सें उि गनतन नधयां, पर2स2 सें प्रस्तान त ानणनज्य / र2टेल एर2या सें हर अवुज्ञेय होगर ए ं न सर फ्लेट सें अवुज्ञेय वहीं होगर।

(iii) बहु आ ासरय/पलेट्स/ग्रुप हाउनसंग े न वों सें छत (टे2ेस) ा अनध तस 25 प्रनतशत नवजर टे2ेस े रूप सें अवज्ञेय न या जा स े गा। छत (टे2ेस) ा न्यूवतस 75 प्रनतशत क्षेत्र ॉसव टै2ेस यथा समटर, नलफ्ट सशरव रूस्, पावर ी टं ी, सोल2 पैवल, नडश ऐ ंनटवा, एय2 ानडशनवंग आउटडो2 यूनवट्स ॉसव टै2ेस आनद हेतु 2खा जावा अनव ायव होगा। नवजर टै2ेस अंनतस संनजल े फ्लेट धा2 ों ो हस्तांतर2त न या जा स े गा। न व े टै2ेस प्लाव सें ॉसव फे नसनलटर, नवजर टै2ेस ए ं ॉसव टै2ेस ो न व सावनित्र अवुसोदव े ससय स्पष्ट दशावया जावा आ श्य होगा। प्रस्तान त नवजर टे2ेस े ु ल क्षेत्रफल ा 50 प्रनतशत क्षेत्रफल बर. ए.आ2 ी गणवा सें शानसल होगा ए ं तदावुसा2 उि क्षेत्र प2 पान िं ग नर देय होगर।

(iv) आनथव दृनष्ट से सजो2 ए ं नवमव आय गव हेतु 2ाज्य स2 ा2 ी अ ोडेबल हाउनसंग पॉनलसर अथ ा 2ाज्य स2 ा2 द्वा2ा ससय-ससय प2 इस संबंध सें जा2र पॉनलसर/नदशा-नवदेशों े अवुसा2 प्रा धाव 2खे जावे होगें।

(v) आ ासरय बहुसंनजला न व 1000 .सर. से अनध क्षेत्रफल े नूखण्डों ए ं न्यूवतस 18 सर. िौडाई ी सड़ प2 हर देय होगें। (vi) ससस्त आ ासरय उपयोग े न व आ ासरय/ ानणनज्य / नसनश्रत उपयोग े लरजडरड/पट्टाशुदा नूखण्डों प2 अवुज्ञेय होंगे ए ं ससस्त शुल् सापदण्ड तदावुसा2 आ ासरय े हर लागू होगें। 2. स्वतंत्र आवास (Independent House) :- (i) स् तंत्र‍आ ास‍ े ‍नूखण्डों‍प2‍अनध तस‍िा2‍नव ास‍इ ाई‍हर‍अवुज्ञेय‍होगर।‍न सर‍नर‍क्षेत्रफल‍ े ‍नूखण्ड‍प2‍04‍से‍अनध ‍आ ासरय‍इ ाई‍प्रस्तान त‍ होवे‍प2‍बहुनव ास‍इ ाई0फ्लेट्स‍0‍ग्रुप‍हाउनसंग‍उपयोग‍सावा‍जा ेगा।

(ii) स् तंत्र‍आ ास‍ े ‍नूखण्डों‍प2‍तानल ा-01‍सें‍नवधावर2त‍सापदण्डों‍ े ‍अवुसा2‍न व‍नवसावण‍स् र ृ नत‍दर‍जा ेगर। 3. िहु वनवास इकाई (Multiple Dwelling Units)- (i) बहु-नव ास‍ इ ाई‍ (Multiple Dwelling Units) 500‍ .सर.‍ से‍ अनध ‍ तथा‍ 750‍ .सर.‍ त ‍ े ‍ नूखण्डों‍ प2‍04‍ से‍ अनध ‍ लेन व‍ अनध तस‍08‍ आ ासरय‍इ ाई‍प्रस्तन त‍होवे‍प2‍बहुनव ास‍इ ाई‍ ा‍न व‍सावा‍जा ेगा।

(ii) बहु‍नव ास‍इ ाई‍न्यूवतस‍12‍सरट2‍सड़ ‍प2‍हर‍अवुज्ञेय‍होगर।‍12‍सरट2‍से‍ स‍िौडाई‍ ी‍सड ो‍प2‍नस्थत‍नूखण्डों‍प2‍स् तंत्र‍आ ासरय‍न व‍हर‍ अवुज्ञेय‍होंगे।

(iii) बहु‍नव ास‍इ ाई‍ े ‍नूखण्डों‍प2‍तानल ा-01‍सें‍नवधावर2त‍सापदण्डों‍ े ‍अवुसा2‍न व‍नवसावण‍स् र ृ नत‍दर‍जा ेगर। (iv) बहु‍नव ास‍इ ाई‍ े ‍नूखण्डों‍प2‍पान िं ग‍ ा‍प्रा धाव‍तानल ा-16‍ े ‍अवुसा2‍न या‍जावा‍अनव ायव‍होगा।‍बहु‍नव ास‍इ ाई‍ े ‍सनर‍नूखण्डों‍सें‍पान िं ग‍ हेतु‍नस्टल्ट‍पान िं ग‍ ा‍प्रा धाव‍अनव ायव‍होगा।

(v) बहु‍नव ास‍ई ाई‍ ो‍अनग्वशसव‍शुल् ‍ े ‍संबंध‍सें‍फ्लेट्स‍ ी‍श्रेणर‍सें‍सावा‍जा ेगा‍ए ं‍अनग्वशसव‍ े ‍संबंध‍सें‍नवयसावुसा2‍पालवा‍सुनवनश्चत‍ ी‍जा ेगर। (vi) बहुनव ास‍इ ाई‍ े ‍न वों‍सें‍योजवाओं‍सें‍आधानूत‍सुन धाओं‍ े ‍सुदृढर 2ण‍हेतु‍प्रनत‍नव ास‍इ ाई‍25000/- रूपये‍अनतर2ि‍2ानश‍(अन्य‍सनर‍देय‍ शुल् ‍ े ‍अनतर2ि)‍देय‍होगर।

4. फ्लेट्स (Flats) :- (i) 750‍ गवसरट2‍से‍अनध ‍क्षेत्रफल‍ े ‍नूखण्ड‍प2‍04‍से‍अनध ‍आ ासरय‍ई ाइयों‍प्रस्तान त‍0‍नवनसवत‍होवे‍प2‍ऐसर‍पर2योजवा‍ ो‍फ्लेट्स‍ ी‍श्रेणर‍सें‍ सावा‍जा ेगा।

(ii) फ्लेट्स‍ े ‍नूखण्ड‍हेतु‍सड़ ‍ ी‍िौड़ाई‍न्यूवतस‍12‍सरट2‍होवा‍आ श्य ‍होगा। (iii) फ्लेट्स‍ े ‍नूखण्डों‍प2‍तानल ा-01 सें‍नवधावर2त‍सापदण्डों‍ े ‍अवुसा2‍न व‍नवसावण‍स् र ृ नत‍दर‍जा ेगर। (iv) फ्लेट्स‍ े ‍नूखण्डों‍प2‍पान िं ग‍ ा‍प्रा धाव‍तानल ा-16‍ े ‍अवुसा2‍न या‍जावा‍अनव ायव‍होगा। (v) फ्लेट्स‍ े ‍नूखण्ड‍सें‍ग्ररव‍एर2या‍ ा‍प्रा धाव‍न नवयस-8‍ े ‍अवुसा2‍न या‍जावा‍अनव ायव‍होगा। (vi) फ्लेट्स‍ हेतु‍ प्रस्तान त‍ पर2योजवा‍ सें‍ गणवा‍ योग्य‍ नवनसवत‍ क्षेत्र‍ (बर.ए.आ2)‍ ा‍ न्यूवतस‍ 2 प्रनतशत‍ क्षेत्र‍ ए ं‍ अनध तस‍ 5 प्रनतशत‍ क्षेत्र‍ पर2योजवा‍ े ‍ सोसाइटर‍ ायावलय, स् ागत‍ क्ष, प्रनतक्षायल, ॉसव‍0‍न शेि‍योग्यजव‍हेतु‍टॉयलेट‍सुन धाओं‍ए ं‍अन्य‍सा वजनव ‍सुन धाऐ ं‍यथा‍सासुदानय ‍हॉल, ॉसव‍स्टो2, पुस्त ालय, क्लब, नजस, ‍गेमस/नस् नसंग पूल/योगा सेनडटेशव हॉल, नशक्षा ए ं स् ास््य संबंधर सुन धाओं हेतु 2खा जावा आ श्य होगा।

उि क्षेत्र े ल न व नव ानसयों ी सुन धाओं े नलए हर आ2नक्षत 2हेगा, नजस ा न क्रय वहीं न या जा स े गा तथा न ास ताव द्वा2ा उि सुन धा क्षेत्र न नसत 2 इस ो 2ख-2खा हेतु आ2.डब्ल्यू.ए ो हस्तान्तर2त 2वा होगा। उि सुन धाएाँ े ल न व नव ानसयों े उपयोग हेतु हर 2खर जा ेगर ए ं पर2योजवा े बाह2 न सर अन्य व्यनि / संस्था ो उपयोग हेतु वहीं दर जा स े गर।

उि सुन धाएाँ नूखण्ड सें न सर नर नबनल्डंग ब्लॉ सें बेससेंट, नस्टल्ट फ्लो2 अथ ा न सर नर तल प2 अथ ा पृथ न व अथ ा न व ई ाइयों े रूप सें नर अवुज्ञेय होगर।

5. ग्रुप हाउवसंग (Group Housing) - (i) 5000 गवसरट2 इससे अनध क्षेत्रफल े नूखण्ड प2 04 से अनध आ ासरय ई ाइयों प्रस्तान त / नवनसवत होवे प2 ऐसर पर2योजवा ो ग्रुप हाउनसंग ी श्रेणर सें सावा जा ेगा।

(ii) ग्रुप हाउनसंग हेतु सड़ ी िौड़ाई न्यूवतस 12 सरट2 होवा आ श्य होगा। (iii) ग्रुप हाउनसंग े नूखण्डों प2 तानल ा-01 सें नवधावर2त सापदण्डों े अवुसा2 न व नवसावण स् र ृ नत दर जा ेगर। (iv) ग्रुप हाउनसंग े नूखण्डों प2 पान िं ग ा प्रा धाव तानल ा-16 े अवुसा2 न या जावा अनव ायव होगा। (v) ग्रुप हाउनसंग े नूखण्ड सें ग्ररव एर2या ा प्रा धाव न नवयस-8 े अवुसा2 न या जावा अनव ायव होगा। (vi) ग्रुप हाउनसंग हेतु प्रस्तान त पर2योजवा सें गणवा योग्य नवनसवत क्षेत्र (बर.ए.आ2) ा न्यूवतस 2 प्रनतशत क्षेत्र ए ं अनध तस 5 प्रनतशत क्षेत्र पर2योजवा े सोसाइटर ायावलय, स् ागत क्ष, प्रनतक्षायल, ॉसव / न शेि योग्यजव हेतु टॉयलेट अन्य सा वजनव सुन धाएाँ यथा सासुदानय हॉल. ॉसव स्टो2, पुस्त ालय, क्लब, नजस, इवडो2 गेमस/नस् नसंग पूल/योगा सेनडटेशव हॉल हेतु 2खा जावा आ श्य होगा। उि े अनतर2ि अनध तस 3 प्रनतशत क्षेत्र नशक्षा ए ं स् ास््य संबंधर सुन धाओं आनद हेतु 2खा जा स े गा।

उि क्षेत्र े ल न व नव ानसयों ी सुन धाओं े नलए हर आ2नक्षत 2हेगा, नजस ा न क्रय वहीं न या जा स े गा तथा न ास ताव द्वा2ा उि सुन धा क्षेत्र न नसत 2 इस ो 2ख-2खा हेतु आ2.डब्ल्यू.ए ो हस्तान्तर2त 2वा होगा। उि सुन धाएाँ े ल न व नव ानसयों े उपयोग हेतु हर 2खर जा ेगर ए ं पर2योजवा े बाह2 न सर अन्य व्यनि / संस्था ो उपयोग हेतु वहीं दर जा स े गर।

उि सुन धाएाँ नूखण्ड सें न सर नर नबनल्डंग ब्लॉ सें बेससेंट, नस्टल्ट फ्लो2 अथ ा न सर नर तल प2 अथ ा पृथ न व अथ ा न व ई ाइयों े रूप सें नर अवुज्ञेय होंगर।

(vii) ु ल प्रस्तान त गणवा योग्य क्षेत्र (बर.ए.आ2) ा न्यूवतस 1 प्रनतशत नवनसवत क्षेत्र अथ ा 1000 गवसरट2 नवनसवत क्षेत्र, जो नर स हो, खुद2ा व्य सानय (दैनव उपनोग हेतु) दु ावों े नलए (साईज अनध तस 45 गवसरट2) 2खा जावा अनव ायव होगा। उि खुद2ा व्या सानय सनहत ु ल गणवा योग्य नवनसवत क्षेत्र (बर.ए.आ2) ा अनध तस 5 प्रनतशत त नवनसवत क्षेत्र ानणनज्य उपयोग हेतु अवुज्ञेय न या जा स े गा। इस व्य सानय प्रस्तान त नवनसवत क्षेत्र ा भाग 6 (ख) राजस्थान राज-पत्र, सितम्बर 16, 2025 688 उपयोग ग्रुप हाउनसंग े नव ानसयों े दैनव प्रयोजव हेतु उपयोगर व्य साय हेतु हर अवुज्ञेय होगा। इव दु ावों सें ऐसर ोई गनतन नध अवुज्ञेय वहीं होगर जो न व नव ानसयों े नलए हानव ा2 ए ं सं टसय हो। व्य सानय उपयोग े क्षेत्रफल प2 आ ासरय आ2नक्षत द2 ा 40 प्रनतशत शुल् देय होगा।

6. स्टुवडयो अपाटामेंट (Studio Apartment) - (i) स्टुनडयो अपाटवसेंट हेतु नूखण्ड ा न्यूवतस क्षेत्रफल 750 गवसरट2 से अनध ए ं सड़ ी िौड़ाई न्यूवतस 12 सरट2 होवा आ श्य होगा। (ii) 5000 .सर से स क्षेत्रफल े नूखण्ड प2 स्टुनडयो अपाटवसेंट प्रस्तान त होवे प2 फ्लेट्स हेतु नवधावर2त सापदण्ड लागू होगें ए ं 5000 .सर इससे अनध क्षेत्रफल े नूखण्ड प2 ग्रुप हाउनसंग हेतु नवधावर2त सापदण्ड लागू होगें।

(iii) स्टुनडयो अपाटवसेंट प्रस्तान त होवे प2 पान िं ग ा प्रा धाव तानल ा-16 े अवुसा2 न या जावा अनव ायव होगा। 7. फामा हाउस (Farm House) / पयाावरण मैत्री आवास (Eco Friendly House) - (i) फासव हाउस/पयाव 2ण सैत्रर आ ास े नवसावण हेतु सापदण्ड तानल ा-1 े नबन्दु संख्या 2 े अवुसा2 2खे जावे होगें। (ii) फासव हाउस / पयाव 2ण सैत्रर आ ास े नूखण्डों प2 नवनसवत आ ासरय न व े अनतर2ि खुले क्षेत्र ा उपयोग ृ नि/ ृ नि आधार2त उपयोग / ृक्षा2ोपण /वसव2र/ऑिावड आनद हेतु न या जावा अनव ायव होगा।

8. हॉस्टल‍(Hostel):- (i) बड़े शह2ों सें हॉस्टल न व 500 .सर. से अनध क्षेत्रफल े नूखण्डों ए ं सड़ ी िौडाई न्यूवतस 12 सरट2 होवे प2 अवुज्ञेय होंगे। लर्ु ए ं सध्यस श्रेणर े शह2ों सें हॉस्टल न व 300 .सर. से अनध क्षेत्रफल े नूखण्डों ए ं सड़ ी िौडाई न्यूवतस 09 सरट2 होवे प2 अवुज्ञेय होंगे।

(ii) न व सापदण्ड तानल ा-1 े अवुरूप देय होंगे। (iii) हॉस्टल हेतु ासयोग्य स2ों ा न्यूवतस क्षेत्रफल 8 .सर. प्रनत छात्र/व्यनि 2खा जावा अनव ायव होगा। (iv) हॉस्टल हेतु ु ल गणवा योग्य क्षेत्रफल (बर.ए.आ2) ा न्यूवतस 15 प्रनतशत क्षेत्र हॉस्टल ी सा वजनव सुन धाएाँ यथा डाईनवंग एर2या, न िव, ॉसव टॉयलेट, पुस्त ालय, इवडो2 गेमस आनद हेतु 2खा जावा आ श्य होगा। उि सुन धाएाँ े ल हॉस्टल े छात्र/व्यनियों े नलये हर होगर।

9. ररटायामेन्ट हॉम्स (Retirement Homes) (i) र2टायवसेन्ट हॉमस हेतु नूखण्ड ा न्यूवतस क्षेत्रफल 1000 .सर. ए ं सड़ ी िौडाई न्यूवतस 12 सरट2 होवा आ श्य है। (ii) र2टायवसेन्ट हॉमस हेतु ु ल गणवा योग्य क्षेत्रफल (बर.ए.आ2) ा न्यूवतस 15 प्रनतशत क्षेत्र सा वजनव सुन धाएाँ यथा डाईनवंग एर2या, न िव, ॉसव टॉयलेट, पुस्त ालय, इवडो2 गेमस आनद हेतु 2खा जावा आ श्य होगा। उि सुन धाऐ ं े ल र2टायवसेन्ट हॉमस े नलये हर होगर।

(iii) शेि अन्य न व सापदण्ड आ ासरय उपयोग े न वों े अवुरूप देय होंगे। (iv) पान िं ग े प्रा धाव तानल ा-16 े अवुसा2 2खे जावे होगें। (v) र2टायवसेन्ट हॉमस ा आ ंटव 60 िव से अनध आयु े व्यनियों े नव ास हेतु हर न या जा स े गा। 60 िव से स आयु े व्यनि ो इसर शतव प2 आ ंटव न या जा स े गा न ह 60 िव ी आयु े पश्चात् हर ऐसे आ ास ो 2ह ास हेतु उपयोग सें लेगें।

(vi) र2टायवसेन्ट हॉमस े आ ासों ो 60 िव से अनध आयु े व्यनियों ो हर न 2ाये प2 नदया जा स े गा। 10. अकोडेिल हाउसेज :- (i) 2ाज्य स2 ा2 द्वा2ा जा2र सुख्यसंत्रर जवआ ास योजवा/अफोडेबल हाउनसंग पॉनलसर े अवुसा2 ससस्त सापदण्ड 2खे जावे आ श्य होंगे। (ii) पॉनलसर सें नणवत प्रा धावों े अनतर2ि न व नवसावण से संबंनधत ससस्त त वर ी सापदण्ड इस न नवयसों े अवुसा2 स्खे जावे होंगे।

4.4 वावणवययक भवन (Commercial Building) -

1. सामान्य वनयम (General Rules) -

(1) ानणनज्य नूखण्ड न सर स् र ृ त योजवा ा नहस्सा होवे प2 योजवा े प्रा धाव / पै2ासरटसव लागू होंगे सड़ ी िौड़ाई योजवा अवुसा2 हर सान्य होगर अथावत न सर योजवा सें 12 सरट2 से स िौडर सड प2 यनद दु ावे प्रस्तान त है तो उस प2 नवसावण स् र ृ नत दर जा स तर है। योजवा सें यनद न सर नूखण्ड प2 नूतल प2 शत प्रनतशत नवसावण अवुज्ञेय है तथा योजवा सें सा वजनव पान िं ग ा प्रा धाव 2खा गया है तो हााँ पृथ से पान िं ग ा प्रा धाव 2वा आ श्य वहीं होगा ए ं पान िं ग ी पूनतव हेतु ोई शुल् नर देय वहीं होगा।

(ii) नजव व्या सानय योजवाओं सें टाईप नडजाईव नवधावर2त है, उवसें टाईप नडजाईव े आधा2 प2 हर नवसावण स् र ृ नत दर जा ेगर। आंतर2 सं2िवा टाईप नडजाईव से ननन्व नर हो स तर है। यनद ऐसर पु2ावर योजवाओं सें तवसाव प2रपेक्ष्य सें व रव नवसावण न या जावा प्रस्तान त हो तो ऐसर योजवाओं ा पुववन ास प्लाव (Re-development Plan) तैया2 न या जा 2 हर तदावुसा2 व रव न व नवसावण स् र ृ नतयां जा2र ी जावर होगर। ए ल रूप सें टाईप नडजाईव से ननन्व स् र ृ नत वहीं दर जायेगर।

(iii) ानणनज्य बहुसंनजला न व 1000 गवसरट2 से अनध क्षेत्रफल े नूखण्ड ए ं सड़ ी िौडाई न्यूवतस 24 सरट2 होवे प2 हर देय होंगे। (iv) 2500 सर से अनध क्षेत्रफल े ानणनज्य नूखण्डों प2 तानल ा-01 सें अंन त आच्छानदत क्षेत्र े स्थाव प2 अनध तस आच्छानदत क्षेत्र 50 प्रनतशत देय होगा।

(v) ानणनज्य नूखण्ड प2 ानणनज्य /पयवटव इ ाई/आ ासरय / संस्थागत उपयोग ए ल उपयोग अथ ा सनमसनलत उपयोग े न व अवुज्ञेय होगें ए ं ससस्त शुल् सापदण्ड तदावुसा2 प्रस्तान त उपयोग े अवुसा2 हर लागू होगें।

2. लघु व्यावसावयक प्रवतष्ठान / दुकानें (Convenient shops/ Establishment) -

(i) लर्ु व्या सानय प्रनतष्ठाव/दु ावें योजवा ा नाग होवे प2 न व े सापदण्ड ानणनज्य न वों े सासान्य नवयस (i) ए ं (ii) े अवुसा2 लागू होंगे अन्यथा तानल ा-01 े अवुसा2 2खे जावे अनव ावय होंगे। यनद योजवा सें सा वजनव पान िं ग ा प्रा धाव 2खा गया हो तो 50 .सर. क्षेत्रफल त े नूखण्डों सें पृथ से पान िं ग प्रा धाव न या जावा आ श्य वहीं होगा। 50 गवसरट2 से बडे नूखण्डों सें नूखण्ड े अन्द2 तानल ा-16 े अवुसा2 पान िं ग प्रा धाव 2खा जावा अनव ायव होगा।

(ii) सुख्य सड़ से लगते हुए पंनिबि (Row of Buildings/Plots) 500 .सर. क्षेत्रफल त ानणनज्य क्षेत्रों सें अनध तस 10 सर. (नूतल + 2 संनजलों) े नवसावण हेतु साइड सैटबै छोडा जावा अनव ायव वहीं होगा ए ं अग्र सैटबैं सें बाउण्रर ॉल ा नवसावण वहीं न या जा ेगा। पान िं ग ा प्रा धाव तानल ा-16 े अवुसा2 2खा जावा होगा।

(iii) 500 .सर. क्षेत्रफल त े ानणनज्य नूखण्डों सें बेससेंट सें व्या सानय गनतन नध अवुज्ञेय वहीं होंगर।

3. वावणवययक पररसर :- न सर नर प्र ा2 ानणनज्य पर2स2, ायावलय पर2स2, 2ेस्टो2ेन्ट, बैं आनद हेतु सापदण्ड योजवा होवे प2 योजवा े अन्यथा तानल ा-01 े अवुसा2 2खे जावे अनव ावय होंगे।

4. गेस्ट हाउस (Guest House) / लोवजंग एवं िोवडिंग हाउस (Lodging & Boarding House)

(i) गेस्ट हाउस/लोनजंग ए ं बोनडंग हाउस, व्या सानय / गेस्ट हाउस प्रयोजवाथव जा2र लरजडरड प2 अवुज्ञेय होगा । (ii) नूखण्ड ा न्यूवतस क्षेत्रफल 500 गव सरट2 होगा । (iii) बड़े शह2ों सें 18 सरट2 सध्यस/लर्ु शह2ों सें 12 सरट2 से स प्रस्तान त सड़ प2 अवुज्ञेय वहीं होंगे । (iv) अन्य त वर ी सावदण्ड यथा सैटबैं , बर.ए.आ2., नू-आच्छादव, ऊाँ िाई आनद तानल ा-1 े अवुसा2 अवुज्ञेय होंगे ।

5. वसनेमा/म्टीप्लेक्स/वमनीप्लेक्स (Cinema/Multiplex/Miniplex):-

(i) नसवेसा / सल्टरप्लेक्स/नसवरप्लेक्स ा नवसावण "2ाजस्थाव नसवेसा (2ेग्यूलेशव) एक्ट 1952" ए ं "2ाजस्थाव नसवेसा (2ेग्यूलेशव) नवयस, 1959 े प्रा धावों े अवुरूप होगा ।

(ii) नसवेसा / सल्टरप्लेक्स हेतु प्र ेश नव ास द्वा2 पृथ -पृथ होंगे तथा इव ी संख्या ा नवधाव2ण इस प्र ा2 न या जा ेगा न नव टतस द्वा2 न सर सरट से 15 सरट2 से अनध दू2र प2 वा हो। न्यूवतस 2 प्र ेश तथा 2 नव ास द्वा2 नदये जावे आ श्य होगें । नसनवप्लेक्स हेतु न्यूवतस ए प्र ेश द्वा2 ए ं ए नव ास द्वा2 े अनतर2ि स से स ए आपात ालरव नव ास द्वा2 नसवेसाटोग्राफी एक्ट े प्रा धाव अवुसा2 नदया जावा आ श्य होगा ।

(iii) 150 सरटों त े नसवरप्लेक्स/नसवेसा हेतु नूखण्ड बडे शह2ों सें न्यूवतस 18 सरट2 सध्यस/लर्ु शह2ों सें न्यूवतस 12 सरट2 िौडर सड , 150 सरटों से अनध 300 सरटो त हेतु नूखण्ड बडे शह2ों सें न्यूवतस 24 सरट2 सध्यस/लर्ु शह2ों सें न्यूवतस 18 सरट2 िौडर सड तथा 300 सरटों से अनध हेतु नूखण्ड न्यूवतस बडे शह2ों सें न्यूवतस 30 सरट2 सध्यस/लर्ु शह2ों सें न्यूवतस 24 सरट2 िौडर सड प2 होवा आ श्य है ।

(iv) पान िं ग तानल ा 8 नसवेसा/नसवरप्लेक्स / सल्टरप्लेक्स हेतु नवधावर2त सावदण्डों े अवुरूप होंगे। (v) न सर नूखण्ड प2 ए से अनध नसवेसा स्क्रीव नवमव तानल ा े अवुसा2 ु ल सरटों हेतु न्यूवतस सापदण्डों ी पूनतव 2वे प2 देय होगर। (vi) नसवेसा / सल्टरप्लेक्स/नसवरप्लेक्स नवसावण हेतु त वर ी सावदण्ड नवमवावुसा2 होगे :-

तावलका-2

वसनेमा/म्टीप्लेक्स/वमनीप्लेक्स हेतु तकनीकी पैरामीटसा

क्र. सं. ऑवडटोररयम की क्षमता भ ूखण्ड का न्यूनतम क्षेत्रफल स ैटिेक (न्यूनतम) ऊ ँ चाई (अविकतम)
1. अनध तस‍50 सरटों‍त 400 गवसरट2 अग्र‍-6.0 सर. अन्य‍-3.0 सर. प्रत्ये 12 सरट2
2. 50 से‍अनध ‍न न्तु‍अनध तस‍100 सरटों‍त 600 गवसरट2 अग्र‍-7.5 सरट2‍अन्य‍-4.5 सरट2‍ प्रत्ये 12 सरट2
3. 100 से‍अनध ‍न न्तु‍अनध तस‍150 सरटों‍त 750 गवसरट2 अग्र‍-9.0 सरट2‍अन्य‍-4.5 सरट2‍ प्रत्ये 15 सरट2
4. 150 सरटों‍ े ‍ पश्चात्‍ प्रत्ये ‍ 25 सरटों‍ हेतु 750 .सर. े ‍अनतर2ि‍75 . सर. तानल ा‍1 े ‍अवुसा2 *15 सरट2

नस्थत नूखण्ड प2 सल्टरप्लेक्स हेतु न व ी उाँिाई न नवयस 4.14 े अवुसा2 देय होगर।

6. ररटेल फ्यूल वफवलंग स्टेशन (पेिोल पम्प / वफवलंग स्टेशन/ सीएनजी / एलपीजी) :-

प ेट्रोल‍पमप/सरएवजर‍/ एलपरजर‍नफनलंग‍स्टेशव न ूखण्ड‍ ा‍न्यूवतस‍आ ा2‍(िौडाई‍× गह2ाई)
दो‍पनहया‍ ‍िौपनहया‍ ाहवों‍हेतु 20 सरट2‍× 20 सरट2
े ल‍दो‍पनहया‍ ‍तरव‍पनहया‍ ाहवों‍ े ‍नलए 18 सरट2‍× 15 सरट2
सन वस‍स्टेशव‍ े ‍साथ 36 सरट2‍× 30 सरट2

(i) सड़ ी न्यूवतस िौडाई बड़े शह2ों सें न्यूवतस 24 सरट2 सध्यस / लर्ु शह2ों सें न्यूवतस 18 सरट2 होगर। (ii) ऑयल ं पनवयों द्वा2ा जा2र एल.ओ.आई. / स् र ृ त ले-आउट प्लाव सें नणवत त वर ी सापदण्ड उप2ोि नणवत न्यूवतस क्षेत्रफल, साप ए ं तानल ा-1 सें नणवत त वर ी सावदण्ड से ननन्व होवे प2 न्यूवतस क्षेत्रफल, साप ए ं त वर ी सावदण्ड एल.ओ.आई. / स् र ृ त ले-आउट प्लाव े अवुसा2 सान्य होंगे । (iii) उप2ोि न्यूवतस क्षेत्रफल से अनध क्षेत्रफल े नूखण्ड प2 पेट्रोल पमप /सरएवजर / एलपरजर नफनलंग स्टेशव प्रस्तान त होवे प2 अनतर2ि नूनस प2 इव गनतन नधयों से संबंनधत गनतन नध हर अवुज्ञेय होगर, ऐसर ोई गनतन नध नजस प2 ज् लवशरल सासग्रर ा उपयोग होता हो अवुज्ञेय वहीं ी जायेगर । (iv) पेट्रोल पमप ए ं नफनलंग स्टेशव हेतु आ श्य सु2क्षात्स उपाय समबनन्धत न नाग द्वा2ा नवधावर2त सावदण्ड अवुसा2 न या जावा अनव ायव होगा ए ं इस समबन्ध से समपूणव नजमसेदा2र समबनन्धत पेट्रोल पमप ए ं नफनलंग स्टेशव े स् ासर (L.O.। धा2 ) ी होगर ।

(v) स् ू ल, हॉनस्पटल (10 बेड ए ं अनध ) औ2 आ ासरय क्षेत्र से वये पेट्रोल पमप (नफल पॉइन्ट / नडस्पेनन्संग यूनवट / ैन्ट पाईप जो नर वजदर हो) ी न्यूवतस 50 सर. दू2र आ श्य है, यनद 50 सर. ी दू2र 2खा जावा संन वहीं हो तो PESO द्वा2ा नवधावर2त अनतर2ि सावदण्डों ी अवुपालवा सुनवनश्चत ी जा े । न न्तु न सर नर दशा सें स् ू ल, हॉनस्पटल (10 बेड ए ं अनध ) औ2 आ ासरय क्षेत्र से वये उिावुसा2 पेट्रोल पमप ी न्यूवतस दू2र 30 सर. से स वहीं हो । पेट्रोल पमप नूखण्ड े ऊप2 से हाई टेंशव लाईव वहीं गुज2 2हर हो ।

भाग 6 (ख) राजस्थान राज-पत्र, सितम्बर 16, 2025 690 7. इलेवक्िक व्हीक्स चावजिंग स्टेशन (Electric Vehicles Charging Station) :- (i) दो पवहया/तीन पवहया / चौपवहया वाहनों हेतु चावजिंग स्टेशन के मापदण्ड :-

न ूखण्ड‍ ी‍न्यूवतस‍सापें 13.5 सर. × 9.1 सर.
सड़ ‍ ी‍न्यूवतस‍िौडाई 12 सरट2
न ूखण्ड‍ ी‍न्यूवतस‍सापें 20 सर. × 20 सर.
सड़ ‍ ी‍न्यूवतस‍िौडाई 18 सरट2

त वर ी सावदण्ड तानल ा-01 े अवुसा2 2खे जावे होगें। 8. वववाह/पाटी स्थल (Marriage/Party Place) - (i) न ाह स्थल हेतु सड़ ी न्यूवतस िौड़ाई बड़े शह2ों सें न्यूवतस 24 सरट2 सध्यस/लर्ु शह2ों सें न्यूवतस 18 सरट2 अनव ायव है । (ii) नूखण्ड ा न्यूवतस क्षेत्रफल 5000 गवसरट2 होगा । न ाह/पाटी स्थल ी अवुसनत निन त्सालय (न्यूवतस 20 बेड) से 100 सरट2 ी पर2नध सें प्रनतबंनधत होगर ।

(iii) सु2क्षा ी दृनष्ट से नूखण्ड सें ाहवों े प्र ेश नव ास हेतु दो 2ास्ते प्रस्तान त न ये जावे अनव ायव है । (iv) नूखण्ड ा न्यूवतस 40 प्रनतशत क्षेत्रफल पान िं ग हेतु आ2नक्षत न या जावा अनव ायव होगा । न व सावनित्र अवुसोदव े ससय सावनित्र सें पान िं ग ले- आउट प्लाव दशवया जावा अनव ावय होगा ।

(v) न ाह/पाटी स्थल प2 ु ल नूखण्ड ा अनध तस 20 प्रनतशत क्षेत्र बैंनक् ट हॉल, 2सोई, शौिालय, आनद े उपयोग सें नलया जा स े गा ए ं शेि क्षेत्र लेण्डस् े नपंग/गाडवव े रूप सें न नसत न या जावा होगा। (vi) नूखण्ड े सैटबैं तानल ा 01 ए ं तानल ा-05 े अवुसा2 देय होंगे। vii) नूखण्ड प2 अनध तस दो संनजल (अनध तस ऊाँ िाई 15 सर.) अवुज्ञेय होगर। (viii) 2ाज्य स2 ा2 द्वा2ा न ाह स्थल े संबंध सें जा2र नवयसों/ नवनतयों ी पालवा सुनवनश्चत ी जा ेगर। 9. िमा कांटा (Weigh-Bridge):- (i) सूखण्ड ी न्यूवतस क्षेत्रफल 525 गव सरट2 (वाप 25 सरट2 सड़ े साथ ए ं 21 सरट2 गह2ाई) 2हेगर नजससें पृष्ठ पाश्वव सैटबे 3 सरट2 छोड़ 2 4 सरट2 x 5 सरट2 ा स2ा देय होगा ।

(ii) धसव ांटा हेतु सड़ ी िौडाई बड़े शह2ों सें न्यूवतस 24 सरट2 सध्यस/लर्ु शह2ों सें न्यूवतस 18 सरट2 अनव ायव है। 10. रूफ टॉप रेस्टोरेंट (Roof Top Restaurant):- रूफ टॉप 2ेस्टो2ेंट हेतु त वर ी सापदण्ड नवमवावुसा2 होंगे - (i) 1000 .सर. से अनध क्षेत्रफल े नूखण्डों प2 व्या सानय न वों/होटल न वों जो न बड़े शह2ों सें न्यूवतस 24 सर. ए ं लर्ु ए ं सध्यस शह2ों सें न्यूवतस 18 सर. िौडर सड़ प2 नस्थत हो, प2 हर रूफ टॉप 2ेस्टो2ेंट अवुज्ञेय होगें ।

(ii) रूफ टॉप 2ेस्टो2ेंट हेतु न व ी छत ा अनध तस 75 प्रनतशत क्षेत्र अवुज्ञेय न या जा स े गा, नजससें से छत क्षेत्रफल ा अनध तस 25 प्रनतशत क्षेत्रं अस्थायर स्ट्रक्ि2 यथा स्टरल / एल्यूनसनवयस फ्रे नसंग अथ ा ऐसा सैटेर2यल जो आग वहीं प ड़ते हो, से ढ ा (Covered) जा स े गा तथा शेि क्षेत्र व लेशव आनद हेतु खुला 2खवा आ श्य होगा। छत ा न्यूवसत 25 प्रनतशत क्षेत्र न व ी ॉसव सुन धाओं / सन वसेज हेतु 2ेस्टो2ेंट े नलये बैठवे ए ं स ु 2खा जावा अनव ायव होगा ।

(iii) रूफ टॉप 2ेस्टो2ेंट हेतु उप2ोिावुसा2 अनध तस 25 प्रनतशत क्षेत्र ी ऊाँ िाई अनध तस 4 सरट2 त हर अवुज्ञेय होगर । उि ऊाँ िाई न व न नवयसों े अन्तगवत ऊाँ िाई ी गणवा सें शानसल वहीं होगर ।

(iv) उि ऊाँ िाई हेतु जहााँ हीं नर आ श्य हो ना2तरय न सावपत्तव प्रानध 2ण (Airport Authority) से अवापनत्त प्रसाण-पत्र नलया जावा आ श्य होगा । (v) रूफ टॉप 2ेस्टो2ेंट हेतु प्रस्तान त उि अनध तस 75 प्रनतशत क्षेत्र ी गणवा बर.ए. आ2. सें शानसल होगर ए ं पान िं ग ा प्रा धाव तानल ा-16 े अवुसा2 न या जावा होगा ।

(vi) रूफ टॉप 2ेस्टो2ेंट हेतु अनग्वशसव न नाग से अवापनत्त प्राप्त न या जावा आ श्य होगा । (vii) अनग्वशसव समबन्धर सु2क्षात्स प्रा धाव ए ं अन्य सावदण्ड 2ाज्य स2 ा2 द्वा2ा इस समबन्ध सें जा2र अनधसूिवा नदवां 09.01.2020 ए ं ससय-ससय प2 जा2र आदेशों े अवुसा2 2खे जावे अनव ायव होंगे ।

4.5 पयाटन इकाई भवन (Tourism Unit Building) :- 1. सामान्य वनयम (General Rules) :- (i) होटल, होटल हाउनसंग, र2जोटव / र2सोटव हाउनसंग / हैल्थ र2सोटव / स्पोटवस र2सोटव, सोटल, गेस्ट हाउस आनद पर2योजवा ा 2ाज्य स2 ा2 ी पयवटव वरनत सें पंजरयव होवे प2 हर नवयसावुसा2 छूट / आ श्य लान आनद देय होगे ।

(ii) पयवटव इ ाईयों यथा होटल, होटल हाउनसंग, र2जोटव/र2सोटव हाउनसंग / हैल्थ र2सोटव / स्पोटवस र2सोटव, सोटल े नूखण्ड प2 ु ल प्रस्तान त बर.ए.आ2. ा अनध तस 10 प्रनतशत ानणनज्य उपयोग हेतु उस नूखण्ड सें अवुज्ञेय न या जा स े गा। प्रस्तान त ानणनज्य उपयोग े नवनसवत गणवा योग्य क्षेत्रफल प2 नवयसावुसा2 नू-उपयोग शुल् देय होगा ।

2. होटल (Hotel) :- (i) होटल व्या सानय / नसनश्रत / होटल प्रयोजवाथव जा2र लरजडरड/पट्टे े नूखण्ड प2 अवुज्ञेय होगा । (ii) होटल नवसावण हेतु नूखण्ड ा न्यूवतस क्षेत्रफल 500 .सर. होगा । (iii) सड़ ी िौडाई बडे शह2ों सें न्यूवतस 18 सर. सध्यस/लर्ु शह2ों सें न्यूवतस 12 सरट2 होवे प2 हर अवुज्ञेय होगा । (iv) होटल हेतु बहुसंनजला न व 1000 गवसरट2 से अनध क्षेत्रफल े नूखण्ड ए ं सड़ ी िौड़ाई न्यूवतस 18 सरट2 होवे प2 हर देय होंगे ।

(v) 2ाज्य स2 ा2 ी पयवटव वरनत े तहत पंजर ृ त होटल हेतु प्रस्तान त न वों सें साव बर.ए.आ2. 4.00 देय होगा तथा अन्य त वर ी सावदण्ड यथा सैटबै , नू-आच्छादव, ऊाँ िाई आनद तानल ा-1 े अवुसा2 अवुज्ञेय होंगे ।

3. होटल हाउवसंग (Hotel Housing) :- (i) होटल हाउनसंग व्या सानय / नसनश्रत/होटल/होटल हाउनसंग प्रयोजवाथव जा2र लरजडरड प2 अवुज्ञेय होगा । (ii) इव न नवयसों े स् र ृ नत / न द्यसाव होटल न वों, जोन 8000 .सर. इससे अनध क्षेत्रफल प2 नस्थत हो, सें अथ ा व -प्रस्तान त न व जोन 10,000 .सर. इससे अनध क्षेत्रफल े नूखण्डों प2 प्रस्तान त हो, अवुज्ञेय होंगे ।

(iii) व नवसावण हेतु प्रस्तान त सड़ ी िौडाई बडे शह2ों सें न्यूवतस 18 सर. सध्यस/लर्ु शह2ों सें न्यूवतस 12 सरट2 होवे प2 हर अवुज्ञेय होगा। प2न्तु होटल हाउनसंग हेतु बहुसंनजला न व सड़ ी िौड़ाई न्यूवतस 18 सरट2 होवे प2 हर देय होंगे ।

(iv) ु ल प्रस्तान त बर.ए.आ2. ा न्यूवतस 65 प्रनतशत होटल प्रयोजव हेतु 2खा जावा होगा तथा शेि बर.ए.आ2. आ ासरय / फ्लैट्स इ ाईयों हेतु अवुज्ञेय न या जा स े गा । आ ासरय फ्लैट्स इ ाईयों ा न क्रय/स् ानसत् हस्तान्त2ण न ये जावे प2 पर2योजवा ो 2े2ा नवयस-2017 े अन्तगवत नवयसावुसा2 पंजर 2ण 2 ाया जावा अनव ायव होगा ।

(v) होटल हाउनसंग प्रयोजवाथव प्रस्तान त न वों सें साव बर.ए.आ2. होटल क्षेत्र हेतु 4.00 (पयवटव न नाग द्वा2ा पंजर ृ त होवे प2) ए ं आ ासरय क्षेत्र हेतु 2.00 होगा, साव बर.ए.आ2. से अनतर2ि बर.ए.आ2. प्रस्तान त न ये जावे प2_नवयसावुसा2 बैट2सेन्ट ले र देय होगर तथा अन्य त वर ी सावदण्ड यथा सैटबै , ग्राउण्ड 2ेज इत्यानद तानल ा-1 े अवुसा2 अवुज्ञेय होगें ।

(vi) आ ासरय उपयोग े अवुपात सें नूखण्ड े क्षेत्रफल े अवुपात ी गणवा 2 तदावुसा2 ग्ररव एर2या, सासुदानय सुन धाएं इत्यानद ा प्रा धाव 2खवा अनव ायव होगा। पान िं ग ा प्रा धाव संबंनधत उपयोगों े अवुसा2 न या जावा होगा ।

(vii) आ ासरय उपयोग हेतु प्रस्तान त ु ल नवनसवत क्षेत्र हेतु नवयसावुसा2 देय EWS/LIG े क्षेत्रफल े ऐ ज सें नवयसावुसा2 2ानश जसा 2 ाई जायेगर । (viii) ए हर नूखण्ड प2 होटल/आ ासरय गनतन नधयां पृथ -पृथ ब्लॉ सें अथ ा ए हर ब्लॉ सें नर अवुज्ञेय न ये जा स े गे। (ix) होटल सें नवनसवत अन्य सुन धाएं यथा नस् नसंग पूल, क्लब, नजस आनद सुन धाओं ा उपयोग आ ासरय इ ाईयों े नव ासरयों हेतु अवुसत न या जा स े गा अथ ा नवयसावुसा2 पृथ से नर उपलब्ध 2 ाई जा स े गर । आ ासरय इ ाईयों हेतु प्रस्तान त सुन धाओं ा 2े2ा 2नजस्ट्रेशव सें नर अं व न या जावा आ श्य होगा ।

ंि सागव 18 सर. होवा आ श्य होगा ।

4. ररसोटा (Resort)/ ररसोटा हाउवसंग (Resort Housing) / है्थ ररसोटा (Health Resort)/स्पोटास ररसोट (Sports Resort) :- (i) र2सोटव े ए ल नूखण्ड े नलए नूखण्ड ा न्यूवतस क्षेत्रफल 8000 गवसरट2 होवा आ श्य है। (ii) र2सोटव हेतु न्यूवतस पहु (iii) र2सोटव हेतु त वर ी सावदण्ड यथा सैटबै , नू-आच्छादव, ऊाँ िाई आनद तानल ा-1 े अवुसा2 अवुज्ञेय होंगे । (iv) र2सोटव े नूखण्ड प2 साव बर.ए.आ2. 0.75 देय होगा। न व ी अवुज्ञेय ऊाँ िाई े अन्तगवत साव बर.ए.आ2. से अनध बर.ए.आ2. प्रस्तान त न ये जावे प2 नवयसावुसा2 बेट2सेंट ले र देय होगर ।

(v) र2सोटव सें यनद स2ों / ोटेजेस्/न ला ा बेिाव न या जावा प्रस्तान त हो तो न्यूवतस 25 प्रनतशत न क्रय योग्य क्षेत्र (सय ॉसव फै नसनलटर) ा स् ानसत् न ास ताव/नू-स् ासर ो 2खा जावा होगा ए ं शेि नवनसवत स2ों / ोटेजेस्/न ला ा बेिाव पंजर ृ त न क्रय पत्र द्वा2ा न या जा स े गा । प2न्तु ोटेजेस्/न ला ा पृथ -पृथ नूखण्ड े रूप सें बेिाव वहीं न या जा स े गा ।

(vi) क्रे ता द्वा2ा क्रय न ये गये स2ों / ोटेजेस्/न ला ी सं2िवा सें न सर नर प्र ा2 ा अनतर2ि नवसावण वहीं न या जा ेगा । (vii) न ास ताव द्वा2ा स2ों/ ोटेजेस्/न ला ा बेिाव इसर शतव प2 न या जा ेगा न र2सोटव स् ीस सें ससस्त न ास/नवसावण ायव ए ं 2ख-2खा ी नजमसेदा2र न ास ताव/नू-स् ासर ी होगर ।

(x) र2सोटव सें स2ों / ोटेजेस्/न ला आनद ा बेिाव हेतु प्रिा2-प्रसा2 ए ं बेिाव 2वे से पू व 2े2ा नवयस-2017 े अन्तगवत नवयसावुसा2 पंजर 2ण 2 ाया जावा अनव ायव होगा ।

5. मोटल (Motel) : (i) सोटल हेतु नूखण्ड ा न्यूवतस क्षेत्रफल 3000 गव सरट2 होगा । (ii) सोटल बडे शह2ों सें 18 सरट2 सध्यस / लर्ु शह2ों सें 12 सरट2 से स प्रस्तान त सड़ प2 अवुज्ञेय वहीं होंगे । (iii) सोटल े नूखण्ड प2 ु ल प्रस्तान त बर.ए. आ2. ा न्यूवतस 10 प्रनतशत क्षेत्र सोट2 र2पेयर2ंग व शॉप हेतु आ2नक्षत न या जावा अनव ायव होगा । (iv) अन्य त वर ी सावदण्ड यथा सैटबै , नू-आच्छादव, ऊाँ िाई आनद तानल ा-1 े अवुसा2 अवुज्ञेय होंगे । (v) सोटल े नूखण्ड प2 साव बर.ए.आ2. 0.75 देय होगा। न व ी अवुज्ञेय ऊाँ िाई े अन्तगवत साव बर.ए.आ2. से अनध बर.ए.आ2. प्रस्तान त न ये जावे प2 नवयसावुसा2 बेट2सेंट ले र देय होगर ।

4.6 संस्थागत भवन (Institutional Building) :-

1. सामान्य वनयम (General Rules) :- (i) संस्थागत नूखण्ड न सर स् र ृ त योजवा ा नहस्सा होवे प2 योजवा े प्रा धाव / पै2ासरटसव लागू होंगे सड़ ी िौड़ाई योजवा अवुसा2 हर 2खर जा ेगर अन्यथा तानल ा-01 े अवुसा2 2खे जावे होगें ।

(ii) 2ाज ीय/अिव2ाज ीय सा वजनव उपयोग े न वों यथा ायावलय न व, पुनलस िौ ी, आंगवबाडर, लायेिे2र, ृिाश्रस, पट ा2र्2 आनद हेतु नूखण्ड े न्यूवतस क्षेत्रफल सड़ ी न्यूवतस िौडाई ी बध्यता वहीं होगर।

(iii) संस्थागत उपयोग े न वों यथा सेनड ल ॉलेज/सेनड ल हेतु प्रनशक्षण संस्थाव / हॉनस्पटल / नडस्पेंस2र अन्य निन त्सा संबंधर संस्थाओं हेतु साव बर.ए.आ2. 3.0 अवुज्ञेय होगा ।

(iv) शैक्षनण संस्थाओं यथा स् ू ल, ॉलेज, सहान द्यालय आनद सें संबंनधत न नाग द्वा2ा नवधावर2त सावदण्डों ी सुनवनश्चतता ी जावर होगर । (v) 2 हैक्टेय2 से बडे शैक्षनण संस्था/निन त्सालय हेतु ै मपस प्लानवंग होवे प2 सूल संस्थानव उपयोग े साथ-साथ सहाय सुन धाऐ ं यथा हॉस्टल, स्टाफ क् ाटव2 े न्टरव, लर्ु दु ावे, बैं , एटरस आनद अवुज्ञेय होंगे । सूल उपयोग हेतु प्रस्तान त बर.ए. आ2. ा अनध तस 20 प्रनतशत हॉस्टल / स्टाफ क् ाटव2 हेतु ए ं अनध तस 05 प्रनतशत ानणनज्य सुन धाओं हेतु 2खा जावा होगा ।

(vi) संस्थागत बहुसंनजले न व 1000 .सर. से अनध क्षेत्रफल े नूखण्डों प2 तथा सड़ ी िौडाई सनर श्रेणर े शह2ों सें न्यूवतस 18 सरट2 प2 हर देय होंगे ।

भाग 6 (ख) राजस्थान राज-पत्र, सितम्बर 16, 2025 692 (vii) संस्थागत नूखण्ड सें ग्ररव एर2या ा प्रा धाव न नवयस-8 े अवुसा2 न या जावा अनव ायव होगा । 2. कोंवचग सेन्टर (Coaching Centre) :- (i) ोंनिग सेन्ट2 हेतु नूखण्ड ा न्यूवतस क्षेत्रफल 500 गव सरट2 होगा । (ii) ोंनिग सेन्ट2 बड़े शह2ों सें 18 सरट2 सध्यस/लर्ु शह2ों सें 12 सरट2 से स प्रस्तान त सड़ प2 अवुज्ञेय वहीं होंगे । (iii) ोंनिंग सेन्ट2 सें नशक्षण हेतु स2े ा न्यूवतस साइज 1.75 .सर प्रनत छात्र 2खा जावा अनव ायव होगा। (iv) बैससेंट सें क्लास रूस अवुज्ञेय वहीं होंगे । (v) ोंनिग सेन्ट2 हेतु ु ल गणवा योग्य क्षेत्रफल ा न्यूवतस 10 प्रनतशत सा वजनव सुन धाऐ ं यथा े न्टरव, ायावलय, स्टाफ रुस, लाईिे2र, ॉसव टॉयलेट आनद हेतु 2खा जावा आ श्य होगा।

(vi) नूखण्ड सें छात्र/छात्राओं हेतु पृथ -पृथ सुन धाओं यथा टॉयलेट पेयजल आनद ा प्रा धाव न या जावा होगा । (vii) पान िं ग ा प्रा धाव तानल ा-16 े अवुसा2 2खा जावा होगा । (viii) अन्य सापदण्ड यथा सैटबै , आच्छानदत क्षेत्र, न व ी ऊाँ िाई, बरएआ2 आनद नूखण्ड े क्षेत्रफल े आधा2 प2 इव न व न नवयस े अवुसा2 देय होंगे I (ix) ोंनिग सेन्ट2 हेतु संबंनधत न नाग से पंजर 2ण प्राप्त न या जावा आ श्य होगा । (x) ोनिंग सेन्ट2ों हेतु प्रस्तान त न वो सें अनग्वशसव ए ं सु2क्षा समबनन्धत ससस्त प्रा धावों ी पालवा NBC े अवुसा2 सुनवनश्चत ी जावर होगर ए ं ोंनिग सेन्ट2 हेतु अनग्वशसव न नाग से अवापनत्त प्राप्त न या जावा आ श्य होगा ।

(xi) उि े अनतर2ि 2ाज्य स2 ा2 द्वा2ा ससय-ससय प2 जा2र आदेशों ी पालवा न या आ श्य होगा।

4.7 वमवित उपयोग (Mixed Use) :- (i) नसनश्रत उपयोग हेतु जा2र लरजडरड े नूखण्ड प2 ए ए से अनध उपयोग यथा ानणनज्य / पयवटव इ ाई/आ ासरय / संस्थागत आनद सनमसनलत रूप से अवुज्ञेय होंगे, नजससें व्या सानय उपयोग अनध तस 50 प्रनतशत हर अवुज्ञेय होगा ।

(ii) यनद नसनश्रत उपयोग े पट्टे प2 आ ासरय ानणनज्य अवुपात अंन त है तो उस अवुपात सें न व नवसावण स् र ृ नत दर जा स े गर । (iii) साव गणवा योग्य नवनसवत क्षेत्र से अनतर2ि गणवा योग्य नवनसवत क्षेत्र प2 बेट2सेंट ले र ास्तन प्रस्तान त उपयोग े अवुसा2 हर देय होंगर अथावत नणनज्य उपयोग े ऊप2 ी संनजलो प2 आ ासरय उपयोग ा नवसावण प्रस्तान त होवे प2 बेट2सेंट ले र आ ासरय उपयोग ी द2 से लर जा ेगर। न व नवसावण स् र ृ नत अन्य ससस्त देय शुल् नर न व सें प्रस्तान त उपयोग े अवुसा2 हर देय होगें।

(iv) पान िं ग हेतु प्रा धाव संबंनधत प्रस्तान त उपयोगों े अवुसा2 प्रस्तान त 2वे होगें। (v) आ ासरय उपयोग े अवुपात सें नूखण्ड े क्षेत्रफल े अवुपात ी गणवा 2 तदावुसा2 ग्ररव एर2या, सासुदानय सुन धायें ए ं खुद2ा दु ावो ा प्रा धाव नर 2खवा अनव ायव होगा जो न नूखण्ड ा अवुपानत साईज 5000 गवसरट2 से स होवे प2 फ्लैटस े प्रा धावुसा2 इससे बडे अवुपानत साईज प2 ग्रुप हाउनसंग े प्रा धावो अवुसा2 2खवे होगें अथावत ु ल प्रस्तान त गणवा योग्य नवनसवत क्षेत्र ा 70 प्रनतशत गणवा योग्य नवनसवत क्षेत्र आ ासरय उपयोग े प्रस्तान त होवे प2 नूखण्ड क्षेत्रफल े 70 प्रनतशत क्षेत्रफल ो आ ासरय फ्लेट्स / ग्रुप हाउनसग ा नूखण्ड सावते हुए तदावुसा2 आ श्य ग्ररव एर2या 2खवा होगा ।

(vi) आ ासरय उपयोग े नलए प्र ेश ी व्य स्था यथा संन अन्य उपयोगों से पृथ 2वर होगर तथा नसनश्रत उपयोगो ा नवयोजव ए ं अनन ल्पव इस प्र ा2 न या जायेगा नजससे इव गनतन नधयों से आ ासरय इ ाईयों े नव ासर प्रनान त व हो। इसर प्र ा2 आ ासरय उपयोग ी पान िं ग े नलए अन्य उपयोगो/ पनब्ल पान िं ग से पृथ व्य स्था 2वर होगर, नजसे अवुसोनदत सावनित्र प2 नर दशावया जावा आ श्य होगा ।

4.8 औद्योवगक भवन (Industrial Building) :- (i) एस-4, एस-5 एस-6 क्षेत्रों सें नस्थत औद्योनग योजवाओं सें औद्योनग न वों े न व सावनित्र अवुसोदव हेतु "2र ो" (RIICO) े प्रिनलत नवयसों / न व न नवयसों आनद े अवुसा2 सापदण्ड 2खते हुए स् र ृ नत दर जा स े गर ।

(ii) औद्योनग उपयोग े ए ल नूखण्डों (ऐसे नूखण्ड जो न सर औद्योनग योजवा े नाग वहीं हो) प2 इव न नवयसों े अवुसा2 सैटबै 2खे जावे होंगे ए ं अन्य सापदण्ड "2र ो" (RIICO) े प्रिनलत नवयसों / न व न नवयसों आनद े अवुसा2 नवधावर2त 2 स् र ृ नत दर जा स े गर ।

(iii) उि क्षेत्रों सें नस्थत औद्योनग न वों ी न व नवसावण स् र ृ नत न नवयस-11 सें नणवत सक्षस अनध ा2र अनध ृ त होंगे ।

4.9 आमोद-प्रमोद (Recreational) :-

1. एम्यूजमेन्ट पाका (Amusement Park) :- (i) नूखण्ड ा न्यूवतस क्षेत्रफल 1 हेक्टेय2 होगा सड़ ी न्यूवतस िौडाई बड़े शह2ों सें न्यूवतस 30 सरट2 सध्यस/लर्ु शह2ों सें न्यूवतस 24 सरट2 होगर ।

(ii) त वर ी सावदण्ड यथा सैटबै , बर.ए.आ2., नू-आच्छादव, ऊाँ िाई आनद तानल ा-1 े अवुसा2 अवुज्ञेय होंगे । (iii) खुले क्षेत्र सें लगाये जावे ाले सवो2ंजव े उप 2ण / झूले, आच्छादव सें शानसल वहीं न ये जायेंगे ए ं इव ी ऊाँ िाई आ श्य ता अवुसा2 अवुज्ञेय ी जा स े गर, तानल ा 1 सें अंन त ऊाँ िाई इव े नलये लागू वहीं होगर। लेन व उि ऊाँ िाई हेतु जहााँ हीं नर आ श्य हो ना2तरय न सावपत्तव प्रानध 2ण (Airport Authority) से अवापनत्त प्रसाण-पत्र नलया जावा आ श्य होगा ।

(iv) प्रत्ये 50 .सर. क्षेत्रफल े नलए स से स दो ृक्ष े अवुपात सें बडे ृक्ष जो 6 सर. या इससे अनध ऊं िाई ग्रहण 2 स ते हों, लगावे होंगे । (v) पान िं ग ा प्रा धाव तानल ा-16 े अवुसा2 देय होगें ।

2. स्पोटास् काम्पलेक्स (Sports Complex) :-

(i)   नूखण्ड  ा न्यूवतस क्षेत्रफल 5000  .सर. होवा आ श्य  है ।
(ii)  सड़       ी न्यूवतस िौडाई बड़े शह2ों सें न्यूवतस 24 सरट2   सध्यस/लर्ु शह2ों सें न्यूवतस 18 सरट2 होगर ।
(iii) पान िं ग ा प्रा धाव तानल ा-16  े  अवुसा2 देय होगें ।

4.10 वेयर हाउस/गोदाम (Warehouse/Godown)

1. कृ वष आिाररत वेयर हाउस / सामान्य वेयर हाउस (i) नूखण्ड ा न्यूवतस क्षेत्रफल 500 . सर.। (ii) सड़ ी न्यूवतस िौड़ाई 18 सर.। (iii) न व ी अनध तस ऊाँ िाई 15 सर.। (iv) अनध तस देय नू-आच्छादव- सैटबै क्षेत्र े अन्द2 ।

ृ नि आधार2त / सासान्य ेय2 हाउस हेतु नूखण्ड योजवा ा नाग होवे प2 योजवा े प्रा धाव (यथा नूखण्ड ा क्षेत्रफल, सड़ ी िौड़ाई ए ं अन्य सापदण्ड) लागू होंगे अन्यथा उप2ोि नणवत सापदण्डों े अनतर2ि सापदण्ड तानल ा-1 े अवुसा2 ए ं इव न नवयसों े अवुसा2 देय होंगे । पान िं ग ा प्रा धाव तानल ा-16 े अवुसा2 न ये जावे होंगे । 2. गैस गोदाम (Gas Godown) :-

तावलका-04

गैस गोदाम हेतु पैरामीटर

क्र.सं. गैस‍नण्डा2ण‍क्षसता न ू-खण्ड‍ ा‍क्षेत्रफल‍ ( गवसरट2) सैटबै ‍(िा2ों‍ओ2)
1. 800 न लो‍त 500 3 सरट2
2. 800 से‍अनध ‍2000 त 1000 3 सरट2
3. 2000 से‍अनध ‍3000 त 1000 4 सरट2
4 3000 से‍अनध ‍4000 त 1000 5 सरट2
5. 4000 से‍अनध ‍6000 त 1000 6 सरट2
6. 6000 से‍अनध ‍8000 त 1000 7 सरट2
7. 8000 से‍अनध ‍10,000 त 1000 8 सरट2
8. 10,000 से‍अनध ‍12,000 त 1200 9 सरट2
9. 12,000 से‍अनध ‍15,000 त 1500 12 सरट2
10. 15,000 से‍अनध ‍20,000 त 2000 15 सरट2
11. 20,000 से‍अनध ‍त 2500 15 सरट2

(i) अग्र सेटबैं तानल ा-05 े अवुसा2 अथ ा उप2ोि तानल ा अवुसा2 जो नर अनध हो देय होंगें । (ii) स्टो2ेज गोदास े नवनसवत क्षेत्र ी लमबाई गोदास ी िौडाई े 1.5 गुणा से अनध वा हों ए ं प्रत्ये 1000 न लो नण्डा2ण क्षसता प2 10 गवसरट2 नवनसवत क्षेत्र प्रस्तान त न या जा स ता है ।

(iii) स्टो2ेज गोदास सें प्रस्तान त / स् र ृ त अग्र सैटबै े अनतर2ि सुख्य सड से लगतर हुए 9 सरट2 गह2ाई ी नू-पट्टर लोनडंग अवलोनडंग क्षेत्र हेतु प्रस्तान त ी जावर होगर ।

(iv) गैस गोदास हेतु नवनसवत स्टो2ेज े नव ट न्यूवतस 100 सरट2 ी पर2नध सें पेट्रोल पमप ए ं प्रस्तान त नूनस े ऊप2 से न द्युत लाईव/पा 2 ट्रांसनसशव लाईव/टेलरफोव लाईव वहीं गुज2 2हर हो ।

(v) पान िं ग ा प्रा धाव तानल ा-16 े अवुसा2 न ये जावे होंगे ।

4.11 ववशेष प्रकृ वत के भवन (Special Category Building/Iconic Building) :- न शेि प्र ृ नत े ऐसे न व नजवसें आन व टेक्ि2ल अथ ा न व े सहत् े दृनष्टगत 2खते हुए अथ ा ऐसे न व जो न आ ासरय / पयवटव इ ाई/ ानणनज्य /संस्थागत / औद्योनग न व ी प्र ृ नत सें वहीं आते हैं ए ं यहां सावदण्ड नवधावर2त वहीं है. तो ऐसे न वों सें न व नवसावण े न नशष्ट सापदण्ड न व न नवयस हेतु गनठत सेटर ी अवुशंिा प2 2ाज्य स2 ा2 द्वा2ा नवधावर2त न ये जा स ें गे।

4.12 सैटिेक (Set back):- (i) सैटबै ा नवधाव2ण नूखण्ड ी सरसा से होगा। (ii) एस-6 क्षेत्र अथावत् व रव प्रस्तान त योजवाओं / ए ल नूखण्डों सें नजव नूखण्डों सें ए से अनध सड़ लगतर हो, ऐसे नूखण्डों प2 सासान्य तौ2 प2 सुख्य सड़ अथावत् नूखण्ड े सासवे नस्थत सबसे िौड़र सड़ ी ओ2 े सैटबे ो अग्र सैटबे सावा जा ेगा। अन्य सड़ ों ी ओ2 े सैटबै ो पाश्वव सैटबै सावा जा ेगा, नजस ा नवधा2ण तानल ा-05 े अवुसा2 होगा ए ं योजवा सें उस नूखण्ड ी लाइव सें नवधावर2त सैटबे से स वहीं होगा। नूखण्ड प2 ए से अनध सुख्य सड़ (ससाव िौडाई) नस्थत होवे प2 उव सनर सड़ ों ी ओ2 अग्र सैटबै हर सावा जायेगा। नजस ओ2 सड़ नस्थत वा हो, उस ओ2 े पाश्वव ए ं पृष्ठ सैटबे तानल ा-1 े अवुसा2 नवधावर2त न ये जा ेंगे।

तावलका-05

सैटिैक वनिाारण

(सड़ ों‍ ी‍िौड़ाई‍ े ‍अवुरूप‍अग्र‍सैटबैं ‍ ा‍नवधाव2ण)

भाग 6 (ख) राजस्थान राज-पत्र, सितम्बर 16, 2025 694

सड़ ‍ ी‍िौड़ाई न्यूवतस‍अग्र‍सैटबे
18 सरट2‍से‍ स 3.0 सरट2
18 सर. से‍24 सर. त 4.5 सरट2
24 सर. से‍अनध ‍तथा‍30 सर. त 6.0 सरट2
30 सर.से‍अनध 9.0 सरट2

(iii) 18 सर. से स िौडर सड़ ों प2 नस्थत 90 सर. त े नूखण्डों प2 न्यूवतस अग्र सैटबे 1.5 सर. देय होगा। 18 सर. इससे अनध िौडर सड़ ो प2 नस्थत 90 सर. त े नूखण्डों प2 न्यूवतस अग्र सैटबै 3.0 सर. देय होगा।

(iv) सूल नूखण्ड प2 बहुसंनजला न वों सें पाश्वव ए ं पृष्ठ सैटबै तानल ा-01 ए ं अग्र सैटबै तानल ा-05 अथ ा न्यूवतस 6.0 सर. अथ ा न व ऊाँ िाई ा 1/4 (अनध तस 16 सर.) जो नर अनध हो 2खा जावा अनव ायव होगा।

(v) पूववगनठत नूखण्डों प2 बहुसंनजला न व प्रस्तान त होवे प2 न नवयस 5.3 े अवुसा2 न्यूवतस सैटबै ए ं अन्य सापदण्ड 2खे जावे होंगे। (vi) न सर नूखण्ड सें बहुसंनजला न व प्रस्तान त होवे प2 ननन्व-ननन्व ऊाँ िाई े नबनल्डंग ब्लॉ प्रस्तान त होवे ी नस्थनत सें अग्र, पाश्वव ए ं पृष्ठ सैटबे नव टतस नबनल्डंग ब्लॉ ी नूखण्ड ी िा2दर ा2र से न्यूवतस दू2र उस नबनल्डंग ब्लॉ ी ऊाँ िाई ा 1/4 (अनध तस 16 सर.) 2खा जावा होगा जो न नूखण्ड े नवधावर2त न्यूवतस सैटबे से स वहीं होंगे। नूखण्ड े सध्य ती क्षेत्र सें नस्थत नबनल्डंग ब्लॉ े िा2ों ओ2 उस ी ऊाँ िाई ा 1/4 (अनध तस 16 सर.) दू2र अन्य नव टतस नबनल्डंग ब्लॉ से 2खा जावा अनव ायव होगा।

(vii) यनद नूखण्ड ा आ ा2 इस प्र ा2 है नजससे नूखण्ड ी बाउण्रर से अग्र सैटबै ी लाइव नवधावर2त 2वे सें ससरपस्थ नूखण्डों े नलए नवधावर2त अग्र सैटबै लाईव से ससरूपता वहीं बवतर है तो सक्षस अनध ा2र द्वा2ा अवुशंिा न ये गये अग्र सैटबे आसपास े न वों े अग्र सैटबे ो देखते हुए अलग से नवधावर2त न या जा स े गा।

(viii) पू व सें आ ंनटत / पट्टे शुदा नूनस सें से अग्र सैटबे नूनस ससपवण े पश्चात् ससनपवत नूनस ी िौडाई े ब2ाब2 स सावा जायेगा तान न व 2ेखा पू ाववुसा2 अथावत् यथा त 2हे।

(ix) अग्र, पाश्वव पृष्ठ सेटबे सें यनद ोई आन व टेक्ि2ल एलरसेंट, नजस ा उपयोग े ल न व ी सु ंद2ता बढावे े नलए न या गया हो, बवाया जा स ता है। इस प्र ा2 े एलरसेंट ो न सर नर उपयोग सें वहीं नलया जा स े गा ए ं ऐसा एलरसेंट सेटबे दू2र ा 50 प्रनतशत अथ ा 6.0 सर. से अनध वहीं होगा। प2न्तु अनग्वशसव ाहव े आ ागसव े नलए 6.0 सरट2 े गनलया2े े ऊप2 न सर नर प्र ा2 ा आन व टेक्ि2ल एलरसेंट अवुज्ञेय वहीं होगा।

(x) तानल ा-06 सें उल्लेनखत सं2िवायें (एनट्रयस ो छोड़ 2) सैटबे सें अवुज्ञेय होगर। बशते अनग्वशसव ाहव े आ ागव हेतु न्यूवतस 6.0 सरट2 स्पष्ट 2ास्ता (जहा लागू होता है) नूतल प2 उपलब्ध हो।

(xi) बैससेंट/पान िं ग फ्लो2 सें ाहवों े आ ागसव हेतु 2ेमप प्रस्तान त होवे प2 2ेमप ा प्र ेश / नव ास सड़ सरसा से 6 सर. छोड 2 हर देय होगा। (xii) उप न नानजत नूखण्डों सें सूल नूखण्ड े सैटबै यथा त 2हेंगे ए ं सध्य ती सैटबै तानल ा-1 े अवुसा2 2खे जा ेगे। उप न नानजत नूखण्डों सें ऊाँ िाई, बर.ए.आ2, आच्छानदत क्षेत्र सूल नूखण्डों सें अवुज्ञेय प्रा धावों े अवुसा2 अथ ा इव न नवयस े प्रा धावावुसा2, जो नर स हो देय होंगे।

(xiii) दो या दो से अनध नूखण्डों ा पुववगठव प्रस्तान त होवे प2 पुववगनठत नूखण्ड सें सैटबै अन्य सापदण्ड पुवगवनठत नूखण्ड े क्षेत्रफल े आधा2 प2 इव न नवयसों े अवुसा2 होंगे।

(xiv) गै2 योजवा क्षेत्र होवे अथ ा सूल नूखण्ड सें सैटबै / अन्य न व सावदण्ड नवधावर2त वहीं होवे ी नस्थनत सें सैटबै ए ं अन्य न व सावदण्ड इव न नवयस े अवुसा2 अथ ा सक्षस अनध ा2र द्वा2ा नवधावर2त न ये जा स ें गे।

(xv) सास्ट2 प्लाव / जोवल ड लपसेन्ट प्लाव अवुसा2 प्रसुख सड़ ों े दोवों ओ2 प्रस्तान त ग्ररव बफ2 (प्लान्टेशव ॉर2डो2) ो नूखण्ड ा अग्र सैटबै सावा जा ेगा नजससें नवमव गनतन नधयां अवुज्ञेय ी जा स े गर:-

• 2ाष्ट्ररय 2ाजसागव / 2ाज्य 2ाजसागव / बाईपास आनद प्रसुख सड ों े दोवों ओ2 प्रस्तान त 30 सरट2 िौडे ग्ररव बफ2 ा अनध तस 30 प्रनतशत नाग अप्रोि 2ोड, सन वस 2ोड, पान िं ग, ट्रांसफासव2, गाडव रूस, न व ा प्रोजेक्शव, पोिव हेतु अवुज्ञेय न या जा स े गा लेन व इससें ोई अन्ड2 ग्राउण्ड सं2िवा या अन्य पक् ा नवसावण अवुज्ञेय वहीं होगा।

• 2ाष्ट्ररय 2ाजसागव / 2ाज्य 2ाजसागव / बाईपास आनद प्रसुख सड ों े दोवों ओ2 प्रस्तान त 30 सरट2 बफ2 जोव सें हाई े प2 ाहवों ी सुन धा हेतु उपयोग / गनतन नध यथा- पेट्रोल पमप (अनध तस 35 सर. x 30 सर.), े निज, ऑटोसोबाईल व शॉप आनद अवुज्ञेय न ये जा स ें गे तथानप ऐसे नूखण्डों प2 नवसावण सड़ े सागावनध ा2 े पश्चात न्यूवतस 10 सरट2 नूनस बफ2 हेतु छोडवे े पश्चात हर न ये जा स ें गे ए ं इस 10 सर. बफ2 सें न्यूवतस 6.0 सर. नूनस प2 सर्व ृक्षा2ोपण न या जावा अनव ायव होगा।

4.13 भू-आच्छादन (Ground Coverage) :- (i) न सर नर प्र ा2 े न व हेतु देय आच्छादव तानल ा-1 े अवुरूप देय होगा। लेन व 2500 .सर. से बडे व्या सानय नूखण्डों प2 अनध तस नू- आच्छादव 50 प्रनतशत देय होगा।

(ii) आच्छानदत क्षेत्र ी गणवा सें नवमवनलनखत ो शानसल वहीं न या जा ेगा :- तावलका-06

1 ऊप2‍से‍खुला िबुत2ा‍ /प्लेटफासव‍ ए ं‍ इव े ‍ ससरूप‍ सं2िवा, उद्याव, 2ॉ 2र, ु आ‍ औ2‍ ु एं‍ ी‍ सं2िवा, खुला‍ ाट2पूल‍/ नस् नसंग‍पूल/फव् ा2ा‍ए ं‍उव ी‍सं2िवाऐ ं‍जो‍न ‍सड़ ‍ ी‍सतह‍से‍2.1 सर. से‍अनध ‍ ऊ ं िाई‍ ी‍वहीं‍हो, बैंि, स्लाईड, नस् ंग, दू2-संिा2‍टा 2।
2 अस्थाई रूप से डव अस्थाई‍स् ाई‍लाईट/ट्रस/डोस‍से‍ डव‍एनट्रयस‍(Atrium) |
3 सं2िवाऐ ं प्र ेश‍ए ं‍नव ास‍द्वा2‍प2‍गेट, मपाउण्ड‍ ाल, नबवा‍संनजल‍पोिव‍या‍पोनटव ो, फाय2स् े प‍स्टेय2‍ े स, फाय2‍टा 2, फाय2‍नलफ्ट, ा2‍नलफ्ट, बेससेंट‍सें‍प्र ेश/नव ास‍हेतु‍ऊप2‍से‍खुलर‍सरढरयां।
4 सैटबे ‍ क्षेत्र/खुले‍ क्षेत्र‍ सें‍ प्रस्तान त‍ ी‍ गई‍ सन वसेज‍हेतु‍ डव‍सं2िाऐ ं ट्रान्सफासव2/जरएसएस, जव2ेट2‍रूस, इलेनक्ट्र ‍पैवल‍रूस, नस् ि‍रूस, पर.बर.एक्स‍ ‍ ातावु ू लव‍ उप 2ण‍ रूस, ब / City Gas Distribution Station/ District Regulating गैस‍ ैं ‍ Station/Matering and Regulating Station इत्यानद‍।
5 सैटबे ‍ क्षेत्र/खुले‍ क्षेत्र‍ सें‍ प्रस्तान त‍ ी‍ गई‍ न ूनसगत‍(Underground) सं2िवाऐ ं पावर‍ ा‍टैं , पमप‍रूस, सर 2ेज‍ट्ररटसेंट‍प्लांट, ाट2‍ट्ररटसेंट‍प्लांट, रेवेज, ल् टव, न्ड्यूट, ै ि, ि ेमब2‍आनद‍।
6 प्रोजेक्शव न नवयस‍6.10 ए ं‍6.11 सें‍ नणवत‍बाल वर, प्रोजेक्टेड‍ स2े, प्रोजेक्शवस्‍।
7 2ेमप ब ेससेंट‍सें‍जावे‍ े ‍नलए‍ ाहव‍2ैमप, नूतल‍त ‍2ैमप‍(खुला), हॉनस्पटल‍सें‍उप2र‍संनजलों‍प2‍सर2जों‍ ो‍ ल े‍जावे‍हेतु‍2ेमप, नवःशि‍व्यनियों‍ े ‍नलए‍व्हरलिैय2‍2ैमप‍(खुला)।
8 नवमव‍क्षेत्रफल‍ े ‍नूखण्डों‍सें‍प्र ेश‍/ नव ास‍द्वा2ों‍प2‍नवमवावुसा2‍िौ ीदा2‍ े ‍ स2े‍देय‍होंगे:-
भ ूखण्ड का क्षेत्रफल (व.मी.) चौकीदार का कमरा
500 से‍अनध ‍ ‍750 गवसरट2‍से‍ स 6.25 गवसरट2
750 ‍ इससे‍ अनध ‍ ‍ 5000 गवसरट2‍ से‍ स 10.00 गवसरट2
5000 गवसरट2‍से‍अनध 20.00 गवसरट2

4.14 गणना योग्य वनवमात क्षेत्र (िी.ए.आर) / Builtup Area Ratio (BAR):- सनर संनजलों े गणवा योग्य नवनसवत क्षेत्रफल ो नूखण्ड े क्षेत्रफल से नाग देवे प2 प्राप्त नागफल उस नूखण्ड ा प्रस्तान त बर.ए.आ2. होगा। (i) नूखण्ड प2 न व े उपयोग े आधा2 प2 नवमवावुसा2 बर.ए.आ2. देय होगाः- तावलक-07

क्र.सं. न व ा उपयोग साव ‍बर.ए.आ2. अनध तस‍बर.ए.आ2.
1 2ाज्य स2 ा2 ी पयवटव वरनत े तहत प ंजर ृ त‍होटल 4.00 न व ी अनध तस देय ऊाँ िाई े अन्द2 जो नर प्राप्त हो।
2 स ेनड ल ॉलेज / सेनड ल हेतु प्रनशक्षण संस्थाव / हॉनस्पटल / नडस्पेंस2र अन्य निन त्सा संबंधर संस्थाओं 3.00
3 र2सोटव‍ए ं‍सोटल 0.75
4 स्र्पोट्स‍ ॉमपलेक्स 0.40
5 एमयूजसेन्ट पा व जो‍नर‍प्राप्त‍हो
6 फासव‍हाउस‍/ पयाव 2ण‍सैत्रर‍आ ास जो‍नर‍प्राप्त‍हो
7 अन्य‍उपयोग 2.00
8 र2टेल फ्यूल नफनलंग स्टेशव/ इलेनक्ट्र व्हर ल िानजिंग स्टेशव 0.25 -

भाग 6 (ख) राजस्थान राज-पत्र, सितम्बर 16, 2025 696 (ii) पू व े न व न नवयसों े तहत नवधावर2त साव / अनध तस एफ.ए.आ2. उस ससय े न व न नवयस सें देय एफ.ए.आ2. े 1.50 गुणा ो साव / अनध तस बर.ए.आ2 सें पर2 नतवत सावा जा ेगा।

(iii) पू व सें यनद न सर नूखण्ड े स्थल सावनित्र सें एफ.ए.आ2./बर.ए.आ2. उल्लेनखत वहीं है तो साव बर.ए.आ2. ए ं अनध तस बर.ए.आ2. इव न नवयसों े अवुसा2 देय होगा ।

(iv) वरलासर द्वा2ा न क्रय न ये गये नूखण्डों प2 साव एफ.ए.आ2./बर.ए.आ2. से अनध एफ.ए.आ2./बर.ए.आ2 प्रस्तान त न ये जावे प2 नवयसावुसा2 बैट2सेंट ले र लेय होगर ।

(v) साव बर.ए.आ2 से अनतर2ि प्रस्तान त बर.ए.आ2. प2 नवयसावुसा2 बेट2सेन्ट ले र ी 2ानश लेय होगर। (vi) यनद आ ेद द्वा2ा टर.डर.आ2 ा उपयोग 2वा प्रस्तान त हो तो 75 प्रनतशत टर.डर. आ2. सें ससायोनजत होगा शेि 25 प्रनतशत टर.डर.आ2. ी ए ज सें बेट2सेन्ट ले र ी 2ानश लेय होगर ।

(vii) यनद सड़ ी िौड़ाई बढावे हेतु अथ ा सास्ट2 प्लाव / जोवल ड लपसेंट प्लाव/सेक्ट2 प्लाव सें प्रस्तान त सड़ हेतु न सर पट्टे शुदा नूखण्ड ी नूनस नवशुल् ससनपवत 2ाई जातर है तो ससनपवत 2 ायर जावे ालर नू-पट्टर े क्षेत्रफल े ब2ाब2 बर.ए.आ2. क्षेत्रफल उस शेि नूखण्ड प2 अवुज्ञेय साव बर.ए.आ2. क्षेत्रफल े अनतर2ि नबवा बेट2सेंट ले र देय होगा। यनद उि अनतर2ि बर.ए.आ2. ा उपयोग नूखण्ड प2 वहीं होता है तो इस अनतर2ि बर.ए.आ2. ा उपयोग टरडरआ2 े प्रा धावों े अवुरूप नर न या जा स े गा ।

(viii) न सर नूखण्ड प2 प्रस्तान त सनर संनजलों े ु ल स ल नवनसवत क्षेत्र सें से नवमव नणवत नवसावण क्षेत्र ो छूट दे 2 प्राप्त नवनसवत क्षेत्र इव न नवयसों े अंतगवत गणवा योग्य नवनसवत क्षेत्र होगा :-

1 िबूत2ा/प्लेटफासव‍ए ं‍इव े ‍ससरूप‍सं2िवा, उद्याव, 2ॉ 2र, ु आ‍औ2‍ ु एं‍ ी‍सं2िवा, खुला‍ ाट2पूल/नस् नसंग‍पूल‍/ फव् ा2ा‍ए ं‍ उव ी‍सं2िवाएाँ‍जो‍न ‍सड़ ‍ ी‍सतह‍से‍2.1 सर. से‍अनध ‍ऊं िाई‍ ी‍वहीं‍हो, बैंि, स्लाईड, नस् ंग, दू2-संिा2‍टा 2।
2 ब ेससेन्ट, नस्टल्ट‍ ‍न सर‍नर‍तल‍ ा‍ ह‍नाग‍जो‍पान िं ग‍ े ‍नलए‍प्रस्तान त‍न या‍गया‍हो‍(पान िं ग‍फ्लो2‍/ एर2या), पान िं ग‍क्षेत्र‍सें‍ ाहवों‍ े ‍जावे‍हेतु‍2ैमप, ा2‍नलफ्ट।
3 प्र ेश‍ए ं‍नव ास‍द्वा2‍प2‍गेट, गाडव‍रूस, मपाउण्ड‍ ाल, नबवा‍संनजल‍पोिव‍या‍पोनटव ो।
4 सैटबे ‍क्षेत्र/खुले‍क्षेत्र‍सें‍प्रस्तान त‍ ी‍गई‍सन वसेज‍हेतु‍ डव‍सं2िाएाँ‍ए ं‍नूनसगत‍(Underground) सं2िवाएाँ।
5 नवयसावुसा2‍छज्जा, सौन्दयव‍ ृनि‍(Architectural elements) हेतु‍नवनसवत‍सं2िवाएाँ‍(डोस, छत2र, प्रक्षेप‍आनद)।
6 सन वस‍फ्लो2, आग‍से‍बिा ‍हेतु‍खुलर‍सरढर‍(फाय2‍स्टेय2 े स), नलफ्ट‍ ैल, शॉफ्ट, गाबेज‍शुट‍ 2, फाय2‍टा 2, र2फ्यूज‍एर2या।
7 न व‍ ी‍छत‍प2‍पावर‍ ा‍टैं ‍औ2‍उव ी‍सहाय ‍सं2िवाएाँ, नलफ्ट‍ क्ष‍ए ं‍सशरव‍रूस, समटर, सौ2‍ऊजाव‍/ ातावु ू लव‍संयंत्र, अन्य‍सशरव2र‍ ‍संयंत्र, खुला‍स् रनसंग‍पूल‍आनद।

4.15 ग्रीन विव्डंग को प्रोत्साहन :- (i) ग्ररव नबनल्डंग हेतु प्रस्तान त न व ो LEED/IGBC द्वा2ा प्लेनटवस / गोल्ड/नसल् 2 GRIHA द्वा2ा 3 स्टा2/4 स्टा2 5 स्टा2 ASSOCHAMGEM द्वा2ा GEM-3/GEM-4/GEM-5 ए ं EDGE द्वा2 EDGE Certified (20-30%)/EDGE Certified (30-40%)/ EDGE Advanced अथ ा ससतुल्य श्रेणर हेतु प्रसानणत न ये जावे/2ेनटंग नदये जावे प2 हर तानल ा-09 े अवुसा2 अनतर2ि साव बर.ए.आ2. नवःशुल् (Incentive BAR) अवुज्ञेय होगा।

(ii) ग्ररव नबनल्डंग ा नवसावण न ये जावे प2 साव बर.ए.आ2. (BAR) े अनतर2ि नवमवावुसा2 Incentive बर.ए.आ2. (BAR) नबवा बेट2सेंट ले र देय होगाः- तावलका-09

क्र. सं. वनम्न िेणी अथवा समतु्य िेणी अवतररक्त मानक िी.ए.आर. (Incentive BAR)
1 प्लेनटवस 2ेटेड/5 स्टा2/GEM-5/EDGE Advanced ु ल‍प्रस्तान त‍बर.ए.आ2. ा‍10 प्रनतशत
2 गोल्ड 2ेटेड/4 स्टा2 / GEM-4/EDGE Certified (30-40%) ु ल‍प्रस्तान त‍बर.ए.आ2. ा‍07 प्रनतशत
3 3 नसल् 2 2ेटेड/3 स्टा2 / GEM-3/ EDGE Certified (20-30%) ु ल‍प्रस्तान त‍बर.ए.आ2. ा‍04 प्रनतशत

(iii) ग्ररव नबनल्डंग हेतु उप2ोिावुसा2 प्रस्तान त प्रोत्साहव बर.ए.आ2 ी 2ानश ा र2फन्ड न ास ताव ो न व ा अनध ास प्रसाण पत्र े साथ संबंनधत संस्था से ग्ररव नबनल्डंग सनटवनफ े ट प्रस्तुत 2वे प2 स्थावरय नव ाय द्वा2ा न या जायेगा।

(iv) उप2ोि नणवत संस्थावों से ग्ररव नबनल्डंग सनटवनफ े ट प्राप्त 2वे प2 अलग से RECBC सनटवनफ े ट प्राप्त न या जावा आ श्य वहीं होगा। (v) 10,000 .सर. से अनध क्षेत्रफल े न वों (फासव हाउस ए ं स् तंत्र आ ास ो छोड़ 2) सें न्यूवतस नसल् 2 2ेनटंग सनटवनफटे न सर नर उप2ोि नणवत संस्था से प्राप्त न या जावा आ श्य होगा।

4.16 ऊं चाई (Height)- (i) न व ी ऊाँ िाई ा नवधाव2ण नप्लंथ ी ऊाँ िाई (अनध तस 1.2 सरट2) अथ ा नस्टल्ट प्रस्तान त होवे प2 नस्टल्ट ी छत (अनध तस 3.5 सरट2) से न व ी अंनतस छत (टे2ेस) त न या जायेगा।

(ii) बहुसंनजला न वों सें उि ऊाँ िाई से अनध ऊाँ िाई ा नप्लंथ अथ ा नस्टल्ट प्रस्तान त न ये जावे प2 अनतर2ि ऊाँ िाई न व ी ु ल ऊाँ िाई सें सनमसनलत होगर।

(iii) नस्टल्ट े ऊप2 प्रस्तान त पान िं ग फ्लो2 ए ं सन वस फ्लो2 ी ऊाँ िाई न व ी ु ल ऊाँ िाई ी गणवा सें शानसल होगर। (iv) नजव नूखण्डों सें ए से अनध सड़ लगतर हो उव े नलए देय ऊाँ िाई ए ं अन्य प्रा धाव नूखण्ड े सासवे सबसे िौडर सड े आधा2 प2 देय होंगे। (v) सौ े प2 न्यूवतस 12 सर. िौडर सड उपलब्ध होवे प2 हर सास्ट2 प्लाव/जोवल ड लपसेंट प्लाव/अवुसोनदत योजवा प्लाव सें प्रस्तान त सड े आधा2 प2 न व ी ऊाँ िाई देय होगर।

(vi) वरलासर द्वा2ा न क्रय न ये गये नूखण्डों प2 वरलासर ी शतों े अवुसा2 देय ऊाँ िाई से अनध ऊाँ िाई इव न व न नवयस े अवुसा2 देय होगर। (vii) एस-6 क्षेत्रों सें न व ी अनध तस ऊाँ िाई इव न नवयस ी तानल ा-1 े अवुसा2 देय होगर। (viii) न नशष्ट क्षेत्रों ए ं न नशष्ट सड ों प2 नवधावर2त ऊाँ िाई से अनतर2ि ऊाँ िाई देय वहीं होगर। (ix) नवमवनलनखत सं2िवाएाँ न व ी अनध तस देय ऊाँ िाई सें सनमसनलत वहीं ी जायेंगर

क्र.सं भवन की छत टेरेस पर वनवमात संरचनाएँ अविकतम ऊँ चाई
1 सरढर क्ष ी गुसटर 3.00 सरट2‍
2 छत प2 पावर ा टें औ2 उव ी सहाय सं2िवाएाँ 3.00 सरट2‍
3 यनद पावर ा टे सरढर क्ष ी गुसटर प2 बवाया जाता है तो (गुसटर ो शानसल 2ते हुये) 5.00 सरट2
4 नस् नसंग‍पूल 2.00 सरट2
5 नलफ्ट‍ क्ष/सशरव‍रूस 7.75 सरट2
6 सौ2‍ऊजाव‍संयंत्र, सं ातव, ातावु ू लव‍ए ं‍अन्य‍सन वस‍उप 2ण‍/ सशरव2र, एंटरवा 4.50 सरट2
7 सौन्दयव‍ ृनि‍(Architectural elements) हेतु‍नवनसवत‍सं2िवाऐ ं‍(डोस, छत2र‍आनद) 4.50 सरट2
8 ंडे2) निसवर‍औ2‍पै2ापेट‍ ाल‍(सु 2.40 सरट2
9 रूफटॉप‍2ेस्ट्रो2ेन्ट‍प्रस्तान त‍होवे‍प2‍अस्थाई‍स्ट्रक्ि2 4.0 सरट2

(x) नजव शह2ों सें एय2पोटव नस्थत हैं उवसें ना2तरय न सावपत्तव प्रानध 2ण द्वा2ा नवधावर2त ल2 ोडेड जोनवंग सैप (CCZM) सें अवुसत ऊाँ िाई त न व ी ऊाँ िाई प्रस्तान त 2वे प2 ना2तरय न सावपत्तव प्रानध 2ण ा अवापनत्त प्रसाण पत्र (एय2पोटव एवओसर) ी आ श्य ता वहीं होगर। उि अवुसत ऊाँ िाई से अनतर2ि ऊाँ िाई प्रस्तान त न ये जावे प2 ना2तरय न सावपत्तव प्रानध 2ण ा अवापनत्त प्रसाण पत्र (एय2पोटव एवओसर) प्राप्त न या जावा आ श्य होगा।

नजव शह2ों सें ना2तरय न सावपत्तव प्रानध 2ण द्वा2ा ल2 ोडेड जोनवंग सैप (CCZM) जा2र वहीं न या गया है उवसें एय2पोटव ी सरसा से 2 न .सर. ी दू2र त े क्षेत्र सें ससस्त ऊाँ िाई े न व ए ं 2 न .सर. से 20 न .सर. े क्षेत्र सें 15 सरट2 से अनध ऊाँ िाई ा न व प्रस्तान त न ये जावे प2 ना2तरय न सावपत्तव प्रानध 2ण ा अवापनत्त प्रसाण पत्र (एय2पोटव एवओसर) प्राप्त न या जावा आ श्य होगा।

न व ी ु ल ऊाँ िाई (न व ी ऊाँ िाई सय नप्लंथ नस्टल्ट उप नबन्दु सं-ix प2 उल्लेनखत सं2िवाओं ी ऊाँ िाई) CCZM / एय2पोटव एवओसर सें अवुसत ऊाँ िाई से अनध अवुज्ञेय वहीं होगर।

(xi) हाईटेन्शन लाईन े ससरप नस्थत नूखण्डों प2 नवमवावुसा2 सड़ ी िौडाई सावते हुए ऊाँ िाई अवुज्ञेय ी जा स तर- हाईटेन्शव लाईव े सेपटर ॉर2डो2 े दोवो ओ2 ी सड़ ी िौडाई (न्यूवतस 9 सर) ो सनमसनलत 2ते हुए सड़ सागावनध ा2 े आधा2 प2 न वों ी उाँिाई ए ं अन्य सापदण्ड नवधावर2त न ये जा स ें गे।

उदाहरणः- 132 े . र. हाईटेन्शव लाईव े 13.8 सर. सेफ्टर ॉर2डो2 े पश्चात् यनद दोवो ओ2 9-9 सर. सड़ नस्थत है तो सासवे ी सड़ ी िौडाई 18 सरट2 सावते हुए न व ी ऊाँ िाई तदावुसा2 देय होगर।

(xii) गैस पाईप लाईन े ससरप नस्थत नूखण्डों प2 नवमवावुसा2 ऊाँ िाई अवुज्ञेय ी जा (स तर :-

भाग 6 (ख) राजस्थान राज-पत्र, सितम्बर 16, 2025 698 यनद गैस लाईव े सेपटर ॉर2डो2 े दोवो ओ2 सड़ नस्थत है (न्यूवतस 9 सर) त्तो सेफ्टर ॉर2डो2 े दोवों ओ2 ी सड़ ों ी िौडाई ो सनमसनलत 2ते हुए सड़ सागावनध ा2 े आधा2 प2 न वों ी ऊाँ िाई ए ं अन्य सापदण्ड नवधावर2त न ये जा स ते है।

5. िहुमंवजला भवन वनमााण हेतु मापदण्ड

5.1 िहुमंवजला भवनों के वनमााण िाित जोन्स के वचन्हीकरण हेतु वदशा-वनदेश :- ससस्त प्रानध 2ण/न्यास/वग2रय नव ाय द्वा2ा संबंनधत वग2रय क्षेत्र े सास्ट2 प्लाव/जोवल ड लपसेंट प्लाव सें बहुसंनजला न वों े नवसावण हेतु जोव निनन्हत न ये जाएंगे। जोन्स ा निनन्ह 2ण न ये जावे त नवमव सापदण्डों े अवुसा2 ायव ाहर ी जायेगर। ऐसे क्षेत्रों/योजवाओं सें आधा2नूत सुन धाओं े सुदृढर 2ण (Upgradation) हेतु न ास योजवाएाँ नर तैया2 ी ी जा 2 स्थावरय नव ाय द्वा2ा सूलनूत सुन धाओं ा अपग्रेडेशव सुनवनश्चतता न या जा ेगा।

5.2 मूल भूखण्ड (विना पुनगाठन) / उपववभावजत भूखण्ड पर िहुमंवजला भवन वनम्न विन्दुओं की सुवनवितता उपरान्त ही अनुज्ञेय होंगे:- (i) सूल/उपन नानजत नूखण्ड ा क्षेत्रफल न्यूवतस 1000 .सर. ए ं इससे अनध हो। (ii) सूल ानणनज्य नूखण्ड नजससें सासवे ी सड़ ा सागावनध ा2 न्यूवतस 24 सरट2 ए ं गै2 ानणनज्य नूखण्ड नजवसें सासवे ी सड़ ा सागावनध ा2 न्यूवतस 18 सरट2 ए ं इससे अनध हो।

(iii) सूल नूखण्ड प2 बहुसंनजला न व प्रस्तान त होवे प2 अग्र, पाश्वव ए ं पृष्ठ सैटबै तानल ा-1 ए ं तानल ा-5 अथ ा न्यूवतस 6.0 सर. अथ ा न व ऊाँ िाई ा 1/4 (अनध तस 16 सर.) जो नर अनध हो 2खे जावे अनव ायव होगें।

5.3 पुनगावठत भूखण्ड पर िहुमंवजला भवन वनम्न विन्दुओं की सुवनवितता उपरान्त ही अनुज्ञेय होंगः- (i) न द्यसाव योजवाओं सें नूखण्डों े पुवगवठव पश्चात पुववगनठत नूखण्ड ा न्यूवतस क्षेत्रफल 1500 .सर. से अनध होवे प2 हर बहुसंनजला न व अवुज्ञेय होगें।

(ii) बहुसंनजला ानणनज्य नूखण्ड हेतु सासवे ी सड़ ी िौडाई न्यूवतस 24 सरट2 ए ं गै2 ानणनज्य नूखण्डों हेतु सासवे ी सड़ ी िौडाई न्यूवतस 18 सरट2 होवा आ श्य होगा।

सड ‍ ी‍ओ2‍ ा‍सैटबै योजवावुसा2 अथ ा 9 सर. अथ ा न व ी ऊाँ िाई ा 1/4 (अनध तस‍16 सर) जो‍नर‍अनध ‍हो।
अन्य ओ2 ा सैटबै 12 सर. अथ ा न व ी ऊाँ िाई ा 1/4 (अनध तस 16 सर.) जो नर अनध हो।

(iv) प2न्तु यनद पुवगवनठत नूखण्ड से सनर सूल नूखण्डों ा क्षेत्रफल 1000 .सर. से अनध है तो सैटबै तानल ा-1 ए ं तानल ा-5 े अवुसा2 2खे जा स े गें। (iv) ानणनज्य योजवाओं सें पुवगवनठत ानणनज्य नूखण्डों े अग्र, पाश्वव ए ं पृष्ठ सैटबै तानल ा-1 ए ं तानल ा-5 अथ ा न्यूवतस 6.0 सर. अथ ा न व ऊाँ िाई ा 1/4 (अनध तस 16 सर.) जो नर अनध हो 2खे जावे अनव ायव होगें।

(v) अन्य सनर सापदण्ड इव न व न नवयस े अवुसा2 2खे जावे होंगे। (vi) बेट2सेंट ले र न द्यसाव योजवाओं सें ऐसे पुववगनठत सूखण्ड प2 बहुसंनजला न व प्रस्तान त न ये जावे प2 नवयसावुसा2 देय बेट2सेंट ले र ा 25 प्रनतशत अनतर2ि बेट2सेंट ले र देय होगर, इस 2ानश ा उपयोग संबंनधत योजवा सें आधा2नूत सुन धाओं े सुदृढर 2ण (Upgradation) हेतु हर उपयोग न या जा ेगा।

(vii) पान िं ग 18 सर. से स िौड़र सड़ ी ओ2 से नूखण्ड सें सरधे पान िं ग न या जावा अवुज्ञेय वहीं होगा। पान िं ग हेतु शेि प्रा धाव न नवयस-6.13 े अवुसा2 2खे जावे होगें।

(viii) नूखण्ड े प्र ेश ए ं नव ास द्वा2 18 सर. से स िौडर सड़ प2 अवुज्ञेय वहीं होंगे। (ix) 2ाजस्थाव आ ासव सण्डल ी योजवाओं सें स् तंत्र आ ास े नूखण्डों प2 पुवगवठव उप2ांत बहुसंनजले न व 2ाज्य स2 ा2 ी अवुसनत े पश्चात हर अवुज्ञेय होंगे।

5.4 िहुमंवजला भवनों के वनमााण हेतु सामान्य वनयमः- (i) बहुसंनजला न व ऐसे न शेि क्षेत्रों/योजवाओं सें अवुज्ञेय वहीं होगे जहााँ अनध तस ऊाँ िाई 15 सर. त हर नवधावर2त ी गयर हो। (ii) बहुसंनजले न वों े ससस्त सापदण्ड इव न नवयसों े अवुसा2 2खे जावे होगें ए ं शेि प्रा धाव वेशवल नबनल्डंग ोड (N.B.C.) े अवुसा2 2खे जावे होंगे। (iii) 24 सर. ए ं इससे अनध ऊाँ िाई े बहुसंनजला न वों सें श2ण क्षेत्र (Refuge area) ा नवमवावुसा2 प्रा धाव न या जावा अनव ायव होगा-

• संबंनधत तल े स ल नवनसवत क्षेत्रफल ा न्यूवतस 10 प्रनतशत अथ ा 15 गवसरट2 जो नर अनध हो। • 24 सर. ए ं उससे अनध 39 सर. त न व ऊाँ िाई प2 24 सर. से ऊप2 ालर संनजल (Floor Immediately above 24 Mtr) प2 ए श2ण क्षेत्र।

• 39 सर. से अनध न व ऊाँ िाई प2 39 सर. से ऊप2 ालर संनजल (Floor Immediately above 39 Mtr) प2 ए श2ण क्षेत्र तथा उससे ऊप2 ऊाँ िाई होवे प2 प्रत्ये 15 सर. ऊाँ िाई प2 ए अनतर2ि श2ण क्षेत्र।

• यनद ए से अनध नबनल्डंग ब्लॉ ो ए हर श2ण क्षेत्र जोडता है तो प्रत्ये नबनल्डंग े नलए पृथ -पृथ श2ण क्षेत्र ी आ श्य ता वहीं होगर तथानप श2ण क्षेत्र ा न्यूवतस क्षेत्रफल समपूणव तल े स ल नवनसवत क्षेत्रफल ा न्यूवतस 10 प्रनतशत 2खा जावा अनव ायव होगा।

• बहुसंनजला आ ासरय न वों सें यनद प्रत्ये आ ासरय इ ाईयों सें टे2ेस अथ ा बाल वर प्रस्तान त होवे प2 पृथ से श2ण क्षेत्र ी आ श्य ता वहीं होगर।

(iv) नूखण्ड प2 बहुसंनजला न व प्रस्तान त होवे प2 ससरप ती दो ब्लॉक्स े बरि ी दू2र उव दो ब्लॉ सें से ऊाँ िे ब्लॉ ी ऊाँ िाई ा न्यूवतस 1/4 (अनध तस 16 सर.) होगर। लेन व यनद नबनल्डंग ब्लॉक्स सें स2ों/ 2सोईर्2/शौिालय आनद ी नखड़न यां ातायाव हेतु प्रस्तान त वहर होवे प2 अथावत Dead wall होवे ी अ स्था सें दो ब्लॉक्स े सध्य उप2ोिावुसा2 दू2र 2खा जावा आ श्य वहीं होगा।

(v) बहुसंनजला न वों सें आग से बिा हेतु सरनढयों (Fire Staircase) जो न व ी बाह2र सतह प2 हो अथ ा दो ओ2 से खुलर हो (नव टतस दर ा2 से न्यूवतस 1.0 सर. ी दू2र) ा प्रा धाव न या जावा होगा। आग से बिा हेतु सरनढयों हेतु अन्य प्रा धाव वेशवल नबनल्डग ोड े अवुसा2 2खे जावे होगें। अनध तस 30 सरट2 ऊाँ िाई े न वों सें प्रत्ये नबनल्डंग ब्लॉ े तल ा स ल नवनसवत क्षेत्र 500 गवसरट2 से स होवे प2 आग से बिा हेतु सरढरयों (Fire Staircase) ो सासान्य सरढरयों े रूप सें नर ास सें नलया जा स ता है प2न्तु उि सरढर सैटबै क्षेत्र सें देय वहीं होगर ए ं नू-आच्छादव बर.ए.आ2. ी गणवा सें शानसल ी जा ेगर।

(vi) आ ासरय न वों ो छोड़ 2 अन्य उपयोग यथा ानणनज्य , संस्थानव , पयवटव इ ाईयां आनद हेतु प्रस्तान त बहुसंनजला न वों सें आग से बिा हेतु प्रेश2ाईज्ड सरढरयों (Pressurised Fire Staircase) / फाय2 टा 2 (Fire Tower) अवुज्ञेय होगें।

(vii) अनग्वश्सव ाहव े संिालव हेतु न्यूवतस 6.0 सरट2 िौड़ा सु2नक्षत गनलया2ा न व े िा2ों ओ2 नबवा अ 2ोध छोडा जावा अनव ायव होगा। ऐसे गनलया2ों सें न सर प्र ा2 ी पान िं ग / अस्थायर नवसावण आनद अवुज्ञेय वहर होगें। यनद 6.0 सरट2 िौडा 2ेमप सैटबै सें बवाया जाता है, जो न न सर नर त2ह से ढ ा हुआ वा हो ए ं प्र ेश/नव ास (Entry/Exit) हेतु नबवा अ 2ोध उपलब्ध हो तो उसे अनग्वश्सव ाहव े आ ागसव हेतु गनलया2ा सावा जा स ता है।

(viii) अनग्वशसव ाहव े संिालव हेतु 6.0 सरट2 िौडा गनलया2ा े ऊप2 बाल वर / छज्जा नूनस तल से 4.50 सरट2 ऊाँ िाई प2 हर देय होगा। (ix) आग से बिा हेतु ह2 ससय पावर ी व्य स्था सुनवनश्चत 2वे े नलए न व े छत प2 ससुनित क्षसता े दो टैं बवाये जायेंगे। इससें से ए टैं अनग्वशसव व्य स्था े पाइपों ी प्रणालर से जुड़ा होगा। दूस2ा टैं न व े नव ास तावओं े नलये पावर ी आपूनतव े नलये बवाया जायेगा ए ं इस टैं ो न2वे हेतु अनग्वशसव टैं े ढक् व े 30 सेंटरसरट2 वरिे से पाइप इस टैं सें जोडा जायेगा। न व े नव ास तावओं े नलए बवाये जावे ाले इस टैं सें पावर ी आपूनतव हेतु अन्य ोई वेक्शव वहीं 2खा जायेगा, नजससे यह सुनवनश्चत न या जा स े गा न अनग्वशसव हेतु टैं हसेशा न2ा 2हे। (x) 30 सरट2 ऊाँ िाई त े बहुसंनजला न वों े स्ट्रक्ि2ल नडजाईव सावनित्र सय र2पोटव ो स्ट्रक्ि2ल इंनजनवय2 से प्रसानणत 2 ाया जा 2 वग2रय नव ाय सें पूणवता प्रसाण पत्र जा2र न ये जावे े ससय प्रस्तुत न ये जावे होंगे।

(xi) 30.0 सरट2 से अनध ऊाँ िाई े न वों सें अवुसोनदत न व सावनित्र जा2र 2वे े पश्चात सं2िवात्स सु2क्षा े उपायों से संबंनधत ससस्त दस्ता ेजों सय स्ट्रक्ि2ल नडजाईव सावनित्रों ो 2ाज ीय स्त2 े संस्थावों यथा आईआईटर /एवआईटर/2ाज ीय अननयांनत्र ी सहान धालय / 2ाज्य स2 ा2 द्वा2ा प्रसानणत 2 ा 2 आ श्य रूप से वग2रय नव ाय सें पूणवता प्रसाण पत्र जा2र न ये जावे े ससय प्रस्तुत न ये जावे होंगे।

(xii) न व सें अपेनक्षत से ाओं यथा प्रस्तान त जल न त2ण प्रणालर, जल सल नव ासर प्रणालर, न द्युत से ाएाँ, ातावु ू ल से ाएाँ आनद से संबंनधत सावनित्रों े दो सैट जो न आ ेनदत पर2योजवा ी नडजाईव नवसावण ी नक्रयानन् नत हेतु अवुबंनधत न ये गये ाउंनसल ऑफ आन व टेक्ि2 से 2नजस्टडव आन व टेक्ट ए ं पर2योजवा े एस.ई.पर न्सलटेन्ट (M.E.P Consultant) से प्रसानणत 2 ा 2 आ श्य रूप से वग2रय नव ाय सें पूणवता प्रसाण पत्र जा2र न ये जावे े ससय प्रस्तुत न ये जावे होंगे।

(xiii) बहुसंनजला न वों सें अनग्वशसव संबंनधत प्रा धाव वेशवल नबनल्डंग ोड (N.B.C.) े अवुसा2 2खे जावे आ श्य होंगे नजस ी ससस्त नजमसेदा2र न ास ताव ी होगर। न व नवसावण पूणव हो जावे े पश्चात अनध ास प्रसाण-पत्र जा2र 2वे से पू व स्थाई अनग्वशसव अवापनत्त प्रसाण-पत्र प्रस्तुत 2वा आ श्य होगा।

(xiv) उप2ोि नबन्दु संख्या (x) से (xiii) ी सुनवनश्चतता न ये जावे हेतु न व सावनित्र अवुसोदव न ये जावे े ससय आ ेद से शपथ पत्र नलया जावा आ श्य होगा।

(xv) बहुसंनजला न व प्रस्तान त होवे प2 N.B.C. े अवुसा2 नू मप2ोधर प्रा धावों पालवा न ये जावे बाबत् नू-स् ासर, ास्तुन द् ए ं सं2िवा अननयन्ता ा संयुि शपथ पत्र नलया जावा आ श्य होगा।

(xvi) 2ाज्य े वग2रय क्षेत्रों सें अनग्वश्सव ी सुन धा उपलब्ध 2ावे / सुदृढर 2ण ी दृनष्ट से 2ाज्य स2 ा2 द्वा2ा इस संबंध सें ससय-ससय प2 जा2र आदेश े अवुरूप नवयसावुसा2 शुल् देय होगें।

(xvii) बहुसंनजला न वों े अवुज्ञाधा2र / न ास ताव द्वा2ा नूखण्ड से लगतर हुई सनर समपूणव सड़ ों ा न ास फु टपाथ ए ं ृक्षा2ोपण ा प्रा धाव स् यं े व्यय प2 सुनवनश्चत न या जा ेगा।

6. भवन वनमााण के वलए आवश्यक आंतररक मानदण्ड

6.1 भवनों में कमरों/ रसोई/शौचालय का न्यूनतम आकार व ऊँ चाई वनम्नानुसार होगी:-

तावलका-11

भवन के वववभन्न अवयवों / उपयोग हेतु आवश्यक आंतररक मानदण्ड

क्र.सं. न व‍ े ‍अ य /उपयोग न्यूवतस‍क्षेत्रफल‍( .सर.) न्यूवतस‍िौडाई‍(सर.) न्यूवतस‍ऊाँ िाई‍(सर.)
(i) ास‍योग्य‍ स2ा‍* 9.5 2.4 2.75
(ii) 2सोई‍र्2 4.5 1.5 2.75
(iii) स्वाव‍र्2 1.8 1.2 2.2
(iv) टायलेट 2.8 1.2 2.2
(v) शौिालय 1.1 1.0 2.2
(vi) प ेन्ट्रर 3.0 1.4 2.75
(vii) स्टो2 3.0 1.2 2.2

*आ ासरय न वों सें अध्ययव क्ष ए ं र्2ेलू से ा सहाय क्ष (Domestic Service Assistant Room) ा क्षेत्रफल 7.5 गव सरट2 अवुज्ञेय होगा। वटप्पणीः (i) र2हायशर न वों हेतु उप2ोि सावदण्ड 50 .सर. से ज्यादा क्षेत्रफल े नूखण्डों तथा 30 . सर. से अनध ा2पेट एर2या (Carpet Area) (आ ासरय इ ाई ी िा2ों ओ2 ी बाह2र दर ा2ों े अंद2 ा क्षेत्रफल नजससें ओपव टू स् ाई, डक्ट, खुलर बाल वर आनद शानसल वहीं होगर) ी आ ासरय ई ाईयों प2 हर लागू होंगे।

(ii) छात्रा ासों े ए व्यनि े नव ास हेतु आ ासरय स2े े नलये न्यूवतस आ ा2 7.5 .सर. होगा। (iii) 2सोई र्2/टॉयलेट / शौिालय ी ऊाँ िाई उस नाग सें 2.75 सर. से स हो स तर है जहां ऊप2 े फशव सें पावर े नव ास हेतु ट्रेप (Sunkan slab) बवाया गया हो।

6.2 संवातन शैफ्ट के मापदण्ड :- प्रत्ये स्वावर्2, शौिालय, टायलेट इस प्र ा2 होगा न उस ी स से स ए दर ा2 बाह2र ी त2फ अथ ा "सं ातव शैफ्ट" ी त2फ खुले औ2 खुलवे ा स्थाव नखड़ ी या ातायव े रूप सें न्यूवतस 0.4 .सर. हो प2न्तु यह सरसा 50 .सर. से अनध क्षेत्रफल े नूखण्डों प2 हर लागू 2हेगर। फ्लश, शौिालय औ2 स्वावर्2 सं ातव हेतु यनद अग्र, पाश्वव, पृष्ठ औ2 नरत2र खुले स्थावों सें व खुले तो सं ातव शैफ्ट सें खुलेगें, नजव ा आ ा2 नवमवनलनखत से स वहीं होगा :-

तावलका-12

संवातन शैफ्ट के मापदण्ड

क्र.सं. श ैफ्ट की कु ल ऊं चाई (मीटर में) संवातन शैफ्ट का आकार (वगा मीटर में) श ैफ्ट की न्यूनतम भुजा (मीटर में)
1. 10 सर. त 1.2 0.9
2 12 सर. त 2.8 1.2
3 18 सर. त 4.0 1.5
4 24 सर. त 5.4 1.8
5 30 सर. त 8.0 2.4
6 30 सर. से‍अनध 9.0 3.0

(i) यनद 2सोई, ास योग्य स2ा, अध्ययव क्ष ी ोई नर ए नुजा (फ्लश, शौिालय औ2 स्वावर्2 ो छोड 2) सासवे, परछे साईड सैटबे सें वहीं खुलतर है तो ह आन्तर2 ोटव याडव से खुल स तर है नजस ी न्यूवतस नुजा 3 सरट2 होवर िानहए। आन्तर2 ोटव याडव ा क्षेत्रफल न व ी ऊाँ िाई/ ोटव याडव ी नुजा े साथ लगतर हुई उच्ितस दर ा2 ी उाँिाई ा 1/5 नाग ा गव से स वहीं होगा अथावत यनद न व ी ऊं िाई यनद 30 सरट2 हो तो ोटव याडव ा क्षेत्रफल न्यूवतस 36 गवसरट2 होगा।

(ii) ानणनज्य , संस्थागत ए ं स्टूनडयों आपाटवसेन्ट न वों नजवसें स्वावर्2, शौिालय, टायलेट े सं ातव े नलए से े नव ल ेंनटलेशव नसस्टस न या जावा प्रस्तान त होगा, हााँ इव े ातायव े नलये सं ातव शॉफ्ट सें खुलवे ी आ श्य ता वहीं 2हेगर।

6.3 सीवियाँ (जीना) व गवलयारा (कॉररडोर) (Stairs and Corridor):- (i) नव ासर े सनर नबन्दु यथा ब2ासदों, द2 ाजों, सरनढयों, सरढर ा तल्ला िढाई, खु2ाव (ढलाव) आनद ी िौड़ाई दू2र NBC े प्रा धावों े अवुसा2 होगर।

(ii) नलफ्ट े िा2ों ओ2 सरनढयां अवुज्ञेय वहीं होगर। (iii) सरनढयों गनलया2ा ी न्यूवतस िौड़ाई े सावदण्ड नवमव प्र ा2 से होंगे :-

तावलका-13

क्र.सं. उपयोग सरनढयों‍ ी‍ न्यूवतस‍िौड़ाई‍ (सरट2) गनलया2ा (Corridor) ी न्यूवतस िौड़ाई (सरट2)
1. स् तन्त्र‍आ ासरय‍न व‍/ ड्यूप्लेक्स‍फ्लेट्स‍ ी‍आन्तर2 ‍सरनढयां 1.0 1.0
2. अन्य‍आ ासरय‍न व‍15 सरट2‍ऊाँ िाई‍त 1.2 1.5
3. ‍नूतल+2 संनजल‍त ‍ ी‍दु ावें‍/ शोरूस 1.2 1.5
4. बहुसंनजला‍आ ासरय‍न व 1.5 1.5
5. नणनज्य ‍ए ं‍पयवटव‍इ ाई‍ ‍अन्य 1.5 1.5
6. संस्थागत‍न व 1.5 1.5
7. नसवेसा‍हॉल, ऑनडटोर2यस, नथयेट2, सना‍न व‍(Assembly Buildings) बेंक् ेट‍ हॉल‍(Banquet Hall) 2.0 2.0

6.4 वलफ्ट, एस्के लेटर एवं मैके वनकल कार वलफ्ट (Lift, Escalator and Mechanical Car Lift):-

(i) न व े अन्तगवत उपलब्ध 2ाई गई नलफ्ट ो आपात नस्थनत सें बिा े नलये साध्यस े रूप सें वहीं सावा जायेगा। (ii) न वों सें नलफ्ट, एस् े लेट2 ए ं सै े नव ल ा2 नलफ्ट से संबंनधत सावदण्ड ना2तरय साव संनहता (इनण्डयव स्टेण्डडव ोड) ए ं 2ाष्ट्ररय न व नवसावण संनहता े प्रा धावों े अवुसा2 होंगे।

(iii) सनर उपयोगों े न वों सें िा2 से अनध संनजल (स्टरल्ट सनहत) प्रस्तान त / नवनसवत होवे प2 नलफ्ट ा नवयसावुसा2 प्रा धाव न या जावा अनव ायव होगा।

(iv) न वों सें प्रत्ये नलफ्ट सें एआ2डर (Automatic Rescue Device) नसस्टस ा प्रा धाव 2खा जावा अनव ावय होगा।

6.5 िेसमेंट (Basement):- (i) न ननन्व क्षेत्रफल े नूखण्डों प2 नवमवावुसा2 बैससेन्ट देय होंगेः-

भ ूखण्ड का क्षेत्रफल ि ैसमेन्ट की संख्या (अविकतम)
15 .सर. क्षेत्रफल से छोटे ानणनज्य नूखण्डों -
1000 .सर. त ससस्त उपयोगों े नूखण्डों 01
1000 . सर. या इससे अनध क्षेत्रफल े नूखण्डों 02
1500 . सर. ए ं उससे अनध क्षेत्रफल े नूखण्डों 03

नवधावर2त सैटबैं से अनध सैटबै छोड 2 न या गया हो।

(iii) यनद न सर नूखण्ड सें पाश्वव परछे ा सैटबे 2 सरट2 से स हो ए ं प्राथी सैटबे 2ेखा त तहखावा बवावा िाहता है तो ऐसर दशा सें स्थावरय नव ाय े नहत सें क्षनतपूनतव बंध पत्र देवा होगा।

(iv) 1000 . सर. इससे अनध क्षेत्रफल े नूखण्डों प2 ए से अनध बैससेन्ट प्रस्तान त 2वे प2 प्रथस बैससेन्ट ो छोड 2 अन्य बैससेन्ट ा उपयोग पान िं ग हेतु हर न या जा ेगा। प्रथस बेससेंट ो पान िं ग े अला ा अन्य उपयोग सें नलया जा स े गा।

(v) 1000 .सर. इससे अनध क्षेत्रफल े नूखण्डों प2 े ल पान िं ग हेतु प्रस्तान त न ये जावे प2 Extended बेससेन्ट अवुज्ञेय होगा।

Extended बेससेन्ट नूखण्ड ी सरसा 2ेखा से सड़ ों ी ओ2 6.0 सरट2 तथा अन्य नदशाओं ी ओ2 न्यूवतस 3.0 सरट2 छोड 2 देय होगा।

(vi) प्रथस बेससेन्ट ो गै2 पान िं ग े उपयोग सें नलये जावे प2 Extended बेससेन्ट उप2ोिावुसा2 अवुज्ञेय न या जा स े गा ए ं ऐसे Extended बेससेन्ट े एर2या सें पान िं ग ए ं वरिे े बेससेन्टों नूतल प2 आवे-जावे े आ ागसव हेतु 2ास्ता / 2ैमप ए ं न व ी सन वसेज अवुज्ञेय होंगर।

(vii) 2500 गवसरट2 या इससे अनध क्षेत्रफल े व्या सानय / पयवटव इ ाई /होटल/सल्टरप्लेक्स/ग्रुप हाउनसंग / संस्थागत नूखण्डों प2 उप2ोिावुसा2 बेससेन्ट े अनतर2ि ए लोअ2 ग्राउण्ड फ्लो2 (जो आस-पास े नूनस तल से 2.0 सरट2 से अनध वरिे वहीं हो) अवुज्ञेय न या जा स े गा, नजस ा व्या सानय / संस्थागत उपयोग हर अवुज्ञेय होगा। संपूणव नूखण्ड क्षेत्र सड़ स्त2 से नवमव स्त2 प2 होवे ी नस्थनत सें ऐसे लोअ2 ग्राउण्ड प2 आ ासरय उपयोग हेतु अवुज्ञेय न या जा स े गा।

(viii) प्रत्ये बेससेंट ी ऊं िाई (फशव से छत े वरिे ी सतह या नरत2र छत त ) न्यूवतस 2.75 सर. तथा अनध तस 4.5 सर. अवुज्ञेय होगर, प2न्तु बेससेंट सें से े नव ल पान िं ग ा प्रा धाव 2वे प2 अनध तस ऊाँ िाई 6.2 सरट2 त अवुज्ञेय ी जा स े गर।

भाग 6 (ख) राजस्थान राज-पत्र, सितम्बर 16, 2025 702 (ix) यनद न व ी सरसाएं बेससेंट ी सरसा से ननन्व है तो न व े बाह2 नस्थत बेससेंट ी छत सड़ े स्त2 से 1.20 सरट2 से अनध ऊं िर वहीं बवाई जा ेगर।

(x) बहुसंनजले न वों सें उच्ित2 संनजलों से पहु

ंिवे

ंि औ2 नव ास े नलये ी गई सुख्य ए ं ै नल्प सरनढयों से ननन्व व्य स्था द्वा2ा बेससेंट सें पहु ा 2ास्ता नदया जायेगा अथावत् ऊप2र संनजलों े नलये प्रयुि सरनढयां सरधे हर बेससेन्ट / लोअ2 ग्राउन्ड सें वहीं जा ेंगर।

(xi) संस्थागत ए ं ानणनज्य उपयोग हेतु लोअ2 ग्राउण्ड फ्लो2 बेससेंट फ्लो2 सें पान िं ग े अला ा अन्य उपयोग प्रस्तान त होवे प2 पयावप्त ऐसे नव ास े 2ास्ते बवाये जायेगें ी उवसें 15 सरट2 से अनध व िलवा पडे। यनद अनग्वश्सवों े प्रा धाव यथा fully sprinkled न या गया हो तो नव ास 2ास्ते इस त2ह से बवाये जायेंगे न उवसें 22.5 सर. से अनध वहीं िलवा पडे।

(xii) बेससेन्ट पान िं ग फ्लो2 सें प्र ेश/नव ासर ी ससुनित व्य स्था वेशवल नबनल्डंग ोड (NBC) े प्रा धाव े अवुसा2 न या जावा अनव ायव होगा। (xiii) बेससेंट ो ज् लवशरल पदाथव या हानव ा2 साल े नण्डा2 हेतु या अन्य ोई गनतन नध जो न न व सें 2हवे ालों े नलये पर2सं ट सय या हानव ा2 हो, ऐसे न सर उपयोग सें वहीं नलया जा स े गा। (xiv) बेससेंट सें पयावप्त ातायव ए ं 2ोशवर ी व्य स्था सुनवनश्चत 2वर होगर।

6.6 वप्लंथ (Plinth):- (i) न व ी ु सी (Plinth) ी ऊाँ िाई नूखण्ड े सासवे नस्थत सड से न्यूवतस 0.45 सरट2 होगर। नूखण्ड े साथ ए से अनध सड ें लगतर हुई हो तो सक्षस अनध ा2र द्वा2ा न सर नर ए सड से ु सी ी ऊाँ िाई न्यूवतस 0.45 सरट2 2खर जा स े गर। नूखण्ड े अन्द2 आतंर2 सड (राई े- े) प्रस्तान त होवे प2 राई े- े ले ल से नप्लन्थ न्यूवतस 0.15 सरट2 अवुज्ञेय न या जा स े गा।

(ii) नप्लंथ ी अनध तस ऊाँ िाई 1.2 सर. अवुज्ञेय होगर। बहुसंनजला न वों सें इससे अनध ऊाँ िाई ा नप्लंथ प्रस्तान त न ये जावे प2 नप्लंथ ी अनतर2ि ऊाँ िाई न व ी ु ल ऊाँ िाई ी गणवा सें सनमसनलत होगर।

6.7 वस्ट्ट फ्लोर (Stilt Floor) :- (i) न सर नूखण्ड सें सैटबे छोड़ 2 शेि बिे नाग प2 े ल पान िं ग हेतु नस्टल्ट नवनसवत न या जा स े गा, प2न्तु नस्टल्ट े ऊप2 नवसावण 2ते ससय अनध तस आच्छानदत क्षेत्र ी सरसा से अनध े नाग प2 लेण्डस् े प े रूप सें न नसत न या जावा होगा।

(ii) नस्टल्ट ए ं बेससेंट अन्य संनजलों प2 प्रस्तान त पान िं ग फ्लो2 ा न्यूवतस 70 प्रनतशत क्षेत्र पान िं ग े उपयोग सें नलया जावा अनव ावय होगा। शेि 30 प्रनतशत क्षेत्रफल अन्य उपयोग यथा स् ागत क्ष, सनसनत ा ायावलय नव ास तावओं े नलये सासुदानय सुन धाएाँ, सन वसेज, व्य सानय उपयोग ( े ल नस्टल्ट फ्लो2 प2) सें नलया जा स े गा।

(iii) 1000 .सर. त े नूखण्ड अथ ा ऐसे नूखण्ड जो न 18 सर. से स िौडर सड़ प2 नस्थत हो प2 स्टरल्ट फ्लो2 तानल ा-1 सें उल्लेनखत संनजलों े अनतर2ि देय होगा, नजस ी अनध तस ऊाँ िाई 3.5 सरट2 अवुज्ञेय होगर।

(iv) बहुसंनजला न वों सें स्टरल्ट फ्लो2 ी ऊाँ िाई 3.5 सर. से अनध प्रस्तान त न ये जावे प2 नस्टल्ट ी अनतर2ि ऊाँ िाई न व ी ु ल ऊाँ िाई ी गणवा सें सनमसनलत होगर।

ंिवे हेतु 2ेमप / सरनढयां न सर नर अ स्था सें सड़ े सागावनध ा2 सें अवुज्ञेय वहीं होगर।

6.8 रेम्प (Ramp) : (i) सड़ से न व/नूखण्ड त पहु (ii) बैससेन्ट ए ं ऊप2र संनजलों प2 पान िं ग फ्लो2 सें ाहवों े आवे-जावे हेतु प्रस्तान त 2ैमप ा ढाल 1: 8 से अनध वहीं होगा, प2न्तु 1 सर. ी ऊं िाई त पहु ंिवे े नलये 2ेमप ी ढाल ज्यादा नर हो स तर है।

(iii) ाहवों हेतु 2ैमप आवे जावे े नलए अलग-अलग होवे प2 न्यूवतस िौडाई 3.60 सरट2 ए ं आवे-जावे े नलए ए हर होवे प2 न्यूवतस िौडाई 6 सरट2 2खवर होगर।

(iv) बहुसंनजला न वों सें सैटबै सें बेससेंट हेतु 2ैमप प्रस्तान त 2वे प2 यह आ श्य रूप से सुनवनश्चत न या जावा होगा न अनग्वशसव ाहवों े पर2संि2ण हेतु गनलया2ा न्यूवतस 6.0 सर. स्पष्ट उपलब्ध हो। यनद 6.0 सरट2 िौडा 2ेमप सैटबै सें बवाया जाता है, जो न न सर नर त2ह से ढ ा हुआ वा हो ए ं प्र ेश बाह2 (Entry/Exit) जावे हेतु नबवा अ 2ोध उपलब्ध हो तो उसे अनग्वश्सव ाहव े आ ागसव हेतु गनलया2ा सावा जा स ता है।

(v) े ल दोपनहया ाहवो हेतु 2ैमप प्रस्तान त होवे प2, आवे जावे े नलए अलग-अलग होवे प2 2ेमप ी न्यूवतस िौडाई 2.0 सरट2 ए ं आवे जावे े नलए ए हर होवे प2 2ेमप ी न्यूवतस िौडाई 3.0 सरट2 2खवर आ श्य होगर।

(vi) 500 .सर. त क्षेत्रफल े नूखण्डों े बेससेन्ट ा तल स्त2 सड स्त2 से अनध तस 2.0 सर. वरिे होवे ए ं न व सें अनध तस 7 िौपनहया ाहवों ी पान िं ग प्रस्तान त होवे प2 न्यूवतस 3.60 सर. िौडा (आवे जावे हेतु) ए ं 7 िौपनहया ाहवों से अनध ए ं अनध तस 10 िौपनहया ाहवों ी पान िं ग होवे प2 4.50 सर. िौडा (आवे जावे हेतु) तथा ढलाव 1: 8 ा ए 2ैमप उपलब्ध 2 ावा होगा। उप2ोिावुसा2 िौपनहया ाहवों से अनध पान िं ग होवे ए ं 500 .सर. से अनध क्षेत्रफल े नूखण्डों े बेससेन्ट सें पान िं ग हेतु न नवयस-6.13(iv) े अवुसा2 पालवा ी जावर होगर।

6.9 गैराज (Garrage) :- (i) पाश्वव सैटबे सें े ल ए नवजर गै2ाज उव र2हायशर नूखण्डों सें अवुज्ञेय होगा, जहां यह सैटबे न्यूवतस 3 सरट2 हो। गै2ाज ा अनध तस क्षेत्रफल 20 .सर. होगा। गै2ाज आच्छानदत क्षेत्रफल बर.ए.आ2. ी गणवा सें शानसल होगा। गै2ाज ा नवसावण नूखण्ड ी नपछलर सरसा से 9 सरट2 े नरत2 न या जा स ता है। गै2ाज े ऊप2 े ल प्रथस तल प2 उतवे हर क्षेत्र ा नवसावण न या जा स ता है, जो न बर.ए.आ2 सें शानसल न या जायेगा। नजव नूखण्डों सें नस्टल्ट फ्लो2 प्रस्तान त हो हााँ गै2ाज देय वहीं होगा।

(ii) उपन नानजत आ ासरय नूखण्डों सें यनद पाश्वव सैटबे 3.0 सर. या उससे अनध है तो ऐसे प्रत्ये नूखण्ड सें ए गै2ाज उप2ोि नणवत शतों े पूणव होवे प2 नदया जा स ता है।

6.10 पोचा (Porch/Portico) :-

(i) े न्टरनल 2 / खमबों प2 नवनसवत पोिव साइड सैटबे अग्र सैटबे सें देय होगा। अग्र सैटबे सें पोिव तनर देय होगा जब अग्र सैटबे 6.0 सर. या उससे अनध हो तथा साइड सैटबे सें पोिव तनर देय होगा जब साइड सैटबे न्यूवतस 3 सर. हो। पोिव े ऊप2 न सर नर प्र ा2 ा नवसावण देय वहीं होगा। सनर प्र ा2 े न वों सें जहााँ ए से अनध नबनल्डंग टॉ 2 प्रस्तान त हों, हााँ प्रत्य े टॉ 2 सें ए पोिव देय होगा।

(ii) न सर ओ2 ा सैटबे 6.0 सरट2 त होवे प2 पोिव ी अनध तस िौडाई 3.0 सरट2 देय होगर। सैटबे 6.0 सरट2 से अनध होवे प2 पोिव ी िौडाई सैटबे दू2र ा 50 प्रनतशत त देय होगर। े ल होटल ए ं संस्थानव न वों सें पोिव ी िौड़ाई सैटबै ी सरसा अथावत नूखण्ड ी बाउण्रर त अवुज्ञेय न या जा स े गा।

(iii) पोिव ी लमबाई संबंनधत नबनल्डंग ब्लॉ ी उस नदशा ी लमबाई े अनध तस 1/2 लमबाई े ब2ाब2 देय होगर। (iv) गै2 आ ासरय न वों सें ए से अनध पोिव नर अवुज्ञेय न ये जा स ें गे। (v) सैटबै क्षेत्र सें पोिव प्रस्तान त होवे प2 उस प2 न सर प्र ा2 ा नवसावण अवुज्ञेय वहर होगा। 6.11 िालकनी (Balcony) :- (i) प्रोजेक्टेड् बाल वर सैटबै क्षेत्र सें नवमवावुसा2 देय होगरः-

सैटबै बाल वर‍ ी‍िौडाई
4.50 सरट2‍से‍ स सैटबे ‍ ी‍दू2र‍ ी‍1/3 अथ ा‍1.2 सर. जो‍नर‍ स‍ हो
4.50 सरट2‍ ‍इससे‍अनध ‍ए ं‍12 सरट2‍से‍ स 1.5 सरट2
12 सरट2‍या‍इससे‍अनध 1.8 सरट2

(ii) बाल वर ी िौड़ाई (उप2ोि से ज्यादा) न व 2ेखा से अन्द2 ी त2फ (अथावत् न व ी त2फ) बढाई जा स तर है। (iii) बहुसंनजले न वो से बॉल वर नूनस तल से 4.50 सरट2 से उप2 हर देय होगर, लेन व यनद बहुसंनजले न वों सें बॉल वर अनग्वशसव ाहव े संिालव हेतु 6.0 सरट2 िौडा गनलया2ा े उप2ांत प्रस्तान त ी जातर है तो 4.50 सरट2 ी ऊाँ िाई ी बाध्यता वहीं होगर।

(iv) यनद न व सें न सर त2फ ा सैटबै 4.50 सर. इससे अनध हो तो उस त2फ बाल वर क्षेत्र ो न व े अन्द2 / स2ों े अन्द2 शानसल न या जा स ता है।

6.12 अनुज्ञेय प्रक्षेप (Permissible Projection) :- (i) छज्जा, नजस ी िौड़ाई 0.6 सर. या सैटबे दू2र ा ए -नतहाई जो नर स हो तथा नूनस तल से 2.1 सर. से स ी ऊं िाई प2 व हो। (ii) सरढर ा सध्य ती ठह2ा (लेनडंग) जो न िौडाई सें 1.0 सर. या सैटबे दू2र ा ए -नतहाई, जो नर स हो ए ं नूनस तल से 2.4 सर. से स ी ऊाँ िाई प2 व हो। इसे जालर या नग्रल से ढ ा जा स ता है।

(iii) प्रोजेक्टेड अलसा2र, जो न प्रत्ये र2हायशर स2े प2 2.0 सर. लमबाई ए ं 0.6 सर. िौडाई ी हो। (iv) बाल वर, न नवयस-6.11 े प्रा धाव अवुसा2 होगर। (v) उप2ोि प्रोजेक्शव बहुसंनजले न वो से नूनस तल से स से स 4.50 सरट2 ी ऊाँ िाई े उप2ांत हर देय होंगे। यनद बहुसंनजले न व सें अनग्वशसव ाहव े संिालव हेतु 6.0 सरट2 िौडा गनलया2ा उि प्रोजेक्शव े उप2ांत प्रस्तान त न या जाता है तो 4.50 सरट2 ी ऊाँ िाई ी बाध्यता वहीं होगर।

6.13 कॉनार/मोड़ (नुक्कड़) पर वस्थत भूखण्डों हेतु प्राविान- (i) ोवे े नूखण्ड सें सरसाननतर / दर ा2 ी ऊं िाई सड़ े सोड़ प2, सोड़ से सासवे औ2 पाश्वव सें दोवों ओ2 5 सर. ी लमबाई सें 0.75 सर. त सरनसत 2हेगर औ2 शेि ऊं िाई 2ेनलंग लगा 2 पू2र ा जा स े गर।

(ii) सड़ प2 खत2वा अथ ा असुन धाजव सोड़ (वुक् ड़) होवे प2 स्थावरय नव ाय ो वुक् ड़ े न व े स् ासर ो यह नवदेश देवे ा अनध ा2 होगा न ह न व े वुक् ड़ ो अथ ा सोड़ प2 बाउण्रर ी दर ा2 ो ऐसा गोला ा2 बवा दे, जैसा न स्थावरय नव ाय द्वा2ा ठर ससझा जा ें।

(iii) 18 सर. इससे अनध िौडर सड़ ों े ॉवव2 प2 नस्थत नूखण्ड ी नुजाओं ी लमबाई ॉवव2 से 15 सर. से स होवे प2 प्र ेश ए ं नव ास द्वा2 यथासमन नूखण्ड े अनन्तस न प2रत छो2 प2 नदया जावा होगा। बडे नूखण्डों प2 जहां नूखण्ड ी नुजाओं ी लमबाई ॉवव2 से 15 सर. से अनध हो उवसें ॉवव2 सें गोलाई (Radius) े पश्चात् न्यूवतस 15 सर. ी दू2र छोडवे े पश्चात् हर प्र ेश ए ं नव ास द्वा2 ए ं सड़ से सरधे पान िं ग अवुज्ञेय ी जा स े गर।

(iv) ॉवव2 े नूखण्डों सें न व सावनित्र अवुसोदव 2ते ससय नवमव दनशवत सावनित्र अवुसा2 यातायात ी दृनष्ट से गोलाई (Radius) ाटते हुए न व सावनित्र अवुसोनदत न ये जावे होंगे।

भाग 6 (ख) राजस्थान राज-पत्र, सितम्बर 16, 2025 704

ॉवव2 े नूखण्डों सें गोलाई (Radius) प2 बाउण्रर ॉल 0.75 सर. ऊाँ िाई त सरनसत 2खर जावर होगर ए ं शेि ऊं िाई 2ेनलंग लगा 2 पू2र ी जा स े गर।

6.14 पावकिं ग सुवविा :- (i) न ननन्व प्रस्तान त उपयोगों हेतु पान िं ग सावदण्ड नवमव तानल ा-8 े अवुसा2 होगें।

तावलका-16

वववभन्न उपयोग के भवनों हेतु पावकिं ग की आवश्यकताएं

क्र.सं. उपयोग (जैसा अवुसूिर-1 सें नणवत है) ई.सी.यू. की आवश्यकता (ECU प्रनत गवसरट2 गणवा योग्य नवनसवत क्षेत्र प2) आगन्तुक पावकिं ग
1. आ ासरय उपयोग
(i) स् ंतत्र‍आ ास‍/ हॉस्टल 1 ECU/115 गणवा‍योग्य‍नवनसवत‍क्षेत्र -
(ii) बहु-आ ास‍इ ाई/फ्लेट्स‍/ ग्रुप‍हाउनसंग‍/ र2टायवसेन्ट‍ हॉमस 1 ECU / 115 गणवा‍योग्य‍नवनसवत‍क्षेत्र‍प2न्तु‍न्यूवतस‍1 ा2‍ए ं‍अनध तस‍3 ा2‍प्रनत‍आ ासरय‍इ ाई‍नदया‍जावा‍ आ श्य ‍ होगर‍ अथावत्‍ 50 फ्लेटस‍ प्रस्तान त‍ होवे‍ प2‍ अनध तस‍150 ईसरयू‍हर‍आ श्य ‍होंगे। 10 प्रनतशत
(iii) स्टुनडयों अपाटवसेन्ट 1 ECU/75 गणवा योग्य नवनसवत क्षेत्र 10 प्रनतशत
(iv) सुख्यसंत्रर जवआ ास योजवा पॉनलसर अवुसा2
2- वावणवययक उपयोग
(i) दु ावे/व्य सानय ‍पर2स2/रूफ‍टॉप‍2ेस्टो2ेन्ट/गेस्ट‍ हाउस 1 ECU/75 गणवा‍योग्य‍नवनसवत‍क्षेत्र‍ 50 प्रनतशत
(ii) नसवेसा/ सल्टरप्लेक्स/नसवेप्लेक्स‍/ ऑनडटोर2यस‍;e 1 ईसरयू‍प्रनत‍10 सरट्स -
3- पयवटव‍ई ाई
(i) होटल/सोटल/र2सोटव 1 ECU/75 गणवा‍योग्य‍नवनसवत‍क्षेत्र‍ 10 प्रनतशत
4- संस्थागत -
(i) शैक्षनण /सासानज /सास् ृ नत‍धानसव ‍संस्थाव‍ स2 ा2र‍ए ं‍अिवस2 ा2र‍ ायावलय 1 ECU/115 गणवा‍योग्य‍नवनसवत‍क्षेत्र‍ 25 प्रनतशत
(ii) निन त्सा‍संस्थाव‍(सेनड ल‍ ॉलेज, वनसिंग‍ ॉलेज‍/ प्रनशक्षण‍संस्थाव, हॉनस्पटल, नडस्पेस2र‍ए ं‍अन्य‍ निन त्सा‍समबन्धर‍संस्थाएाँ) 1 ECU/75 गणवा योग्य नवनसवत क्षेत्र 50 प्रनतशत
(iii) ोनिंग सेन्ट2 1 ECU/75 गणवा योग्य नवनसवत क्षेत्र (न्यूवतस 25 प्रनतशत ा2 शेि स् ु ट2) 50 प्रनतशत
5- सभा भवन
(i) ससुदानय /बैंक् ेट हॉल/ व ेशव सेन्ट2 1 ईसरयू‍50 गणवा‍योग्य‍नवनसवत‍क्षेत्र‍ 10 प्रनतशत‍
6- आमोद-प्रमोद
(i) स्टेनडयस 1 ईसरयू/50 सरट्स -
(ii) वस‍ ॉमपलेक्स‍/ र2नक्रएशवल‍क्लब स्पोट् 1 ईसरयू/75 गणवा योग्य नवनसवत क्षेत्र -
(iii) एमयूजसेन्ट पा व 1 ईसरयू 500 गवसरट2 सूखण्ड क्षेत्र -
7- औद्योवगक
(i) सासान्य उद्योग RIICO े ‍प्रा धावुसा2 10 प्रनतशत
8. ेय2 हाउस / गोदास
ृ नि आधार2त /सासान्य ेय2 हाउस / गैस गोदास 1 ECU/75 गणवा योग्य नवनसवत क्षेत्र -
वोट 1 ECU=1 ा2 / एमबुलेन्स 1 ECU = 3 स् ू ट2

भाग 6 (ख) राजस्थान राज-पत्र, सितम्बर 16, 2025 706

3 ECU=1 बस/ट्र

नवमवावुसा2 क्षेत्र ाहवों हेतु 2खा जावा अनव ायव होगा :-

क्र.सं. ाहव ा प्र ा2 पान िं ग‍ ा‍आ ा2
1 ा2 2.50 सरट2‍× 5.0 सरट2
2 दुपनहया‍ओटो‍/ स् ू ट2 1.0 सरट2‍× 2.0 सरट2
3 बस‍पान िं ग 3 सरट2‍× 8 सरट2

(iii) पान िं ग ऑपव एर2या, बेससेंट, नस्टल्ट, नूतल न व े अन्य न सर नर तल प2 अवुज्ञेय होगर। (iv) बेससेंट, स्टरल्ट या न व ी अन्य न सर नर संनजल प2 नस्थत न सर नर तल ो पान िं ग फ्लो2 तनर सावा जा ेगा जबन उस तल ा न्यूवतस 70 प्रनतशत क्षेत्र े ल पान िं ग पान िं ग हेतु आ ागसव, नसनढयों, नलफ्ट स ु व लेशव आनद े उपयोग सें प्रस्तान त होगा, शेि अनध तस 30 प्रनतशत क्षेत्र न व सें अवुज्ञेय सन वसेज, अवुज्ञेय सासुदानय सुन धाओं नस्टल्ट प2 अवुज्ञेय व्य सानय गनतन नधयों े रूप सें नलया जा स े गा। इस प्र ा2 े पान व ग फ्लो2 न नवसय-4.14 (viii) े अवुसा2 बर.ए.आ2. ी गणवा से सुि होंगे।

(v) स् तंत्र आ ास ए फासव हाउस/पयाव 2ण सैत्रर आ ास ो छोड 2 अन्य ससस्त प्र ा2 े आ ासरय ए ं अन्य उपयोगों े न वों सें ु ल आ श्य पान िं ग / E.C.U. ा न्यूवतस 10 प्रनतशत EV Charging Facility हेतु आ2नक्षत न या जावा आ श्य होगा।

(vi) 90 गवसरट2 त े स् तंत्र आ ासरय नूखण्डों सें प्रनत आ ासरय इ ाई ए स् ू ट2 पान िं ग देवा अनव ायव होगा। 90 गवसरट2 से अनध 225 गवसरट2 त े स् तंत्र आ ासरय नूखण्डों सें न्यूवतस ए ा2 पान िं ग प्रनत आ ासरय इ ाई नदया जावा अनव ायव होगा। 225 गवसरट2 से बड़े नूखण्डों सें तानल ा 16 े अवुसा2 पान िं ग ा प्रा धाव न या जावा आ श्य होगा। स् तंत्र आ ासरय नूखण्डों सें आगन्तु पान िं ग ा प्रा धाव न या जावा आ श्य वहीं होगा। (vii) स् तंत्र आ ास े नूखण्डों सें ए े परछे ए ा2 पान िं ग अवुज्ञेय होगर। बहु आ ास इ ाई/फ्लेट्स/ग्रुप हाउनसंग े प्र 2णों सें पान िं ग हेतु प्रस्तान त बेससेन्ट / स्टरल्ट फ्लो2/अन्य पान िं ग फ्लो2) सें ए े परछे ए ा2 पान िं ग अवुज्ञेय ी जा स े गर बशते संपूणव योजवा ा ु ल पान िं ग ी संख्या योजवा/न व सें प्रस्तान त ु ल फ्लेट्स ी संख्या से अनध हो तथा ऐसर बे टू बे पान िं ग ो ए हर पलेट धा2 े नलये आ2नक्षत न या जायेगा। आगन्तु पान िं ग अवुज्ञेय वहीं ी जा ेगर।

(viii) स् ू ल, ॉलेज अन्य शैक्षनण संस्थावों सें ु ल ई.सर.यू. ा ा2 पान िं ग हेतु नवधावर2त ई.सर.यू. 75 प्रनतशत सें से न्यूवतस 25 प्रनतशत बस पान िं ग हेतु 2खा जा ेगा।

(ix) ेय2 हाउस/गोदास सें ु ल आ श्य पान िं ग ा न्यूवतस 50 प्रनतशत पान िं ग ट्र पान िं ग, 25 प्रनतशत ा2 पान िं ग ए ं शेि 25 प्रनतशत स् ू ट2 पान िं ग 2खा जावा आ श्य होगा। शेि उपयोगों सें पान िं ग सुन धा उपलब्ध 2ाते हुए ु ल ई.सर.यू. ा न्यूवतस 75 प्रनतशत ा2 पान िं ग े नलए हर नवधावर2त होगा तथा 25 प्रनतशत स् ू ट2 पान िं ग े नलए 2खा जा स े गा।

(x) ाहवों े आ ागसव हेतु अथ ा प्र ेश नव ास पृथ -पृथ होवे प2 न्यूवतस 3.60 सरट2 सड /2ास्ता/गनलया2ा छोडा जावा होगा। (xi) ए त2फा पान िं ग ा प्रा धाव होवे प2 न्यूवतस 4.50 सरट2 सड /2ास्ता/गनलया2ा ए ं दोवों ओ2 पान िं ग ा प्रा धाव होवे प2 अथ ा प्र ेश नव ास ए हर होवे प2 न्यूवतस 5.5 सरट2 सड /2ास्ता/गनलया2ा ा प्रा धाव अनव ायव होगा।

(xii) दुपनहया ाहवों े आ ागसव हेतु ए त2फा पान िं ग ा प्रा धाव होवे प2 प्र ेश ए ं नव ास पृथ -पृथ होवे प2 न्यूवतस 1.50 सरट2 सड /2ास्ता/गनलया2ा ए ं दोवों ओ2 दुपनहया ाहवों ी पान िं ग ा प्रा धाव होवे प2 अथ ा प्र ेश नव ास ए हर होवे प2 न्यूवतस 2.0 सरट2 सड /2ास्ता/गनलया2ा ा प्रा धाव अनव ायव होगा।

(xiii) बहुसंनजला न वों े नूखण्ड प2 ए से अनध पान िं ग फ्लो2 अवुज्ञेय होगें। ऐसे पान िं ग फ्लो2स सें पान िं ग हेतु आ2नक्षत संनजलों े उप2 पलेट्स/ ानणनज्य /संस्थानव नू-उपयोग (जैसा न अवुज्ञेय उपयोग हो) अवुज्ञेय न या जा स े गा।

(xiv) े ल पान िं ग हेतु अलग से टा 2 ा नवसावण अवुज्ञेय न या जा स े गा, नजस े नलए 10 प्रनतशत अनतर2ि आच्छादव तानल ा-1 सें अवुज्ञेय आच्छादव से अनतर2ि देय होगा, लेन व उप2ोि अनतर2ि आच्छादव नवधावर2त सैटबैं े अंद2 हर देय होगा। उि पान िं ग टा 2 ी ऊं िाई न व ी प्रस्तान त ऊाँ िाई से अनध वहीं होगर।

(xv) नूखण्डों प2 ए से अनध पान िं ग फ्लो2 प्रस्तान त न ये जा स ते है। न व सें नू-तल से ऊप2 ी संनजलों प2 पान िं ग फ्लो2 प्रस्तान त न ये जावे प2 पान िं ग फ्लो2 प2 ाहवों े आ ागसव हेतु 2ैमप अथ ा ा2 नलफ्ट ा प्रा धाव न या जावा अनव ायव होगा। ा2 नलफ्ट प्रस्तान त न ये जावे प2 ऊप2 ी संनजलों प2 प्रस्तान त ु ल ईसरयू े अवुसा2 50 ईसरयू त न्यूवतस 2 ा2 नलपट तथा 50 ईसरयू से अनध प्रत्ये 25 ईसरयू या उस े नाग प2 ए अनतर2ि ा2 नलफ्ट ा प्रा धाव न या जावा आ श्य होगा।

(xvi) पलैट्स ए ं ग्रुप हाउनसंग े नूखण्डों सें खुले सें प्रस्तान त पान िं ग े ऊप2 धूप ए ं िाव े पावर े बिा हेतु अस्थाई ै न्टरलर 2 (Cantilever) पान िं ग शैड सक्षस अनध ा2र द्वा2ा अवुज्ञेय न ये जा स ें गे, बशते अनग्वशसव े आ ागसव सें बाधा व हो। उि पान िं ग शैड ी अनध तस िौड़ाई 5.0 सरट2 होगर।

(xvii) ानणनज्य ए ं संस्थागत नूखण्डों सें न्यूवतस 12 सरट2 िौडर सड ी त2फ से नूखण्ड े सैटबे क्षेत्र सें पान िं ग अवुज्ञेय ी जा स े गर बशते उि सड से लगतर हुए िा2 दर ा2र नवसावण प्रस्तान त वहीं हो।

(xviii) 2ैमप े वरिे नर पान िं ग ा प्रा धाव न या जा स े गा। बशते फ्लो2 से स्पष्ट ऊाँ िाई 22 सरट2 उपलब्ध हो। (xix) सै े नव ल पान िं ग 1000 गवसरट2 से अनध क्षेत्रफल े गै2 आ ासरय नूखण्डों प2 हर देय होगर। ानणनज्य ए ं संस्थागत नूखण्डों सें अनध तस 50 प्रनतशत पान िं ग सै े नव ल पान िं ग े रूप सें अवुज्ञेय ी जा स े गर। ानणनज्य नूखण्डों सें अग्र सैटबैं े अनतर2ि क्षेत्र सें न व ी ओ2 से े नव ल पान िं ग अवुज्ञेय ी जा स े गर, बशते बहुसंनजले न वों सें नवयसावुसा2 अनग्वशसव ाहव े आ ागसव हेतु नवयसावुसा2 अपेनक्षत न्यूवतस 6.0 सरट2 िौडाई ा अनग्वश्सव ाहव हेतु गनलया2ा नूखण्ड ी सरसा सें हर प्रस्तान त न या गया हो। सैटबे सें सै े नव ल पान िं ग े ल न व 2ेखा े साथ-साथ अथावत न व से लगते हुए हर अवुज्ञेय होगर। नूखण्ड ी िा2 दर ा2र े साथ लगते हुए सै े नव ल पान िं ग अवुज्ञेय वहीं होगर।

(xx) आगन्तु पान िं ग सासान्यतया नूतल प2 खुले क्षेत्र/नस्टल्ट फ्लो2 सें प्रस्तान त ी जा ेगर लेन व यनद ससुनित उपलब्धता वहीं होवे प2 न व सावनित्र सनसनत/सक्षस अनध ा2र द्वा2ा आगन्तु पान िं ग प्रथस बेससेंट या अन्य पान िं ग फ्लो2 प2 नर अवुज्ञेय ी जा स े गर।

(xxi) आगन्तु पान िं ग हेतु नवधावर2त क्षेत्र ो सावनित्र प2 स्पष्ट रूप से निनन्हत न या जायेगा। आगन्तु पान िं ग यथा समन नूखण्ड े प्र ेश द्वा2 े नव ट तथा प्रस्तान त न व इ ाइयों े ससरप प्रस्तान त ी जावर िानहए।

व लेशव प्लाव आ ेद द्वा2ा प्रस्तुत न या जावा आ श्य होगा।

(xxii) पान िं ग हेतु उप2ोि प्रा धावों ो दशावत हुए पान िं ग स ु (xxiii) नूखण्ड सें पान िं ग े नलए आ2नक्षत क्षेत्र अलग से निनन्हत न ये जा ेगा ए ं उि पान िं ग क्षेत्र दशावते हुए नूखण्ड ा साइंट प्लाव नूखण्ड े सनर प्र ेश द्वा2ों े ससरप उपयुि साइज ा पठवरय बोडव लगाया जावा अनव ायव होगा। आगन्तु पान िं ग हेतु आ2नक्षत स्थल ो पृथ से दशाववा होगा।

(xxiv) न ास ताव द्वा2ा आ ासरय/ नणनज्य न वों सें उपलब्ध 2ाई गई न ननन्व इ ाईयों अथावत् फ्लेट/दु ाव/ ायावलय े क्रे ताओं ो पान िं ग क्षेत्र पान िं ग प्रयोजव हेतु आ2नक्षत न या जा स े गा। इस बाबत सेलडरड/एग्ररसेन्ट सें प्रा धाव ो शानसल 2ते हुए स्पष्ट उल्लेख न या जा ेगा।

(xxv) आगन्तु पान िं ग क्षेत्र सावनित्र से स्पष्टतया दशावया जा 2 ेलफे य2 सोसायटर ो 2ख-2खा हेतु हस्तांतर2त न या जायेगा। (xxvi) न व नवसावता/उपयोग ताव द्वा2ा सौ े प2 पान िं ग े अला ा अन्य उपयोग पाए जावे प2 स्थावरय नव ाय नबवा न सर सूिवा े तोड़वे ा ह दा2 होगा ए ं तोड़वे ा हजाव खिाव संबंनधत व्यनि नजसवे पान िं ग े अला ा अन्य उपयोग न या है. से सूला जा ेगा।

(xxvii) आ ेद / न ास ताव से पान िं ग े संबंध सें नवमव आशय ा अण्ड2टेन ं ग/ शपथ पत्र न व सावनित्र स् र ृ नत े ससय नलया जावा होगा-

• प्रस्तान त सावनित्रों सें बेससेंट, नस्टल्ट, न व े न सर नर तल प2 ए ं खुले क्षेत्र सें नजस नाग ो पान िं ग े उपयोग सें दशावया गया है उसे े ल पान िं ग हेतु उपयोग सें नलया जायेगा।

• पान िं ग े क्षेत्र ा अन्य उपयोग 2वे प2 स्थावरय नव ाय द्वा2ा तोडफोड े नलए हजाव-खिाव सूला जा स े गा, जो न प्राथी ो स् र ा2 होगा।

7. भवन वनमााण हेतु आवश्यक सववासेज

7.1 जल सेवाएँ (Water Service) - न व सें जल संबंधर आ श्य ताएाँ ए ं न ननन्व व्य स्थायें 2ाष्ट्ररय न व संनहता (NBC) े अवुरूप ी जावर होगर। 7.2 ववद्युत सेवाएं (Electric Service):- (i) न व सें न द्युत आ श्य ताओं ी पूनतव हेतु संबंनधत न द्युत न त2ण एजेन्सर े प्रा धावों े अवुसा2 प्रा धाव 2खे जावे ए ं 2ाजस्थाव ऊजाव सं2क्षण न व संनहता ए ं 2ाजस्थाव ऊजाव सं2क्षण न व संनहता नवयस, 2023 (RECBC) ए ं ससय-ससय प2 संशोनधत प्रा धावों ी अवुपालवा ी ससस्त नजमसेदा2र नवसावण ताव/न ास ताव ी होगर, नजस हेतु आ ेद से शपथ पत्र नलया जावा आ श्य होगा।

(ii) 2ाजस्थाव ऊजाव सं2क्षण न व संनहता े नवधावर2त प्रा धावों ा उल्लंर्व होवे प2 ऊजाव सं2क्षण अनधनवयस े लागू प्रा धावों े अन्तगवत संबंनधत न नाग द्वा2ा ायव ाहर ी जा स े गर।

7.3 इलेवक्िक लाइन से दूरी :- (1) 11 े र से स ी न द्युत लाइव प2 न व ी सं2िवा ए ं बाल वर छज्जे ी न द्युत्त लाइव से न्यूवतस Horizontal Clearance Distance 1.2 सर. 2खा जावा आ श्य

होगा। (ii) आच्छानदत क्षेत्र ी पर2सरसाओं, न व ी सं2िवा ए ं बाल वर छज्जे से ओ 2 हैड इलेनक्ट्र सप्लाई लाइव े बरि नवमवावुसा2 न्यूवतस दू2र आ श्य 2हेगर:-

Voltage Level Line Width Horizontal Clearance from the Outermost Conductor on either side Safe EVH line Corridor (Minimum Safety Corridor) ROW of the line Vertical Ground Clearance from the Lowest Conductor
11 KV 1.1 M 1.2 M 3.5 M - 6.1 M
33 KV 1.6 M 2.0 M 5.6 M - 6.1 M
132 KV 8.0 M 2.9 M 13.8 M 27.0 M 6.1 M
220 KV 11.0 M 3.8 M 18.6 M 35.0 M 7.0 M
440 KV 22.0 M 5.6 M 33.2 M 52.0 M 8.04 M

नोट- यह दू2र ससय-ससय प2 इनण्डयव इलेनक्ट्रनसटर ोड े अन्तगवत नवधावर2त न ये गये सावदण्डों े अध्यधरव होगर। (iii) न्यूवतस सेफ्टर ॉर2डो2 ो "No Construction Zone" दशावया जावा आ श्य होगा। (iv) 33 xv त ी न द्युत लाइव प2 न्यूवतस सेफ्टर ॉर2डो2 सें 2ोड, पाथ- े. हॉनडिंग, साइवेज, प्लावटेशव आनद अवुज्ञेय वहीं होगें। (v) 132 KV इससे अनध ी न द्युत लाइव े न्यूवतस सेपटर ॉर2डो2 ए ं ROW े सध्य 2ोड़, सन वस 2ोड, पान िं ग, पेड़ ए ं पौधे (अनध तस ऊाँ िाई 30 सरट2) अवुज्ञेय न ये जा स े गें।

(vi) न्यूवतस सेपटर ॉर2डो2 ो सड़ ा सरडरयव / नड ाईड2 सावा जा ेगा ए ं सेफ्टर ॉर2डो2 े दोवों ओ2 ी सड़ ी िौडाई (न्यूवतस 9 सर) ो सनमसनलत 2ते हुए सड़ सागावनध ा2 े आधा2 प2 न वों ी उाँिाई ए ं अन्य सापदण्ड नवधावर2त न ये जा स ें गे। अग2 न्यूवतस सेफ्टर ॉर2डो2 ो क्रॉस 2ते हुए सड़ प्रस्तान त ी जावर हो तो उप2ोि तानल ा सें नणवत Vertical Ground Clearance ो 2खा जावा आ श्य होगा। इस ी सुनवनश्चता न ये जावे हेतु आ ेद से शपथ पत्र नलया जावा अनव ायव होगा।

7.4 सैवप्टक टैंक (Septic Tank) - सनर सल-जल नव ासर स्थावरय नव ाय े सल जल व्य स्था ी लाईवों से जुड़े हुए होंगे। जहााँ इस प्र ा2 ी व्य स्था उपलब्ध वहीं है यहााँ नूनसगत सैनप्ट टे /सो -नपट नूखण्ड े अन्द2 देवे ी व्य स्था 2वर होगर। वल ा2र ए ं जल, सल नव ास से ायें 2ाष्ट्ररय न व नवसावण संनहता े उपबंधों े अवुरूप होंगर।

भाग 6 (ख) राजस्थान राज-पत्र, सितम्बर 16, 2025 708 7.5 अपवशष्ट जल का शुविकरण एवं ररसाईवकलींग (WTP) (i) 2500 गव सरट2 तथा उससे बड़े नूखण्डों सें स्वावागा2 तथा 2सोई े अपनशष्ट जल (Waste Water) े शुिर 2ण ए ं 2रसाईन लींग ी व्य स्था 2वर होगर इससें टॉयलेट से नव लवे ाला जल शानसल वहीं होगा।

(ii) टॉयलेट सें उपयोग लर जावे ालर ॉट2 क्लोजेट सें ड्यूल फ्लश बटव ाले नसस्टवव हर अवुसत होगें। (iii) इस प्र ा2 शुिर ृ त जल ा उपयोग बाग ावर तथा फ्लश े उपयोग सें हर नलया जा स े गा। स्वावागा2 तथा 2सोई े अपनशष्ट जल े शुिर 2ण हेतु नवमवावुसा2 व्य स्था 2वर होगर :-

• सेटनलंग (Settling-Tank) टें ा नवसावण समनान त अपनशष्ट जल ी सात्रा से दुगवर क्षसता ा टैं बवावा होगा। • शुिर 2ण (Disinfection) हेतु क्लोर2व अथ ा आयोनडव ा उपयोग न या जायेगा। • नफल्ट2 (Filters) अपनशष्ट जल ी सात्रा े अवुसा2 नफल्ट2 लगावा होगा जो न एक्टर िा2 ोल, सेलूलोज, नश2ानस ॉटेज (Activated Charcoal, Cellulose or ceramic cartridge) े उपयुि होगें।

• इस प्र ा2 े अपनशष्ट जल े नलए पृथ पाईप लाईव उपलब्ध 2ावर होगर। यह न सर नर नदशा सें सर 2 लाईव से वहीं नसलाई जायेगर। इस प्र ा2 शुिर ृ त जल ा उपयोग परवे े पावर े रूप सें वहीं न या जायेगा।

• उि व्य स्था वहीं 2वे प2 न व नवसावता से 100/- रूपये प्रनत गवसरट2 नवनसवत क्षेत्र प2 पहले िव सें पेवल्टर लर जा ेगर, इस े पश्चात अवुपालवा वहीं होवे प2 पेवल्टर ी 2ानश दुगुवर सूल ी जा ेगर।

7.6 सीवरेज िीटमेंट प्लान्ट (STP) (i) योजवा क्षेत्र अथ ा ए ल नूखण्ड प2 10,000 गवसरट2 से अनध स ल नवनसवत क्षेत्र प्रस्तान त होवे प2 अपनशष्ट जल े शुनि 2ण हेतु सर 2ेज ट्ररटसेंट प्लान्ट स्थानपत न या जावा होगा तथा उपिार2त जल बाग ावर, फ्लनशंग आनद उपयोगों सें नलया जावा होगा।

(ii) सर 2ेज ट्ररटसेंट प्लान्ट द्वा2ा 2सोई, स्वावर्2 शौिालय े अपनशष्ट जल े शुिर 2ण हेतु संयुि व्य स्था न ये जावे प2 नबन्दु सं. (i) े अवुसा2 पृथ से 2सोई. स्वावर्2 े अपनशष्ट जल े शुिर 2ण हेतु व्य स्था 2वे ी अनव ायवता वहीं होगर तथा सर 2ेज ट्ररटसेंट प्लान्ट द्वा2ा उपिार2त जल ा उपयोग बाग ावर, पलनशंग आनद उपयोगों सें नलया जावा होगा।

(iii) फासव हाउस/फासव हाउस योजवा/पयाव 2ण सैत्रर आ ास योजवा सें "Bio-Digester" Toilet नवसावण अथ ा Faecal Sludge and Septage Management े प्रा धाव अवुसा2 नवसावण न या जावा अनव ायव होगा।

7.7 In- Building Solution for Common Telecom Infrastructure (CTI) :-

To strengthen the quality of service of the voice and data of mobile and fiber broadband network IBS NoC from TERM Cell/Rajasthan License Service Area (LSA), Department of Telecommunication is mandatory for all Multistoried buildings, Educational Institutions, Hospitals, Office Building and Shopping mall/ Commercial Complexes. An affavidit in this regard shall be taken from the Developer while issuing the approval of the Building Plans.

For Common Telecom Infrastructure (CTI) in building the provision of IBS components shall be as per NBC.

While approving building plan, the builder/RWA shall be mandated to ensure that:-

(i) There should be properly demarcated sections within buildings and on rooftops for housing Broadband/ Digital Connectivity Infrastructure/Antenna. These areas should have access to power supply for reliable, always- on services.

(ii) Access to building as well as CTI facilities inside the building should be available on fair, transparent and non- discriminatory manner to all service providers.

(iii) The service providers should have unrestricted access for maintenance work.

(iv) The permission to in-building access and/ or CTI facilities inside the building should not be seen as a source of revenue generation for builder(s)/RWA(s) but as a means for facilitating penetration of broadband access and thereby helping in socio-economic growth of all the residents.

(v) Charges (rentals/power rates etc.) levied to the TSPs should be fair, transparent and non-discriminatory and should be on residential rates."

8 पयाावरण संरक्षण हेतु वनयम :

8.1 ग्रीन एररया/हररत क्षेत्र (Green Area) (i) 750 .सर. से अनध ए ं 5000 ब.सर. से स क्षेत्रफल े गै2 व्य सानय नूखण्डों प2 नवमवावुसा2 न्यूवतस हर2त क्षेत्र छोडा जावा अनव ायव होगा-

भ ूखण्ड पर प्रस्ताववत िी.ए.आर. हररत क्षेत्र
3.0 बर.ए.आ2. त न ूखण्ड क्षेत्रफल ा 10 प्रनतशत
3.0 बर.ए.आ2. से अनध ए ं 4.0 बर.ए.आ2. त न ूखण्ड क्षेत्रफल ा 12 प्रनतशत
4.0 बर.ए.आ2. से अनध न ूखण्ड क्षेत्रफल ा 15 प्रनतशत
3.0 बर.ए.आ2. त न ूखण्ड क्षेत्रफल ा 15 प्रनतशत
3.0 बर.ए.आ2. से अनध ए ं 4.0 बर.ए.आ2. त न ूखण्ड क्षेत्रफल ा 18 प्रनतशत
4.0 बर.ए.आ2. से अनध न ूखण्ड क्षेत्रफल ा 20 प्रनतशत

(iii) उि ग्ररव एर2या / हर2त क्षेत्र ा न्यूवतस 50 प्रनतशत क्षेत्र नू-तल प2 अथावत प्रा ृ नत नूनस प2 खुले क्षेत्र (नजस े वरिे छत व हो) प2 नदया जावा आ श्य होगा ए ं शेि ग्ररव एर2या नस्टल्ट/पोनडयस / बेससेन्ट ी छत (जो न ऊप2 से खुलर हो) प2 नर प्रस्तान त न या जा स ता है प2न्तु उि ग्ररव एर2या न व ी टै2ेस प2 देय वहीं होगा।

(iv) 5000 .सर. उससे अनध क्षेत्रफल े नूखण्डों सें उि ग्ररव एर2या / हर2त क्षेत्र ी न्यूवतस िौडाई 4.5 सर. 2खर जावर आ श्य होगर। 8.2 पयाावरण हेतु वृक्षारोपण (Tree Plantation) :- (i) 90 .सर. नूखण्ड क्षेत्रफल त दो ृक्ष तथा इससे अनध क्षेत्रफल े नूखण्डों प2 प्रनत 80 .सर. क्षेत्रफल हेतु न्यूवतस 2 ृक्ष लगावा अनव ायव होगा। नूखण्ड े सैटबै क्षेत्र सें उि प्रा धावावुसा2 ृक्षा2ोपण न ये जावे हेतु पयावप्त स्थाव उपलब्ध वहीं होवे प2 नूखण्ड े बाह2 िा2 दर ा2र े साथ-साथ िा2 दर ा2र से अनध तस 1 सर. ी सरसा सें ृक्षा2ोपण अवुज्ञेय होगा। इस प्रा धाव ी अवुपालवा वहीं 2वे प2 1000/- प्रनत ृक्ष ी द2 से 2ानश स्थावरय नव ाय सें जसा 2ावर होगर, नजस 2ानश ा उपयोग उि प्रा धावावुसा2 ृक्ष लगावे सें न या जायेगा।

8.3 रेन वाटर हावेसवटंग संरचना (Rain Water Harvesting Structure) :- (i) 225 गवसरट2 तथा इससे अनध क्षेत्रफल े नूखण्डों सें िाव जल सं2क्षण /सं िवव / संियव ी दृनष्ट से 2ेव ॉट2 हा ेनस्टंग इ ाई / सं2िवा अथ ा (Rooftop Rain Water Storage Tank) सय नफल्ट2 ा प्रा धाव न या जावा अनव ायव होगा।

(ii) उप2ोिावुसा2 नवनसवत न ये जावे ाले ॉट2 हा ेनस्टंग इ ाई / सं2िवा े ायव 2वे सें सक्षस है तथा इस ा उपयोग प्रना र ढंग से हो 2हा है अथ ा वहीं, े प2रक्षण हेतु नू-जल न नाग/जल संसाधव न नाग अथ ा इस क्षेत्र सें अवुन र से ानव ृत्त अननयन्ता से 2ाया जा 2 अननयन्ता से सुिारू संिालव र2पोटव प्राप्त 2वे े उप2ान्त हर ध2ोह2 2ानश लौटाई जा स े गर।

(iii) नजव वग2रय क्षेत्रों सें जल न2ा क्षेत्र है, उव जल न2ा क्षेत्रों सें िाव जल सं2क्षण सं2िवाएं बवावा अनव ायव वहीं होगा। संबंनधत प्रानध 2ण/न्यास / वग2रय नव ाय द्वा2ा ऐसे क्षेत्र निनन्हत न ये जावे े पश्चात उप2ोि अनव ायवता वहीं 2हेगर।

8.4 सौरऊजाा संयंत्र (Solar Energy Plant):- (i) 500 .सर. से अनध े क्षेत्रफल े ससस्त उपयोग े नूखण्डों सें न व नवसावण न ये जावे प2 न व े सा वजनव क्षेत्रों यथा गनलया2ा, ोर2डो2, सरनढयां अन्य ॉसव एर2या ए ं लेण्ड स् े नपंग क्षेत्र आनद सें न द्युत व्य स्था हेतु सौ2 ऊजाव संयंत्र (Roof Top Solar Energy Installations) लगावा आ श्य होगा।

(ii) उप2ोिावुसा2 सौ2 ऊजाव संयंत्र संबंधर व्य स्था सौ े प2 सुनवनश्चत वहीं न ए जावे ी दशा सें आ ासरय / संस्थागत न व नवसावता से 50 रूपये प्रनत गवसरट2 ए ं अन्य उपयोग े न व नवसावता से 100/- रूपय प्रनत गवसरट2 गणवा योग्य नवनसवत क्षेत्र प2 पहले िव सें पेवल्टर लर जा ेगर, इस े पश्चात अवुपालवा वहीं होवे प2 पेवल्टर ी 2ानश प्रनत िव पू व िव सें देय 2ानश ी दोगुवर सूल ी जा ेगर।

8.5 सॉवलड वेस्ट वडस्पोजल (Solid Waste Disposal) :-

भवन की िेणी कचरापात्रों की संख्या
फ्लेट्स‍/ ग्रुप‍हाउनसंग प्रत्ये ‍30 फ्लेट्स‍अथ ा‍आ ास‍ई ाईयों‍अथ ा‍उस े ‍अंश‍प2‍2 ि2ापात्र‍ ा‍प्रा धाव‍आ श्य ‍होगा।
500 गवसरट2‍ से‍ अनध ‍ क्षेत्रफल‍ े ‍ ानणनज्य , संस्थानव ‍ या‍ अन्य‍गै2-आ ासरय‍पर2स2 500 गवसरट2‍गणवा‍योग्य‍नवनसवत‍क्षेत्र‍अथ ा‍उस े ‍अंश‍प2‍2 ि2ा‍पात्र‍ ा‍प्रा धाव‍आ श्य ‍होगा।
वोट:- (i) उि दो ि2ापात्र सें से ए पात्र 0.67 क्यूनब सरट2 ा वॉव बायोनडग्रेडेबल तथा 1.33 क्यूनब सरट2 ा दूस2ा पात्र बायोनडग्रेडेबल अपनशष्ट हेतु 2खा जावा होगा। (ii) न ूतल प2 ठोस अपनशष्ट े पृथक् 2ण (Separation), नण्डा2ण (Storage / Collection), न े नन्द्रत प्रसंस् 2ण (Decentralised processing) े नलए ए अलग स्थल निनन्हत न या जावा होगा। (iii) ठोस ि2े ा नवस्ता2ण स्थावरय वग2रय नव ाय े प्रा धावों े अवुसा2 सुनवनश्चत 2वा होगा।

8.6 भवन वनमााण में पयाावरणीय स्वीकृ वत :-

भाग 6 (ख) राजस्थान राज-पत्र, सितम्बर 16, 2025 710 (i) अवुसूिर-3 े अवुसा2 यनद प्रस्तान त न व सें Environment Clearance, Consent to Establish, Consent to Operate प्राप्त न या जावा आ श्य हो तो आ ेद / न ास ताव द्वा2ा उव े स्त2 प2 संबंनधत न नाग से प्राप्त न या जावा होगा ए ं अवुसूिर-3 सें नणवत अवुसा2 पूणवता / अनध ास प्रसाण-पत्र प्राप्त न ये जावे े ससय प्रस्तुत न या जावा होगा। न व सावनित्र अवुसोदव े ससय आ ेद से नवयसावुसा2 उप2ोि स् र ृ नतयां प्राप्त न ये जावे ी सुनवनश्चतता हेतु शपथ पत्र नलया जावा अनव ायव होगा।

(ii) अवुसूिर-4 सें उल्लेनखत पयाव 2णरय शतों ी पालवा ी जावर होगर तथा पयाव 2ण न नाग द्वा2ा जा2र सापदण्डों े अवुरूप ऐसे नवसावण नजव े नलए पयाव 2ण स् र ृ नत अनव ायव है, बाबत संबंनधत न नाग से स् र ृ नत प्राप्त ी जा 2 हर नवसावण न या जा स े गा।

9. ववशेष योग्यजनों के वलये प्राविान:-

स् तंत्र आ ास े न वों ो छोड़ 2 अन्य सवर न वों तथा फ्लैट्स / ग्रुप हाउनसंग े प्रोजेक्ट सें सा वजनव उपयोग हेतु प्रस्तान त क्षेत्र सें शा2रर2 रूप से न शेि योग्यजव व्यनियों हेतु नवमव सुन धा प्रदाव 2वा होगा-

9.1 प्रवेश पथ/उप पथ न व पर2स2 द्वा2 तथा नूतल पान िं ग से न व े प्र ेश द्वा2 त पथ ससतल, सरनढयां-2नहत औ2 न्यूवतस 1800 नस.सर. िौडा होगा। यनद ोई ढलाव बवायर जातर है तो उस ी दाल 5 प्रनतशत से अनध वहीं होगर। फशव नवसावण सें ऐसर सासग्रर ा इस्तेसाल न या जायेगा, जो सजो2 वज2 ाले व्यनियों ो नलर नांनत प्रेर2त या नवदेनशत 2वे ालर हो (ये फशव सासग्रर 2ंगरव होगर, नजस ा 2ंग ए िस आसपास े क्षेत्र ी सासग्रर से ननन्व हो औ2 नजससें सजो2 वज2 ाले व्यनियों े पथदशवव े नलये ननन्व प्र ा2 े ध् नव सं े तों ा प्रा धाव हो)। ध2ातल नफसलव 2नहत होगा तथा उस ी बवा ट ऐसर होगर नजस प2 पनहयेदा2 ु सी आसावर से िल स े , जो नर सोड़ बवाये जायेगें सासान्य ध2ातल े अवुरूप होंगे।

9.2 वाहन ठहराव (पावकिं ग) स्थल : न शेि योग्यजव व्यनियों े ाहवों ी पान िं ग हेतु नवमवनलनखत व्य स्था ी जाएगर- (i) न शेि योग्यजवों े ाहवों े नलये पर2स2 प्र ेश े नव ट, दो ा2ों े लाय नूतल पान िं ग बवाई जायेगर, जो न व े प्र ेश द्वा2 से अनध तस 30.0 सरट2 ी पैदल दू2र प2 होगा।

(ii) पान िं ग जगह ी न्यूवतस िौडाई 3.6 सरट2 होगर। (iii) उस स्थाव प2 'पनहयेदा2 ु सी प्रयोिाओं हेतु आ2नक्षत होवे ी सूिवा बडे साफ अक्ष2ों सें नलखर जाएगर। (iv) पान िं ग स्थल प2 ऐसा ोई सं े त या यंत्र लगाया जाएगा, जो सजो2 वज2 ाले व्यनियों े सागवदशवव हेतु ध् नव सूिवा देवे ालर हो अथ ा इसर प्रयोजव ालर ोई अन्य व्य स्था ी जाएगर।

ंच मागा :

9.3 भवन सम्िन्िी ववशेष प्राविान: न शेि योग्यजव व्यनियों े नलये न व संबंधर संगत सुन धायें इस प्र ा2 होगर- 1. कु सी तल तक पहु सा वजनव ायावलय ए ं जव उपयोग े ानणनज्य न वों, जैसा ऊप2 उल्लेनखत है, सें न शेि योग्यजव े आवे जावे े नलये ए प्र ेश द्वा2 अ श्य होवा िानहए औ2 उसे स्पष्ट रूप से सं े तों े साथ दशावया जावा िानहए। इस प्र ेश द्वा2 त पहु ंिवे े नलये ढलाव-सह सर रदा2 2ास्ता बवाया जाएगा।

(i) िलानदार पहु ंच मागाः न व सें प्र ेश हेतु ढलाव तल खु2द2र सासग्रर से बवाया जाएगा। ढलाव ी िौडाई अनध तस 1:12 ढाल देते हुए, न्यूवतस 1800 नस.सर. ी होगर, ढलाव ी लमबाई 9.0 सरट2 से अनध वहीं होगर, तथा इस े दोवों न वा2ों प2 न्यूवतस 800 नस.सर. ऊं िर 2ेनलंग होगर. जो बाल े ऊप2र नविले नस2े से 300 नस.सर. बाह2 नव लर हुई होगर। नव ट ी दर ा2 से 2ेनलंग े बरि न्यूवतस 50 नस. सर. त ा फासला होगा।

ंच मागाः सरढरदा2 पहु

(ii) सीिीदार पहु

ंि सागव हेतु पैडर (सरढर प2 पै2 2खवे ी जगह) 300 नस.सर. से स वहीं होगर औ2 पैड़र ी ऊं िाई न्यूवतस 150 नस.सर.

त ी होगर। ढलावदा2 पहु ंि सागव ी हर त2ह सरढरदा2 प्र ेश सागव े दोवों त2फ न्यूवतस 800 नस. सर. ऊं िर 2ेनलंग लगायर जायेगर।

(iii) प्रवेश/वनकास द्वारः प्र ेश द्वा2 ा न्यूवतस फाट (खुला ) 900 नस.सर. होगा तथा व्हरल िेय2 े आसाव आ ागसव ी दृनष्ट से उससें ोई पैडर-पायदाव वहीं होगा। दहलरज 12 नस.सर. से अनध उठर हुई वहीं होगर।

(iv) वाहन से उतरना चढ़नाः ाहव से उत2वे िढवे ा स्थल ढलाव े नव ट 2खा जाएगा, नजस ा न्यूवतस क्षेत्रफल 1800 नस.सर. x 2000 नस.सर. होगा। ढलाव संलग्व उत2वे-िढवे ा स्थल ऐसर फशव सासग्रर ा होगा, जो सजो2 वज2 ाले व्यनियों ो प्रेर2त/नवदेनशत 2 स े (ये फशव सासग्रर 2ंगरव होगर, नजस ी 2ंग ए ं िस आस पास े क्षेत्र ी फशव सासग्रर से ननन्व हो औ2 नजससें सजो2 वज2 ाले व्यनियों े पथदशवव े नलये ननन्व प्र ा2 े ध्यनव सं े तों ा प्रा धाव हो)।

2. ववशेष योग्यजनों हेतु प्रवेश/वनकास द्वारों को जोड़ने वाला गवलयारा : न शेि योग्यजवों हेतु प्र ेश / नव ास द्वा2ों ो जोड़वे तथा सरधे बाह2 ी ओ2 उस स्थाव त ले जावे ाला गनलया2ा, जहां प2 सजो2 वज2 ाले व्यनियों ो संबंनधत न व े उपयोग ी जाव ा2र या तो न सर व्यनि द्वा2ा या सं े तों द्वा2ा सुहैया 2ाई जा स तर हो. इस प्र ा2 ा होगाः

(i) उससें सजो2 वज2 ाले व्यनियों े नदशा नवदेशव हेतु तल प2 हर "पथ दशी" ध् न्यात्स व्य स्था ी जाए या ोई यंत्र लगाया जाए, नजससे ध् नव सं े त नदये जा स े ।

(ii) गनलया2े ी न्यूवतस िौडाई 1500 नस.सर. होगर। (iii) ऊं िा वरिा तल बवाये जावे ी नस्थनत सें 1:12 ढाल ाले ढलाव बवाये जायेंगे। (iv) ढलावों/ ढलाव सागों प2 2ेनलंग लगायर जायेगर। 3. सीिीदार मागा: सरढर ाले सागों सें से न शेि योग्यजवों हेतु प्र ेश/नव ास द्वा2 े नव ट े सागव सें नवमवनलनखत प्रा धाव होंगे- (i) न्यूवतस िौडाई 1350 नस.सर. होगर। (ii) सरढर ी ऊं िाई औ2 िौडाई क्रसशः 150 नस.सर. 300 नस.सर. से अनध वहीं होगर औ2 पैडर े नस2े नि वे वु ीले वहीं होंगे। (iii) ए उठाव-सरठर (Flight) सें 1:12 से अनध सरनढयां वहीं होगर। (iv) सरनढयों े दोवों त2फ 2ेनलंग लगायर जायेगर तथा ये पू2र सरढर प2 ऊप2 से वरिे त 300 नस.सर. बाह2 नव लर हुई होगर। 4. वलफ्ट: जहां हीं इव न नवयसों े अवुसा2 नलफ्ट आ श्य हैं, हां स से स ए नलफ्ट पनहयेदा2 ु सी प्रयोिा हेतु होगर। इस प्रयोजवाथव नलफ्ट े नलये संस्तुत ढांिा ना2तरय साव ब्यू2ो द्वा2ा न्यूवतस 13 व्यनियों ी क्षसता ालर नलफ्ट े अवुसा2 आ श्य होगा जो न नवमवावुसा2 हैं।

अन्द2‍ ी‍गह2ाई‍- 1100 सर. सर.
अन्द2‍ ी‍िौडाई‍- 2000 नस. सर.
प्र ेश‍द्वा2‍ ी‍िौडाई‍- 900 नस. सर.

(i) नलफ्ट े अन्द2 ध् नव सं े त होंगे, जो नलफ्ट पहु ंिवे ाले तल तथा नलफ्ट से बाह2-नरत2 जावे-आवे हेतु नलफ्ट द्वा2 े खुलवे या बन्द होवे ा सं े त देंगे।

(ii) न वों सें प्रत्ये नलफ्ट सें एआ2डर (Automatic Rescue Device) नसस्टस ा प्रा धाव 2खा जावा अनव ावय होगा। 5. शौचालयः शौिालय सेट सें ए सोडदा2 शौिालय न शेि योग्यजवों े नलये होगा, नजससें न शेि योग्यजवों ी सुन धा े अवुसा2, शौिालय द्वा2 े नव ट ाश बेनसव होगा।

(i) इस शौिालय ा न्यूवतस आ ा2 1500 नस.सर. x 1750 नस.सर. होगा। (ii) द2 ाजे ा न्यूवतस फाट 900 नस.सर. होगा तथा यह बाह2 ी ओ2 खुलेगा। (iii) शौिालय सें दर ा2 से 50 नस.सर. ी दू2र प2 अच्छर त2ह खडर / ससावान्त2 2ेनलंग लगर होगर। (iv) सोड ी सरट ध2ातल से 500 नस.सर. ऊं िा होगर। 6. पेयजलः न शेि योग्यजवों े नलये पेयजल ी व्य स्था उव े इस्तेसाल ाले शौिालयों े नव ट हर ी जाएगर। 7. िच्चों के वलये आवश्यक मापदण्ड : पूणवत‍बच्िों े उपयोग े न वों (बाल न वों) सें बच्िों े द आनद ो ध्याव सें 2ख 2 2ेनलंग सजा टर सुन धा साधवों सें र्ट-बढ 2वा जरू2र होगा। साथ हर नशशुओं हेतु बाल वनसिंग रूस/िाइल्ड े य2 रूस ा प्रा धाव न या जावा होगा।

10. अन्य प्राविान (Other Provisions) :-

1. फ्लाईऑ 2/आ2ओबर / आ2यूबर े साइड सें नस्थत नूखण्ड हेतु प्रा धाव - (i) फ्लाईऑ 2/आ2ओबर /आ2यूबर े साइड सें नस्थत नूखण्डों सें न वों ी ऊाँ िाई सासवे ी सड़ ा ु ल सागावनध ा2 (पलाईऑ 2 / आ2ओबर / आ2यूबर सनहत) े आधा2 प2 दर जा स े गर।

(ii) फ्लाईऑ 2 / आ2ओबर / आ2यूबर ए ं नूखण्ड े सध्य सड़ ी िौडाई 12 सर. से स उपलब्ध होवे प2 न्यूवतस 12 सर. दू2र त ी नूनस सड़ हेतु ससनपवत ी जा 2 हर बाउण्रर ॉल ा नवसावण/सरधे पान िं ग अवुज्ञेय ी जावर होगर। पू व सें आ ंनटत/पट्टे शुदा नूनस सें से अग्र सैटबे नूनस ससपवण े पश्चात् ससनपवत नूनस ी िौडाई े ब2ाब2 स सावा जायेगा तान न व 2ेखा पू ाववुसा2 अथावत् यथा त 2हे। ससनपवत नूनस े ब2ाब2 अनतर2ि बर.ए.आ2. नवःशुल् देय होगा।

(iii) यातायात ी दृनष्ट से प्र ेश ए ं नव ास द्वा2 नर इस त2ह से नदये जावे होंगे नजससे ी ाहवों ा आ ागसव सुगसता से हो स े । 2. दू2संिा2 यथा पेनजंग, सेल्यूल2 सोबाइल, सेटेलाइट टर. र. आनद े नलए टा 2 ा नवसावण संबंनधत स्थावरय नव ाय े प्रानध ृ त अनध ा2र ी पू ाववुसनत े नबवा वहीं न या जा स े गा।

3. सूल नूखण्ड ा क्षेत्रफल न सर उपयोग े नलये न्यूवतस क्षेत्रफल हेतु आधा2 सावा जायेगा। जैसे र2सोटव हेतु न सर नूखण्ड ा नू-पट्टर ससपवण से पू व क्षेत्रफल 1.2 हेक्टेय2 था प2न्तु नू-पट्टर ससपवण े पश्चात् (िाहे सड़ िौडर 2वे े नलये हो) नूखण्ड ा क्षेत्रफल 1 हेक्टेय2 से स हो जाता है तो नर ऐसे नूखण्ड प2 र2सोटव हेतु अवुसनत देय होगर बशते नूखण्ड अन्य शते पू2र 2ता हो।

4. सुख्यसंत्रर जव आ ास योजवा, 2ाजस्थाव पयवटव वरनत, च्िर बस्तर पुववन ास हेतु प्रना र वरनत 2ाज्य स2 ा2 ी अन्य न नशष्ट वरनतयों आनद अवुसा2 देय सावदण्ड, लास, नशनथलताऐ ं इव न व न नवयसों े सावदण्डों से स ोपर2 हो 2 तदवुरूप अवुज्ञेय होगर।

5. वग2रय क्षेत्र े स् र ृ त सास्ट2 प्लाव/सास्ट2 न ास योजवा/ड लपसेन्ट न्ट्रोल 2ेगुलेशव /जोवल ड लपसेन्ट प्लाव सें उल्लेनखत न सर प्रा धाव तथा इव न व न नवयसों सें न सर प्रा धाव सें ननन्वता/न 2ोधानाि ी नस्थनत सें स् र ृ त सास्ट2 प्लाव/सास्ट2 न ास योजवा / ड लपसेन्ट न्ट्रोल 2ेगुलेशव /जोवल ड लपसेन्ट प्लाव े प्रा धाव स ोपर2 होंगे।

6. न व ा सं2िवात्स अनन ल्पव ए ं सु2क्षा संबंनधत प्रा धाव, वल ा2र ए ं जल, सल नव ास से ायें, न व नवसावण सें आंतर2 सावदण्ड बाबत सें नजव न ियों प2 ब्यौ2ा यहां वहीं नदया गया है, े प्रिनलत वेशवल नबनल्डंग ोड ऑफ इनण्डया (NBC) े उपबंधों े अवुसा2 होगा।

11. भवन वनमााण स्वीकृ वत हेतु सक्षम संस्था (Competent Authority) व सक्षम स्तर (Competent Level) :-

11.1 वग2रय क्षेत्रों े न ननन्व क्षेत्रों सें नवमव संस्थाओं द्वा2ा न व नवसावण हेतु स् र ृ नत जा2र ी जा ेगर :-

क्र.सं. क्ष ेत्र सक्षम संस्था
1 एस-1 क्षेत्र‍ े ‍अंतगवत‍ग्रासों‍ े ‍आबादर‍क्षेत्रों‍सें‍ससस्त‍उपयोगों‍ े ‍ न व ग्रास‍पंिायत‍द्वा2ा‍प्रानध ृ त‍अनध ा2र
2 एस-2, एस-3, एस-4, एस-5 ‍ एस-6 क्षेत्रों‍ सें‍ ससस्त‍ उपयोगों‍ े ‍ न व संबंनधत‍वग2‍पानल ा/वग2‍पर2िद‍/ वग2‍नवगस/वग2‍न ास‍न्यास‍ / न ास‍प्रानध 2णों‍द्वा2ा‍प्रानध ृ त‍अनध ा2र
3 आ ासव‍सण्डल‍क्षेत्र‍सें‍ससस्त‍उपयोगों‍ े ‍न व आ ासव‍सण्डल‍द्वा2ा‍प्रानध ृ त‍अनध ा2र
4 2र ो‍ े ‍औद्योनग ‍क्षेत्र‍सें‍ससस्त‍उपयोगों‍ े ‍न व 2र ो‍द्वा2ा‍प्रानध ृ त‍अनध ा2र

भाग 6 (ख) राजस्थान राज-पत्र, सितम्बर 16, 2025 712

5 आ ासव सण्डल/2र ो ी ऐसर योजवाएाँ जो संबंनधत स्थावरय नव ाय ो हस्तांतर2त 2 दर गई हो संबंनधत स्थावरय नव ाय द्वा2ा प्रानध ृ त अनध ा2र

11.2 सक्षम अविकारी (Competent Officer) :- नूखण्ड े क्षेत्रफल ए ं न व ी ऊाँ िाई े आधा2 प2 न व नवसावण स् र ृ नत / सावनित्र ा त वर ी प2रक्षण जा2र न ये जावे हेतु नवमव अनध ा2र सक्षस होंगे:-

क्र. सं. भ ूखण्ड के क्षेत्रफल /ऊँ चाई तकनीकी परीक्षण हेतु सक्षमता स्वीकृ वत हेतु सक्षमता स्वीकृ वत जारी करने हेतु सक्षमता
1 500 गवसरट2‍क्षेत्रफल‍त ‍(15 सरट2‍ ऊ ं िाई‍त ) वग2 नवयोजव सहाय / र2ष्ठ प्रारूप ा2 वग2रय नव ाय द्वा2ा प्रानध ृ त अनध ा2र वग2रय नव ाय द्वा2ा प्रानध ृ त अनध ा2र
2 2500 गवसरट2‍त ‍(15 सरट2‍ऊं िाई‍ त ) सहाय वग2 नवयोज न व सावनित्र अवुसोदव सनसनत वग2रय नव ाय द्वा2ा प्रानध ृ त अनध ा2र
3 2500 गवसरट2‍त ‍(ससस्त‍अवुसत‍ ऊ ाँ िाई‍ े ) उप वग2 नवयोज न व सावनित्र अवुसोदव सनसनत वग2रय नव ाय द्वा2ा प्रानध ृ त अनध ा2र
4 ससस्त‍क्षेत्र‍फल‍ए ं‍ससस्त‍ऊं िाई र2ष्ठ वग2 नवयोज न व सावनित्र अवुसोदव सनसनत वग2रय नव ाय द्वा2ा प्रानध ृ त अनध ा2र

नोट :- (i) न ास प्रानध 2णों ए ं इव न ास प्रानध 2णों े सुख्यालय नस्थत शह2ों सें ायव2त वग2 नवगस / वग2 पर2िद् क्षेत्रों सें 60 सरट2 (नस्टल्ट सनहत) ऊाँ िाई से अनध , वग2 न ास न्यास इव वग2 न ास न्यास े सुख्यालयों सें नस्थत शह2ों सें ायव2त वग2 नवगस / वग2 पर2िद् क्षेत्रों सें 40 सरट2 (नस्टल्ट सनहत) ऊाँ िाई से अनध तथा अन्य वग2रय नव ायों े क्षेत्रों सें 30 सरट2 (नस्टल्ट सनहत) ऊाँ िाई से अनध ऊाँ िाई े प्र 2णों सें अंनतस स् र ृ नत 2ाज्य स2 ा2 से प्राप्त ी जावर होगर।

(ii) 2ाज्य स2 ा2 े आदेश क्रसां प1 (78) वन न /जयपु2/17 नदवां 26.11.2020 े अवुसा2 संबंनधत शह2 सें उपलब्ध फाय2लेड2 ी ऊाँ िाई त ी ऊाँ िाई े न व सावनित्र स् र ृ त न ये जा स ें गे। इस संबंध सें 2ाज्य स2 ा2 द्वा2ा ससय-ससय प2 जा2र नवदेश सान्य होंगे।

(iii) उच्ि स्त2 े वग2 नवयोज अनध ा2र नवष्ठ स्त2 े अनध ा2र ी सक्षसता े न व सावनित्र अवुसोनदत 2 स ें गे। (iv) न सर नर प्रानध 2ण/न्यास / नव ाय सें उप2ोि स्त2 े वग2 नवयोजव अनध ा2र पदस्थानपत वहीं होवे प2 वग2 नवयोजव न नाग े नजला वग2 नवयोज अथ ा क्षेत्ररय र2ष्ठ वग2 नवयोज ायावलय से त वर ी अननशंिा प्राप्त न या जावा आ श्य होगा।

(v) न नवयस-16 े अवुसा2 पंजर ृ त त वर ीन द् ससस्त क्षेत्रों (आ ासव सण्डल क्षेत्र/2र ो क्षेत्र/एस-2 (िा2 दर ा2र) क्षेत्र/एस-3 क्षेत्र/एय2पोटव से 2 न .सर ी पर2नध/एय2पोटव अथॉर2टर द्वा2ा जा2र ल2 ॉडेड जोनवंग सैप (CCZM) सें दनशवत 2ेड जोव / आसी एर2या से 500 सर. ी पर2नध/एस-5 क्षेत्र (नवधावर2त न शेि क्षेत्रों ए ं न शेि सड़ ों) ए ं अन्य प्रनतबंनधत क्षेत्रों ो छोड 2) 2500 .सर. त े नूखण्डों ए ं अनध तस 15 सर. ऊाँ िाई त े न वों े न व सावनित्र अवुसोदव 2वे हेतु अनध ृ त होंगे।

11.3 भवन मानवचत्र सवमवत (Building Plan Committee) :- (i) न ास प्रानध 2ण/वग2 न ास न्यास हेतु न व सावनित्र सनसनत नवमवावुसा2 होगर-

ववकास प्राविकरण हेतु भवन मानवचत्र सवमवत
1 आयुि, प्रानध 2ण अध्यक्ष
2 सनि , प्रानध 2ण सदस्य
3 नवदेश , वग2‍आयोजवा सदस्य
4 संबंनधत‍अनतर2ि‍आयुि सदस्य
5 संबंनधत‍जोव‍उपायुि सदस्य
6 पदस्थानपत‍अनतर2ि‍सुख्य‍वग2‍नवयोज ‍/ र2ष्ठ‍वग2‍नवयोज सदस्य‍सनि
7 र2ष्ठ‍उप‍वग2‍नवयोज सदस्य

अनध ृ त न या जा 2 न व सानवित्र स् र ृ नत जा2र 2वे हेतु अनध ृ त न या जा स े गा।

नगर ववकास न्यास हेतु भवन मानवचत्र सवमवत
1 सनि , वग2‍न ास‍न्यास अध्यक्ष
2 र2ष्ठ‍वग2‍नवयोज ‍अथ ा‍न्यास‍सें‍पदस्थानपत‍ र2ष्ठतस्‍वग2‍नवयोज सदस्य‍सनि
3 न्यास‍सें‍पदस्थानपत‍उप‍वग2‍नवयोज सदस्य
4 न्यास‍द्वा2ा‍अनध ृ त‍अननयंता सदस्य

(ii) वग2 नवगस / वग2 पर2िद / वग2 पानल ा हेतु 2ाजस्थाव वग2 पानल ा अनधनवयस, 2009 े अंतगवत गनठत न व सावनित्र सनसनत अथ ा सनसनत गनठत वहीं

नगर वनगम हेतु भवन मानवचत्र सवमवत
1 आयुि, वग2‍नवगस अध्यक्ष
2 वग2‍नवगस‍सें‍पदस्थानपत‍अनतर2ि‍सुख्य‍वग2‍नवयोज ‍अथ ा‍पदस्थानपत‍ र2ष्ठतस्‍वग2‍नवयोज सदस्य‍सनि
3 संबंनधत‍जोव- उपायुि सदस्य
4 नगर पररषद/नगर पावलका हेतु भवन मानवचत्र सवमवत वग2‍नवगस‍द्वा2ा‍अनध ृ त‍उप/सहाय ‍वग2‍नवयोज सदस्य
1. आयुि/ सुख्य‍ ायव ा2र‍अनध ा2र‍/ अनधशािर‍अनध ा2र अध्यक्ष
2. नव ाय‍द्वा2ा‍अनध ृ त‍अननयंता सदस्य
3. नव ाय‍सें‍पदस्थानपत‍ र2ष्ठतस‍वग2‍नवयोज ‍/ प्रारूप ा2, यनद‍नव ाय‍सें‍वग2‍नवयोज ‍/ प्रारूप‍ वहीं‍हो‍तो‍नव ाय‍द्वा2ा‍अनध ृ त‍ नवष्ठ‍अननयन्ता सदस्य‍सनि

सावनित्र स् र ृ नत जा2र 2वे हेतु उव ो अनध ृ त न या जा ेगा।

12. ववशेष शवक्तयां :-

12.1 इव न नवयसों े न िय प2 2ाज्य स2 ा2 द्वा2ा ससय-ससय प2 नलये गये नवणवयों े आधा2 प2 जा2र न ये जावे ाले आदेश/अनधसूिवा, इव न नवयसों े नाग ससझे जायेंगें। इव न नवयसों े न सर प्रा धाव ी त वर ी व्याख्या 2वे, व्या हार2 नठवाई ो दू2 2वे या न संगनतयों ो दू2 2वे, भ्ांनत, अस्पष्टता होवे अथ ा टं ण/नलनप ीय त्रुनट ी नस्थनत सें सुख्य वग2 नवयोज , 2ाजस्थाव अपवे स्त2 से स्पष्टर 2ण / शुनि 2ण जा2र 2वे हेतु अनध ृ त होंगे।

12.2 इव न नवयसों े अन्तगवत न व नवसावण स् र ृ नत े न सर प्र 2ण सें न ास ताव ए ं संबंनधत वग2रय नव ाय े सध्य न ाद होवे ी नस्थनत सें 2ाज्य स2 ा2 द्वा2ा नवणवय नलया जा स े गा।

12.3 ऐसे न व नजस बाबत इव न नवयसों सें सावदण्ड नवधावर2त वहीं है उव े सापदण्ड नवधावर2त 2वे अथ ा इव न व न नवयसों सें संशोधव 2वे हेतु, प्र 2ण न शेि सें त वर ी सापदण्डों सें नशनथलता हेतु नवमव सनसनत द्वा2ा अननशंिा उप2ान्त 2ाज्य स2 ा2 े स्त2 से आदेश जा2र न ये जायेंगे-

प्रसुख‍शासव‍सनि , वग2रय‍न ास‍न नाग अध्यक्ष
नवदेश , स् ायत्त‍शासव‍न नाग‍ सदस्य
सुख्य‍वग2‍नवयोज , 2ाजस्थाव‍ सदस्य
नवदेश , आयोजवा, जन प्रा सदस्य
वग2रय‍न ास‍न नाग‍सें‍पदस्थानपत‍ र2ष्ठतस्‍वग2‍नवयोज सदस्य‍सनि
अध्यक्ष‍/ सनि , Indian Institute of Architects, 2ाजस्थाव‍िेप्ट2 न शेि‍आसंनत्रत‍सदस्य
सनसनत द्वा2ा स्थावरय नव ाय, अन्य न िय न शेिज्ञों, न ास तावओं े प्रनतनवनधयों ो आ श्य ता अवुसा2 आसंनत्रत न या जा स े गा।

12.4 इव न नवयसों े अन्तगवत प्र 2ण न शेि सें देय शुल् सें नशनथलता 2ाज्य स2 ा2 द्वा2ा दर जा स े गर।

13. भवन वनमााण स्वीकृ वत हेतु अनुमवत, प्रवक्रया एवं वैद्यता :-

13.1 वग2रय क्षेत्र सें ोई नर न व नवसावण सक्षस अनध ा2र ी पू व नलनखत स् र ृ नत अवुसा2 हर न या जा स े गा ए ं नूखण्ड प2 नवसावण सक्षस अनध ा2र द्वा2ा अवुसोनदत न व सावनित्र / सावनित्रों े अवुसा2 हर न या जावा होगा।

1. ससस्त‍न व‍सावनित्रों‍ ी‍हाडव ॉपर‍ े ‍तरव‍सैट।
2. सनर‍प्रस्तुत‍न व‍सावनित्रों‍सें‍सनर‍सापे‍ ‍क्षेत्रफल‍सैनट्र ‍प्रणालर‍ े ‍अवुसा2‍अथावत्‍हैक्टेय2, सरट2, सेन्टरसरट2‍ ‍नसलरसरट2‍सें‍अंन त‍ 2वा‍

भाग 6 (ख) राजस्थान राज-पत्र, सितम्बर 16, 2025 714

अनव ायव‍होगा।
3. सावनित्र‍सें‍न द्यसाव‍नवसावण, हटाये‍जावे‍ ाले‍नवसावण‍ए ं‍प्रस्तान त‍नवसावण‍ ो‍अलग-अलग‍2ंग‍से‍दशावया‍जावा‍होगा।
4. न व‍सावनित्रों‍ ी‍जांि‍हेतु‍पठवरय‍योग्य‍साप‍(Readable Scale) प2‍प्रस्तुत‍न ये‍जावे‍होगें।
5. भवन मानवचत्रों में वनम्नवलवखत ब्यौरे दशााये जाने होगें:- (i) साईट प्लान (सैटिैक, विव्डंग ब्लॉक्स्, प्रवेश / वनकास, आसपास की लगती हुई भूवम/सड़के /स्थल का वववरण आवद को दशााते हुए) (ii) समस्त फ्लोर प्लान, चारों वदशाओं के एवलवेशन, न्यूनतम दो सेक्शन (वजसमें से न्यूनतम एक सीिी एवं एक वलफ्ट से हो)। (iii) हररत क्षेत्र, शरण क्षेत्र, सववासेज् (भूवमगत / खुले क्षेत्र/अन्य तलों पर), रेन वॉटर हारवेवस्टंग स्िक्चर, सौलर पेनल, ठोस कचरा प्रिन्िन का स्थान। (iv) सामुदावयक सुवविाऐ ं / कॉमन एररया। (v) ववशेष योग्यजनों हेतु आवश्यक प्राविान यथा रेम्प, टॉयलेट, पावकिं ग इत्यावद। (vi) पावकिं ग प्लान मय वाहनों का सकु ा लेशन, आगन्तुकों की पावकिं ग, इलेवक्िकल व्हीक्स चावजिंग हेतु पावकिं ग। (vii) अवग्नशमन वाहन हेतु गवलयारा,
6. (i) न नवयस 16.5 सें उल्लेनखत सक्षसता अवुसा2 ास्तुन द्/ त वर ीन द द्वा2ा तैया2 न ये गये न व सावनित्र हर स् र ा2 न ये जायेंगे। (ii) ास्तुन द्/त वर ीन द ससस्त न व सावनित्रों प2 अपवा वास, पता औ2 पंजरयव संख्या अंन त 2ते हुए हस्ताक्ष2 2ेगें। (iii) आ ेद द्वा2ा नर ससस्त न व सावनित्रों प2 हस्ताक्ष2 न ये जावे आ श्य होगें।

13.3 लीजडीड/पट्टे के साथ भवन वनमााण स्वीकृ वत जारी करने हेतु प्रवक्रया :- (i) 500 .सर. त न सर नर उपयोग े नूखण्डों े लरजडरड/ पट्टा जा2र न ये जावे े साथ नूतल + प्रथस तल (अनध तस 8 सर. ऊाँ िाई) ी स् र ृ नत जा2र ी जावर होगर। इससे अनध ी स् र ृ नत िाहे जावे प2 इव न नवयसों सें नवधावर2त प्रनक्रया अपवाते हुए न व नवसावण स् र ृ नत दर जा स े गर ए ं इस सद सें जसा 2ानश ा ससायोजव 2ते हुये अनतर2ि अवुज्ञेय नवसावण हेतु नवयसावुसा2 2ानश देय होगर।

(ii) प2न्तु एस-2 (िा2 दर ा2र) क्षेत्र / एय2पोटव से 2 न .सर ी पर2नध / एय2पोटव अथॉर2टर द्वा2ा जा2र ल2 ॉडेड जोनवंग सैप (CCZM) सें 2ेड जोव सें / आसी एर2या से 100 सर. ी पर2नध/एस-5 क्षेत्र (नवधावर2त न शेि क्षेत्रों ए ं न शेि सड़ ो) / अन्य प्रनतबंनधत क्षेत्र सें लरजडरड/पट्टा े साथ नवसावण स् र ृ नत वहीं दर जा ेगर। उि क्षेत्रों सें इव न नवयसों सें नवधावर2त प्रनक्रया अपवाते हुए न व नवसावण स् र ृ नत दर जावर होगर।

13.4 500 व.मी. क्षेत्रफल तक के भूखण्डों पर भवन वनमााण स्वीकृ वत हेतु प्रवक्रया :- (i) न नवयस 13.2 (ii) सें उल्लेनखत क्षेत्रों ो छोड़ 2 शेि वग2रय क्षत्रों सें 500 .सर. क्षेत्रफल त े सनर उपयोगों े नूखण्डों अथ ा ऐसे नूखण्ड नजवसें अनध तस 500 .सर. नवनसवत क्षेत्र प्रस्तान त हो, ऐसे प्र 2णों सें न व सावनित्र अवुसोदव 2 ाया जावा अनव ायव वहीं होगा।

(ii) उि नूखण्डों प2 अनुसूची-05 में वनिााररत चेकवलस्ट सें उल्लेनखत ससस्त दस्ता ेजों ो आ ेद द्वा2ा ए ं पंजर ृ त ास्तुन द/त वर ीन द द्वा2ा प्रसानणत 2 ा 2 संबंनधत नव ाय सें प्रस्तुत 2वे ए ं प्रस्तान त सावनित्रों े क्षेत्रफल े आधा2 प2 ससस्त देय 2ानश जसा 2वे े पश्चात न वों ा नवसावण न या जा स े गा।

(iii) यनद नूखण्ड प2 पू व सें हर नबवा स् र ृ नत नवसावण न या जा िु ा है तथा यनद ऐसा नवसावण न व न नवयसों े अवुरूप है तो उस ी नवधावर2त शास्तर जसा 2 ाई जावर होगर। यनद न द्यसाव नवसावण न व न नवयसों े प्रा धावों न प2रत है तो ऐसे नवसावण ो हटाये जावे ी सुनवनश्चतता े पश्चात् हर उि िै नलस्ट प्रसानणत ी जायेगर।

(iv) आ ेद द्वा2ा उप2ोिावुसा2 ससस्त दस्ता ेजों सय शुल् ी प्रानप्त ी सुनवनश्चतता उप2ान्त स्थावरय नव ाय द्वा2ा प्रानप्त सूिवा पत्र (Acknowledgement Letter) प्रारूप-र सें प्रानप्त नदवां से 03 नद स सें जा2र न या जावा होगा। (v) नूस् ासर द्वा2ा न व न नवयसों े अवुसा2 नवधावर2त सैटबै छोड 2 नवसावण न या जावा आ श्य होगा ए ं अन्य ससस्त सापदण्डों ी पालवा नर सुनवनश्चत ी जावर होगर। सौ े प2 न व न नवयसों े न प2रत न ये गये नवसावण ो अवानध ृ त ी श्रेणर सें सावते हुए स्थावरय नव ाय द्वा2ा नवयसावुसा2 ायव ाहर ी जा ेगर।

13.5 500 व.मी. क्षेत्रफल से अविक के भूखण्डों पर स्थानीय वनकाय द्वारा भवन वनमााण स्वीकृ वत हेतु प्रवक्रया :- (i) 500 .सर. से अनध क्षेत्रफल े ससस्त उपयोग े नूखण्डों प2 न व सावनित्र अवुसोदव 2 ाये जावे े पश्चात् हर नवसावण न या जावा होगा। (ii) ऐसे प्र 2णों सें स्थावरय नव ाय स्त2 प2 न नवयस 11.2 सें उल्लेनखत सक्षसता अवुसा2 न व सावनित्र अवुसोदव न ये जा स े गें। (iii) न व सावनित्र अवुसोदव हेतु सक्षस अनध ा2र ो नवधावर2त प्रपत्र सें ऑवलाईव आ ेदव प्रस्तुत न या जा ेगा। आ ेद द्वा2ा अनुसूची-6 में वनिााररत चेकवलस्ट /ऑवलाइव आ ेदव सें उल्लेनखत ससस्त दस्ता ेज / सूिवाएं ऑवलाइव प्रस्तुत ी जावर होगर तथा न व सावनित्रों ए ं अन्य ससस्त आ श्य दस्ता ेजों ा ए सेट हाडव ॉपर र2 ॉडव हेतु प्रस्तुत न या जावा होगा।

(iv) ाउंनसल ऑफ आन व टेक्ि2 से पंजर ृ त ास्तुन द् / इंनडयव इंस्टरट्यूट ऑफ आन व टेक्टस् ा सहयुि सदस्य द्वा2ा हर तैया2 न ये गये सावनित्र स् र ा2 न ये जायेंगे। ऐसे पंजर ृ त ास्तुन द् न व सावनित्रों प2 अपवा वास, पता औ2 पंजरयव संख्या अंन त 2ते हुए हस्ताक्ष2 2ेगें। आ ेद द्वा2ा नर न व सावनित्रों प2 हस्ताक्ष2 न ये जावे होगें।

(v) आ ेद द्वा2ा आ ेदव े साथ जांि फीस जसा 2 ा 2 प्रसाण स् रूप िालाव ी प्रनत प्रस्तुत 2वर होगर।

(vi) न व सावनित्र अवुसोदव हेतु सक्षस अनध ा2र द्वा2ा अन्य सूिवा िाहे जावे प2 उसे उपलब्ध 2ावा आ श्य होगा। (vii) आ ेदव प्राप्त होवे ी नदवां से अनध तस 15 ायव नद स सें सौ ा र2पोटव ए ं ससस्त दस्ता ेजों सावनित्रों ी जांि ी जावर होगर ए ं सहर पाये जावे प2 सक्षस अनध ा2र द्वा2ा सांग पत्र जा2र न या जावा होगा। अन्यथा सर पूनतव हेतु आ ेद ो सूनित न या जावा होगा।

(viii) आ ेद द्वा2ा सर पूनतव 15 नद स सें पूणव ी जावर होगर। यनद आ ेद द्वा2ा 15 नद स सें सर पूनतव वहीं ी जातर है तो स्थावरय नव ाय द्वा2ा ए स्स2ण पत्र जा2र न या जा ेगा। आ ेद द्वा2ा स्स2ण पत्र जा2र नदवां से 15 नद स सें नर सर पूनतव वहीं ी जातर है तो प्राप्त आ ेदव ो नव2स्त 2 जांि शुल् जब्त न या जा ेगा।

(ix) सांग पत्र जा2र नदवां से 120 नद स सें सांग 2ानश जसा वा होवे प2 प्राप्त आ ेदव ो नव2स्त 2 जांि शुल् जब्त न या जा ेगा ए ं आ ेद द्वा2ा पुवः न व नवसावण स् र ृ नत हेतु आ ेदव प्रस्तुत न या जावा होगा।

(x) सांग 2ानश/दस्ता ेज जसा होवे ी नदवां से अनध तस 10 ायवनद स सें न व सावनित्र स् र ृ नत जा2र न या जावा आ श्य होगा। (xi) वग2रय नव ाय द्वा2ा जा2र सांग पत्र अवुसा2 आ ेद द्वा2ा देय समपूणव 2ानश जसा 2ावे े पश्चात यनद 10 ायव नद सों सें अवुसोनदत न व सावनित्र जा2र वहीं न ये जाते है तो नूखण्ड प2 न व न नवयसों े अवुरूप नवसावण ायव प्रा2मन न ये जावे प2 ऐसे नवसावण ो नबवा स् र ृ नत नवसावण वहीं सावा जा ेगा ए ं समबनन्धत वग2रय नव ाय द्वा2ा अवुसोनदत न व सावनित्र जा2र न या जावा अनव ायव होगा।

13.6 500 व.मी. क्षेत्रफल से अविक के भूखण्डों पर रायय सरकार द्वारा पंजीकृ त वास्तुववद् द्वारा भवन वनमााण स्वीकृ वत हेतु प्रवक्रया :- (i) आ ासव सण्डल क्षेत्र, 2र ो क्षेत्र ए ं न नवयस 13.2 (ii) सें उल्लेनखत क्षेत्रों ो छोड़ 2 अन्य ससस्त क्षेत्रों सें 500 .सर. से अनध ए ं 2500 .सर. त े नूखण्डों प2 अनध तस 15 सर. ऊाँ िाई त े न वों े न व सावनित्र अवुसोदव न नवयस 16.3 े अवुसा2 पंजर ृ त त वर ीन द् द्वा2ा न ये जा स े गें।

(ii) न व सावनित्र अवुसोदव हेतु पंजर ृ त ास्तुन द् द्वा2ा ससस्त दस्ता ेजों ए ं न व सावनित्रों ी नवयसावुसा2 जांि 2 सहर पाये जावे प2 आ ेद ो सांग पत्र जा2र न या जावा होगा।

(iii) आ ेद द्वा2ा स्थावरय नव ाय सें सांग 2ानश जसा 2 ा 2 2सरद ी प्रनत पंजर ृ त ास्तुन द ो प्रस्तुत ी जावर होगर। (iv) सांग 2ानश ी 2सरद / ससस्त आ श्य दस्ता ेज प्राप्त 2 पंजर ृ त ास्तुन द द्वा2ा नवयसावुसा2 न व सावनित्र स् र ृ नत जा2र ी जा ेगर। (v) आ ेद द्वा2ा पंजर ृ त त वर ीन द् से प्राप्त न व सावनित्र स् र ृ नत सय अवुसूिर-6 सें उल्लेनखत ससस्त दस्ता ेज सय सांग 2ानश 2सरद वग2रय नव ाय सें जसा 2 ाये जावे होगें।

(vi) आ ेद द्वा2ा उप2ोिावुसा2 पंजर ृ त त वर ीन द् द्वा2ा जा2र न व नवसावण स् र ृ नत सय ससस्त दस्ता ेजों शुल् ी प्रानप्त ी सुनवनश्चतता उप2ान्त स्थावरय नव ाय द्वा2ा दस्ता ेजों ी प्रानप्त नदवां से 07 नद स सें प्रारूप-2 सें प्रानप्त सूिवा पत्र (Acknowledgement Letter) जा2र न या जावा होगा।

(vii) आ ेद द्वा2ा स्थावरय नव ाय से प्रानप्त सूिवा पत्र (Acknowledgement Letter) प्राप्त न ये जावे े उप2ान्त हर सौ े प2 नवसावण ायव प्रा2मन न या जावा होगा अन्यथा Acknowledgement Letter प्राप्त न ये नबवा सौ े प2 न ये गये नवसावण ो नबवा स् र ृ नत नवसावण श्रेणर सें सावा जा 2 नवयसावुसा2 शास्तर देय होगर ए ं स्थावरय नव ाय द्वा2ा नवयसावुसा2 ायव ाहर ी जा ेगर।

(viii) पंजर ृ त ास्तुन द द्वा2ा जा2र न व सावनित्र स् र ृ नत ा स्थावरय नव ाय द्वा2ा ए पृथ 2नजस्ट2 सें अं व न या जा 2 र2 ॉडव हेतु संधा2ण न या जावा आ श्य होगा।

13.7 वनम्न प्रकार के वनमााण काया हेतु स्वीकृ वत की आवश्यकता नहीं होगी :- (i) बाग ावर, नफनवनशंग ायव यथा सफे दर, 2ंगाई, पुवः टाइल्स अथ ा पुवः छत बव ावे, प्लास्ट2 2वे, पुवः फशव बव ावे, स् यं े स् ानसत् ी नूनस सें छज्जा नवसावण 2ावे आनद।

ं ई आनद ।

(ii) प्रा ृ नत न पदा े ा2ण वष्ट हुए न व ो पू व सें अवुसोनदत सावनित्र अवुसा2। (iii) सु2क्षा ी दृनष्ट से 24 सरट2 त ऊं िाई ी बाउण्रर ाल तथा बाउण्रर ाल प2 1 सरट2 नग्रल/फे नन्संग, हेतु। (iv) पावर े नण्डा2ण हेतु टें /सेनपट टें / ु (v) ू नलंग प्लान्ट / सोल2 प्लान्ट। (vi) न व से नवयसावुसा2 संबंनधत से ायें ए ं सुन धायें जैसे ातावु ू लव, आग से बिा , िाव जल संग्रहण, सर ेज ट्ररटसेंट प्लांट, िौ ीदा2 क्ष इत्यानद। (vii) न व सें अनग्वशसव सु2क्षा/ निन त्सरय आ श्य ता हेतु आ श्य सरनढयााँ / 2ेमप नवसावण।

13.8 अनुमोवदत भवन मानवचत्रों की वैद्यता अववि - (i) न व सावनित्रो ी अवुज्ञा अ नध, न व सावनित्र स् र ृ नत जा2र न ये जावे ी नदवां से सात िव देय होगर। (ii) नवधावर2त अ नध े पश्चात नर नवसावण पूणव वहीं होवे प2 अवुसोदव शुल् ी 20 प्रनतशत 2ानश ले 2 आगासर 02 िव े नलए तथा इस े अनतर2ि अ नध हेतु प्रनत िव हेतु अवुसोदव शुल् ी 20 प्रनतशत 2ानश ले 2 सावनित्र अवुज्ञा अ नध बढाई जा स े गर।

13.9 संशोवित भवन मानवचत्र अनुमोदन हेतु :- (i) स्थावरय नव ाय अथ ा पंजर ृ त ास्तुन द् से न व सावनित्र अवुसोदव 2 ाये जावे े पश्चात् न नवयस 13.7 सें उल्लेनखत नवसावण ायों े अनतर2ि यनद अवुसोनदत न व सावनित्रों सें न सर नर प्र ा2 ा पर2 तवव न या जावा प्रस्तान त हो तो न ास ताव ो संशोनधत न व सावनित्र अवुसोदव 2 ाया जावा अनव ायव होगा।

(ii) संशोनधत न व सावनित्र अवुसोनदत 2 ाये नबवा यनद सौ े प2 अवुसोनदत सावनित्रों से अनतर2ि नवसावण न या जाता है जो न व न नवयस े अवुरूप हो तो, ऐसे न ये गये अनतर2ि नवसावण प2 नवयसावुसा2 नबवा अवुसनत नवसावण शास्तर लेय होगर।

(iii) संशोनधत न व सावनित्र अवुसोदव ी प्रनक्रया न नवयस 13.4/13.5 े अवुसा2 हर होगर। (iv) 2े2ा सें पंजर ृ त प्रोजेक्ट े अवुसोनदत सावनित्रो सें संशोधव न ये जावे प2 2ाजस्थाव र2यल स्टेट (ड लपसेन्ट एण्ड 2ेग्यूलेशव) एक्ट, 2016 े प्रा धाव े अवुसा2 आ ंनटयों ी सहसनत प्राप्त न ये जावे े पश्चात् हर संशोनधत सावनित्रो ा अवुसोदव न या जा स े गा।

पर2योजवा े ॉसव एर2या / सुन धाओं यथा पान िं ग, हर2तक्षेत्र आनद सें संशोधव / न स्ता2 प्रस्तान त न ये जावे प2 दो-नतहाई (2/3) आ ंनटयों े सहसनत न ास ताव द्वा2ा प्रस्तुत ी जावर होगर तथा दो दैनव ससािा2 पत्रों सें न ास ताव े व्यय प2 आपनत्त आसंनत्रत ी जावर होगर ए ं पर2स2 सें संशोनधत सावनित्र िस्पा न या जा 2 उस ा फोटोग्राफ प्रस्तुत न या जावा आ श्य होगा।

भाग 6 (ख) राजस्थान राज-पत्र, सितम्बर 16, 2025 716 न ास ताव से उिावुसा2 सहसनतयों े साथ पर2योजवा सें आनदवां त ु ल आ ंनटयों ी संख्या र्ोनित 2वे हेतु शपथ पत्र नर नलया जावा होगा।

14. वनमााण काया के दौरान अपनाई जाने वाली प्रवक्रया :-

14.1 न व सावनित्रों े अवुसोदव पश्चात् सौ े प2 न व नवसावण शुरू न ये जावे े ससय न व नवसावता द्वा2ा ए बोडव प2 नवमवावुसा2 ब्यौ2ा जो ी पठवरय हो, ो ऐसे स्थल प2 (सुख्य सड ी ओ2) लगाया जा े, नजससे सनर लोगों ो नवनसवत न ये जावे ाले न व े अवुसोदव ी पूणव जाव ा2र प्राप्त हो स ें ।

क्र.सं. ब्यौरा वववरण
(i) प्रोजेक्ट‍ ा‍वास
(ii) न ास ताव‍ ा‍वास
(iii) प्रोजेक्ट‍ ा‍उपयोग
(iv) न ूखण्ड‍ ा‍क्षेत्रफल
(v) स ंनजलों‍ ी‍संख्या
(vi) संप व ‍हेतु‍सो. वमब2
(vii) 2े2ा‍2नजस्ट्रेशव‍वमब2‍(यनद‍लागू‍हो‍तो)
(viii) 2े2ा‍ ा‍ ेबसाईट‍एड2ेस‍(यनद‍लागू‍हो‍तो)

14.2 सक्षस अनध ा2र द्वा2ा ससय-ससय प2 न व नवसावण ा नव2रक्षण न या जा स े गा तथा बहुसंनजले ए ं अन्य न शेि प्र ृ नत े न वों सें अनतर2ि सूिवा नवसावण ायव े दौ2ाव सक्षस अनध ा2र द्वा2ा यनद आ श्य ससझा जाये तो न ास ताव द्वा2ा उपलब्ध 2 ाई जावर आ श्य होगर।

14.3 न व न नवयसों े अपेक्षाओं े अवुरूप न व नवसावण 2वे ी नजमसेदा2र न व नवसावण अवुज्ञाधा2र ी होगर। 14.4 न व नवसावण े ससय नवसावण सासग्रर से आस पास े न वों े नव ास तावओं ो न सर प्र ा2 ी असुन धा व हो, इस हेतु न व नवसावण े दौ2ाव िा2ों ओ2 पदे लग ायें जा ें।

14.5 न वो ो जोनखस े आधा2 प2 तरव नागों सें न नानजत न या गया है- (i) कम जोवखम के भवन' (Low risk building) - 500 गवसरट2 क्षेत्रफल े नूखण्ड ए ं ऐसे नूखण्ड नजव प2 अनध तस नवनसवत क्षेत्रफल 500 गवसरट2 त हर अवुज्ञेय हो (यथा र2सोटव, सोटल, फासव हाउस, पयाव 2ण सैत्रर आ ास आनद) क्षेत्रफल त े 15 सर. ऊाँ िाई त े ससस्त उपयोग े नूखण्ड प2 प्रस्तान त न व।

(ii) मध्यम जोवखम के भवन' (Medium risk building) -500 .सर. क्षेत्रफल से अनध ए ं 2500 .सर. क्षेत्रफल त 15 सरट2 त ी ऊाँ िाई े ससस्त उपयोग े न व।

(iii) अविक जोवखम के भवन' (High risk building) - 15 सरट2 से अनध ऊाँ िाई े ससस्त उपयोग े न व। 14.6 सध्यस जोनखस (Medium Risk Building) / अनध जोनखस (High Risk Building) न वो सें नप्लन्थ ले ल नव2रक्षण हेतु पंजर ृ त ास्तुन द् / त वर ीन द् नर अनध ृ त होंगे।

15. पूणाता प्रमाण-पत्र (Completion Certificate) एवं अविवास प्रमाण-पत्र (Occupancy Certificate) :-

15.1 वनम्न भवनों हेतु पूणाता / अविवास प्रमाण-पत्र प्राप्त वकया जाना अवनवाया होगा :- स् तंत्र आ ास/फासव हाउस े नूखण्डों ो छोड 2 फ्लेट्स/ग्रुप हाउनसंग ए ं 500 गवसरट2 से अनध क्षेत्रफल े ससस्त उपयोग े नूखण्डों प2 न व ा नवसावण पू2ा होवे प2 न व नवसावण ताव ो पूणवता प्रसाण-पत्र ए ं अनध ास प्रसाण पत्र प्राप्त 2वा आ श्य होगा।

15.2 वनम्न वनमााण काया पूणा होने पर पूणाता / अविवास प्रमाण-पत्र प्राप्त जारी वकया जाना होगा :- (i) न व सें नसन ल व (सेसव2र आ2सरसर व ), प्लास्ट2, नखड ी द2 ाजे /स्ट्रक्ि2ल ग्लेनजंग व , सेवट2र नबजलर पावर नफनटंग, 2ेनलंग, नलफ्ट, फ्लोर2ंग, सासुदानय सुन धाओं, सन वसेज आनद ा नवसावण अवुसोनदत सावनित्र अवुसा2 पूणव होवे ए ं अवुसूिर-3 े अवुसा2 आ श्य एवओसर / सनटवनफ े ट ी सुनवनश्चतता पश्चात् हर पूणवता प्रसाण पत्र जा2र न या जा ेगा।

(ii) यनद सौ े प2 अवुसोनदत न व सावनित्रों से ननन्व नवसावण न या गया है तो स व प्रथस सौ े प2 न ये गये नवसावण े अवुसा2 संशोनधत न व सावनित्र अवुसोदव 2 ाया जा 2 हर तदावुसा2 पूणवता प्रसाण-पत्र जा2र न या जा ेगा।

(iii) पूणवता प्रसाण पत्र प्राप्त न ये जावे े पश्चात् योजवा सें साईवेजेज, लेण्डस् े नपंग, प्लांटेशव आनद उपलब्ध होवे प2 न व सें आ श्य सुन धाऐ ं यथा नबजलर, पावर, सर 2ेज, गैस आनद वेक्शव संबंनधत न नाग से प्राप्त न ये जावे ए ं अवुसूिर-3 े अवुसा2 आ श्य एवओसर/सनटवनफ े ट ी सुनवनश्चतता पश्चात् न व 2ह ास े नलये उपयुि पाये जावे प2 अनध ास प्रसाण पत्र जा2र न या जा ेगा।

(iv) ग्रुप हाउनसंग े प्रोजेक्टो सें न व पूणवता प्रसाण-पत्र जा2र 2ते ससय सर 2ेज ट्ररटसेंट प्लान्ट (STP) हेतु आ श्य सं2िवा ा नवसावण प्रोजेक्ट सें न या जावा अनव ायव होगा। सर 2ेज ट्ररटसेंट प्लान्ट (STP) हेतु सशरव2र ी स्थापवा न ास ताव द्वा2ा पूणवता प्रसाण-पत्र जा2र 2वे ी नतनथ से 3 िव ी अ नध अथ ा प्रोजेक्ट सें नवनसवत आ ासरय इ ाईयों सें से स से स 30 प्रनतशत इ ाईयों ा ास्तन उपयोग क्रे ताओं द्वा2ा प्रा2मन 2वे (अथावत स से स 30 प्रनतशत इ ाईयों सें नवयनसत न द्युत उपयोग हेतु नबजलर वेक्शव स्थानपत हो), जो नर स हो, प2 न या जावा अनव ायव होगा। सर 2ेज ट्ररटसेंट प्लान्ट (STP) हेतु सशरव2र स्थानपत 2 इस ा सुिारू संिालव प्रा2मन न ये जावे ी अंतर2स अ नध सें न ास ताव द्वा2ा स्थावरय नव ाय/प्रदूिण नवयंत्रण सण्डल े नवधावर2त सावदण्डों अवुसा2 अन्य न नध/प्रनक्रया द्वा2ा प्रोजेक्ट सें सर 2ेज नडस्पोजल ा प्रबंध 2वा अनव ायव होगा। इस हेतु न ास ताव से शपथ-पत्र प्राप्त न या जा ेगा।

(v) अनध ास प्रसाण-पत्र जा2र होवे े 03 साह े अंद2 Consent to Operate पयाव 2ण न नाग से प्राप्त न या जावा अनव ायव होगा। 15.3 आंवशक पूणाता/आंवशक अविवास प्रमाण-पत्र जारी वकये जाने हेतु (1) यनद न सर नूखण्ड सें ए से अनध नबनल्डंग ब्लॉ ा नवसावण प्रस्तान त हो तो आंनश पूणवता प्रसाण-पत्र े नलए आ ेदव न सर नर नबनल्डंग ब्लॉ े नलए नजस ा नवसावण नबन्दु संख्या 15.2 (i) े अवुसा2 पूणव हो गया हो, पृथ रूप से नर न या जा स ता है। लेन व न सर नबनल्डंग ब्लॉ ा पाटव नाग े नलए आंनश पूणवता प्रसाण-पत्र वहर नदया जायेगा। आंनश पूणवता प्रसाण-पत्र जा2र न ये जावे से पू व प्रोजेक्ट सें प्रस्तान त सासुदानय सुन धाओं ा नवसावण नर पूणव न या जावा आ श्य होगा।

(ii) नूखण्ड प2 आंनश पूणवता प्रसाण-पत्र जा2र न ये जावे े पश्चात् यनद प्रोजेक्ट े उस नाग हेतु आ श्य सुन धाएाँ यथा नबजलर, पावर, सर 2ेज, गैस वेक्शव, ट्रान्सफॉस2, जरएसएस, एसटरपर, डब्ल्यूटरपर, पान िं ग, अनग्वशसव सु2क्षा, हर2त क्षेत्र आनद पूणव न ये जावे प2 ए ं अवुसूिर-3 े अवुसा2 आ श्य एवओसर / सनटवनफ े ट ी सुनवनश्चतता पश्चात् आंनश नाग यनद 2ह ास े नलये उपयुि पाये जावे प2 आंनश अनध ास प्रसाण पत्र जा2र न या जा स े गा।

15.4 पूणाता / अविवास प्रमाण-पत्र जारी वकये जाने की सक्षमता:- न ास ताव द्वा2ा अवुसोनदत सावनित्र अवुसा2 नवसावण ायव पूणव होवे प2 संबंनधत नव ाय से न नवयस 11.2 े अवुसा2 अथ ा न नवयस 16 े अवुसा2 पंजर ृ त त वर ीन द से नवयसावुसा2 पूणवता/अनध ास प्रसाण पत्र प्राप्त 2 स े गा।

क्र.सं स्थानीय वनकाय से पूणाता एवं अविवास से प्रमाण-पत्र प्राप्त करने की प्रवक्रया पूणाता
1. प्रसाण-पत्र‍ हेतु‍ प्राप्त‍ आ ेदवों‍ ी‍ जांि‍ हेतु‍ संबंनधत‍ नव ाय‍ द्वा2ा‍ ए ‍ सनसनत‍ गनठत‍ ी‍ जा ेगर‍ नजससें‍ समबनन्धत‍ नव ाय‍ ा‍ प्रानध ृ त‍ अनध ा2र, वग2‍नवयोजव‍अनध ा2र‍(जो‍सहाय ‍वग2‍नवयोज ‍से‍ स‍स्त2‍ ा‍व‍हो), समबनन्धत‍अननयंता‍ ो‍शानसल‍न या‍जायेगा, नजसे‍ प ूणवता‍प्रसाण-पत्र‍प्रदत‍ 2वे‍हेतु‍प्राप्त‍आ ेदवों‍ ी‍जााँि‍ े ‍नलए‍अनध ृ त‍न या‍जा ेगा।
2. अवुज्ञाधा2 ‍ द्वा2ा‍ नवसावण‍ पूणव‍होवे‍ ी‍ सूिवा‍ सक्षस‍अनध ा2र‍ ो‍ सय‍ सौ ा‍ प2‍ न ये‍ गये‍ ास्तन ‍ नवसावण‍ े ‍ सावनित्रों‍ ए ं‍ अवुसोनदत‍ सावनित्रों‍ े ‍(3 सेट) े ‍साथ‍नवधावर2त‍आ ेदव‍पत्र, नवधावर2त‍शपथ‍पत्र, नवधावर2त‍िै नलस्ट‍ ‍नवधावर2त‍शुल् ‍जसा‍ 2ाये‍गये‍िालाव‍ ी‍ प्रनत्त‍प्रस्तुत‍ ी‍जायेगर।
3. सक्षस‍अनध ा2र‍द्वा2ा‍आ ेदव‍प्राप्त‍होवे‍ े ‍15 नदव‍ े ‍अन्द2‍सौ ा‍नव2रक्षण‍ 2वे‍हेतु‍नदवां ‍ए ं‍ससय‍तय‍ 2‍अवुज्ञाधा2 ‍ ो‍सूनित‍ 2‍ संयुि‍रूप‍से‍सौ ा‍नव2रक्षण‍न या‍जायेगा‍(उि‍नदवां ‍आ ेदव‍प्रस्तुनत‍ े ‍अनध तस‍15 नद स‍ े ‍अन्त2ाल‍प2‍होगा)।
4. न व‍ ा‍नवसावण‍अवुसोनदत‍न व‍सावनित्र‍ े ‍अवुसा2‍पाये‍जावे‍प2‍ सेटर‍द्वा2ा‍सक्षस‍अनध ा2र‍ ो‍पूणवता‍प्रसाण-पत्र‍जा2र‍ 2वे‍ ी‍अवुशंिा‍ 10 नद स‍ े ‍नरत2‍प्रेनित‍ 2‍दर‍जायेगर।‍उि‍अवुशंिा‍प्राप्त‍होवे‍ े ‍पश्चात्‍सक्षस‍अनध ा2र‍द्वा2ा‍10 नद स‍ े ‍अन्द2‍पूणवता‍प्रसाण-पत्र‍जा2र‍ 2‍नदया‍जायेगा।‍नूखण्ड‍प2‍अवुसोनदत‍न व‍सावनित्र‍से‍ननन्व‍ऐसा‍नवसावण/आतंर2 ‍पर2 तवव‍जो‍न ‍न व‍न नवयसों‍ े ‍अवुरूप‍अवुज्ञेय‍होवे‍ प2‍संशोनधत‍न व‍सावनित्र‍स् र ृ त‍ 2 ाया‍जावा‍होगा।
5. अवुज्ञाधा2 ‍ द्वा2ा‍ आ ेदव‍ 2वे‍ े ‍ पश्चात्‍ 30 नद स‍ सें‍ यनद‍ सेटर‍ अवुज्ञाधा2 ‍ ो‍ अपवे‍ नवणवय‍ ी‍ सूिवा‍ प्रेनित‍ वहीं‍ 2तर‍ हैं‍ तो‍ अवुज्ञाधा2 ‍15 नद स‍ ा‍पुवः‍वोनटस‍सक्षस‍अनध ा2र‍ ो‍देगा।‍इस े ‍उप2ान्त‍नर‍पूणवता‍प्रसाण-पत्र‍जा2र‍वहीं‍न ये‍जावे‍प2‍नडमड‍पूणवता‍ प्रसाण-पत्र‍सावा‍जा ेगा।
6. प ूणवता‍प्रसाण‍पत्र‍प्राप्त‍न ये‍जावे‍ े ‍पश्चात्‍योजवा‍सें‍साईवेजेज, लेण्डस् े नपंग, प्लांटेशव‍आनद‍उपलब्ध‍होवे‍प2‍ ‍न व‍सें‍आ श्य ‍सुन धाएाँ‍ यथा‍ नबजलर, पावर, सर 2ेज, गैस‍ आनद‍ वेक्शव‍ संबंनधत‍ न नाग‍ से‍ प्राप्त‍ न ये‍ जावे‍ ए ं‍ अवुसूिर-3 े ‍ अवुसा2‍ आ श्य ‍ एवओसर‍ / सनटवनफ े ट‍प्राप्त‍ 2वे‍ े ‍पश्चात्‍अनध ास‍प्रसाण‍पत्र‍हेतु‍आ ेदव‍ 2वा‍होगा।‍अनध ास‍प्रसाण-पत्र‍जा2र‍होवे‍ े ‍3 साह‍ े ‍अंद2‍Consent to Operate पयाव 2ण‍न नाग‍से‍प्राप्त‍न या‍जावा‍अनव ायव‍होगा।
7. उि‍आ ेदव‍प्राप्त‍होवे‍ े ‍7 नद स‍ ी‍अ नध‍सें‍सक्षस‍अनध ा2र/पंजर ृ त‍ ास्तुन द्‍द्वा2ा‍आ श्य ‍जााँि‍ 2‍अनध ास‍प्रसाण‍पत्र‍जा2र‍न या‍ जा ेगा
8. प ूणवता‍/ अनध ास‍प्रसाण-पत्र‍जा2र‍न ये‍जावे‍ े ‍पश्चात्‍यनद‍नूखण्ड‍प2‍ ोई‍नवयस‍न रुि‍नवसावण‍न या‍जाता‍है‍तो‍पूणवता‍/ अनध ास‍प्रसाण‍ पत्र‍सक्षस‍अनध ा2र‍द्वा2ा‍तत् ाल‍नव2स्त‍न या‍जा 2‍उस‍नूखण्ड‍प2‍न ये‍जा‍2हे‍नवसावण‍ ो‍बंद‍ 2 ाया‍जा‍स े गा‍तथा‍न व‍ ो‍सरज‍नर‍ न या‍जा‍स े गा।
9. अनुमोवदत मानवचत्र से ववचलन लेवकन भवन वववनयम के अंतगात वकया गया वनमााण- अवुसोनदत‍सावनित्र‍से‍न िलव‍लेन व‍न व‍न नवयसो‍ े ‍अन्तगवत‍न ये‍गये‍नवसावण‍ े ‍संबंध‍सें‍ सेटर‍द्वा2ा‍10 नद स‍सें‍सक्षस‍अनध ा2र‍ ो‍ स ूनित‍ 2वा‍होगा।‍सक्षस‍अनध ा2र‍द्वा2ा‍आ ेद ‍ ो‍10 नद स‍सें‍सूनित‍ 2वे‍प2‍आ ेद ‍द्वा2ा‍15 नद स‍सें‍संबंनधत‍नव ाय‍ ो‍सौ े ‍प2‍ न ये‍गये‍नवसावण‍ े ‍अवुसा2‍संशोनधत‍सावनित्र‍प्रस्तुत‍न ये‍जावे‍होंगे।‍संबंनधत‍नव ाय‍ े ‍सक्षस‍अनध ा2र‍द्वा2ा‍संशोनधत‍न व‍ससावनित्र‍15 नद स‍ े ‍अन्तगवत‍अवुसोनदत‍ 2‍संशोनधत‍न व‍सावनित्र‍अवुसोदव‍ ी‍2ानश‍हेतु‍सांग‍पत्र‍अवुज्ञाधा2 ‍ ो‍जा2र‍न या‍जायेगा।‍अवुज्ञाधा2 ‍

भाग 6 (ख) राजस्थान राज-पत्र, सितम्बर 16, 2025 718

द्वा2ा‍नवधावर2त‍2ानश‍जसा‍ 2ाये‍जावे‍ े ‍पश्चात‍स्थावरय‍नव ाय‍ े ‍सक्षस‍अनध ा2र‍द्वा2ा‍10 नद स‍सें‍संशोनधत‍अवुसोनदत‍न व‍सावनित्र‍ए ं‍ प ूणवता‍प्रसाण-पत्र‍जा2र‍ 2‍नदया‍जायेगा।
10. न व‍न नवयसों‍ े ‍न प2रत‍न या‍गया‍अ ैध‍नवसावण‍- (i) न व‍न नवयसों‍ े ‍न पर2त‍न या‍गया‍नवसावण‍अ ैध‍नवसावण‍ ी‍श्रेणर‍सें‍सावा‍जायेगा।‍ सेटर‍द्वा2ा‍10 नद स‍सें‍सक्षस‍अनध ा2र‍ ो‍सूनित‍ 2वा‍होगा।‍सक्षस‍अनध ा2र‍द्वा2ा‍10 नद स‍सें‍अवुज्ञाधा2 ‍ ो‍अ ैध‍नवसावण‍30 नद स‍सें‍हटावे‍ ा‍वोनटस‍जा2र‍न या‍जायेगा।‍वोनटस‍प्राप्त‍ होवे‍प2‍अ ैध‍नवसावण‍ ो‍30 नद स‍सें‍हटा 2‍आ ेदव‍द्वा2ा‍संशोनधत‍सावनित्र‍ सेटर‍सें‍प्रस्तुत‍ 2वे‍प2‍पुवः‍सौ ा‍नव2रक्षण‍न या‍जायेगा।‍ सौ े ‍प2‍नवसावण‍न व‍न नवयसों‍ े ‍अन्तगवत‍पाये‍जावे‍प2‍ सेटर‍द्वा2ा‍सक्षस‍अनध ा2र‍ ो‍तदावुसा2‍अवुशंिा‍प्रेनित‍ ी‍जायेगर।‍नवधावर2त‍2ानश‍ जसा‍होवे‍प2‍संशोनधत‍सावनित्र‍ए ं‍पूणवता‍प्रसाण-पत्र‍जा2र‍ 2‍नदया‍जायेगा। (ii) यनद‍अवुज्ञाधा2 ‍न व‍न नवयस‍से‍अनध ‍न िलव‍ ो‍90 नद स‍सें‍वहीं‍हटाता‍है‍तो‍समबनन्धत‍नव ाय‍ ो‍नवसावण‍ ो‍सरज/ध् स्त‍ 2वे‍ ा‍अनध ा2‍होगा।

16. भवन वनमााण अनुज्ञा हेतु भवन मानवचत्र प्रस्तुत करने हेतु पंजीकृ त तकनीकीववज्ञ की अहाताएं, सक्षमता एवं पंजीकरण की प्रवक्रया :-

16.1 वग2रय नव ायों / सुख्य वग2 नवयोज , 2ाजस्थाव द्वा2ा न सर ऐसे व्यनि या व्यनियों े ससूह ा पंजर ृ त त वर ीन ज्ञ े रूप सें पंजरयव न या जा स े गा जो फसव, मपवर या सनसनत ा गठव 2 व्य साय 2 2हे हों ए ं नबन्दु सं. 2 े अवुसा2 अहवताएं 2खते हों।

16.2 पंजीकृ त तकनीकीववद के वलये अहाताएं वनम्नानुसार होंगी :- (i) इनण्डयव इंस्टरट्यूट ऑफ आन व टेक्ट्स ा सहयुि सदस्य ।

अथ ा

(ii) न सर सान्यता प्राप्त संस्था से ास्तुन द नडग्रर ाउंनसल ऑफ आन व टेक्ि2 द्वा2ा पंजर 2ण ।

अथ ा

(iii) ाउंनसल ऑफ आन व टेक्ि2 ी सदस्यता े नलये पात्र बवावे ालर ऐसर अहवताएं जैसर न ास्तुन द अनधनवयस, 1972 ी अवुसूिर II सें सूिरबि है।

अथ ा

(iv) इंस्टरट्यूशव ऑफ इंजरनवयसव ी नवयनसत ( ॉ2पो2ेट) सदस्यता (नसन ल) / इंस्टरट्यूट ऑफ टाउव प्लाव2 इण्ण्डया, वई नदल्लर ा एसोनसएट सेमब2।

अथ ा

(v) 2ाज ीय/अिव2ाज ीय न नाग से से ानव ृत सहाय वग2 नवयोज / सहाय ास्तुन द अथ ा इससे अनध स्त2 े अनध ा2र ।

अथ ा

(vi) नसन ल या सं2िवात्स (स्ट्रक्ि2ल) अननयांनत्र ी सें नडग्रर या सान्यता प्राप्त संस्थाव से ास्तुन द नडप्लोसा।

अथ ा

(vii) आन व टेक्ि2ल अनसस्टेंटनशप ा सान्यता प्राप्त पाठ्यक्रस तथा ास्तुन द/नसन ल अननयंता े अधरव ए िव ा अवुन ।

अथ ा

(viii) सान्यता प्राप्त संस्था से नसन ल इंजरनवयर2ंग सें नडप्लोसा औ2 ास्तुन द/नसन ल अननयन्ता े अधरव ए िव ा अवुन ।

अथ ा

(ix) सान्यता प्राप्त संस्था से नसन ल इंजरनवयर2ंग सें राफ्टसैव औ2 ास्तुन द / नसन ल अननयंता े अधरव ए िव ा अवुन ।

अथ ा

(x) 2ाज ीय/अिव2ाज ीय न नाग से से ानव ृत र2ष्ठ प्रारूप ा2। प2न्तु उप2ोिावुसा2 अहवता 2खवे ाले ऐसे व्यनियों े ससूह ो नर पंजर ृ त न या जा स े गा जो फसव, मपवर या सनसनत ा गठव 2 व्य साय 2 2हे हों।

16.3 भवन मानवचत्र अनुमोदन, पूणाता प्रमाण पत्र एवं अविवास प्रमाण पत्र जारी करने हेतु वास्तुववदों का पंजीकरण (Registration of Architects):- सुख्य वग2 नवयोज , 2ाजस्थाव द्वा2ा न व सावनित्र स् र ृ नत, न व पूणवता प्रसाण पत्र ए ं अनध ास प्रसाण पत्र जा2र 2वे अथ ा इव न नवयसों से समबनन्धत न सर अन्य न िय हेतु ास्तुन द् ी अहवताओं ा नवधाव2ण 2 इव न नवयसों े तहत अवुज्ञा जा2र 2वे े नलए अनध ृ त तथा उस े नलए प्रनक्रया ा नवधाव2ण न या जा स े गा।

16.4 तकनीकीववद पंजीकरण की प्रवक्रया (Registration Process) :- नवधावर2त अहवताएं 2खवे ाला व्यनि या व्यनियों ा ससूह अपवे अवुन ए ं अहवताओं े प्रसाण पत्र े साथ पंजरयव हेतु सक्षस अनध ा2र (प्रानध 2ण सें नवदेश , वग2 आयोजवा / अन्य वग2रय नव ायों सें संबंनधत वग2रय नव ाय सें पदस्थानपत र2ष्ठतस् वग2 नवयोज ) ो अथ ा उप2ोिावुसा2 नणवत सक्षस अनध ा2र े पदस्थानपत वहीं होवे प2 संबंनधत वग2रय नव ाय सें पदस्थानपत प्रानध ृ त अनध ा2र ो आ ेदव 2ेगा। आ ेदव े साथ फीस नर नवमवावुसा2 जसा ी जावर होगर, जो न लौटाई वहीं जायेगर।

16.5 सक्षमता (Competence) एवं पंजीकरण शु्क (Registration Fee) :- उप2ोिावुसा2 अहवताएं 2खवे ाले पंजर ृ त ास्तुन द्/ त वर ीन द ी सक्षसता ए ं पंजर 2ण शुल् नवमवावुसा2 होंगे :-

क्रसं. तकनीकीववद/वास्तुववद् सक्षमता प ंजीकरण शु्क
4.1 नबन्दु‍संख्या‍2 (i) से‍(iii) ास्तुन द्‍ प2‍ नणवत ससस्त‍क्षेत्रफल‍ े ‍सनर‍ऊाँ िाई‍ े ‍न वों‍हेतु‍न व‍ सावनित्रों‍ ो‍संबंनधत‍वग2रय‍नव ाय‍सें‍प्रस्तुत‍है।‍ न ये‍जावे‍हेतु‍अनध ृ त‍होंगें। स् तः पंजर ृ त सावे जा ेंगें। अतः ोई पंजर 2ण शुल् देय वहीं
4.2 नबन्दु संख्या 2 (i) से (iii) प2 नणवत ास्तुन द् नजन्हे नडग्रर प्राप्त न ये 5 िव उससे अनध ससय हुआ हो। नवयोज , 2ाजस्थाव‍ द्वा2ा‍ पंजर 2ण‍ सुख्य‍ वग2‍ 2 ाये‍जावे‍ े ‍पश्चात्‍2500 .सर. क्षेत्रफल‍त ‍ े ‍ न ूखण्डों‍ प2‍ अनध तस‍ 15 सर. ऊाँ िाई‍ े ‍ न व‍ सावनित्र‍अवुसोदव‍क्षेत्रफल‍/ ऊाँ िाई‍ए ं‍ससस्त‍हेतु‍ प / अनध ास‍ प्रसाण‍ पत्र‍ जा2र‍ 2वे‍ हेतु‍ ूणवता‍ अनध ृ त‍होंगे। 2ाज्य े स्थावरय ास्तुन द-रूपये 50,000/- • ए सुश्त रूपये 12,500/- प्रनत िव (Renewal Fee)। 2ाज्य बाह2 से े ास्तुन द-रूपये • 1,00,000/- ए सुश्त रूपये 25,000/- प्रनत िव (Renewal Fee)।
4.2 नबन्दु‍संख्या‍2 (i) से‍(iii) प2‍ नणवत‍ ास्तुन द‍ नजन्हे‍ नडग्रर‍ प्राप्त‍ न ये‍ 5 िव‍से‍ स‍ससय‍हुआ‍है। नवयोज , 2ाजस्थाव‍ द्वा2ा‍ पंजर 2ण‍ सुख्य‍ वग2‍ 2 ाये‍ जावे‍ े ‍ पश्चात्‍ 500 .सर. से‍ अनध ‍ ए ं‍ 1000 प2‍ .सर. क्षेत्रफल‍ त ‍ े ‍ नूखण्डों‍ अनध तस‍ 15 सर. ऊाँ िाई‍ े ‍ न व‍ सावनित्र‍ अवुसोदव‍हेतु‍अनध ृ त‍होंगे। स्थावरय‍ 20,000/- 2ाज्य‍ े ‍ ास्तुन द-रूपये‍ ए सुश्त‍ ‍ रूपये‍ 7,500/- प्रनत‍ िव‍ (Renewal Fee)।
4.3 नबन्दु संख्या 2 (iv) से (vii) प2 त वर ीन द नणवत 250 .सर. क्षेत्रफल‍त ‍ े ‍ससस्त‍उपयोग‍ े ‍न व‍ सावनित्रों‍ ो‍ संबंनधत‍ वग2रय‍ नव ाय‍ सें‍ प्रस्तुत‍ (अनध तस‍ - न ये‍ जावे‍ होंगे।‍ हेतु‍ अनध ृ त‍ ब ेससेंट+नूतल+तरव‍संनजल) 10,000/- ए सुश्त‍ ‍ रूपये‍ 2500/- प्रनत‍ िव‍ (Renewal Fee)।
4.4 (x) प2‍ नबन्दु‍ संख्या‍ 2 (viii) से‍ त वर ीन द‍ नणवत 250 .सर. क्षेत्रफल‍त ‍ े ‍ससस्त‍उपयोग‍ े ‍न व‍ सावनित्रों‍ ो‍ संबंनधत‍ वग2रय‍ नव ाय‍ सें‍ प्रस्तुत‍ (अनध तस‍ - न ये‍ जावे‍ होंगे।‍ हेतु‍ अनध ृ त‍ ब ेससेंट+नूतल+दो‍संनजल) 5,000/- 1500/- रूपये‍ ‍ रूपये‍ ए सुश्त‍ (Renewal Fee)।

16.6 पंजीकृ त वास्तुववद्/ तकनीकीववद का दावयत्व (Responsibility of Registered Architect) 1. पंजर ृ त त वर ीन द ा दानयत् होगा न न व े नवसावण ी अवुज्ञा नदये जावे / पूणवता / अनध ास प्रसाण पत्र नदये जावे ी अ स्था सें न व ा सं2िवात्स अनन ल्पव ए ं सु2क्षा संबंधर व्य स्था ए ं न व सें अपेनक्षत सनर से ाएं इव न व न नवयसों तथा जहां हीं नर इव न नवयसों सें अपेनक्षत है. वेशवल नबनल्डंग ोड ऑफ इनण्डया वेशवल इलेनक्ट्रनसटर ोड े अवुसा2 नवष्पानदत 2े।

पंजर ृ त त वर ीन द द्वा2ा ससस्त देय शुल् संबंनधत वग2रय नव ाय सें जसा हो िु ा है. इस ी सुनवनश्चतता ी जा े। पंजर ृ त त वर ीन द द्वा2ा जा2र न ये गये ससस्त स् र ृ नत/प्रसाण पत्र ए ं जसा 2ानश ी िालाव ी प्रनत अन्य नवधावर2त िै नलस्ट सें ांनछत ससस्त दस्ता ेज यथा स् ानसत् संबंनधत, आ ेद / स् यं ा शपथ पत्र, स् र ृ त सावनित्र / स् र ृ नत पत्र आनद जा2र 2वे ी नदवां से 07 नद स ी अ नध सें 01 सैट सें स् यं े स्त2 प2 संबंनधत नव ाय सें प्रस्तुत न या जावा सुनवनश्चत न या जा ें। इस ा उल्लंर्व पाये जावे प2 पंजर ृ त त वर ीन द ा पंजर 2ण 2द्द अथ ा नवलनमबत न ये जावे ी ायव ाहर ी जा ेगर।

2. उि पंजर ृ त त वर ीन द वग2रय नव ायों से संबंनधत अन्य वग2 नवयोजव संबंधर सावनित्र यथा स्थल सावनित्र, उपन नाजव/पुवगवठव सावनित्र, ले- आउट प्लाव (सक्षसता े अवुरूप) आनद हस्ताक्ष2 2वे ए ं वग2रय नव ाय ी अवुसनत हेतु प्रस्तुत 2वे हेतु नर अनध ृ त होंगे।

3. वग2 नवयोजव समबन्धर त वर ी ायों हेतु उि पंजर ृ त त वर ीन दों ा सुख्य वग2 नवयोज , 2ाजस्थाव द्वा2ा ससय-ससय प2 Orientation Workshop आयोनजत 2 Skill Up-gradation यथा व रव त वर , व रव नवयसों आनद ी जाव ा2र दर जा ेगर ए ं पंजर ृ त त वर ीन दों े ायव ी ससरक्षा उप2ान्त पंजर 2ण नव2स्तर 2ण े आदेश नर नदये जा स ें गे।

क्र.सं प ंजीकृ त वास्तुववद से पूणाता एवं अविवास से प्रमाण-पत्र प्राप्त करने की प्रवक्रया
1. अवुज्ञाधा2 ‍द्वा2ा‍अवुसोनदत‍न व‍सावनित्रों‍ े ‍अवुसा2‍सौ े ‍प2‍नवसावण‍ ायव‍पूणव‍होवे‍प2‍पंजर ृ त‍ ास्तुन द‍ ो‍पूणवता/अनध ास‍प्रसाण‍पत्र‍जा2र‍ न ये‍जावे‍हेतु‍नवधावर2त‍ससस्त‍दस्ता ेजों‍ े ‍साथ‍आ ेदव‍न या‍जावा‍होगा।
2. प ंजर ृ त ास्तुन द द्वा2ा नवनसवत न व ा सौ ा नव2रक्षण न या जा 2 अवुसोनदत न व सावनित्रों े अवुसा2 नवसावण पाये जावे प2 अवुज्ञाधा2 ो प ूणवता/अनध ास प्रसाण ी 2ानश हेतु सांग पत्र जा2र न या जावा होगा।
3. अवुज्ञाधा2 द्वा2ा स्थावरय नव ाय सें सांग पत्र अवुसा2 2ानश जसा 2 ाया जा 2 2सरद ी प्रनत पंजर ृ त ास्तुन द ो उपलब्ध 2 ाई जावर होगर।
4. प ंजर ृ त ास्तुन द द्वा2ा जसा 2ानश ी 2सरद प्राप्त 2 न ास ताव ो सें नवधावर2त िै नलस्ट ी पूनतव 2 पूणवता/अनध ास प्रसाण पत्र सय िै नलस्ट जा2र न या जावा होगा। ास्तुन द् द्वा2ा िै नलस्ट सें नवधावर2त ससस्त दस्ता ेजों यथा साईट फोटोग्राफस्, सौ े न ये नवसावण हेतु सावनित्र (As-Built Drawings), ो प्रसानणत न या जा 2 न ास ताव ो उपलब्ध 2 ाया जावा होगा।
5. अवुज्ञाधा2 द्वा2ा पंजर ृ त ास्तुन द द्वा2ा जा2र पूणवता / अनध ास प्रसाण पत्र सय िै नलस्ट ए ं िै नलस्ट सें नवधावर2त अन्य ससस्त दस्ता ेजों ो स्थावरय नव ाय सें जसा 2 ाया जावा होगा।
6. स्थावरय नव ाय द्वा2ा अवुज्ञाधा2 से प्राप्त पूणवता/अनध ास प्रसाण पत्र हेतु ससस्त आ श्य दस्ता ेजों सय शुल् जसा होवे ी सुनवनश्चतता उप2ान्त आ ेद ो Acknowledgement Letter जा2र न या जावा आ श्य होगा।
7. सौ े ‍प2‍अवुसोनदत‍न व‍सावनित्र‍से‍न िलव‍लेन व‍न व‍न नवयसो‍ े ‍अन्तगवत‍नवसावण‍पाये‍जावे‍प2‍पंजर ृ त‍ ास्तुन द‍द्वा2ा‍अवुज्ञाधा2 ‍ ो‍ सौ े ‍प2‍न ये‍गये‍नवसावण‍अवुसा2‍संशोनधत‍न व‍सावनित्र‍सक्षस‍स्त2‍से‍अवुसोनदत‍ 2 ाये‍जावे‍हेतु‍सूनित‍न या‍जावा‍होगा।‍अवुज्ञाधा2 ‍द्वा2ा‍ सक्षस‍स्त2‍से‍तदावुसा2‍संशोनधत‍न व‍सावनित्र‍अवुसोनदत‍ 2 ाये‍जावे‍ े ‍पश्चात्‍हर‍पूणवता/अनध ास‍प्रसाण‍पत्र‍जा2र‍न या‍जा‍स े गा।
8. सौ े प2 न व न नवयसों े न पर2त न ये गये नवसावण ो हटाये जावे े उप2ान्त ए ं अवुसोनदत न व सावनित्रों े अवुसा2 नवसावण पाये जावे प2 हर प ंजर ृ त ास्तुन द द्वा2ा पूणवता / अनध ास प्रसाण पत्र जा2र न या जावा होगा।
9. यनद ास्तुन द द्वा2ा गलत त्यों े आधा2 प2 पूणवता/अनध ास प्रसाण पत्र जा2र न ये जावे प2 संबंनधत स्थावरय नव ाय द्वा2ा ऐसे गलत पूणवता / अनध ास प्रसाण पत्र ो नव2स्त न या जा स े गा ए ं स्थावरय नव ाय ी अननशंिा प2 2ाज्य स2 ा2 द्वा2ा संबंनधत ास्तुन द् ा पंजर 2ण नव2स्त अथ ा नवलनमबत न या जा स े गा।

17. दण्डात्मक व्यवस्था (Penalty/Punishment Provision) :-

17.1 न व नवसावण सें नवधावर2त सावदण्डों े उल्लंर्व होवे या नवसावण साव स्त2 े अवुरूप वहीं होवे प2 नवसावण ो 2ो ा जा स ता है ए ं इसे आंनश या पूणवरूप से ध् स्त 2ाया जा स े गा ए ं ऐसे ससस्त नवसावण ी नजमसेदा2र अवुज्ञाधा2र ी होगर।

17.2 ऐसे न सर पंजर ृ त त वर ीन द, नजस े द्वा2ा व्य साय ी आि2ण संनहता ा उल्लंर्व न या जावा अथ ा न नवयसों े न प2रत न व सावनित्र अवुसोदव/संशोधव/पूणवता प्रसाण-पत्र/अनध ास प्रसाण-पत्र जा2र न या जावा अथ ा गलत थव न या जावा अथ ा न सर सा2 ाव त्य ो गलत प्रस्तुत न ये जावा अथ ा सा2 ाव त्यों ो छुपाये जावा पाया जाता है, े न रुि सक्षस अनध ा2र द्वा2ा पंजरयव नवलनमबत / 2द्द न या जावे/ स्थाई अथ ा अस्थाई अ नध हेतु ब्लै नलस्ट 2वे ी ायव ाहर, सुव ाई ा अ स2 नदया जा 2 ी जा स े गर तथा न ास ताव से नसनलनगत सावते हुए त वर ीन द् े न रुि एफ.आई.आ2. संबंनधत नव ाय द्वा2ा ी जा 2 न नधसमसत ायव ाहर ी जा स े गर।

17.3 गलत त्यों प2 प्राप्त ी गई अथ ा त्यों ो छुपा 2 प्राप्त ी गई स् र ृ नत स् तः नव2स्त सावर जायेगर ए ं ऐसर नवसावण स् र ृ नत प्राप्त 2वे े नलये आ ेदव ताव ो नर दोिर सावा जायेगा।

17.4 सक्षस अनध ा2र द्वा2ा दर गई न व नवसावण स् र ृ नत ो स् ानसत् ा आधा2 वहीं सावा जायेगा ए ं न ानदत स् ानसत् ी नूनस प2 नदये गये नवसावण स् र ृ नत े नलये समबनन्धत नव ाय नजमसेदा2 वहीं होगा, क्योंन नवसावण स् र ृ नत े ल सात्र प्रश्नगत नूनस प2 क्या नवसावण न या जा स ता है अथ ा अवुज्ञेय है यहर दशावता है।

17.5 न व सावनित्र स् र ृ नत ी ैद्यता जा2र 2वे ी नदवां से 07 िव त होगर। प2न्तु लरजडरड सें नवधावर2त अ नध सें नूखण्ड प2 स् तंत्र आ ास े नूखण्डों सें ए ई ाई ा नवसावण ए ं अन्य नूखण्डों सें नूखण्ड े अनध तस नू-आच्छानदत क्षेत्र ा 1/5 नाग ा नवसावण न या जावा होगा। उिावुसा2 नवसावण 2 नलये जावे प2 पट्टे ी नवधावर2त नवसावण अ नध ी शतव ा उल्लंर्व वहीं सावा जायेगा उिावुस2 नवधावर2त अ नध सें नवसावण वहीं न ये जावे प2 नवयसावुसा2 पुववग्रहण शुल् न ास ताव द्वा2ा जसा 2 ाया जा 2 लरजडरड सें नवधावर2त नवसावण अ नध ो बढ ाया जावा होगा। 17.6 नूखण्ड प2 न व नवसावण स् र ृ नत/सावनित्र अवुसोदव प्राप्त न ये नबवा न व नवनसवत होवे प2 नवमव तानल ा अवुसा2 शास्तर देय होगर:-

प्रकरण का वववरण विना स्वीकृ वत वकये गये वनमााण का प्रकार विना अनुमवत वनमााण शास्ती
सावनित्र‍ स् र ृ नत‍ से‍ पू व‍ सौ े ‍ प2‍न या‍गया‍नवसावण न व‍ न नवयसों‍ े ‍ सापदण्डों‍ े ‍ अवुरूप‍ नवसावण‍(जो‍स् र ृ नत‍योग्य‍है) (i) गै2 व्या सानय नूखण्डों सें स ल नवनसवत क्षेत्र x 90/- रू (ii) व्या सानय नूखण्डों सें स ल नवनसवत क्षेत्र x 150/-रू

(i) न व न नवयसों े अवुरूप सौ े प2 न ये गये नबवा स् र ृ नत नवसावण प2 उप2ोिावुसा2 शास्तर लर जा 2 न व सावनित्र स् र ृ नत जा2र ी जा स े गर। (ii) न व न नवयसों े न प2रत न ये गये नवसावण ो हटाये जावे े उप2ान्त हर न व सावनित्र स् र ृ नत जा2र ी जावर होगर। 18. वनरसन तथा व्यावृवत (Repeal and saving):-

18.1 इव न नवयसों े प्रना शरल होवे े साथ हर पू व े न व न नवयस तथा इससें ससय-ससय प2 न ये संशोधव तथा अन्य आदेश स् तः नव2स्त हो जायेंगे। 18.2 इव न नवयसों े प्रना शरल होवे प2 वग2रय क्षेत्र सें प्रिनलत न सर अन्य अनधनवयस/नवयस े प्रा धावों सें न 2ोधानास होवे प2 प्रिनलत अनधनवयस / नवयस े प्रा धाव लागू होंगे।

18.3 यनद न सर नूखण्ड ा आ ंटव/पट्टा/लरजडरड / वरलासर द्वा2ा न क्रय न सर नर प्रयोजव हेतु सक्षस अनध ा2र द्वा2ा जा2र न या जाता है, जो इव न नवयसों सें उल्लेनखत सड ी न्यूवतस िौडाई अथ ा न्यूवतस क्षेत्रफल े सापदण्डों ी पूनतव वहीं 2ता हो, तो ऐसर नस्थनत सें नजस सड प2 नूखण्ड नस्थत है उस ी िौडाई तथा नूखण्ड क्षेत्रफल े आधा2 प2 इव न नवयसों े तहत सापदण्ड 2खते हुए न व नवसावण स् र ृ नत जा2र ी जा स ें गर।

18.4 यनद नजला लेक्ट2/2ाजस् अनध ा2र द्वा2ा पू व सें रूपांतर2त नूनस प2 आ ेद द्वा2ा सक्षस स्त2 से स् र ृ नत प्राप्त 2 नवसावण ायव न या गया है तथा तवसाव सें वग2रय नव ायों े क्षेत्रानध ा2 सें आवे े ा2ण आ ेद द्वा2ा यनद न व सावनित्र अवुसोदव / संशोधव / पूणवता प्रसाण पत्र/अनध ास प्रसाण-पत्र हेतु आ ेदव प्रस्तुत न या जाता है तो वग2रय क्षेत्र सें सनमसनलत होवे से सक्षस स्त2 से जा2र स् र ृ नत तथा संपर2 तवव / रूपांत2ण आदेश ी शतों े अवुरूप न ये गये नवसावण ो अवानध ृ त अथ ा नबवा स् र ृ नत नवसावण ी श्रेणर सें वहीं सावा जा ेगा तथा ऐसे आ ेदवों प2 इव न नवयसों े अवुसा2 न व नवसावण अवुज्ञा शुल् अन्य देय शुल् नलये जा 2 आ श्य ायव ाहर नवयसावुसा2 ी जा स े गर।

ससस्त वग2रय नव ायों द्वा2ा ऑवलाईव अथ ा ऑफलाईव अथ ा पंजर ृ त त वर ीन दों/ ास्तुन द द्वा2ा जा2र न व सावनित्र अवुसोदव/न व पूणवता प्रसाण-पत्र/न व अनध ास प्रसाण-पत्र ी सूिवा न व स् ासर ा वास, पता, सोबाईल वं., ई-सेल एरेस /न व सावनित्र आ ेदव प्रानप्त नदवां /न व सावनित्र अवुसोदव नदवां तथा न व स्थल े Latitude/Longitude/नूखण्ड ी Google Map प2 लो े शव आनद वग2रय नव ाय ी ेबसाईट प2 पृथ नलं े रूप सें उपलब्ध 2 ाया जावा अनव ायव होगा।

अनुसूची- 1

क्र.सं. भवनों का प्रकार गवतवववियों एवं काया संगत
1 आ ासरय स् तंत्र‍आ ासरय, बहु-आ ासरय, पलेट्स, ग्रुप‍हाउनसंग, स्टुनडयों‍अपाटवसेंट, र2टायसेंट‍होमस, हॉस्टल, फासव‍हाउस/पयाव 2ण‍ स ैत्रर‍आ ास, अ ोडेबल‍हाउसेज‍।
2 ानणनज्य न्फे क्शव2र बाजा2 पशु बाजा2, िा2ा बाजा2, खाद तेल/र्र बाजा2, खाद्याव/दाल/ससाला/शुष् फल बाजा2, बा2दावा बाजा2, िाय बाजा2, न 2ावा बाजा2, सुगी उत्पाद बाजा2, स्त्र होज2र ए ं गा2सेंट बाजा2 लौह ए ं इस्पात/हाडव ेय2 बाजा2 प ेन्ट ए ं ानववश बाजा2 पत्थ2 पट्टर बाजा2 संगस2स2 ए ं अन्य नबनल्डंग स्टोव बाजा2 इंट/बज2र/ िूवा बाजा2, सेवरट2र नफनटंग बाजा2 अन्य नवसावण सासग्रर स्तु बाजा2 सत्स्य ए ं सांस बाजा2 2सायव बाजा2, औिध बाजा2 शल्य निन त्सा/ ैज्ञानव उप 2ण बाजा2, ागज/लेखव सासग्रर/पुस्त प्र ाशव बाजा2, सुद्राणालय क्षेत्र इलेक्ट्रोनव /न द्युत सासाव बाजा2, ऑटोसोबाइल ए ं अन्य इंजरनवयर2ंग पुजाव बाजा2, लुनि े नटंग ऑयल बाजा2, टाय2 ए ं ट्यूब बाजा2, पा2मपर2 हस्त ला बाजा2, नशल्पर ृ त प्रस्त2 बाजा2, पटाखा बाजा2, ाडव बोडव न्टेवसव ए ं ागजर थैलर बाजा2, तमबा ू ए ं सहउत्पाद बाजा2, प्लानस्ट उत्पाद बाजा2 क्रा 2र ए ं बतवव बाजा2, सोवा, िॉदर, ज ाह2ात ए ं 2त्व बाजा2, िसव उत्पाद बाजा2, साईन ल बाजा2, धातु उत्पाद बाजा2, नखलौवा ए ं खेल ू द े सासाव ा बाजा2, खुद2ा दु ावे र2पेय2 शॉप / सन वस शॉप/न न ध न नवसावण दु ाव, साप्तानह बाजा2/हाट बाजा2, बेनडंग बूथ (नस्थ2) न योस् , अवौपिार2 खुद2ा दु ावे, 2ेस्टो2ेंट/ ै फे टेर2या नवजर क्षेत्र े व्या सानय प्रनतष्ठाव, बैं , प्रदशववर ए ं नबक्री क्षेत्र, े ट22, पेट्रोल/गैस नफनलंग स्टेशव, इलेनक्ट्र व्हर ल िानजिंग स्टेशव, जं शॉप, पुष्स न क्रे ता, डेय2र बूथ, फल ए ं सब्जर ी दु ाव, वाई ी दु ाव, नसवेसा, नसवरप्लेक्स, सल्टरप्लेक्स, धसव ॉटा, न ाह स्थल, गेस्ट हाउस/लोनजंग ए ं बोनडिंग हाउस ।
3 पयवटव इ ाई होटल, होटल हाउनसंग, र2सोटव/र2सोटव हाउनसंग / हैल्थ र2सोटव/ स्पोटवस र2सोटव/सोटल ए ं पयवटव वरनत सें उल्लेनखत अन्य उपयोग।
4 संस्थागत स2 ा2र ए ं अिवस2 ा2र ायावलय, स् ायत्त शासव ायावलय, स2 ा2र आ2नक्षत क्षेत्र, शैक्षनण संस्थाव, निन त्सा संस्थाव, ऑटो सोबाईल्स राईन ंग स् ू ल, व्या सानय प्रबन्ध संस्थाव, होटल प्रबन्ध संस्थाव, ग्रासरण प्रबन्ध संस्थाव, स् यंसे र संस्थाऐ ं, औद्योनग प्रनशक्षण संस्थाव, स2 ा2र/अिव स2 ा2र ए ं सा वजनव क्षेत्र े प्रनशक्षण संस्था, ो े शवल प्रनशक्षण संस्थाव, खेल ू द प्रनशक्षण संस्थाव, 2ेव बसे2ा, धसवशाला, नशशु सदव/ ास ाजर सनहला सदव, ृिा स्था सदव, प्रौढ नशक्षा/नशक्षा सी े न्द्र आनद, ला, ए ं हस्त ला प्रनशक्षण े न्द्र, आंगवबाडर े न्द्र, पैथोलॉनज ल लैबो2ेट्रर/नक्लनव / डाइग्वोनस्ट सेन्ट2, प्रसूनत वनसिंग सदव, सात ए ं नशशु स् ास््य े न्द्र, नवजर वनसिंग सदव, संग्रहालय, ला दरधाव, प्लेवेटोर2यस, सनहला सदव, सासुदानय े न्द्र, स्थायर व्यापा2 सेला नूनस, योग ए ं साधवा े न्द्र, धानसव ए ं सासानज सांस् ृ नत े न्द्र, श्सशाव, निस्ताव/सरसेट्रर, अनग्वशसव े न्द्र, जेल, सुधा2/बाल अप2ाध सदव, टेनलफोव एक्सिेंज, डा र्2, ता2र्2 नवजर ोर2य2 से ा, दू2दशवव े न्द्र, आ ाश ाणर, दू2संिा2 टा 2, ए ं स्टेशव, गैस बुन ं ग /सप्लाई स्थाव, पुनलस थावा, पुनलस िौ ी, पुनलस लाइव, वागर2 सु2क्षा/होस गाडव, फो2नन्स न नाग प्रयोगशाला, सना न व, सॉफ्ट ेय2 एप्लर े शव, ॉल सेन्ट2, सेनड ल ट्रान्सनक्रपशव, बायो इन्फो2सेनट , ेब नडनजटल ड लपसेंट सेन्ट2, सूिवा प्रोद्योनग ी।
5 औद्योनग ृ नि आधार2त उद्योग, यांनत्र ी, अननयांनत्र ी, 2सायव, ए ं औिध उद्योग, धानत् उद्योग, स्त्र उद्योग, ग्लास ए ं नस2ेनस उद्योग, िसव उद्योग, सरसेंट उद्योग, जोनखस प्रधाव उद्योग, प्लानस्ट उद्योग, ग्रेवाईट उद्योग, संगस2स2 उद्योग, ए ं अन्य नटंग ए ं पॉनलनशंग उद्योग, सेवेट्रर ेय2 उद्योग, सरसेंट उत्पाद उद्योग, नबजलर सासग्रर उद्योग, इलेक्ट्रानव उद्योग, गनलिा उद्योग, स्टरल फवीि2 उद्योग, स्त्र 2ंगाई ए ं छपाई उद्योग, टाय2 र2ट्रेनडंग उद्योग, ध ए अन्य सांस प्रौसेनसंग उद्योग, ु टर2 / गृह उद्योग, डेय2र प्लांट, स्टोव क्रे श2, खवव ए ं खदाव, ई ंट िूवा नट्ट, नण्डा2ागा2, नण्डा2ण ए ं अ-ज् लवशरल स्तुओं े नलए नडपो, ोल्ड स्टो2ेज ए ं दुग्धप्रशरत संयत्र, जं याडव पेट्रोल उत्पादव नडपो गैस गोदास ोल याडव, ईधव, ल डर याडव, स्टरलयाडव, डेय2र उत्पाद योजवा, ऑटो सन वस स्टेशव।
6 ेय2 हाउस/गोदास ृ नि आधार2त ेय2 हाउस, सासान्य ेय2 हाउस, गैस गोदास, नडाण्रण हेतु अन्य गोदास।
7 असोद-प्रसोद । स्पोट् वस‍ ॉमपलेक्स, एमयूजसेंट‍पा व
8 न शेि प्र ृ नत ठोस ू डा 2 ट संग्रह े न्द्र, ठोस ू डा 2 ट उपिा2 संयत्र ए ं नवस्ता2ण नूनस े न व, सर 2ेज गन्दा जल उपिा2 संयत्र, सुलन शौिालय / पनब्ल शौिालय, िसड़र ए ं हड्डर संग्रह े न्द्र, ध गृह, ाट2 नफल्ट2 ए ं ट्ररटसेंट प्लान्ट, जल से ा े जलाशय ए ं पनब्ल स्टेशव, प्याउ, पा 2नग्रड स्टेशव, न द्युत उत्पादव संयत्र, पा व ए ं खेल े सैदाव, अन्य खुले स्थाव, नस् नसंग पूल, खुला नथयेट2/2ंगसंि, गोल्फ ोसव, पोलोग्राउण्ड, इण्डो2 स्टेनडयस, आउटडो2 स्टेनडयस, खेल ू द , पर2स2, 2रजवल पा व / शह2 स्त2रय पा व , पक्षर अनया2ण्य, वस्पनत पा व , प्राणर न ज्ञाव पा व , यातायात प्रनशक्षण पा व एक्यूर2यस, व्याप पर2 हव ोर2डो2, पान िं ग स्थल, तांगा स्टेण्ड, ठेला स्टेण्ड, बेलगाडर / ऊाँ टगाडर स्टेण्ड, र2क्शा स्टेण्ड, ट ैक्सर स्टेण्ड, बस स्टॉप, बस स्टेण्ड, 2ेल े स्टेशव, 2ेल े सासाव याडव, 2ेल े याडव, एय2 पोटव, हैलरपेड, एय2 ा2गो पर2स2, ाँ गर िौ ी, ट्र टनसववल्स / ट्र स्टेण्ड, पथ 2 िौ ी, नबक्री 2 िौ ी, िै पोस्ट, बस नटन ट, बुन ं ग ए ं वग2 पानल ा िू आ2क्षण ायावलय, न्टेव2 से ा पर2स2, ृ नि अवुसंधाव फासव, ृ नि फासव, पुष्प ृ नि फासव, नटश्यू ल्ि2, उप व, पौधशाला, सुगी पालव, डेय2र ए ं सूअ2 / ब 2र ए ं नेड/अश्व फासव, नक्र े ट स्टेनडयस, स्पोटवस क्लब औ2 ए े डसर।

वोट :- उप2ोि न शेि प्र ृ नत े न वो ी गनतन नधयों ए ं ायव े नलए न व जहााँ नर आ श्य हो सुख्य वग2 नवयोज , 2ाजस्थाव द्वा2ा साव स्त2 नवधावर2त न ए जा स ें गे।

उि अवुसूिर ो 2ाज्य स2 ा2 द्वा2ा संशोनधत न या जा स े गा।

अनुसूची-2

क्र.सं. शुल् ‍ ा‍प्र ा2 नवसावण‍ ा‍प्र ा2 शुल् ‍द2‍रूपये‍सें
1. जरि‍फीस‍(प्राथववा‍पत्र‍ े ‍साथ‍ देय) नूखण्ड‍क्षेत्रफल‍प2 गै2‍ ानणनज्य ‍नूखण्ड‍(आ ासरय‍/ संस्थागत/पयवटव‍ई ाई/औद्योनग / ेय2‍हाउस) 15/- प्रनत‍ गवसरट2‍ (अनध तस‍2ानश‍1,00,000/-)
ानणनज्य ‍/ नसनश्रत‍नूखण्ड 45/- प्रनत‍ गवसरट2‍ (अनध तस‍2ानश‍3,00,000/-)
2. न व‍सावनित्र‍अवुसोदव‍ शुल् ‍(अवुसोनदत‍सावनित्र‍ जा2र‍ 2वे‍से‍पू व‍देय) 500 .सर. त ‍गै2‍ ानणनज्य ‍नूखण्ड‍हेतु प्रस्तान त‍संनजलों‍ ी‍संख्या‍× नूखण्ठ‍ ा‍क्षेत्रफल‍ . नर. सें‍x 30/- (उदाह2ण-200 प.सर. े ‍नूखण्ड‍प2‍नू- तल‍ ‍दो‍संनजल‍प्रस्तान त‍होवे‍प2‍2ानश‍3 x 200 x 30 18 000/-)
500 .सर. क्षेत्रफल‍त ‍ े ‍ ानणनज्य ‍/ नसनश्रत‍ न ूखण्ड‍हेतु प्रस्तान त‍संनजलों‍ ी‍संख्या‍नूखण्ड‍ ा‍क्षेत्रफल‍ ‍ सर. सें‍x 95/(उदाह2ण- 200 य.सर. े ‍नूखण्ड‍प2‍नू- तल‍ ‍दो‍संनजल‍प्रस्तान त‍होवे‍प2‍2ानश‍3 x 200 x 95= 57000/-)
500 .सर. से‍अनध ‍क्षेत्रफल‍ े ‍नूखण्ठ‍प2‍प्रस्तान त‍स ल‍नवनसवत‍क्षेत्र‍ े ‍आधा2‍प2‍नवमव‍शुल् ‍देय‍होगा-
(1) गै2‍ ानणनज्य ‍नूखण्ड‍हेतु 60/- प्रनत . सर.
(2) ानणनज्य / नसनश्रत नूखण्ड हेतु 95/- प्रनत . सर.
(3) पेट्रोल पमप (ससस्त क्षेत्रफल) न ूखण्ड ा क्षेत्रफल x 95/- प्रनत द. सर.
3. शह2र ग2रबों ो आधा2नूत बहुसंनजले‍न व‍(15 सरट2‍से‍अनध ‍ऊाँ िाई‍ े ‍न व)
(BSUP shelter सुन धाएाँ fund) नसनश्रत/ ानणनज्य स ल नवनसवत क्षेत्र े आधा2 प2 25/- प्रनत‍ गवसरट2
फासव हाउस/आ ासरय, संस्थागत /औद्योनग / ेय2 हाउस स ल नवनसवत क्षेत्र े आधा2 प2 10/- प्रनत गवसरट2
4. िाव जल संग्रहण ए ं ृक्षा2ोपण हेतु असावत 2ानश (र2फन्डेबल) न व (15 सरट2 ऊाँ िाई त ) ससस्त उपयोगों े नूखण्डों हेत न ूखण्ड (225 से अनध 500 गवसरट2 त ) 50000/- रूपये
न ूखण्ड (500 से अनध 750 गवसरट2 त ) 75000/- रूपये
न ूखण्ड‍(750 से‍अनध ‍ ‍2500 गवसरट2‍त ) 1 लाख
न ूखण्ड‍(2500 से‍अनध ‍ ‍4000 गवसरट2‍त ) 2 लाख
न ूखण्ड (4000 से अनध 10000 गवसरट2 त ) 3 लाख
न ूखण्ड (10000 गवसरट2 से अनध ) 5 लाख
नोट- नजव प्रोजेक्टों ा र2यल एस्टेट (2ेगुलेशव एण्ड ड लपसेंट) अनधनवयस, 2016 ए ं इस े तहत बवाये गये 2ाजस्थाव र2यल एस्टेट (2ेगुलेशव एण्ड ड लपसेंट) नवयस, 2017 े प्रा धावों े तहत पजर 2ण 2 ाया जावा अनव ायव है, ऐसे प्रोजक्ट्स ो छोड़ 2, अन्य प्रस्तान त न वों हेतु उप2ोिावुसा2 नवधावर2त असावत 2ानश ो नवयसावुसा2 प्रा धावों ी सुनवनश्चत 2वे हेतु न व नवसावण स् र ृ नत जा2र 2वे से पू व व द बैं राफ्ट/ ब ैं गा2न्टर े रूप सें न व नवसावता द्वा2ा स्थावरय नव ाय ो जसा 2ावे होंगे। यह असावत 2ानश अनध ास प्रसाण-पत्र जा2र न ये जावे े उप2ान्त न व नवसावता ो लौटाई जा स े गर।
5. िाव जल संग्रहण ए ं ृक्षा2ोपण हेतु असावत 2ानश (र2फन्डेबल) न व (15 सरट2 ऊाँ िाई से अनध ऊाँ िाई े ) ससस्त उपयोगों े नूखण्डों हेतु न ूखण्ड‍(750 से‍अनध ‍ ‍2500 गवसरट2‍त ) 2 लाख
न (2500 से अनध 4000 4 लाख ूखण्ड गवसरट2 त ) 4 लाख
न ूखण्ड‍(4000 से‍अनध ‍ ‍10000 गवसरट2‍त ) 6 लाख
न ूखण्ड‍(10000 गवसरट2‍से‍अनध ) 10 लाख
6. ब ेट2सेन्ट ले र आ ासरय संस्थागत/पयवटव ई ाई/औद्योनग / ेय2 हाउस / असोद-प्रसोद उपयोग हेतु आ ासरय आ2नक्षत द2 ा 20 प्रनतशत
ानणनज्य ‍उपयोग‍हेतु आ ासरय आ2नक्षत द2 ा 40 प्रनतशत
नजव‍नूखण्डों‍प2‍बहुसंनजला‍न व‍प्रस्तान त‍है, ऐसे‍प्र 2णों‍ ो‍छोड 2‍अन्य‍ससस्त‍प्र 2णों‍सें‍बैट2सेंट‍ले र‍न व‍सावनित्र‍जा2र‍न ये‍जावे‍से‍ प ू व‍ए ‍सुश्त‍जसा‍ 2 ाई‍जावर‍होगर।‍ बहुसंनजला‍न व‍प्रस्तान त‍होवे‍लेय‍बेट2सेंट‍ले र‍ ी‍2ानश‍न ास ताव‍द्वा2ा नवमवावुसा2‍पााँि‍न श्तों‍सें‍जसा‍ 2 ाई‍जा‍स े गरः-
न 2ण प्रनतशत ससया नध
(i) प्रथस‍न श्त ब ेट2सेंट ले र ा 20 प्रनतशत न व सावनित्र स् र ृ नत जा2र 2वे से पू व
(ii) नद्वतरय‍न श्त ब ेट2सेंट‍ले र‍ ा‍20 प्रनतशत न व सावनित्र स् र ृ नत जा2र 2वे ी नतनथ से छह साह
(iii) तृतरय‍न श्त ब ेट2सेंट‍ले र‍ ा‍20 प्रनतशत न व सावनित्र स् र ृ नत जा2र 2वे ी नतनथ से ए िव

भाग 6 (ख) राजस्थान राज-पत्र, सितम्बर 16, 2025 724

(iv) ितुथव‍न श्त ब ेट2सेंट‍ले र‍ ा‍20 प्रनतशत न व सावनित्र स् र ृ नत जा2र 2वे ी नतनथ से ए िव छह साह
(iv) प ंिस न श्त ब ेट2सेंट‍ले र‍ ा‍20 प्रनतशत न व सावनित्र स् र ृ नत जा2र 2वे ी नतनथ से दो िव
नोट:- 1. उप2ोिावुसा2‍न श्तों‍ ी‍2ानश‍ े ‍उत्त2‍नदवांन त‍िै ‍(Post Dated Cheque) ले 2‍हर‍सावनित्र‍स् र ृ त‍न ये‍जा े। 2. उत्त2‍नदवांन त‍िै ‍(Post Dated Cheque) अस् र ृ त‍(Dishonour) होवे‍प2‍िै ‍सें‍उल्लेनखत‍नदवां ‍से‍15 प्रनतशत‍प्रनत‍ िव‍ ी‍द2‍ से‍ब्याज‍ सूलवरय‍होगा। 3. अंनतस‍न स्त‍जसा‍होवे‍ ी‍तार2 ‍त ‍समपूणव‍2ानश‍जसा‍वहीं‍होवे‍प2‍अनध तस‍छह‍साह‍सें‍15 प्रनतशत‍ब्याज‍ ी‍द2‍से‍सय‍ब्याज‍2ानश‍ जसा‍ 2 ाई‍जावर‍होगर। 4. ब ेट2सेंट‍ले र‍हेतु‍अनतर2ि‍बर.ए.आ2. क्षेत्र‍ ा‍न्यूवतस‍15 प्रनतशत‍क्षेत्रफल‍ े ‍ब2ाब2‍क्षेत्रफल‍ ी‍इ ाईयां‍स्थावरय‍नव ाय‍ ो‍2हव‍2खवर‍ होगर।‍नजस ा‍उल्लेख‍वग2रय‍नव ाय‍द्वा2ा‍जा2र‍स् र ृ त‍सावनित्र‍सें‍ए ं‍न व‍सावनित्र‍स् र ृ नत‍पत्र‍सें‍ 2वा‍अनव ायव‍होगा। 5. यनद‍नबन्दु‍संख्या‍03 सें‍नवधावर2त‍अ नध‍सें‍समपूणव‍बेट2सेंट‍ले र‍ब्याज‍जसा‍वहीं‍ 2ाई‍जातर‍है‍तो‍2हव‍2खे‍गये‍इ ाई‍ ा‍ ब्जा‍ 2‍बेिाव‍ न या‍जा‍स े गा।‍वग2रय‍नव ाय‍द्वा2ा‍इस‍अ नध‍ ो‍15 प्रनतशत‍ ी‍द2‍से‍ब्याज‍ए ं‍ब ाया‍सूल‍2ानश‍ ी‍न्यूवतस‍20 प्रनतशत‍ ी‍पैवल्टर‍ े ‍साथ‍01 िव‍ े ‍नलये‍बढाया‍जा‍स े गा।‍उि‍न स्तार2त‍अ नध‍सें‍नर‍ ांनछत‍2ानश‍जसा‍वहीं‍ 2 ाये‍जावे‍प2‍अवुसोनदत‍सावनित्र‍स् तः‍ हर‍नव2स्त‍सावे‍जा ेगें‍ए ं‍स्थावरय‍नव ाय‍द्वा2ा‍न व‍ ा‍नवसावण‍ ायव‍रू ाया‍जा 2‍न व‍ ो‍सरल‍ 2वे‍ ी‍ ायव ाहर‍ ी‍जा ेगर। 6. न व‍ ा‍पूणवता‍प्रसाण‍पत्र/आंनश ‍पूणवता‍प्रसाण‍पत्र‍स्थावरय‍नव ाय‍अथ ा‍पंजर ृ त‍त वर ीन द्‍द्वा2ा‍बेट2सेंट‍ले र‍ ी‍समपूणव‍2ानश‍सय‍ ब्याज‍(यनद‍देय‍हो‍तो) जसा‍होवे‍ ा‍अदेय‍प्रसाण‍पत्र/2हव‍सुि‍प्रसाण‍पत्र‍संबंनधत‍नव ाय‍द्वा2ा‍जा2र‍न ये‍जावे‍ ी‍सुनवनश्चतता‍उप2ान्त‍हर‍ जा2र‍न ये‍जा‍स े गा।‍इस ी‍समपूणव‍नजमसेदा2र‍पूणवता‍प्रसाण‍पत्र/आंनश ‍पूणवता‍प्रसाण‍पत्र‍जा2र‍ 2वे‍ ाले‍वग2रय‍नव ाय‍ े ‍अनध ा2र‍/ प ंजर ृ त‍त वर ीन द्‍ ी‍होगर। 7. इव‍न नवयसों‍से‍पू व‍ े ‍अवुसोनदत‍प्र 2णों‍सें‍नर‍जहााँ‍न स्तों‍सें‍बेट2सेंट‍ले र‍जसा‍ 2 ाई‍जावर‍हो, उवसें‍नर‍पूणवता‍प्रसाण‍पत्र‍संबंनधत‍ नव ाय/एसपैवल्ड‍आन व टेक्ट‍द्वा2ा‍संबंनधत‍नव ाय‍से‍अदेय‍प्रसाण‍पत्र‍जा2र‍ 2वे‍ े ‍पश्चात्‍हर‍ऐसे‍प्र 2णों‍सें‍पूणवता‍प्रसाण‍पत्र‍जा2र‍न ये‍ जायेंगे। 8. ब ैट2सेन्ट‍ले र‍हेतु‍ससस्त‍उत्त2‍नदवांन त‍िै ‍(Post Dated Cheque) जसा‍होवे‍ ी‍सुनवनश्चतता‍होवे‍ े ‍उप2ान्त‍हर‍पूणवता/आंनश ‍ प ूणवता‍प्रसाण‍पत्र‍जा2र‍न या‍जा ें।
7. ल ेब2‍सेस 10 लाख‍रूपये‍ ी‍लागत‍त ‍ े ‍नवजर‍आ ास‍नवसावण‍ ायव‍प2‍उप 2‍देय‍वहीं‍होगा।‍अन्य‍नूखण्डों‍हेतु‍ न व‍नवसावण‍स् र ृ नत‍जा2र‍ 2वे‍से‍पू व‍प्रथस‍ िव‍सें‍न ास ताव‍द्वा2ा‍न ये‍जा‍2हे‍नवसावण‍ ी‍लागत‍ ी‍1 प्रनतशत‍ ी‍द2‍से‍2ानश‍श्रस‍न नाग‍सें‍जसा‍ 2 ा‍ 2‍2सरद‍प्रस्तुत‍ 2वर‍होगर।‍न व‍पूणवता‍प्रसाण‍पत्र‍ जा2र‍ 2वे‍ से‍ पू व‍ नवसावण‍ लागत‍ ी‍ ु ल‍ 1 प्रनतशत‍ 2ानश‍ श्रस‍ न नाग‍ सें‍ जसा‍ 2ा 2‍ श्रस‍ न नाग‍ से‍ अवापनत्त‍प्रसाण‍पत्र‍प्राप्त‍न या‍जावा‍होगा।
8. फाय2‍सेस 2ाज्य‍स2 ा2‍ े ‍आदेश‍नदवां ‍21.01.2020 े ‍अवुसा2‍अनग्वशसव‍2ानश‍एनक्सस‍बैं ‍ े ‍ े न्द्रर ृ त‍ खाता‍सख्या‍919010091350994 िांि‍सर-स् ीस‍जयपु2‍आई.एफ.एस. ोड‍UTIBOCCH274 सें‍ जसा‍ 2ावर‍होगर।‍इस‍संबंध‍सें‍2ाज्य‍स2 ा2‍द्वा2ा‍ससय-ससय‍प2‍जा2र‍आदेशों‍ े ‍अवुसा2‍अनग्वशसव‍ अवापनत्त‍प्रसाण‍पत्र‍लेवा‍ए ं‍उसे‍पुव‍ ैध‍ 2 ावा‍अनव ायव‍होगा।‍
9. (i) न व‍पूणवता‍प्रसाण‍पत्र‍ गै2‍ ानणनज्य 10/- प्रनत‍ .सर‍स ल‍नवनसवत‍क्षेत्र‍प2, अनध तस‍2ानश‍ 2.0 लाख
नसनश्रत‍/ ानणनज्य 20/- प्रनत‍ .सर‍स ल‍नवनसवत‍क्षेत्र‍प2, अनध तस‍2ानश‍ 4.0 लाख
(ii) न व‍अनध ास‍प्रसाण‍पत्र गै2‍व्या सानय 05/- प्रनत‍ .सर‍स ल‍नवनसवत‍क्षेत्र‍प2, अनध तस‍2ानश‍ 1.0 लाख
नसनश्रत‍/ ानणनज्य 10/- प्रनत‍ .सर‍स ल‍नवनसवत‍क्षेत्र‍प2, अनध तस‍2ानश‍ 2.0 लाख
10. भवन ववस्तार-
यनद‍न सर‍पू व‍नवनसवत‍न व‍ े ‍नवनसवत‍क्षेत्र‍सें‍न स्ता2‍न या‍है‍तो‍अनतर2ि‍प्रस्तान त‍नवसावण‍क्षेत्र/संनजल‍प2‍क्र.सं. 1, 2 ‍3 ए ं‍बेट2सेंट‍ले र‍ (यनद‍लागू‍हो‍तो) े ‍अवुसा2‍2ानश‍देय‍होगर।‍ऐसे‍न स्तार2त‍क्षेत्र‍हेतु‍नवमवावुसा2‍देय‍फाय2‍सेस, लेब2‍सेस‍आनद‍जसा‍ 2 ावे‍होंगे।
11. अनुमोवदत भवन मानवचत्र की वैि अववि में संशोिन -
आ दे ‍द्वा2ा‍ए ‍बा2‍नवसावण‍स् र ृ नत‍प्राप्त‍ 2वे‍ े ‍पश्चात्‍अवुसोनदत‍न व‍(Validity) सावनित्र‍ ी‍ ैध‍अ नध‍ े ‍दौ2ाव‍सावनित्र‍संशोनधत‍ 2‍ अवुसोनदत‍ 2ाए‍जाते‍है, तो‍अवुसोदव‍शुल् ‍ ा‍20 प्रनतशत‍देय‍होगा।
12. अनुमोवदत भवन मानवचत्र की वैि अववि पिात् सशोिन -
यनद‍नवधावर2त‍ ैध‍अ नध‍ े ‍पश्चात्‍संशोधव‍ 2 ाया‍जाता‍है‍तो‍अवुसोदव‍शुल् ‍ ा‍40 प्रनतशत‍देय‍होगा।
13. अनुमोवदत भवन मानवचत्रों की अनुज्ञा अववि ििाने िाित-
न व‍सावनित्रो‍ ी‍अवुज्ञा‍अ नध, न व‍सावनित्र‍अवुसोदव‍ 2‍जा2र‍न ये‍जावे‍ ी‍नदवां ‍से‍सात‍ िव‍देय‍होगर।‍नवधावर2त‍अ नध‍ े ‍पश्चात‍नर‍ नवसावण‍पूणव‍वहीं‍होवे‍प2‍अवुसोदव‍शुल् ‍ ी‍20 प्रनतशत‍2ानश‍ले 2‍आगासर‍02 िव‍ े ‍नलए‍तथा‍इस े ‍अनतर2ि‍अ नध‍हेतु‍प्रनत‍ िव‍हेतु‍ अवुसोदव‍शुल् ‍ ी‍20 प्रनतशत‍2ानश‍ले 2‍सावनित्र‍अवुज्ञा‍अ नध‍बढाई‍जा‍स े गर।
14. 2ाज ीय‍ए ं‍अिव-2ाज ीय‍उपयोग‍ े ‍न वों‍ ी‍नवसावण‍स् र ृ नत‍हेतु‍शुल् ‍देय‍वहीं‍होगा।‍सासानज ‍ए ‍धानसव ‍ ायों‍से‍अग्रनण‍अलान ा2र‍ पजर ृ त‍ िैर2टेबल‍ संस्थाएाँ‍ ो‍ लो ‍ उपयोगर‍ सुन धाऐ ं‍ यथा‍ निन त्सा‍ सुन धाऐ ं, शैक्षनण ‍ सुन धाऐ ं, ृिाश्रस, अवाथालय, वा2र‍ नव े तव, ु ष्ठाश्रस, धसवशाला, नवशिजव‍ े न्द्र, वशासुनि‍ े न्द्र‍ न्याश्रस, बालगृह‍आनद‍न वों‍तथा‍2ाज्य‍स2 ा2‍द्वा2ा‍ससय-ससय‍प2‍जा2र‍न ननन्व‍ नवनतयों‍सें‍उल्लेनखत‍प्रा धावों‍अवुसा2‍छूट‍लागू‍होगर।
15. स ै े नव ल‍पान िं ग‍ ी‍सुनवनश्चतता‍ 2वे‍हेतु‍आ ेद ‍से‍प्रनत‍सै े नव ल‍ ा2‍पान िं ग‍(स2फे स‍ ा2‍पान िं ग‍ े ‍अनतर2ि) ए ‍लाख‍रूपये‍असावत‍ 2ानश‍बैं ‍गा2ंटर‍ े ‍रूप‍सें‍लर‍जा ेगर, न व‍अवुज्ञा‍ ी‍अ नध‍07 िव‍ ी‍ ैद्यता‍अवुसा2‍बैं ‍गा2न्टर‍ ी‍ ैद्यता‍नर‍07‍ िव‍हेतु‍प्रस्तुत‍ 2वर‍ होगर।‍उि‍बैं ‍गा2न्टर‍नवधावर2त‍सै े नव ल‍ ा2‍पान िं ग‍ े ‍नवसावण‍ ी‍सुनवनश्चतता‍ े ‍पश्चात्‍न व‍पूणवता‍प्रसाण‍पत्र‍जा2र‍ 2वे‍प2‍लौटा‍दर‍ जा ेगर।
नोट :- उप2ोिावुसा2‍न नहत‍न व‍नवसावण‍संबधर‍2ानश‍हेतु‍आ ेद ‍द्वा2ा‍सांग‍पत्र‍जा2र‍होवे‍ ी‍नदवां ‍से‍60 नद स‍ ी‍अ नध‍सें‍सांग‍2ानश‍जसा‍ 2ावर‍ होगर।‍60 नद स‍ ी‍अ नध‍सें‍2ानश‍जसा‍व‍होवे‍प2‍अगले‍60 नद स‍सें‍15 प्रनतशत‍ब्याज‍ े ‍साथ‍2ानश‍जसा‍ 2ायर‍जा‍स े गर।‍ब्याज‍ ी‍गणवा‍ न लमब‍अ नध‍ े ‍नलए‍हर‍ ी‍जा गर।‍सांग‍पत्र‍जा2र‍होवे‍ ी‍नदवां ‍से‍यनद‍120 नद स‍ ी‍अ नध‍सें‍नर‍सांग‍2ानश‍जसा‍व‍होवे‍प2‍जांि‍शुल् ‍ जब्त‍ 2‍प्राप्त‍आ ेदव‍ ो‍नव2स्त‍न या‍जा‍स े गा।‍तत्पश्चात्‍आ ेद ‍ ो‍न व‍नवसावण‍स् र ृ नत‍हेतु‍पुवः‍आ ेदव‍प्रस्तुत‍न या‍जावा‍होगा।

16 बहुनव ास इ ाई े न वों सें योजवाओं सें आधानूत सुन धाओं े सुदृढर 2ण हेतु प्रनत नव ास इ ाई 25000/- रूपये अनतर2ि 2ानश (अन्य सनर देय शुल् े अनतर2ि) देय होगर।

17 गै2 व्या सानय नूखण्डों प2 नवयसावुसा2 व्य सानय उपयोग प्रस्तान त होवे प2 व्य सानय उपयोग े क्षेत्रफल प2 आ ासरय आ2नक्षत द2 ा 40 प्रनतशत शुल् देय होगा।

18 2ाज्य स2 ा2 ी न ननन्व वरनतयों े तहत स् र ृ त प्रोजेक्ट सें वरनत े अवुरूप प्रदत्त आंनश / पूणव छूटें लागू होंगर। 19 र2टायवसेंट होमस ी न व नवसावण स् र ृ नत हेतु न व सावनित्र अवुसोदव शुल् ए ं शह2र ग2रबों ो आधा2नूत सुन धाऐ ं हेतु शुल् लेय वहीं होगें।

ववशेष नोटः- सीकर भवन वववनयम-2025 के समस्त प्राविान राजस्थान मॉडल भवन वववनयम-2025 के अनुसार रखे गये है। यवद सीकर भवन वववनयम-

2025 व राजस्थान मॉडल भवन वववनयम-2025 में वकसी प्राविान में कोई वभन्नता है, तो राजस्थान मॉडल भवन वववनयम-2025 के प्राविान लागू होगें।

भाग 6 (ख) राजस्थान राज-पत्र, सितम्बर 16, 2025 726

अनुसूची 3

क्रसं आवापनत्त/सनटवनफक्ट आ श्य ता सावनित्र‍अवुसोदव‍ े ‍ससय प ूणवता‍प्रसाण‍पत्र‍ े ‍ ससय अनध ास‍प्रसाण‍पत्र‍ े ‍ससय
1. Fire NOC 2ाज्य‍ स2 ा2‍ े ‍ आदेश‍ नदवां ‍ 20.01.2020 े ‍अवुसा2‍आ श्य ‍होवे‍प2 शपथ‍पत्र - स्थाई‍फाय2‍ एवओसर
2. Airport NOC न नवयस‍4.15 (×) े ‍अवुसा2 a. सावनित्र‍ अवुसोदव‍ ससय‍ े ‍ प्रस्तुत‍ न या‍जावा‍है। - -
3. Environment NOC from Environment Department 20,000 .सर. से‍अनध ‍स ल‍नवनसवत‍ क्ष ेत्रफल‍होवे‍प2 शपथ‍पत्र प ूणवता‍प्रसाण‍पत्र‍ े ‍ ससय‍प्रस्तुत‍न या‍ जावा‍है। -
4. Consent to Establish from Pollution Control Board 2500 .सर. स ल‍नवनसवत‍क्षेत्रफल‍होवे‍प2 शपथ‍पत्र प ूणवता‍प्रसाण‍पत्र‍ े ‍ ससय‍प्रस्तुत‍न या‍ जावा‍है। -
5. Consent to Operate from Pollution Control Board 2500 .सर. स ल‍नवनसवत‍क्षेत्रफल‍होवे‍प2 शपथ‍पत्र - अनध ास‍ प्रसाण‍ पत्र‍ प्राप्त‍ न ये‍ जावे‍ से‍ 3 साह‍ ी‍ अ नध‍ सें‍ न या‍ जावा‍ प्रस्तुत‍ है।
6. Labour Cess- No Dues Certificate नवजर‍ 10 लाख‍ रूपये‍ ी‍ लागत‍ त ‍ े ‍ आ ास‍ नवसावण‍ ायव‍ प2‍ उप 2‍ देय‍ वहीं‍ होगा।‍शेि‍सनर‍प2‍उप 2‍देय‍होगा। प्रथस‍ िव‍सें‍न ये‍ जावे‍हेतु‍नवसावण‍ क्ष ेत्रफल‍ ी‍2ानश‍ ा‍1 प्रनतशत प ूणवता‍प्रसाण‍पत्र‍ े ‍ ससय‍प्रस्तुत‍न या‍ जावा‍है। -
7. IBS NOC Multistoried buildings, Educational Institutions, Hospitals, Office Building and Shopping mall/ Commercial Complexes. शपथ‍पत्र - -
8. Rain water Harvesting 225 गवसरट2‍तथा‍इससे‍अनध ‍क्षेत्रफल‍ े ‍ न ूखण्डों‍। शपथ‍पत्र प ूणवता‍प्रसाण‍पत्र‍ े ‍ ससय‍प्रस्तुत‍न या‍ जावा‍है। -
9. Structural Certificate 15 सर. से‍अनध ‍ऊाँ िाई‍ े ‍न व‍हेतु शपथ‍पत्र (प्रपत्र-7) प ूणवता‍प्रसाण‍पत्र‍ े ‍ ससय‍प्रस्तुत‍न या‍ जावा‍है।‍(प्रपत्र-8) -
10. Service Drawings 15 सर. से‍अनध ‍ऊाँ िाई‍ े ‍न व‍प्रस्तान त‍ होवे‍प2। शपथ‍पत्र प ूणवता‍प्रसाण‍पत्र‍ े ‍ ससय‍प्रस्तुत‍न या‍ जावा‍है। -
11. Green Building Certificate 10,000 .सर. से‍अनध ‍क्षेत्रफल‍ े ‍ न ूखण्डों‍प2 शपथ‍पत्र ग्ररव‍नबनल्डंग‍ सनटवनफ े ट -
12. RECBC Certificate 100 KW & above connected load or 120 KW & above contract demand non-residential building शपथ‍पत्र - -

वोट‍:- उि‍ े ‍अनतर2ि‍न सर‍न शेि‍प्र 2ण‍सें‍2ाज्य‍स2 ा2‍ े ‍आदेश‍अथ ा‍स्थावरय‍नव ाय‍ े ‍िाहे‍अवुसा2‍आ श्य ‍दस्ता ेज‍समबंनधत‍संस्था‍/ न नाग‍से‍ प्राप्त‍न ये‍जावे‍होंगे ।

अनुसूची 4

भवन वनमााण से संिंवित पयाावरणीय शतें जो वक पयाावरण मैत्री हाउवसंग में भी उपयोग की जावेगी।

क- 5000 वगा मीटर से उपर और 20000 वगा मीटर तक के सकल वनवमात क्षेत्रफल के वलए अवनवाया पयाावरणीय शते

क्र.सं. माध्यम पयाावरणीय शते
1. प्रा ृ नत ‍नव ासर प्रा ृ नत ‍नव ासर‍प्रणालर‍ ी‍इवलेट‍औ2‍आउटलेट‍नबन्दु‍ ो‍यथा त्‍2खा‍जाएगा‍पावर‍ े ‍नवबावध‍ बहा ‍ ो‍सुनवनश्चत‍ 2वे‍ े ‍नलए‍िैवल‍ ा‍आ ा2‍पयावप्त‍होवा‍िानहए।
2. जल‍सं2क्षण- िाव‍जल‍संग्रहण‍औ2‍ न ू-जल‍पुवनव2ण ए ‍ िाव‍संग्रहण‍योजवा‍ ो‍नडजाइव‍ 2वे‍ ी‍आ श्य ता‍है‍नजससें‍पुवनव2ण‍नछद्रो/बो2‍(5000 गव‍ सरट2‍स ल‍नवनसवत‍क्षेत्र‍प2‍ स‍से‍ स‍ए ) नदया‍जाएगा।‍ िाव‍से‍संग्रहरत‍जल‍ ो‍र्2ेलू‍ ायों‍सें‍ पुवः‍उपयोग‍ े ‍नलए‍टैं ‍सें‍इ ट्ठा‍ 2वा‍िानहए।‍यह‍सब‍ए ‍पृथ ‍पावर‍ ी‍टं ी‍औ2‍पाईप‍लाईव‍ ी‍व्य स्था‍ े ‍द्वा2ा‍न या‍जाएगा‍तान ‍यह‍जयपु2‍जलापूनतव‍ े ‍पेयजल‍सें‍व‍नसल‍स े ।‍अनतर2ि‍ संग्रहरत‍न ये‍हुए‍ब2सातर‍जल‍ ो‍इस ी‍सफाई‍ ी‍व्य स्था‍ े ‍बाद‍पाइप‍लाईव‍ े ‍द्वा2ा‍पर2स2‍सें‍ ट ्यूब ेल‍बो2‍से‍जोडवा‍िानहए।
2. ( ) खडंजे‍(Unpaved area) ा‍क्षेत्र, खुले‍स्थाव‍ ा‍20 प्रनतशत‍अथ ा‍इससे‍ज्यादा‍होगा।
3. ठोस‍अपनशष्ट‍प्रबंधव अपनशष्ट‍ े ‍पृथक् 2ण‍ े ‍नलए‍नूनस‍प2‍अलग-अलग‍गरले‍औ2‍सूखे‍नबन्स‍उपलब्ध‍ 2 ाए‍जावे‍ िानहए।
4. ऊजाव सा वजनव ‍स्थावों‍प2‍एल.ई.डर/सौ2‍लाईटें‍लगाई‍जावर‍िानहए।
5. ायु‍ ी‍गुण ता‍ए ं‍शो2 नवसावण‍ ायव‍ े ‍ दौ2ाव‍ धूल, धुआाँ‍ औ2‍ ू ड़ा- 2 ट‍ 2ो थास‍ सापां ‍ जैसे‍ न ‍ स् ीव, सो2िाबंदर‍ (Barricading) लगाई‍जाएगर।‍स्थल‍प2‍2ेत‍औ2‍सासग्रर‍लावे‍ ाले‍ट्र ों‍ े नलए‍प्लानस्ट ‍/ नत2पाल‍ े ‍ 2ों‍ ा‍उपयोग‍न या‍जावा‍िानहए।
5. ( ) डर.जर. सैट‍ ी‍नव ास‍वलर, यनद‍लगाई‍गई‍हो, न व‍से‍ स‍से‍ स‍10 सरट2‍ ी‍दू2र‍प2‍हो।‍यनद‍ ह‍10 सरट2‍से‍ स‍ ी‍दू2र‍प2‍है‍तो‍नव ास‍वलर‍ ो‍न व‍से‍3 सरट2‍उप2‍उठाया‍जावा‍िानहए।
6. हर2त‍ 2 प्रनत‍50 गव‍सरट2‍नूनस‍ े ‍नलए‍ स‍से‍ स‍2 पेड‍लगाया‍जाएगा‍औ2‍इस ी‍देखनाल‍ ी‍जाएगर।‍ इस‍उद्देश्य‍ े ‍नलए‍न द्यसाव‍पेडों‍ ो‍नर‍सावा‍जाएगा।‍पेडों‍ ी‍स्थावरय‍प्रजानतयों‍लगावे‍ ो‍ 2रयता‍ दर‍जावर‍िानहए।
6. ( ) जहााँ‍पेडों‍ ो‍ ाटवे‍ ी‍आ श्य ता‍हो‍तो‍1:3 े ‍अवुपात‍(1 पेड‍ े ‍ टवे‍प2‍3 पेड‍लगावा) सें‍इस‍ आबंध‍ े ‍साथ‍प्रनतपू2 ‍पेड‍लगाए‍जाएंगे‍न ‍ऐसे‍पेडों‍ ा‍2ख2खा ‍न या‍जाएगा।
2. जल‍सं2क्षण-ब2सातर‍जल‍संग्रहण‍ औ2‍नूजल‍पुवनव2ण हााँ‍ ब2सातर‍ जल‍ संग्रहण‍ योजवा‍ बवावे‍ ी‍ आ श्य ता‍ है‍ जहााँ‍ 2रिाजव‍ बो2‍(न्यूवतस‍4000 गव‍ सरट2‍नूनस) प2‍ए ं‍उपलब्ध‍होगा।‍जहााँ‍नर‍संन ‍हो‍ब2सातर‍जल‍नव ास‍ ो‍2रिाजव‍बो2‍से‍जोडा‍ जाए‍औ2‍अनध ‍जल, यनद‍ ोई‍हो, ो‍या‍तो‍स्थल‍ े ‍सबसे‍वरिे‍ े ‍नबन्दु‍से‍जोडा‍जाए‍यनद‍ प्रा ृ नत ‍जल‍संसाधव‍न द्यसाव‍हो, अथ ा‍इसे‍शह2‍ े ‍ब2सातर‍जल‍लाईव‍से‍जोडा‍जाए।
2. ( ) खडंजे‍(Unpaved area) ा‍क्षेत्र, खुले‍स्थाव‍ ा‍20 प्रनतशत‍अथ ा‍इससे‍ज्यादा‍होगा।
3. ठोस‍अपनशष्ट अपनशष्ट‍ े ‍ पृथक् 2ण‍ े ‍ नलए‍ नूनस‍ प2‍अलग-अलग‍ गरले‍ औ2‍ सूखे‍ नबन्स‍ उपलब्ध‍ 2 ाए‍ जावे‍ िानहए।
4. ऊजाव सा वजनव ‍स्थावों‍प2‍एल.ई.डर/सौ2‍लाईटें‍लगाई‍जावर‍िानहए।
4. ( ) व रवर 2णरय‍उजाव‍स्त्रोत, जैसे‍न ‍प्र ाश‍ ोल्टरय‍(Photo voltaic cells) अथ ा‍न ंड‍नसल‍अथ ा‍ हाइनिड, से‍उत्पन्व‍हुई‍नबजलर‍जोडे‍गए‍प्रयुि‍ना2‍ ा‍न्यूवतस‍1 प्रनतशत‍उपलब्ध‍ 2 ाया‍जाए।
4. (ख) वई‍ ए ं‍ व रवर 2णरय‍ उजाव‍ संत्रालय‍ े ‍ प्रा धावों‍ े ‍ अवुसा2‍ 4 व्यनियों‍ े ‍ नलए‍ 10 लरट2‍ ी‍ न्यूवतस‍क्षसता‍ े ‍सोल2‍ ॉट2‍हरट2‍लगाए‍जावे‍िानहए।
4. (ग) े न्द्र‍स2 ा2‍/ 2ाज्य‍स2 ा2‍द्वा2ा‍फ्लाई‍ऐश‍निक्स‍ े ‍उपयोग‍ े ‍संबंध‍सें‍ससय-ससय‍प2‍जा2र‍ आदेश‍/ अनधसूिवा/पर2पत्र‍/ संशोनधत‍प्रा धावों‍ े ‍तहत‍प्रा धाव‍ 2वे‍आ श्य ‍होगें।
5. ायु‍ ी‍गुण त्ता‍ए ं‍शो2 ाँ नवसावण‍ ायव‍ े ‍ दौ2ाव‍ धूल, धु आ‍ औ2‍ ू ड़ा- 2 ट‍ 2ो थास‍ सापां ‍ जैसे‍ न ‍ स् ीव, सो2िाबंदर‍ (Barricading) लगाई‍जाएगर।‍स्थल‍प2‍2ेत‍औ2‍सासग्रर‍लावे‍ ाले‍ट्र ों‍ े ‍नलए‍प्लानस्ट ‍/ नत2पाल‍ े ‍ 2ों‍ ा‍उपयोग‍न या‍जावा‍िानहए।
क्र.सं. साध्यस पयाावरणीय शते
1. प्रा ृ नत ‍नव ासर प्रा ृ नत ‍नव ासर‍प्रणालर‍ ी‍इवलेट‍औ2‍आउटलेट‍नबन्दु‍ ो‍यथा त्‍2खा‍जाएगा‍पावर‍ े ‍नवबावध‍ बहा ‍ ो‍सुनवनश्चत‍ 2वे‍ े ‍नलए‍िैवल‍ ा‍आ ा2‍पयावप्त‍होवा‍िानहए।
2. जल‍सं2क्षण-ब2सातर‍जल‍ संग्रहण‍औ2‍नूजल‍पुवनव2ण हााँ‍ ब2सातर‍ जल‍ संग्रहण‍ योजवा‍ बवावे‍ ी‍ आ श्य ता‍ है‍ जहााँ‍ 2रिाजव‍ बो2‍(न्यूवतस‍4000 गव‍ सरट2‍नूनस) प2‍ए ं‍उपलब्ध‍होगा।‍जहााँ‍नर‍संन ‍हो‍ब2सातर‍जल‍नव ास‍ ो‍2रिाजव‍बो2‍से‍जोडा‍ जाए‍औ2‍अनध ‍जल, यनद‍ ोई‍हो, ो‍या‍तो‍स्थल‍ े ‍सबसे‍वरिे‍ े ‍नबन्दु‍से‍जोडा‍जाए‍यनद‍ प्रा ृ नत ‍जल‍संसाधव‍न द्यसाव‍हो, अथ ा‍इसे‍शह2‍ े ‍ब2सातर‍जल‍लाईव‍से‍जोडा‍जाए।
( ) 2. खडंजे (Unpaved area) ा क्षेत्र, खुले स्थाव ा 20 प्रनतशत अथ ा इससे ज्यादा होगा।
(ख) 2. सक्षस‍प्रानध ा2र‍से‍अवुसोदव‍ े ‍नबवा‍नूजल‍वहीं‍नव ाला‍जाएगा।
(ग) 2. नवसावण‍ ायव‍सें‍पेय‍जल‍ े ‍उपयोग‍ ो‍ स‍न या‍जाए।
(र्) 2. जल‍संग्रहण‍ ो‍बढा ा‍देवे‍ े ‍नलए‍लो‍फलो‍नफक्सि2‍औ2‍सैन्स2‍ ा‍उपयोग‍न या‍जाए।
(ड) 2. दोह2े‍प्लनमबंग‍नसस्टस‍ े ‍उपयोग‍से‍ग्रे‍औ2‍ब्लै ‍ ॉट2‍अलग‍न ए‍जाएं।
3. ठोस‍अपनशष्ट अपनशष्ट‍ े ‍पृथक् 2ण‍ े ‍नलए‍नूनस‍प2‍अलग-अलग‍गरले‍औ2‍सूखे‍नबन्स‍उपलब्ध‍ 2 ाए‍जावे‍ िानहए।
( ) 3. सनर वॉव-बॉयोनडग्रेडेबल अपनशष्ट, प्रानध ृ त पुवःिक्रण (Recyclers) 2वे ाले ो सुपुदव न या जाए नजस े नलए प्रानध ृ त पुवःिक्रण 2वे ाले े साथ नलनखत टाई-अप न या जाए।
(ख) 3. न्यूवतस‍0.3 न लो/टेवेसेंट/नदव‍ ी‍क्षसता‍ ाले‍आगेनव ‍ ेस्ट‍ मपोस्ट2‍/ सी ल्ि2‍नपट‍लगाए‍ जावे‍िानहए‍जबन ‍एस‍टर‍पर‍ ीिड‍ ो‍खाद‍सें‍बदलवे‍ े ‍नलए‍उपयोग‍न या‍जाए‍नजस ा‍उपयोग‍ सरल‍ प2‍ न या‍ जाए‍ अथ ा‍ प्रानध ृ त‍ पुवःिक्रण‍ 2वे‍ ाले‍ ो‍ सुपुदव‍ न या‍ जाए।‍ नजस े ‍ नलए‍ प्रानध ृ त‍पुवःिक्रण‍ 2वे‍ ाले‍ े ‍साथ‍नलनखत‍टाई-अप‍न या‍जाए।
4. ऊजाव सा वजनव ‍स्थावों‍प2‍एल.ई.डर/सौ2‍लाईटें‍लगाई‍जावर‍िानहए।
( ) 4. व रवर 2णरय‍उजाव‍स्त्रोत, जैसे‍न ‍प्र ाश‍ ोल्टरय‍अथ ा‍न ंडनसल‍अथ ा‍हाइनिड, से‍उत्पन्व‍हुई‍ नबजलर‍जोडे‍गए‍प्रयुि‍ना2‍ ा‍न्यूवतस‍1 प्रनतशत‍उपलब्ध‍ 2 ाया‍जाए।
(ख) 4. वई‍ ए ं‍ व रवर 2णरय‍ उजाव‍ संत्रालय‍ े ‍ प्रा धावों‍ े ‍ अवुसा2‍ 4 व्यनियों‍ े ‍ नलए‍ 10 लरट2‍ ी‍ न्यूवतस‍क्षसता‍ े ‍सोल2‍ ॉट2‍हरट2‍लगाए‍जावे‍िानहए।
(ग) 4. े न्द्र‍स2 ा2‍/ 2ाज्य‍स2 ा2‍द्वा2ा‍फ्लाई‍ऐश‍निक्स‍ े ‍उपयोग‍ े ‍संबंध‍सें‍ससय-ससय‍प2‍जा2र‍ आदेश‍/ अनधसूिवा/पर2पत्र‍/ संशोनधत‍प्रा धावों‍ े ‍तहत‍प्रा धाव‍ 2वे‍आ श्य ‍होगें।
(र्) 4. न वों‍ े ‍ प2ोक्ष‍ सौ2‍ नडजाइव‍ (Passive solar design), नजवसें‍ ास्तु लात्स ‍ नडजाइव‍ ा‍ उपयोग‍है, ी‍अ धा2णा‍द्वा2ा‍ए ी ृ त‍प2मप2ागत‍उजाव-सक्षस‍उप 2णों‍जैसे‍न ‍से े नव ल‍औ2‍ इलेक्ट्रर ल‍पमपस, पंखे, लाईनटंग‍तत् ‍जैसे‍न ‍न व‍आर2एंटेशव, लैण्डस् े नपंग‍(Landscaping).‍ सक्षस‍न व‍आ 2ण, उपयुि‍फे वशट्रेशव‍(Fenestration), नडजाईव‍द्वा2ा‍नदव‍ े ‍प्र ाश‍सें‍बढोत2र‍ औ2‍थसवल‍सास, े ‍उपयोग‍से‍उजाव‍खपत‍सें‍ सर‍होगर।
(ड) 4. ऊजाव‍ दक्षता‍ ब्यू2ो, ना2त‍ स2 ा2‍ े ‍ ससय-ससय‍ प2‍ जा2रसें‍ यथा‍ संस्तुत‍ अनव ायव‍ अवुपालव‍ सावदण्डों‍(सनर‍प्रयोज्य‍न वों‍ े ‍नलए) ा‍पालव‍ 2ते‍हुए‍न वों‍ ी‍ ायावत्स ‍आ श्यताओं‍ े ‍ नलए‍सें‍उपयुि‍व्य स्था‍ ी‍जाए‍नजससे‍उजाव‍प्रणालर‍ ा‍अनध तस‍उपयोग‍हो, जो‍ए ‍न नशष्ट‍ इन्डो2‍पयाव 2ण‍बवाता‍है।
5. ायु‍ ी‍गुण त्ता‍ए ं‍शो2 ाँ नवसावण‍ ायव‍ े ‍ दौ2ाव‍ धूल, धु आ‍ औ2‍ ू डा- 2 ट‍ 2ो थास‍ सापां ‍ जैसे‍ न ‍ स् ीव, सो2िाबंदर‍ लगाई‍जाएगर।‍स्थल‍प2‍2ेत‍औ2‍सासग्रर‍लावे‍ ाले‍ट्र ों‍ े ‍नलए‍प्लानस्ट ‍/ नत2पाल‍ े ‍ 2ों‍ ा‍ उपयोग‍न या‍जावा‍िानहए।
( ) 5. डर.जर. सैट‍ ी‍नव ास‍वलर, यनद‍लगाई‍गई‍हो, न व‍से‍ स‍से‍ स‍10 सरट2‍ ी‍दू2र‍प2‍हो।‍यनद‍ ह‍10 सरट2‍से‍ स‍ ी‍दू2र‍प2‍है‍तो‍नव ास‍वलर‍ ो‍न व‍से‍3 सरट2‍उप2‍उठाया‍जावा‍िानहए।
6. हर2त‍ 2 प्रनत‍50 गव‍सरट2‍नूनस‍ े ‍नलए‍ स‍से‍ स‍2 पेड‍लगाया‍जाएगा‍औ2‍इस ी‍देखनाल‍ ी‍जाएगर।‍इस‍ उददेश्य‍ े ‍नलए‍न द्यसाव‍पेडों‍ ो‍नर‍सावा‍जाएगा।
( ) 6. जहााँ‍पेडो‍ ो‍ ाटवे‍ ी‍आ श्य ता‍हो‍तो‍1:3 े ‍अवुपात‍(1 पेड‍ े ‍ टवे‍प2‍3 पेड‍लगावा) सें‍इस‍ आबंध‍ े ‍साथ‍प्रनतपू2 ‍पेड‍लगाए‍जाएगे‍न ‍ऐसे‍पेडों‍ ो‍2ख2खा ‍न या‍जाएगा।
7. 100 प्रनतशत‍अपनशष्ट‍जल‍ े ‍संशोधव‍ ी‍क्षसता‍ ाला‍सर ेज‍ट्ररटसेंट‍प्लांट‍लगाया‍जाएगा‍संशोनधत‍ जल‍ ो‍बगरिो‍सें‍पावर‍देवे‍औ2‍फ्लनशंग‍ े ‍नलए‍पुवःिनक्रत‍न या‍जाए।
8. पयाव 2ण‍अ सं2िवा‍जैसे‍न ‍सर ेज‍ट्ररटसेंट‍प्लांट, लैण्डस् े नपंग, ब2सातर‍जल‍संग्रहण, पयाव 2ण‍हेतु‍ पा 2‍बै -अप, सं2िवा, पयाव 2णरय‍नवग2ावर, ठोस‍अपनशष्ट‍प्रबंधव‍औ2‍सौ2‍ए ं‍उजाव‍सं2क्षण‍ े ‍ उपाय‍पर2नानित‍ ायों‍नजमसेदा2र‍ ालर‍पयाव 2ण‍नवग2ावर‍सनसनत‍द्वा2ा‍जा2र‍2खे‍जाएाँ।

नोटः-उप2ोि‍पयाव 2णरय‍शतें‍उप2ोिावुसा2‍अथ ा‍संबंनधत‍न नाग‍द्वा2ा‍ससय-ससय‍प2‍जा2र‍नदशा-नवदेशों‍ े ‍अवुरूप‍पालवा‍सुनवनश्चत‍ ी‍जावर‍होगर।

अनुसूची - 5

500 मी. तक के भूखण्ड अथवा ऐसे भूखण्ड वजनमें अविकतम 500 मी. वनवमात क्षेत्रफल प्रस्ताववत हो, पर भवन वनमााण प्रारम्भ करने से पूवा स्थानीय

वनकाय में जमा करवाये जाने हेतु वांवछत दस्तावेजों की चैकवलस्ट

चैकवलस्ट एवं पंजीकृ त तकनीकीववद् द्वारा प्रमाण पत्र

क्र.सं. ववषय संलग्न
1 न ूखण्ड‍ े ‍Latitute/longitude नूखण्ड‍ ी‍Google Map प2‍लो े शव
2 लरजडरड‍ ‍साइट‍प्लाव।‍(लरजडरड/ स् ानसत् ‍संबंनधत‍दस्ता ेजों‍ ा‍बा2‍ ाउंनसल‍ऑफ‍इनण्डया‍द्वा2ा‍पंजर ृ त‍अनध िा‍ द्वा2ा‍प्रसानण 2ण‍सान्य‍होगा)
3 प्रस्तान त‍नवसावण‍ ा‍साईट‍प्लाव‍सय‍प्रस्तान त‍सैटबैं ‍ ‍न व‍ ी‍प्रस्तान त‍ऊं िाई‍ ‍संनजलों‍ ी‍संख्या।
4 न ूखण्ड‍ े ‍ तवसाव‍फोटोग्राफ, आ ेद ‍ए ं‍त वर ीन द‍ े ‍हस्ताक्ष2‍ ‍नदवां ‍अंन त‍ 2ते‍हुए।
5 व्य सानय ‍नूखण्डों‍सें‍पान िं ग‍हेतु‍प्रा धाव‍दशशावते‍हुए‍त वर ीन द‍द्वा2ा‍प्रसानणत‍पान िं ग‍प्लाव
6 प ंजर ृ त‍त वर ीन द‍ ा‍न व‍न नवयसों‍अवुसा2‍प्रा धावों‍ ी‍अवुपालवा‍न ये‍जावे‍ ा‍र्ोिणा-पत्र‍(प्रारूप-ब)
7 आ ेद ‍द्वा2ा‍न व‍न नवयस‍ ी‍पालवा‍बाबत‍शपथ‍पत्र‍(प्रारूप-अ)
8 लरज‍ए ं‍वग2रय‍न ास‍ 2‍ ी‍जसा‍ ी‍2सरद
9 सांग-पत्र‍अवुसा2‍न व‍अवुज्ञा‍शुल् ‍जसा‍ ी‍2सरद‍(Self Assessment) (प्रारूप-स)
10 श्रनस ‍उप 2‍2ानश‍(10 लाख‍से‍अनध ‍नवसावण‍लागत‍प2‍नवसावण‍लागत‍ ा‍प्रनतशत) जसा‍ ी‍2सरद‍।
11 वग2रय‍न ास‍आ ासव‍ए ं‍स् ायत्त‍शासव‍न नाग‍ े ‍आदेश‍नदवां ‍21.01.2020 अवुसा2‍देय‍होवे‍प2‍फाय2‍सैस‍जसा‍ ी‍ 2सरद
12 सौ े ‍प2‍सैटबे ‍सें‍न व‍न नवयसों‍ े ‍न रूि‍नवसावण‍वा‍होवे‍ ा‍शपथ-पत्र।‍वोट- यनद‍नूखण्ड‍प2‍पू व‍सें‍हर‍नबवा‍स् र ृ नत‍ नवसावण‍न या‍जा‍िु ा‍है‍तथा‍यनद‍ऐसा‍नवसावण‍न व‍न नवयसों‍ े ‍अवुरूप‍है‍तो‍उस ी‍नवधावर2त‍शास्तर‍जसा‍ 2 ाई‍जावर‍ होगर।‍यनद‍न द्यसाव‍नवसावण‍न व‍न नवयसों‍ े ‍प्रा धावों‍न प2रत‍है‍तो‍ऐसे‍नवसावण‍ ो‍हटाये‍जावे‍ ी‍सुनवनश्चतता‍ े ‍पश्चात‍हर‍ उि‍िे नलस्ट‍प्रसानणत‍ ी‍जायेगर।
13 अवुसूिर-3 सें‍उल्लेनखत‍अवापनत्त‍/ शपथ‍पत्र
14 प्रसानणत‍न या‍जाता‍है‍न ‍प्रश्नगत‍नूखण्ड‍एस-2 (िा2‍दर ा2र) क्षेत्र/ एय2पोटव‍से‍2 न .सर‍ ी‍पर2नध/एय2पोटव‍अथॉर2टर‍द्वा2ा‍ जा2र‍ ल2‍ ॉंडेड‍जोनवंग‍सैप‍(CCZM) सें‍2ेड‍जोव‍सें/आसी‍एर2या‍से‍100 सर. ी‍पर2नध/एस-5 क्षेत्र‍(नवधावर2त‍न शेि‍क्षेत्रों‍ए ं‍ न शेि‍सड़ ों)/ अन्य‍प्रनतबंनधत‍क्षेत्र‍सें‍नस्थत‍वहीं‍है।

भाग 6 (ख) राजस्थान राज-पत्र, सितम्बर 16, 2025 730

अनुसूची - 6

स्थानीय वनकाय से 500 व.मी. से अविक क्षेत्रफल के भूखण्डों पर भवन वनमााण स्वीकृ वत प्राप्त करने हेतु वांवछत दस्तावेजों की चैकवलस्ट

क्र.सं ववषय संलग्न /लागू नहीं
1. प्राथववा‍पत्र‍सें‍नूखण्ड‍संख्या, योजवा‍ ा‍वास, प्रस्तान त‍नूखण्ड‍ए ं‍न व‍ ा‍प्रयोजव‍तथा‍डा ‍ ा‍पू2ा‍पता‍।
2. नवधावर2त‍जााँि‍शुल् ‍(िालाव‍ ी‍प्रनत) प्रस्तान त‍न व‍ े ‍प्रयोजवावुसा2।
3. आ ेद ‍ ा‍शपथ-पत्र।‍प्रारूप-द
4. स्थावरय‍नव ाय/वग2‍न ास‍न्यास‍/ प्रानध ृ त‍अनध ा2र‍द्वा2ा‍जा2र‍लरज‍डरड‍ए ं‍साईट‍प्लाव‍ ी‍प्रनत।
5. यनद‍आ श्य ‍है‍तो, नूखण्ड‍ े ‍सासवे‍सड़ ‍ ो‍िौडा‍ 2वे‍ े ‍उद्देश्य‍से‍सड़ ‍ े ‍साथ‍नूखण्ड‍सें‍से‍नू-पट्टर‍ससनपवत‍ ी‍ जावे‍ े ‍संबंध‍सें‍स2ेण्ड2‍डरड‍तथा‍ ब्जा‍संनल ाये‍जावे‍ ा‍प्रसाण-पत्र।
6. न ूखण्ड‍ े ‍पहु ंि‍सागव‍ े ‍साथ‍अन्य‍ससस्त‍नदशाओं‍ े ‍न द्यसाव‍नूनस/नूखण्ड‍ े ‍फोटोग्राफ।
7. प्रस्तान त‍न व‍ े ‍ससस्त‍सावनित्रों‍ ी‍न व‍न नवयस‍सें‍ नणवत‍प्रा धावों‍ े ‍अवुसा2‍नवधावर2त‍साप‍प2‍तरव‍प्रनतयााँ‍(साईट‍ प्लाव‍1:500 स् े ल‍ए ं‍अन्य‍1:100 या‍1:200 स् े ल‍प2)
8. प्रस्तान त‍न व‍ े ‍सावनित्रों‍ ी‍सॉफ्ट‍ ॉपर।
9. ास्तुन द्‍/ त वर ीन ज्ञ‍द्वा2ा‍शपथ-पत्र।‍प्रारूप-य
10. अवुसूिर-3 सें‍उल्लेनखत‍अवापनत्त‍/ शपथ‍पत्र
11. अन्य‍दस्ता ेज‍यनद‍आ श्य ‍हो।

ाँ‍ 2तर‍ह ाँ‍न ‍

प्रारूप-अ 500 मी. तक के भूखण्ड अथवा ऐसे भूखण्ड वजनमें अविकतम 500 मी. वनवमात क्षेत्रफल प्रस्ताववत हो, हेतु आवेदक द्वारा प्रस्तुत वकये जाने वाले शपथ पत्र का प्रारूप (100/- रु नॉन ययुवडवशयल स्टाम्प पर) शपथ-पत्र (अण्डरटेवकं ग) सैं‍..............................पुत्र‍/ पुत्रर‍पत्वर‍श्रर.................................. आयु....................... आयु‍.................... नव ासर‍‍............................ से2े‍पू2े‍होश‍ ह ास‍सें‍शपथपू व ‍र्ोिणा‍ 2ता‍ह 1. यह‍ न ‍ प्लाट‍वमब2‍ ....................... योजवा‍ ‍ ....................... नस्थत‍ है, नजस ा‍ क्षेत्रफल‍ ................................ गवसरट2‍ है, ा‍ ैधानव ‍ स् ानसत् धा2र‍ह ाँ‍तथा‍नूखण्ड‍प2‍नवन व ाद‍से2ा‍ ब्जा‍है, तथा‍ ोई‍न्यानय ‍ ाद‍अथ ा‍अ ानप्त‍ ी‍ ायव ाहर‍इस‍नूखण्ड‍ े ‍संबंध‍सें‍लंनबत‍वहीं‍है।

2. यह‍न ‍उि‍नूनस‍पूणवतया‍से2े‍स् ानसत् ‍ ी‍है‍तथा‍2ाज्य‍स2 ा2‍ ी‍अ ानप्त‍सें‍वहर‍आतर‍है‍औ2‍व‍हर‍नूनस‍आ प्त‍है।‍..(नव ाय‍ ा‍वास) / 3. यह‍न ‍2ाज्यादेश‍अवुसा2‍श्रनस ‍उप 2‍2ानश‍श्रस‍न नाग, जयपु2‍सें‍नवयसावुसा2‍से2े‍द्वा2ा‍जसा‍ 2 ाया‍जावा‍सुनवनश्चत‍न या‍जायेगा। 4. यह‍न ‍से2े‍द्वा2ा‍नूखण्ड‍प2‍तहखावा‍खुदाई‍ए ं‍नवसावण‍ 2 ाया‍जावा‍है।‍तहखावा‍खुदाई‍ ‍स ाव‍नवसावण‍ े ‍दौ2ाव‍पड़ोसर‍नूखण्डधार2यों‍ ो‍न सर‍ प्र ा2‍ ी‍हावर‍ए ं‍क्षनत‍होतर‍है, तो‍उस ी‍समपूणव‍नजमसेदा2र‍से2र‍होगर।‍................................(नव ाय‍ ा‍वास) ी‍ ोई‍नजमसेदा2र‍वहीं‍होगर।‍ नवसावण‍ ायव‍ े ‍दौ2ाव‍न सर‍प्र ा2‍ ा‍ ोई‍हजाव‍खिाव‍या‍हावर‍होतर‍है‍तो‍उस ी‍समपूणव‍नजमसेदा2र‍से2र‍होगर।

5. यह‍न ‍से2े‍द्वा2ा‍न व‍ ा‍नवसावण‍न व‍न नवयसों‍ े ‍प्रा धावों‍अवुसा2‍सापदण्ड‍2खते‍हुये‍(नव ाय‍ ा‍वास) सें‍पंजर ृ त‍त वर ीन द‍से‍तैया2‍ 2 ा 2‍न या‍जा ेगा‍न व‍नवसावण‍सें‍नवधावर2त‍सैटबै ‍ ‍पान िं ग‍ ा‍प्रा धाव‍2खते‍हुये‍न या‍जायेगा।‍न व‍न नवयसों‍ े ‍प्रा धावों‍अवुसा2‍ िाव‍ जल‍संग्रहण‍ ृक्षा2ोपण, ठोस‍ ि2ा‍नवस्ता2ण, जलसल‍नव ासर, अनग्वशसव‍आनद‍प्रा धाव‍2खे‍जायेगे।‍

6. यह‍है‍न ‍न व‍न नवयसों‍ े ‍अवुसा2‍न व‍अवुज्ञा‍संबंनधत‍ससस्त‍शुल् ‍से2े‍द्वा2ा‍(नव ाय‍ ा‍वास) सें‍जसा‍ 2 ा‍नदया‍गया‍है, औ2‍ ोई‍शुल् ‍ ब ाया‍लगा‍तो‍से2े‍द्वा2ा‍देय‍होगा।

7. यह‍न ‍से2े‍द्वा2ा‍न ये‍गये‍नवसावण‍सें‍यनद‍न व‍न नवयसों‍ ा‍ ोई‍उल्लर्व‍पाया‍जाता‍है‍तो‍(नव ाय‍ ा‍वास) उि‍उल्लर्व‍ े ‍नखलाफ‍ ायव ाहर‍ 2वे‍हेतु‍स् तंत्र‍होगर।

8. यह‍न ‍से2े‍द्वा2ा‍न व‍न नवयसों‍ े ‍ससस्त‍प्रा धावों‍ ी‍पालवा‍सुनवनश्चत‍ ी‍जा ेगर।

(हस्ताक्षर शपथग्रवहता)

सत्यापन

ाँ‍ 2तर‍ह ं‍न ‍उप2ोि‍सूिवा‍से2र‍नवजर‍जाव ा2र‍सें‍सहर‍है‍ए ं‍नबवा‍न सर‍दबा ‍ े ‍स् ेच्छा‍से‍ सैं‍.......................................शपथग्रनहता‍यह‍सत्यानपत‍ 2ता‍ह रूबरू‍तह2र2‍ 2‍दर‍गई‍है‍तथा‍ ोई‍नर‍त्य‍वहीं‍नछपाया‍गया‍है।

(हस्ताक्षर शपथग्रवहता)

प्रारूप-ि

500 व.मी. तक के भूखण्ड अथवा ऐसे भूखण्ड वजनमें अविकतम 500 व.मी. वनवमात क्षेत्रफल प्रस्ताववत हो, हेतु वास्तुववद्/पंजीकृ त तकनीकीववद द्वारा प्रस्तुत वकये जाने वाले प्रमाण पत्र घोषणा पत्र सैं‍.............................. ( ास्तुन द‍/ त वर ीन द‍ ा‍वास) नजव ा‍ ायावलय‍पता................................. सें‍नस्थत‍है‍पू2े‍होश‍ह ाश‍सें‍शपथपू व ‍नवमव‍ त्यों‍ ा‍ णवव‍ 2ता‍ह ाँ।

1. ास्तुन द्‍/ त नव ीन द‍पंजरयव‍सं‍----------------------------------------------------------- 2. नूखण्ड‍स् ासर‍ ा‍वास, पता‍ए ं‍फोव‍वं. ------------------------------------------------------ 3. नूखण्ड‍नजस‍हेतु‍सावनित्र‍प्रसानणत‍न ये‍जा‍2हे‍है‍ ा‍न 2ण‍:-

(i) नूखण्ड‍संख्या‍ --------------------------------------------------------- (ii) योजवा‍ ा‍वास --------------------------------------------------------- (iii) साप --------------------------------------------------------- (iv) क्षेत्रफल --------------------------------------------------------- (v) सड़ ‍ ी‍िौड़ाई ---------------------------------------------------------

4. न व‍ े ‍प्रस्तान त‍सापदण्ड-

(i) न व‍ े ‍प्रस्तान त‍सैटबै

अग्र ---------------------------------------------------------

पाश्वव‍प्रथस --------------------------------------------------------- पाश्वव‍नद्वतरय --------------------------------------------------------- परछे ---------------------------------------------------------

(ii) न व‍ ी‍प्रस्तान त‍ऊं िाई (iii) सौ े ‍प2‍यनद‍नवनसवत‍न व‍हो‍तो‍-

(अ) प्रिनलत‍न व‍न नवयसों‍ े ‍अवुसा2‍नवधावर2त‍सैटबे ‍छोड़ 2‍ससस्त‍तलों‍प2‍न ये‍गये‍नवसावण‍ ा‍स ल‍नवनसवत‍क्षेत्रफल‍ (ब) न व‍न नवयसों‍ े ‍न प2रत‍सैटबे ‍क्षेत्र‍सें‍न ये‍गये‍नवसावण‍ ा, नजसे‍आ ेद ‍द्वा2ा‍हटाया‍जावा‍है, ा‍स ल‍नवनसवत‍क्षेत्रफल‍ (iv) सनर‍संनजलों‍ ा‍स ल‍नवनसवत‍क्षेत्रफल --------------------------------------------------------- (v) न व‍ े ‍प्रस्तान त‍संनजलों‍ ी‍संख्या‍ ‍उव ा‍प्रस्तान त‍उपयोग‍ (vi) सनर‍संनजलों‍ ा‍ ु ल‍गणवा‍योग्य‍नवनसवत‍क्षेत्रफल‍बरएआ2‍ (vii) बेट2सेंट‍ले र‍हेतु‍साव ‍बरएआ2‍से‍अनतर2ि‍बरएआ2‍ (viii) प्रस्तान त‍पान िं ग‍ ा2‍----------------------------------------------- स् ू ट2‍---------------------------------- (ix) 2ैव ाट2‍हा ेनस्टंग‍----------------- प्रस्तान त‍है‍/ प्रस्तान त‍वहर। (x) ृक्षा2ोपण‍ ा‍प्रा धाव‍प्रस्तान त‍है / प्रस्तान त‍वहर।‍

तकनीकीववद् के हस्ताक्षर

(मय मोहर पंजीकरण क्रमांक के साथ)

सत्यापन

ाँ‍/ 2तर‍ह ाँ‍न ‍उप2ोि‍नूखण्ड‍प2‍न व‍सावनित्र‍प्रिनलत‍न व‍न नवयसों‍ े ‍तहत‍तैया2‍ सैं‍..................................... (त वर ीन द) ह‍सत्यानपत‍ 2ता‍ह न ये‍गये‍है।‍सावनित्र‍तैया2‍ 2ते‍ससय‍न नवयसों‍ ी‍गलत‍व्याख्या‍वहीं‍ ी‍गई‍है‍ए ं‍न व‍सावनित्र‍तैया2‍ 2ते‍ससय‍ए ं‍प्रस्तुत‍ 2ते‍ससय‍ ोई‍त्य‍छुपाया‍ वहर‍गया‍है।‍उप2ोि‍सूिवा‍से2र‍नवजर‍जाव ा2र‍सें‍सहर‍है‍ए ं‍नबवा‍न सर‍दबा ‍ े ‍स् ेच्छा‍से‍रूबरू‍तह2र2‍ 2‍दर‍गई‍है‍तथा‍ ोई‍नर‍त्य‍वहर‍नछपाया‍गया‍है।

(हस्ताक्षर तकनीकीववद्)

प्रारूप-स

500 क.मी. तक के भूखण्ड अथवा ऐसे भूखण्ड वजनमें अविकतम 500 मी. वनवमात क्षेत्रफल प्रस्ताववत हो, हेतु भवन वववनयम 6.0 (प) हेतु पंजीकृ त तकनीकीववद/आवेदन द्वारा प्रस्तुत वकये जाने वाले मांग पत्र भूखण्ड का वववरण :- नूखण्ड‍संख्या ................................................

भाग 6 (ख) राजस्थान राज-पत्र, सितम्बर 16, 2025 732 योजवा‍ ा‍वास ................................................ पता ................................................ नूखण्ड‍ ी‍साप‍ ‍क्षेत्रफल ................................................

क्रस. वववरण रावश
1 जांच शु्क आ ासरय‍/ संस्थागत‍/ औद्योनग ‍/ पयवटव‍ई ाई‍15/- प्रनत‍ गवसरट2‍(अनध तस‍2ानश‍1,00,000/-) नसनश्रत‍/ ानणनज्य ‍45 प्रनत‍ गवसरट2‍(अनध तस‍2ानश‍3,00,000/-)
2 मानवचत्र अनुमोदन शु्क • आ ासरय‍/ संस्थागत‍/ औद्योनग ‍/ पयवटव‍ई ाई‍प्रस्तान त‍संनजलों‍ ी‍संख्या‍x नूखण्ड‍ ा‍क्षेत्रफल‍ गवसरट2‍ स ें‍X 25/- • ानणनज्य ‍नूखण्ड‍हेतु‍प्रस्तान त‍संनजलों‍ ी‍संख्या‍x नूखण्ड‍ ा‍क्षेत्रफल‍ गवसरट2‍सें‍X 50/-
3 वषाा जल संग्रहण एवं वृक्षारोपण हेतु अमानत रावश - न ूखण्ड‍क्षेत्रफल‍225 से‍अनध ‍ ‍500 गवसरट2‍त ‍50000/-
4 अवतररक्त िीएआर हेतु िेटरमेंट लेवी • आ ासरय‍/ संस्थागत‍/ औद्योनग ‍/ पयवटव‍ई ाई‍उपयोग‍हेतु‍-आ ासरय‍आ2नक्षत‍द2‍ ा‍20 प्रनतशत • ानणनज्य ‍आ ासरय‍आ2नक्षत‍द2‍ ा‍40 प्रनतशत
5 भवन वववनयमों अनुसार मौके पर विना अनुमवत वनवमात वनमााण हेतु शास्ती • गै2‍व्या सानय ‍नूखण्डों‍सें‍स ल‍नवनसवत‍क्षेत्र‍x 90 • व्या सानय ‍ ‍नसनश्रत‍नूखण्डों‍सें‍स ल‍नवनसवत‍क्षेत्र‍x 150
6 अन्य‍शुल्
ु ल‍2ानश
2ानश‍अक्ष2े
7 नगरीय ववकास आवासन एवं स्वायि शासन ववभाग के आदेश वदनांक 21.01.2020 अनुसार देय होने पर फायर सेस (50/- प्रनत‍ गवसरट2‍स ल‍नवनसवत‍क्षेत्र‍प2) जसा‍2ानश‍ ी‍2सरद‍ ी‍ प्रनत
8 िवमक उपकर रावश (10 लाख‍से‍अनध ‍नवसावण‍लागत‍प2‍नवसावण‍लागत‍ ा‍1%) जसा‍2ानश‍ ी‍2सरद‍ ी‍ प्रनत

वास्तुववद्/ तकवनकीववद के हस्ताक्षर

प्रारूप-द

(आवेदक द्वारा ददये जाने वाला शपथ पत्र)

शपथ-पत्र

ाँ-

सैं/हस‍.................................................. आयु‍............. िव, नव ासर‍................................. शपथपू व ‍बयाव‍ 2ता‍/ 2तर‍ह ाँ‍/ 2ते‍हैं‍न ‍से2े‍हसा2े‍ द्वा2ा‍प्रानध 2ण‍/ वग2‍न ास‍न्यास‍वग2‍नवगस‍वग2‍पर2िद‍/ वग2‍पानल ा‍योजवा‍...................................... (शह2‍ ा‍वास) सें‍न व‍नवसावण‍हेतु‍समबनन्धत‍ नूनस‍ ा‍पू व‍न 2ण‍नूखण्ड‍संख्या‍.......................................... (शह2‍ ा‍वास) े ‍सावनित्र‍प्रस्तुत‍न ए‍जा‍2हे‍है। सैं/हस‍शपथपू व ‍नवमव‍त्यों‍ ा‍ णवव‍ 2ता/ 2तर‍ह 1. नूनस‍पूणवतया‍से2े‍हसा2े‍स् ानसत् ‍ ी‍है. व‍हर‍से2े‍हसा2े‍द्वा2ा‍उि‍नूखण्ड‍ ो‍अथ ा‍उि‍नूखण्ड‍ े ‍न सर‍नू-नाग‍ ो‍न सर‍अन्य‍व्यनि/संस्था‍ ो‍ बेिाव/उपहा2/नेंट/सोगेज‍2खा‍गया‍है‍तथा‍प्रानध 2ण/नवगस/पर2िद/न्यास/आ ासव‍सण्डल‍/ 2ाज्य‍स2 ा2‍ ी‍अ ानप्त‍सें‍वहीं‍आतर‍है‍औ2‍व‍हर‍नूनस‍अ ाप्त‍ है।

2. प्रश्नगत‍नूखण्ड‍प2‍न सर‍नर‍प्र ा2‍ ा‍ ाद-न ाद‍वहीं‍है‍तथा‍न सर‍नर‍प्र ा2‍ ा‍ ाद‍साववरय‍न्यायालय‍सें‍न िा2ाधरव‍वहीं‍है‍ए ं‍न्यायालय‍द्वा2ा‍न सर‍ नर‍प्र ा2‍ ा‍स्थगव‍आदेश‍जा2र‍वहीं‍न या‍गया‍है।

3. प्रस्तान त‍नूखण्ड‍प2‍न सर‍नर‍प्र ा2‍ ा‍संनद2/सनस्जद‍एि.टर. लाइव/स्थायर/अस्थायर‍नवसावण‍वहीं‍है। 4. से2े‍द्वा2ा‍न व‍नवसावण‍ 2ते‍ससय‍न व‍न नवयस/NBC े ‍प्रा धावावुसा2‍सोल2‍पैवल/ िाव‍जल‍संग्रहण‍/ 2ाजस्थाव‍न द्युत‍एवजी‍ न्ज ेशव‍नबनल्डंग‍ ोड/अनग्वशसव‍/ पयाव 2ण‍सं2क्षण‍/ हर2त‍क्षेत्र/ठोस‍ िा2ा‍नवस्ता2ण‍आनद‍ ी‍सुनवनश्चतता‍ ी‍जा ेगर‍ए ं‍2ाज्य‍स2 ा2‍द्वा2ा‍ससय-ससय‍प2‍जा2र‍आदेशों‍ ए ं‍पर2पत्रों‍ ी‍पालवा‍नर‍ ी‍जा ेगर।‍5. से2े‍द्वा2ा‍अनग्वशसव‍संबंधर‍आ श्य ‍सावदण्डों‍ ी‍अवुपालवा‍NBC े ‍प्रा धावों‍ े ‍अवुसा2‍ ी‍जा ेगर‍ए ं‍ अनध ास‍प्रसाण-पत्र‍ े ‍आ ेदव‍ े ‍साथ‍अनग्वशसव‍न नाग‍ ा‍स्थाई‍अवापनत्त‍प्रसाण‍पत्र‍प्रस्तुत‍ 2‍नदया‍जा ेगा।

6. पर2योजवा‍सें‍आग‍से‍बिा ‍हेतु‍न व‍न नवयस‍/ NBC े ‍प्रा धाव‍अवुसा2‍क्ष2ण‍क्षेत्र‍प्रस्तान त‍न या‍गया‍है‍ ो‍अन्य‍उपयोग‍अथ ा‍ स2ों‍सें‍शानसल‍वहीं‍ न या‍जा ेगा।‍(यनद‍लागू‍हो‍तो)

7. से2े‍द्वा2ा‍न व‍सें‍आ ासरय‍नबजलर‍से‍बिा ‍हेतु‍तनड़त‍िाल ‍ ा‍प्रा धाव‍NBC े ‍प्रा धावावुसा2‍न या‍जावा‍जा ेगा।‍(यनद‍लागू‍हो‍तो) 8. से2े‍द्वा2ा‍न व‍सावनित्रों‍सें‍प्रस्तान त‍पान िं ग‍क्षेत्र‍ ा‍उपयोग‍ े ल‍पान िं ग‍हेतु‍हर‍न या‍जा ेगा।‍योजवा‍सें‍प्रस्तान त‍पान िं ग‍ ा‍से2े‍द्वा2ा‍ े ल‍आ ंटव‍ न या‍जा ेगा‍ए ं‍बेिाव‍वहीं‍न या‍जा ेगा।‍आगन्तु ‍पान िं ग‍ ा‍से2े‍द्वा2ा‍न सर‍ ो‍नर‍आ ंटव‍/ बेिाव‍वहीं‍न या‍जायेगा।

9. से2े‍द्वा2ा‍न व‍न नवयस‍ े ‍प्रा धाव‍अवुसा2‍आ श्य ‍पान िं ग‍ ा‍10 प्रनतशत‍EV Charging Facility े ‍प्रा धाव‍ ी‍सौ े ‍प2‍सुनवनश्चतता‍ ी‍जा ेगर। 10. न व‍सें‍RPWD Act 2016, UNCRPD Act 2006 ए ं‍प्रिनलत‍न व‍न नवयस‍सें‍न नववनदवष्ट‍धा2ाओं‍ े ‍अवुसा2‍न शेि‍योग्यजव‍ े ‍नलए‍आ श्य ‍सापदण्ड‍ / सुन धाओं/साईव‍बोडव/नदशा‍नवदेशों‍ ी‍पालवा‍सुनवनश्चतता‍ ी‍जा ेगर।

11. से2े‍द्वा2ा‍न व‍न नवयस‍ े ‍प्रा धाव‍अवुसा2‍न व‍सें‍Common Telecom Infrastrcture (CTI) े ‍प्रा धावों‍ ी‍सुनवनश्चतता‍ ी‍जा ेगर। 12. से2े‍द्वा2ा‍न व‍सें‍प्रत्ये ‍नलफ्ट‍सें‍ए.आ2.डर. (Automatic Rescue Device) नसस्टस‍ ा‍प्रा धाव‍2खा‍जा ेगा। 13. से2े‍द्वा2ा‍न व‍न नवयस‍ े ‍प्रा धाव‍अवुसा2‍न व‍सें‍RECBC े ‍प्रा धावों‍ ी‍सुनवनश्चतता‍ ी‍जा ेगर।‍(यदद लागू हो तो) 14. से2े‍द्वा2ा‍नूखण्ड‍प2‍नस्थत‍उच्ि‍स्त2‍ ी‍न द्युत‍लाईव‍ े ‍वरिे‍सेपटर‍ ॉर2डो2‍ ो‍क्रोस‍ 2ते‍हुए‍जो‍सड़ ‍प्रस्तान त‍ ी‍गई‍है‍उस ी‍न व‍न नवयस‍ ी‍तानल ा‍- 18 अवुसा2‍Vertical Ground Clearance उपलब्ध‍होतर‍है।‍(यदद लागू हो तो)

15. से2े‍द्वा2ा‍प्रस्तान त‍प्रोजेक्ट‍ े ‍उपयोग तावओं‍/ 2ह ानसयों‍ ी‍संख्या‍ ा‍आं लव‍तदावुसा2‍न व‍न नवयस‍/ NBC े ‍प्रा धाव‍अवुसा2‍पर2योजवा‍सें‍ नवधावर2त‍क्षसता‍ ा‍सर 2ेज‍ट्ररटसेन्ट‍प्लान्ट/ ेस्ट‍ ॉट2‍ट्ररटसेन्ट‍प्लान्ट‍(अपनशष्ट‍जल‍शुनि 2ण) ा‍नवसावण‍न या‍जा ेगा‍ए ं‍उि‍प्लान्ट‍ ो‍सुिारू‍ रूप‍से‍संिालव‍ ी‍सुनवनश्चतता‍अनध ास‍प्रसाण‍पत्र‍जा2र‍न ये‍जावे‍से‍पू व‍ 2‍लर‍जा ेगर।

16. से2े‍द्वा2ा‍नूखण्ड‍से‍लगतर‍हुई‍सनर‍सड ों‍ ा‍न ास, फु टपाथ‍ए ं‍ ृक्षा2ोपण‍ ा‍प्रा धाव‍न या‍जा ेगा, नजस‍हेतु‍व्यय‍से2े‍द्वा2ा‍न या‍जा ेगा। 17. से2े‍द्वा2ा‍प्रश्नगत‍योजवा‍ ा‍बेिाव‍हेतु‍प्रिा2-प्रसा2‍अथ ा‍न सर‍व्यनि/फसव/संस्था‍ ो‍बेिाव/आ ंटव/बुन ं ग‍न ये‍जावे‍से‍पू व‍2े2ा‍ े ‍अनधनवयस‍ए ं‍ नवयस‍ े ‍अवुसा2‍2ाजस्थाव‍2े2ा‍सें‍योजवा‍ ा‍पंजर 2ण‍ 2 ा‍नलया‍जा ेगा।‍(यनद‍लागू‍हो‍तो)

18. से2े‍द्वा2ा‍नवयसावुसा2‍संबंनधत‍न नाग‍से‍आवापनत्त‍प्रसाण-पत्र‍प्राप्त‍ 2‍स्थावरय‍नव ाय‍सें‍पूणवता/अनध ास‍प्रसाण-पत्र‍ े ‍ससय‍प्रस्तुत‍ 2‍नदया‍जा ेगा। 19. से2े‍द्वा2ा‍न व‍ ा‍नवसावण‍न व‍न नवयस‍/ NBC े ‍प्रा धाव‍अवुसा2‍पूणव‍न ये‍जावे‍प2‍पूणवता‍ए ं‍अनध ास‍प्रसाण‍पत्र‍प्राप्त‍न या‍जा ेगा। 20. उि‍न व‍नवसावण‍स् र ृ नत‍ े ‍ ा2ण‍यनद‍प्रानध 2ण/वग2‍न ास‍न्यास/वग2‍नवगस/वग2‍पर2िद/वग2‍पानल ा‍.......................... (शह2‍ ा‍वास) ो‍ न सर‍न्यायालय‍या‍सक्षस‍अनध ा2र‍ े ‍सक्षस‍न सर‍ ायव ाहर‍सें‍ ोई‍नर‍खिव‍वु साव‍सुआ जा‍देवा‍पड़े‍या‍देवे‍योग्य‍हो‍तो‍सैं/हस‍उव ी‍इस‍क्षनत‍ ो‍ पूणव‍ रूं गा/ रूं गर/ 2ेंगे।

21. से2े‍द्वा2ा‍न सर‍त्य‍ ो‍छुपाया‍जा 2‍अथ ा‍गलत‍त्य‍प्रस्तुत‍न ये‍जावे‍प2‍जा2र‍न व‍नवसावण‍स् र ृ नत‍ ो‍स्थावरय‍नव ाय‍द्वा2ा‍नव2स्त‍न या‍

ंगा।

जाता‍है‍तो‍सुझे‍ ोई‍आपनत्त‍वहीं‍होगर‍ए ं‍स्थावरय‍नव ाय‍नवयसावुसा2‍ ायव ाहर‍न ये‍जावे‍हेतु‍स् तंत्र‍होगा।‍ 22. न व‍नवसावण‍स् र ृ नत‍जा2र‍न ये‍जावे‍ े ‍पश्चात्‍यनद‍ ोई‍शुल् ‍ब ाया‍2हता‍है‍तो‍सैं‍ब ाया‍शुल् ‍जसा‍ 2वे‍हेतु‍बाध्य‍2ह यह‍ ी‍उप2ोिावुसा2‍से2े‍द्वा2ा‍पालवा‍वहीं‍न ये‍जावे‍प2‍स्थावरय‍नव ाय‍से2े‍न रुि‍नवयसावुसा2‍ ायव ाहर‍ 2वे/ शास्तर‍आ2ोनपत‍ 2वे‍हेतु‍स् तंत्र‍होगा‍ए ं‍ उस ी‍ससस्त‍नजमसेदा2र‍से2र‍होगर।

हस्ताक्षर शपथग्रवहता ाँ‍ 2ते‍हैं‍न ‍उप2ोि‍सूिवा‍से2र/हसा2र‍नवजर‍जाव ा2र‍सें‍सहर‍है‍ सैं/हस‍............................................................ शपथग्रनहता‍यह‍सत्यानपत‍ 2ता/ 2तर‍ह ए ं‍नबवा‍न सर‍दबा ‍ े ‍स् ेच्छा‍से‍रू-ब-रू‍तह2र2‍ 2‍दर‍गई‍है‍तथा‍ ोई‍त्य‍वहीं‍नछपाया‍गया‍है, ईश्व2‍से2र/हसा2र‍2क्षा‍ 2े।‍ स्थाव: नदवां ‍:

हस्ताक्षर शपथग्रवहता

भाग 6 (ख) राजस्थान राज-पत्र, सितम्बर 16, 2025 734

प्रारूप-य

(वास्तुदवद/तकनीकीदवद द्वारा स्थानीय दनकाय में भवन मानदित्र प्रस्तुत दकये जाने हेतु शपथ पत्र)

शपथ-पत्र

ाँ।

ाँ‍पंजरयव‍वमब2‍ िव‍त ‍ े ‍नलये‍पंजर ृ त‍ह सैं‍‍......................................... पुत्र/पुत्रर‍श्रर........................................................................................... नव ासर....................................... पू2े‍होश‍ह ास‍सें‍शपथपू व ‍नवमव‍त्यों‍ ा‍ णवव‍ 2ता/ 2तर‍ह ाँ 1. सैं‍आन व टेक्ट‍अनधनवयस, 1972 े ‍अंतगवत‍ ास्तु ला‍पर2िद, वई‍नदल्लर‍द्वा2ा‍पंजर ृ त‍आन व टेक्ट‍ह 2. नूखण्ड‍संख्या‍जो‍योजवा‍.. े ‍अन्तगवत‍है‍उस े ‍प्रयोजवाथव‍न व‍सावनित्र‍तैया2‍ 2वे‍ए ं‍न व‍ े ‍पयव ेक्षण‍ 2वे‍ ा‍ ायव‍नूखण्डधा2 ‍द्वा2ा‍ अधोहस्ताक्ष2 ताव‍ ो‍नदया‍गया‍हैं।

3. से2े‍द्वा2ा‍योजवा‍ े ‍ले-आउट, योजवा‍से‍समबनन्धत‍सनर‍दस्ता ेजों‍तथा‍प्रश्नगत‍नूखण्ड़‍ ा‍नव2रक्षण‍ 2‍नलया‍गया‍है‍प्रश्नगत‍नूखण्ड‍ ा‍नू‍उपयोग‍ स् र ृ त‍योजवा‍ े ‍अवुरूप‍है।

4. नूखण्ड‍ ा‍सौ े ‍प2‍नडसा े शव‍ 2‍नदया‍गया‍है‍तथा‍सौ े ‍प2‍उपलब्ध‍नूखण्ड‍ ा‍साप, आ ा2‍नस्थनत‍ ‍क्षेत्रफल‍स् र ृ त‍योजवा‍ े ‍अवुरूप‍हर‍है। 5. से2े‍द्वा2ा‍प्रिनलत‍न व‍न नवयस‍ए ं‍वेशवल‍नबनल्डंग‍ ोड‍ े ‍अवुसा2‍न व‍सावनित्र‍तैया2‍न ये‍गये‍है। 6. प्रस्तुत‍न व‍सावनित्रों‍ ा‍न स्तृत‍न 2ण‍नवमवावुसा2‍है‍:-

(i) नूखण्ड़‍ ा‍वाप‍ ‍क्षेत्रफल (ii) प्रस्तान त‍न व‍ ा‍प्रयोजव (iii) नूखण्ड‍ े ‍सासवे‍नस्थत‍सड़ ‍ ा‍सागावनध ा2‍(पट्टे‍ े ‍अवुसा2) (iv) न व‍ े ‍पै2ासरट2‍साईट‍प्लाव‍/ न व‍न नवयसों‍ े ‍अवुसा2ः-

क्र.स. न व‍ े ‍पै2ासरट2 अवुज्ञेय प्रस्तान त
1. सैटबे ‍(सर.)
सासवे
पाश्वव‍प्रथस
पाश्वव‍नद्वतरय
परछे
2. आच्छानदत‍क्षेत्र
3. न व‍ ी‍ऊाँ िाई
4. प्रस्तान त‍संनजलों‍ ी‍संख्या
5. स ल‍नवनसवत‍क्षेत्रफल
6. बर.ए.आ2‍क्षेत्रफल
7. पान िं ग
(i) नू-तल
(ii) बेससेन्ट
(iii) नस्टल्ट

(v) फ्लो2 एर2या ा न 2ण:-

क्र.स. तलो‍ ा‍न 2ण स ल‍नवनसवत‍क्षेत्रफल गणवा‍योग्य‍नवनसवत‍क्षेत्र‍(बर.ए.आ2.)
1 ब ेससेन्ट
2 ब ेससेन्ट
3 नस्टल्ट
4 न ूतल
5 प्रथस‍संनजल
6 नद्वतरय‍संनजल
7 तृतरय‍संनजल
8
9

7. योजवा‍प्लाव‍सें‍दशावयर‍गयर‍सड़ ‍प्रानध 2ण/वग2‍न ास‍न्यास/वग2‍नवगस/वग2‍पर2िद/वग2‍पानल ा‍..................... (शह2‍ ा‍वास) ी‍नूनस‍या‍अन्य‍ नूनस‍प2‍न सर‍प्र ा2‍ ा‍अनतक्रसण‍नूखण्डधा2र‍द्वा2ा‍वहीं‍न या‍गया‍है‍तथा‍सौ े ‍प2‍सड़ ‍ ी‍िौड़ाई‍योजवा‍सें‍दशावयर‍अवुसा2‍उपलब्ध‍है।

8. यनद‍न व‍नवसावता‍न सर‍अ स्था‍सें‍सुझे‍से2र‍से ा‍से‍सुि‍ 2ता‍है‍तो‍समबनन्धत‍न नाग‍ ो‍48 र्ंटे‍सें‍सूनित‍ रूं गा। 9. प्रिनलत‍न व‍न नवयसों‍ े ‍सापदण्डों‍ए ं‍लरज‍डरड‍ ी‍शतों‍ े ‍अवुसा2‍तैया2‍न ये‍गये‍हैं‍ए ं‍न नवयसों‍ ी‍व‍तो‍गलत‍व्याख्या‍ ी‍गयर‍है‍ए ं‍व‍हर‍न व‍ सावनित्र‍बवाते‍ससय‍ ोई‍त्य‍छुपाया‍गया‍है।‍से2र‍से ा‍ए ं‍देख-2ेख‍सें‍यनद‍न व‍नवसावता‍न व‍नवसावण‍ 2 ाता‍है‍तो‍से2े‍द्वा2ा‍स् र ृ त‍न व‍नवसावण‍ सावनित्रों‍ े ‍अवुरूप‍हर‍नवसावण‍ 2 ाया‍जा ेगा।

10. प्रस्ता ‍ ो‍प्रस्तुत‍ 2वे‍से‍पू व‍आ श्य ‍सूिवाएं‍/ स्पष्टर 2ण‍इत्यानद‍समबनन्धत‍न नाग‍से‍प्राप्त‍ 2‍लर‍गयर‍थर।‍नूखण्ड‍सड़ ‍ ी‍नवधावर2त‍िौड़ाई‍या‍ अन्य‍न न्हीं‍प्रनतबन्धों‍से‍प्रनान त‍वहीं‍है।

11. यनद‍न सर‍नर‍अ स्था‍सें‍उप2ोि‍त्यों‍ े ‍न प2रत‍ ु छ‍नर‍पाया‍जाये‍तो‍समबनन्धत‍न नाग‍ ोई‍नर‍ ायव ाहर‍से2े‍न रूि‍ 2वे‍ े ‍नलये‍सक्षस‍होगा‍ नजससें‍सावनित्रों‍ ी‍स् र ृ नत‍2द्द‍ 2वा, अधोहस्ताक्ष2 ताव‍ ो‍न नाग‍सें‍सावनित्र‍प्रस्तुत‍ 2वे‍ ी‍से ा‍ ायव‍से‍हटावा‍नर‍शानसल‍होगा‍ए ं‍ ाउनसंल‍ आफ‍आन व टेक्ि2‍ ो‍उनित‍ ायव ाहर‍ 2वे‍हेतु‍सूनित‍न या‍जा‍स ता‍है।

12. आ ेद ‍ ए ं‍ से2े‍ द्वा2ा‍ प्रस्तुत‍ न ये‍ जावे‍ ाले‍ न ननन्व‍ आ श्य ‍ शपथ-पत्र‍ सय‍ अधोहस्ताक्ष2 ताव‍ द्वा2ा‍ सत्यानपत‍ सावनित्रों‍ ी‍ प्रनत‍ (न व‍ न नवयस‍ प्रा धावों‍ े ‍ अवुरूप) ‍ वग2रय‍ नव ाय‍ सें‍ न व‍ सावनित्र‍ अवुसोदव‍ बाबत्‍ न ननन्व‍ सदों‍ े ‍ अंतगवत‍ जसा‍ होवे‍ ालर‍ समपूणव‍ 2ानश‍ ो‍ िालाव‍ संख्या‍ ....................................... द्वा2ा‍ वग2रय‍ नव ाय‍ सें‍ जसा‍ 2ावे‍ े ‍ उप2ान्त‍ उि‍ नूखण्ड‍ े ‍ ................................... (आ ासरय‍ / ॉसनशवयल‍ / औद्योनग ‍/ संस्थानव ‍/ पयवटव‍इ ाई) प्रयोजवाथव‍सावनित्र‍अवुसोनदत‍न ये‍जा‍2हे‍हैं।

आन व टेक्ट‍ े ‍हस्ताक्ष2‍सय‍सरल

ाँ‍न ‍ सैं‍ऊप2‍ नणवत‍आन व टेक्ट‍आज‍नदवां ................................ िव‍............................. ो‍...................... (शह2‍ ा‍वास) सें‍प्रसानणत‍ 2ता/ 2तर‍ह ऊप2‍शपथ-पत्र‍से‍नदये‍गये‍त्य‍से2र‍जाव ा2र‍सें‍सत्य‍हैं‍तथा‍इवसें‍ ु छ‍नर‍वहीं‍छुपाया‍गया‍है।‍ स्थाव‍: नदवां ‍:

आन व टेक्ट‍ े ‍हस्ताक्ष2‍सय‍सरल

अनुसूची - 7

पंजीकृ त वास्तुववद् से 500 व.मी. से अविक एवं 2500 व.मी. क्षेत्रफल के भूखण्डों पर अविकतम 15 मी. ऊँ चाई के भवन वनमााण स्वीकृ वत प्राप्त करने के

वलये सामान्य प्रवक्रया :-

क्र.सं प ंजर ृ त‍ ास्तुन द्‍से‍न व‍नवसावण‍अवुज्ञेय‍प्राप्त‍ 2वे‍ ी‍प्रनक्रया
1. आ ेद ‍ ो‍ससस्त‍आ श्य ‍दस्ता ेजों‍ए ं‍न व‍सावनित्रों‍ े ‍साथ‍ ो‍नवधावर2त‍प्रपत्र‍सें‍पंजर ृ त‍ ास्तुन द्‍ ो‍आ ेदव‍प्रस्तुत‍न या‍जा ेगा।
2 प ंजर ृ त‍ ास्तुन द्‍द्वा2ा‍न व‍सावनित्रों‍ए ं‍दस्ता ेज‍नवयसावुसा2‍उपयुि‍पाये‍जावे‍प2‍आ ेद ‍ ो‍सांग‍पत्र‍जा2र‍न या‍जा ेगा।
3. आ ेद ‍द्वा2ा‍सांग‍2ानश‍जसा‍ 2 ाये‍जावे‍प2‍पंजर ृ त‍ ास्तुन द‍द्वा2ा‍न व‍सावनित्र‍स् र ृ नत‍जा2र‍ ी‍जावर‍होगर।
4. आ ेद ‍द्वा2ा‍आ ेदव‍ े ‍साथ‍प्रस्तुत‍ससस्त‍दस्ता ेज, पंजर ृ त‍ ास्तुन द‍द्वा2ा‍जा2र‍सांग‍पत्र, न व‍सावनित्र‍अवुसोदव‍हेतु‍जसा‍शुल् ‍ ी‍2सरद‍ ी‍ प्रनत, पंजर ृ त‍ ास्तुन द‍द्वा2ा‍जा2र‍अवुसोनदत‍सावनित्रों‍ ी‍ए ‍प्रनत‍स्थावरय‍नव ाय‍सें‍जसा‍ 2 ाई‍जावर‍होगर।
5. स्थावरय‍नव ाय‍द्वा2ा‍आ ेद ‍से‍प्राप्त‍ससस्त‍आ श्य ‍दस्ता ेजों‍सय‍शुल् ‍जसा‍होवे‍ ी‍सुनवनश्चतता‍उप2ान्त‍आ ेद ‍ ो‍Acknowledgement Letter जा2र‍न या‍जावा‍आ श्य ‍होगा।
6. आ ेद ‍द्वा2ा‍स्थावरय‍नव ाय‍से‍Acknowledgement Letter प्राप्त‍न ये‍जावे‍ े ‍उप2ान्त‍हर‍सौ े ‍प2‍नवसावण‍ ायव‍प्रा2मन‍न या‍जावा‍होगा‍अन्यथा‍ सौ े ‍न या‍गया‍नवसावण‍नबवा‍अवुसनत‍नवसावण‍ ी‍श्रेणर‍सें‍सावा‍जा ेगा‍ए ं‍नवयसावुसा2‍शास्तर‍देय‍होगर।

नोट :- 1. स्थावरय‍नव ायों‍द्वा2ा‍पंजर ृ त‍ ास्तुन द‍द्वा2ा‍अवुसोनदत‍न व‍सावनित्रों‍ े ‍प्राप्त‍प्र 2णो‍ ी‍सूिर‍ए ‍पृथ ‍2नजस्ट्र2‍सें‍दजव‍ ी‍जा ेगर‍ए ं‍ऐसे‍ अवुसोनदत‍न व‍सावनित्रों‍ए ं‍अन्य‍संलग्व‍दस्ता ेजों‍ ो‍र2 ॉडव‍हेतु‍संधार2त‍न या‍जावा‍होगा।

भाग 6 (ख) राजस्थान राज-पत्र, सितम्बर 16, 2025 736 2. स्थावरय‍नव ाय‍द्वा2ा‍ ास्तुन द‍द्वा2ा‍अवुसोनदत‍न व‍सावनित्रों‍ ो‍ ेब‍पॉटल‍प2‍अपलोड‍न या‍जावा‍आ श्य ‍होगा।

प्रपत्र-1

( ास्तुन द‍द्वा2ा‍न व‍सावनित्र‍स् र ृ नत‍हेतु‍अवुसोदव‍पत्र) (वग2‍नवयोजव‍न नाग‍से‍पंजर ृ त‍ ास्तुन द‍ े ‍Letter head प2‍जा2र‍न या‍जावा‍है।)

पत्र‍क्रसां ः नदवां ः श्रर‍ ....................................................... पता- .......................................................

न ियः- नूखण्ड‍संख्या‍.......................... जो‍योजवा‍............................. े ‍अन्तगवत‍है‍उस े ‍....................... प्रयोजवाथव‍न व‍सावनित्र‍अवुसोदव‍बाबत्।

1. उप2ोि‍न ियान्तगवत‍से2े‍द्वा2ा‍नूखण्ड‍संख्या‍अन्तगवत‍है‍उस े ‍जो‍योजवा‍ े ‍प्रयोजवाथव‍न व‍सावनित्र‍अवुसोदव‍बाबत‍योजवा‍ े ‍ले-आउट,‍योजवा‍ से‍समबनन्धत‍सनर‍दस्ता ेजों‍तथा‍प्रश्नगत‍नूखण्ड़‍ ा‍नव2रक्षण‍ 2‍नलया‍गया‍है‍प्रश्नगत‍नूखण्ड‍ ा‍नू‍उपयोग‍स् र ृ त‍योजवा‍ े ‍अवुरूप‍है।‍नूखण्ड‍ ा‍सौ े ‍प2‍नडसा े शव‍ 2‍नदया‍गया‍है‍तथा‍सौ े ‍प2‍उपलब्ध‍नूखण्ड‍ ा‍साप, आ ा2‍नस्थनत‍ ‍क्षेत्रफल‍स् र ृ त‍योजवा‍ े ‍अवुरूप‍हर‍है।

2. से2े‍द्वा2ा‍प्रिनलत‍न व‍न नवयस‍ए ं‍वेशवल‍नबनल्डंग‍ ोड‍ े ‍अवुसा2‍न व‍सावनित्र‍तैया2‍न ये‍गये‍है।‍प्रस्तुत‍न व‍सावनित्रों‍ ा‍न स्तृत‍न 2ण‍

भ ूखण्ड़ एवं स्वावमत्व/लेखा का वववरणः-
1 न ूखण्ड‍ ा‍न 2ण
2 न ूखण्ड‍ ा‍क्षेत्रफल
3 न ूखण्ड‍ े ‍सासवे‍सड़ ‍ ी‍िौडाई
4 न ूखण्ड‍ े ‍ आ ंटव‍ ी‍ प्र ृ नत‍ 90ए/90बर‍ े ‍ तहत‍ आ ंनटत/वरलासर‍र2यायतर‍प2‍आ ंनटत प्र 2ण‍सें‍नदवां ‍............................... ो‍आ ासरय‍प्रयोजवाथव‍फ्री‍होल्ड‍ लरजडरड‍जा2र‍ ी‍गई।
5 पुववगनठत/ए ल‍पट्टा/उप‍न नाजव/ए ल‍प‍ट्टों‍से‍पुववगनठत
6 आ ास‍ जव‍ आ ास‍ सुख्यसंत्रर‍ पर2योजवा-ससूह‍ /व्या सानय ‍ अपाटवसेन्ट‍ योजवा/फ्लैट्स/स्टूनडयों‍ होटल/नसनश्रत‍ उपयोग‍ िेय2‍ हाउस‍ र2सोटव/ सोटल/पयवटव‍ न नाग‍सें‍पंजर ृ त‍है‍तो।
7 आ ेद ‍ ा‍वास
8 लरजडरड‍/ पट्टे‍ ी‍प्रनत, वास‍हस्तावन्त2ण‍ आदेश/उपन ननजव/पूवगवठव‍आदेश, नव ाय‍द्वा2ा‍जा2र‍ साईट‍प्लाव‍ ी‍प्रनत‍ संलग्व‍ ी‍जावर‍है।
9 न व‍अवुज्ञेय‍हेतु‍नवधावर2त‍2ानश‍जसा‍नव ाय‍सें‍जसा‍ 2ावे‍ ी‍िालाव‍ ी‍प्रनत सलग्व‍ ी‍जावर‍है।
10 नवसावण‍अ नध‍ ी‍नदवां
भवन मानवचत्रों का तकनीकी ववश्लेषण भवन वववनयम 2020 अनुसारः-
11 न नवयस‍........................... े ‍अवुसा2‍प्रनतबंनधत‍क्षेत्र‍/ प्रनान त‍है‍अथ ा‍वहीं‍
12 एय2पोटव‍एव.ओ.सर. आ श्य ‍है‍अथ ा‍वहीं
13 त वर ी‍न श्लेिण जन प्रा‍ े ‍स्थल‍सावनित्रावुसा2‍/ न व‍न नवयस‍अवुसा2 आ ेद ‍द्वा2ा‍प्रस्तुत‍ प्रस्ता ावुसा2 नवयसावुसा2‍है‍अथ ा‍ वहीं
1 सैटबै
सासवे&I ............. सर.
पाश्वं&I ............. सर.
पाश्वं-॥ ............. सर.
परछे ............. सर.
2 अनध तस‍आच्छादव ................प्रनतशत‍ (................... .सर.)
3 अनध तस‍ऊाँ िाई
4 ु ल‍तलों‍ ी‍संख्या‍ए ं‍उव ा‍ क्ष ेत्रफल (1) बेससेंट (ii) नस्टल्ट (ii) प्रथस‍संनजल (iv) नद्वतरय‍संनजल (v) तृतरय‍संनजल (vi) ....................
5 स ल‍नवनसवत‍क्षेत्रफल
6 बर. ए. आ2. ....................(................ .सर.)
7 पान िं ग ......... ईसरयू ........... ा2‍+ ................... स् ू ट2
8 ग्ररव‍एर2या
9 व्या सानय ‍(र2टेल)
10 सा वजनव ‍सुन धायें
18 पयाव 2ण‍हेतु‍ ृक्षा2ोपण
19 सोनलड‍ ेस्ट‍ ा‍ ठोस‍ अपनशष्ट‍ े ‍ नण्डा2ण, न े नन्द्रत‍ पृथक् 2ण, प्रसंस् 2ण‍ े ‍नलए‍ए ‍अलग‍स्थल‍ निनन्हत‍न या‍जावा‍होगा।
20 आगन्तु ‍पान िं ग‍ ा‍दशावया‍जावा
21 E.V Charging Facility
22 पान िं ग‍ े ‍प्रा धावों‍ ी‍पालवा
23 व लेशव‍प्लाव पान िं ग‍स ु
24 न शेि‍ योग्यजवों‍ हेतु‍ प्र ेश‍ पथ/उप- पथ/पहु ि‍ सागव/2ेमप/शौिालय‍ /पान िं ग‍ ाँ आनद‍ ा‍प्रा धाव
29 प ंजर ृ त‍पयवटव‍ई ाई‍/ससूह‍आ ास‍ स ें‍ स2ों‍/फ्लैट्स‍ ी‍संख्या
30 बर.एस.यू.पर. शेल्ट2‍फण्ड
31 न व‍ नबवा‍ न नवयस‍ े ‍ अवुरूप‍ अवुसनत‍नवसावण‍शानस्त
32 ल ेब2‍सेस
33 अनग्वशसव‍शुल्
34 प्रस्तान त‍ बर.ए.आ2. ई.डब्ल्यू. एस./एल.आई.जर. / हेतु‍ प्रा धाव‍ ए ज‍सें‍2ानश
35 सौ2‍ऊजाव‍ ा‍प्रा धाव
36 अन्य

3. योजवा प्लाव सें दशावयर गयर सड़ प्रानध 2ण/वग2 न ास न्यास/वग2 नवगस/वग2 पर2िद/वग2 पानल ा........................ (शह2 ा वास) ी नूनस या अन्य नूनस प2 न सर प्र ा2 ा अनतक्रसण नूखण्डधा2र द्वा2ा वहीं न या गया है तथा सौ े प2 सड़ ी िौड़ाई योजवा सें दशावयर अवुसा2 उपलब्ध है।

4. यनद न व नवसावता न सर अ स्था सें सुझे से2र से ा से सुि 2ता है तो समबनन्धत न नाग ो 48 र्ंटे सें सूनित रूं गा। 5. प्रिनलत न व न नवयस े सावदण्डों ए ं लरज डरड ी शतों े अवुसा2 तैया2 न ये गये हैं ए ं न नवयसों ी व तो गलत व्याख्या ी गयर है ए ं व हर न व सावनित्र बवाते ससय ोई त्य छुपाया गया है।

भाग 6 (ख) राजस्थान राज-पत्र, सितम्बर 16, 2025 738 6. न व सावनित्र अवुसोदव 2वे से पू व आ श्य सूिवाएं / स्पष्टर 2ण इत्यानद समबनन्धत न नाग से प्राप्त 2 लर गयर थर। नूखण्ड सड़ ी नवधावर2त िौड़ाई या अन्य न न्हीं प्रनतबन्धों से प्रनान त वहीं है।

7. यनद न सर नर अ स्था सें उप2ोि त्यों े न प2रत ु छ नर पाया जाये तो समबनन्धत न नाग ोई नर ायव ाहर से2े न रूि 2वे े नलये सक्षस होगा नजससें सावनित्रों ी स् र ृ नत 2द्द 2वा, अधोहस्ताक्ष2 ताव ो न नाग सें सावनित्र प्रस्तुत 2वे ी से ा ायव से हटावा नर शानसल होगा ए ं ाउनसंल आफ आन व टेक्ि2 ो उनित ायव ाहर 2वे हेतु सूनित न या जा स ता है।

8. आ ेद ए ं से2े द्वा2ा प्रस्तुत न ये जावे ाले न ननन्व आ श्य शपथ-पत्र सय अधोहस्ताक्ष2 ताव द्वा2ा सत्यानपत सावनित्रों ी प्रनत (न व न नवयस प्रा धावों े अवुरूप) वग2रय नव ाय सें न व सावनित्र अवुसोदव बाबत् न ननन्व सदों े अंतगवत जसा होवे ालर समपूणव 2ानश ो िालाव संख्या ................................द्वा2ा वग2रय नव ाय सें जसा 2ावे े उप2ान्त उि नूखण्ड े आ ासरय / ॉसनशवयल / औद्योनग / संस्थानव प्रयोजवाथव सावनित्र अवुसोनदत न ये जा 2हे हैं।

संलग्व अवुसोनदत सावनित्र। (संख्या ...............................)

पंजर ृ त ास्तुन द े हस्ताक्ष2 सय सरल

प्रनतनलपर नवमव ो सूिवाथव प्रेनित है :- सनि /आयुि/अनधशासर अनध ा2र, स्थावरय नव ाय .................................. ।

पंजर ृ त ास्तुन द े हस्ताक्ष2 सय सरल

जगदरश‍प्रसाद‍गौड़ सनि ‍।

प्रपत्र-2

(पंजीकृ त वास्तुववद के Letter head पर जारी वकया जाना है)

मांग पत्र (Demand Letter)

ाँ‍/ 2तर‍ह श्रर/श्ररसनत‍...................... .................................... सहोदय/सहोदया, 2ाज्य‍स2 ा2‍द्वा2ा‍पंजर ृ त‍होवे‍ े ‍ ा2ण‍अधोहस्ताक्ष2 ताव‍ ो‍आप े ‍द्वा2ा‍नदवां ‍..................... ो‍नूखण्ड‍सं. ............. क्षेत्रफल‍......................... गवसरट2, पता‍ ....................... .................................................................................. हेतु‍ ..................................... प्रयोजवाथव‍ न व‍ सावनित्र‍ अवुसोदव‍/ न व‍नवसावण‍स् र ृ नत‍हेतु‍आ ेदव‍न या‍गया‍है। उि‍प्रस्तान त‍न व‍नजस ी‍ ु ल‍नवनसवत‍क्षेत्रफल‍............................. गवसरट2‍तथा‍ऊाँ िाई‍‍...................... सरट2‍है, े ‍नलए‍ ी‍गयर‍शुल् ‍गणवा‍सलग्व ‍ (पर2नशष्ट‍अ) े ‍अवुसा2‍................... (नव ाय‍ ा‍वास) सें‍ ु ल‍2ानश‍रूपये‍................... ा‍नुगताव‍ 2ाते‍हुए‍अधोहस्ताक्ष2 ताव‍ ा‍जसा‍पिी‍सय‍इस‍बाबत्‍ शपथ-पत्र, न ‍"यनद‍उि‍न व/नूखण्ड‍ े ‍संबंध‍सें‍वग2रय‍नव ाय‍द्वा2ा‍स व‍सावनित्र‍अवुसोदव‍से‍पू व‍अथ ा‍पश्चात‍नर‍न सर‍सद‍ ी‍अदेय‍2ानश‍ ी‍सांग‍ ी‍ ाँ‍तो‍वग2रय‍नव ाय‍ जातर‍है‍तो‍से2े‍द्वा2ा‍सांग‍पत्र‍सें‍नवधावर2त‍ससया नध‍ े ‍दौ2ाव‍जसा‍ 2ानदया‍जा ेगा‍ओ2‍यनद‍सें‍उि‍शपथ‍ ी‍अ हेलवा‍ 2ता‍ह उि‍न व‍ ो‍सरज‍ 2वे‍अथ ा‍ध् स्त‍ 2वे‍हेतु‍स् तंत्र‍होगर." उपलब्ध‍ 2ावा‍सुनवनश्चत‍ 2ायें।

• पान िं ग/ िाव‍ जल‍ संियव‍ / ृक्षा2ोपण/पयाव 2ण‍ अवापनत्त‍ े ‍ प्रा धावों‍ ी‍ पालवा‍ सुनवनश्चत‍ न ये‍ जावे‍ हेतु‍ न व‍ न नवयस‍ े ‍ अवुसा2‍ शपथ- पत्र/अण्ड2टेन ं ग‍प्रस्तुत‍ 2ें।

• आप‍द्वा2ा‍अनग्वशसव‍संबंधर‍आ श्य ‍सावदण्डों‍ ी‍अवुपालवा‍सुनवनश्चत‍ ी‍जावर‍होगर‍ए ं‍अनध ास‍प्रसाण‍ े ‍आ देव‍ े ‍साथ‍अनग्वशसव‍न नाग‍ ा‍ स्थाई‍ अवापनत्त‍ प्रसाण‍ पत्र‍ प्रस्तुत‍ न या‍ जावा‍ होगा, अतः‍ उप2ोि‍ े ‍ संबंध‍ सें‍ आप‍ शपथ‍ पत्र‍ प्रस्तुत‍ 2ें।‍ अनग्वशसव‍ शुल् ‍ ी‍ 2ानश‍ रूपये‍ ...................../- फाय2‍सेस‍हेतु‍संबंनधत‍बैं ‍खाता‍संख्या‍.................................., Bank, Branch ................................ सें‍जसा‍ 2 ा 2‍ जसा‍2सरद‍ ी‍प्रनत‍अधोहस्ताक्ष2 ताव‍ ो‍प्रस्तुत‍ 2ें।

• लेब2‍सेस‍2ाज्य‍स2 ा2‍ े ‍आदेश‍क्रसां ‍प.18 (25) वन न ‍/ सासान्य‍/2014 नदवां ‍24.06.2020 े ‍अवुसा2‍जसा‍ 2ाया‍जा 2‍2सरद‍ ी‍प्रनत‍ अधोहस्ताक्ष2 ताव‍ ो‍प्रस्तुत‍ 2ें।

वोटः- न व‍न नवयस, 2020 ी‍अवुसूिर‍2 े ‍नबन्दु‍संख्या‍16 े ‍अवुसा2‍सांग‍पत्र‍जा2र‍होवे‍ े ‍नद स‍से‍60 नद स‍सें‍2ानश‍जसा‍ 2वर‍होगर।‍60 नद स‍सें‍2ानश‍जसा‍व‍होवे‍प2‍अगले‍60 नद स‍सें‍15 प्रनतशत‍ब्याज‍ े ‍साथ‍2ानश‍जसा‍ 2ायर‍जा ेगर।

उि‍सांग‍2ानश‍स्थावरय‍नव ाय‍सें‍जसा‍ 2ा‍ 2‍सूनित‍ 2ें‍तान ‍न व‍सावनित्र‍अवुसोदव‍/ नवसावण‍जा2र‍ ी‍जा‍स े । न दरय (नाम मय हस्ताक्षर) पंजीकृ त वास्तुववद प्रवतवलवपः- वनम्न को सूचनाथा एवं आवश्यक कायावाही हेतु प्रेवषत है। 1. आयुि/अनधशािर‍अनध ा2र‍संबंनधत‍वग2रय‍नव ाय। 2. अनग्वशसव‍अनध ा2र‍संबंनधत‍वग2रय‍नव ाय। 3. क्षेत्ररय‍श्रस‍ ायावलय‍संबंनधत‍वग2। (नाम मय हस्ताक्षर) पंजीकृ त वास्तुववद

प्रपत्र-3

न ूखण्ड ी नस्थनत (नू-नवदेशां , नूखण्ड संख्या, स् ीस ा वास /खस2ा संख्या सय 2ाजस् ग्रास ए ं वग2रय क्षेत्र)
भ ूखण्ड का क्षेत्रफल
भ ूखण्ड पर प्रस्ताववत भवन का प्रयोजन
भवन की प्रस्ताववत ऊँ चाई
साव ‍बर.ए.आ2.
प्रस्तान त‍बर.ए.आ2.
आ ासरय‍आ2नक्षत‍द2
क्र. सं. वववभन्न शु्क मदों का वववरण श ु्क गणना
संख्या/क्षेत्रफल (व.मी.) द2/प्रनत‍इ ाई‍ (रूपयों‍सें) शुल् ‍गणवा‍ (रूपयों‍सें) न शेि‍न 2ण
1- प्राथववा‍पत्र‍/ आ ेदव‍शुल् ‍(ए ‍सुश्त‍नवधावर2त)
2- 3- अनुमोदन शु्क सावनित्र‍जॉि‍शुल् ‍(नूखण्ड‍ े ‍क्षेत्रफल‍प2) (i) आवासीय (ii) व्यवसावयक (iii) संस्थावनक (सकल वनवमात क्षेत्रफल पर)
4- शे्टर फण्ड (BSUP) (सकल वनवमात क्षेत्रफल पर)
5- ि ेटरमेंट लेवी (मानक िी.ए.आर. से अविक प्रस्ताववत िी. ए.आर. पर)
6- मलिा िरोहर रावश (भूखण्ड के क्षेत्रफल अनुसार)
7- वषाा जल संग्रहण शु्क (भूखण्ड के क्षेत्रफल अनुसार)
8- EWS/LIG हेतु‍अनतर2ि‍शेल्ट2‍फण्ड
9- अवतररक्त आवासीय इकाई शु्क
10- अमानत रावश (पावकिं ग) (रावश प्रवत ई.सी.यू. पर)
11- मैके वनकल पावकिं ग (रावश प्रवत कार पर)
12- विना अनुमवत वनमााण शावस्त (सकल वनवमात क्ष ेत्रफल पर)
13- कु ल योग
14- िवमक उपकर
15- अवग्नशमन सुवविा हेतु देय शु्क (सकल वनवमात क्ष ेत्रफल पर)
प ंजीकृ त वास्तुववद के हस्ताक्षर

पंजीकृ त वास्तुववद/तकनीकीववद द्वारा अनुमोवदत भवन मानवचत्रों को स्थानीय वनकाय द्वारा प्रावप्त स्वीकार की सूचना

(Acknowledgement Letter)

आ ेद ‍ ा‍वास‍ .............................................................................................................. आ ेद ‍ ा‍पता ..............................................................................................................

न ियः- आ ेनदत‍नूखण्ड‍सं. .......................... योजवा‍................................. शह2‍...................... हेतु‍प्रस्तुत‍न व‍नवसावण‍से‍संबंनधत‍दस्ता ेजों‍ ी‍ Acknowledgement बाबत्।

उप2ोि‍ न ियातगवत‍ आप‍ द्वा2ा‍ आ ेनदत‍ नूखण्ड‍ सं. ........................ योजवा‍ ..................... शह2‍ ...................... े ‍ न व‍ नवसावण‍ स् र ृ नत‍ से‍ समबनन्धत‍समपूणव‍दस्ता ेज‍सय‍पंजर ृ त‍ ास्तुन द्‍से‍अवुसोनदत‍ ायावलय‍सें‍प्राप्त‍हो‍िु े ‍हैं। आप‍द्वा2ा‍न व‍न नवयसों‍ े ‍प्रा धावों‍ ी‍सुनवनश्चत्ता‍ 2ते‍हुए‍न व‍नवसावण‍न या‍जा‍स े गा।‍न व‍न नवयसों‍ े ‍सावदण्डों‍ ा‍उल्लंर्व‍होवे‍प2‍समपूणव‍ नजमसेदा2र‍नूखण्डधा2र‍ ी‍होगर‍ए ं‍स्थावरय‍नव ाय‍द्वा2ा‍ऐसे‍न व‍न नवयसों‍ े ‍न प2रत‍नवसावण‍ ो‍नवयसावुसा2‍सरज‍अथ ा‍ध् स्त‍न या‍जा‍स े गा।

सक्षम अविकारी

पदनाम

प्रपत्र-4 Application / Intimation (in case of certificate issued by Empanelled Architect) for Completion Certificate / Partial Completion Certificate (to be submitted by the Developer)

To, ………………………………. ……………………………… ………………………………

Subject :- Application for Issuing / intimation of Completion Certificate / Partial Completion Certificate

Sir/Madam, This is to inform you that we have completed all the development works in our project "______(Name of the project)______" located at ___________(Address of Project)_________ as per latest Approved Building Plans issued by ________________ dated__________ .

We have deposited the Completion Certificate fee of Rs. __________/- in the Local Authority.

We are submitting all the requisite documents along with documents as per prescribed checklist. Kindly issue the Completion Certificate/Partial Completion Certificate of the said project.

OR We have obtained Completion Certificate/Partial Completion Certificate on date __/__/____ from the empanelled Architect ________________________________ (name), _________________________ (Registration no.). the copy of the Completion Certificate/Partial Completion Certificate along with documents as per prescribed checklist are enclosed for your kind intimation.

(Enclosed: - Annexures as per attached list)

(Seal and Sign)

……………………………………… Name of the Developer/Promoter Date:-

भाग 6 (ख) राजस्थान राज-पत्र, सितम्बर 16, 2025 742

List of Documents to be submitted with application / intimation for Completion Certificate/ Partial Completion Certificate

S .No Documents Annexure's Page Nos.
1 Checklist of Completion Certificate Annexure 1
2 CC Fee deposition Receipt Annexure 2
3 Copy of Lease deed and Site Plan (issued by the Local Authority) Annexure 3
4 As-Built Drawings (Attested by Empaneled Architect) Annexure 4
5 Copy of Latest Approved Building Plans with Approval Letter (On the basis of which CC is issued) Annexure 5
6 Certified Copy of Google Map (with Latitude & Longitude) Annexure 6
7 Site Photographs (from all the sides) (Building Blocks/Internal/Outer Development Works) Annexure 7
8 Certificate of Structural Engineer Annexure 8
9 Affidavit for Compliances of Part-VI of NBC and Earthquake resistance provisions (Attested by the Architect, Structural Engineer and Developer of the Project) Annexure 9
10 • NOC from Environment Dept. (if applicable) • Consent to Establish from Pollution Control Board Annexure 11
11 Certificate from Labour Department for deposition of complete Labour Cess Annexure 10
12 List of EWS/LIG units and Status of Completion & Allotment (if applicable) Annexure 11
13 Declaration of Promoter regarding internal development works of Residential Units/ Flats/ Commercial Units etc.
14 Receipt of deposition of all PDC's for Betterment Levy
15 Working/Services Drawings of the Project The scanned copy of all the drawings can be submitted in Pen-drive having Seal and sign of Concerned Consultant, Project Architect and Developer in separate folders as mentioned below. Annexure 12/ Scanned Copies in Pendrive
i) All Working Drawings Sub-Annexure 15.1
ii) All Structural Drawings Sub-Annexure 15.2
iii) All Electrical Drawings Sub-Annexure 15.3
iv) Plumbing & Water Supply Drawings Sub-Annexure 15.4
v) Storm Water and Sewerage Drawings Sub-Annexure 15.5
vi) Fire Fighting Drawings Sub-Annexure 15.6
vii) HVAC Drawings Sub-Annexure 15.7
viii) Rain Water Harvesting Structure Drawings Sub-Annexure 15.8

Seal and Sign

(Name of the Developer/Promoter) Date :-

Annexure-1

Check List for Completion Certificate

Basic Details of the Project
Name of Developer/Promoter
Address of Developer/Promoter
Name of the Project
RERA Registration No.
Address of the Project (Plot no./Khasra no.
Plot Area (Sq.mts.) (As per Approved Building Plan)
Width of Front Road
Landuse of Plot as per Lease deed Date of issue of Lease Deed:
Use of Approved Building Plans (Multi-dwelling Unit/Resi. Flats/Group Housing/ Studio/Row Houses/CMJAY- 1A/3A/3B/3C/ Hotel/Resort/Mall/Commercial Complex/ Offices/School/College/Hospital/etc.)
Building Plans approving Authority
Latest Building Plans Release date
Building Plans Validity Date
Building Plan Approval as per Building Byelaws (2000/2010/2017/2020/any other)
Architect of the Project & COA no.
Structural Engineer of the Project

भाग 6 (ख) राजस्थान राज-पत्र, सितम्बर 16, 2025 744

Completion Certificate issued for Complete approved project or Partial area of the Project Complete Project/ Partial area of the Project
In case of Partial Completion Certificate,
Partially completed Plot area
Detail of Completed Block/Tower
Site Inspection Report
A-Technical Parameters of Building Blocks:
S.No Details As per Latest Approved Building Plans As per Site Comments (if any)
1 Setbacks Direction
Front
Side I
Side II
Rear
2 Ground Coverage
3 Gross Built-up Area (Sq.mts)
4 F.A.R/B.A.R (Sq.mts & Ratio)
5 Total No. of Floors (Basement, Stilt, above floors, service floor, etc.)
6 Total Height of Building (In mts.)
i) Plinth
ii) Stilt/Podium
iii) Ground/First to Terrace
iv) Parapet/Mumty/Lift Machine Room/any other architectural element
7 No. of Blocks/Towers
8 Total No. of Units (Flats/Shops/Showrooms etc.)
9 Commercial Area (in case of Group housing/ Flatted Development project)
10 Community Facilities area (Club, community hall, Society office, Swimming pool etc.)
11 Refuge area (if any)
12 Total No. of Staircases
i) ii) No. of Open Fire stair case No. of Pressurized Fire Stair case
13 No. of Lifts Size of Lift
14 No. of Escalators
15 Provision for Physically Challenged Persons • Ramp • Toilet • Car Parking • Lifts
16 Cut-Out/Open to Sky/Shafts
17 Projections/Balconies etc. (Covered/extended)
18 Porch (if any)
B- Parking Parameters:
S.No Details As per Latest Approved Building Plans As per Site Comments (if any)
1 Total E.C.U Required
2 Total No. of Car parking
i) Surface Parking
ii) Mechanical Car Parking
iii) • Basement (I,II,III,….)
• Stilt
• Open Area
3 Two-Wheeler Parking
4 Bus Parking
5 Visitors Parking
6 EV Charging Facility Car parks
7 Ramp (for parking floors) • Width • Slope
8 Provision of Car Lift

भाग 6 (ख) राजस्थान राज-पत्र, सितम्बर 16, 2025 746

C- Outer Development Parameters:
S.No Details As per Latest Approved Building Plans As per Site Comments (if any)
1 Green & Plantation
i) Total Green Area (Sq.mts)
ii) Surface Green Area (Sq.mts)
iii) Podium Green Area (Sq.mts)
iv) Plantation Corridor (If any)
v) Tree Plantation (As per Norms)
2 Approved Services in the Project (STP, WTP, Under Ground Water Tank, Pump room, Panel Room, etc.)
3 Driveways for Fire tender Movement/Parking, etc.
4 No. of Entry/Exit & Width
5 No. of Security Rooms & Size
6 D - Provisions of Affordable Housing Policy/CMJAY Policy: Height of Compound wall (As per Norms)
Applicable only in case of Group Housing Projects having area more than 5000 Sq.mts.
EWS/LIG units provided on Main plot/Split Location On main plot/ Split Location
In case, EWS/LIG unit provided on Split Location Address of Split Location
S.No Details As per Latest Approval As per Site Comments (if any)
1 No. of EWS units
2 No. of LIG units
3 Total Carpet Area Provided (Sq.mts)
4 Total SBUA Area Provided (Sq.mts)
5 Parking of EWS/LIG Units
6- Development Work of Building Blocks (for Completion Certificate) Completion time of EWS/LIG units
S.N. Development Works Work to be Completed at the time of CC (in percentage) Work done on in Project (Mark "YES") Comments (if any)
A Development Works of Façade & Common areas of Building Blocks NaN
1 Civil construction work of Super structure 100% NaN
2 Plaster & Paint work of External Facade 100% NaN
Plaster & Paint work of Common areas 100% NaN
3 Door and window/ Structural Glazing work on External Facade 100% NaN
4 Flooring Work of Common areas 100% NaN
5 Railing work of Balconies, Terrace, Staircase etc. 100% NaN
6 Installation of Sanitary and Plumbing Fittings of Common areas 100% NaN
7 Installation of Electrical Fittings of Common areas 100% NaN
8 Community Facilities (Club, community hall, Society office, Swimming pool, shops etc.) 100% NaN
9 Development works of Common areas (Lobbies/Corridors/Staircase/Lift well/Terraces/Ramp/etc.) 100% NaN
10 Installation of Lifts/Escalators 100% NaN
11 Internal plumbing work in Residential units / Flats / Commercial units etc. 100% NaN
12 Internal electric wiring in Residential units / Flats / Commercial units etc. 100% NaN
13 Covered Parking Areas & Mech. Parking (Basement/Stilt/etc.) 100% NaN
14 Elevational Work 100% NaN
15 Overhead and Underground Water Tanks 100% NaN
16 Provision for Physically Challenged Persons 100% NaN
17 Installation of Fire Safety Equipment's 100% NaN
18 Status of EWS/LIG units 100% NaN
NaN
A Other Internal Development Works of Residential Units/ Flats/ Commercial Units etc:- NaN
Plaster & Paint work (i) NaN
(ii) Door / windows (iii) Tiling work of Kitchen & Toilets NaN
and fixtures like sink, (iv) Fittings washbasin, taps etc. NaN
fittings like socket, (v) Electrical switches etc. NaN
(vi) Flooring Work NaN
In case above work are not completed / partially completed then Developer has to submit a Declaration in prescribed format. NaN
F - Outer Development Works and Services of the Project (for Completion Certificate) NaN
S.No Development Works Work to be Completed at the time of CC (in percentage) Work done on in Project (Mark "YES") NaN
1 Compound wall 100% NaN
2 Entry & Exit Gates/Guard Rooms 100% NaN
3 Driveways & Pathways 100% NaN
4 Open Parking Areas 100% NaN
5 Meter Room/Pump Room etc. 100% NaN
6 Electrical Work/Light poles etc. 100% NaN
7 Water Supply lines/UG Tank 100% NaN
8 Storm Water Drains 100% NaN
9 Construction of Rain Water Harvesting Structure 100% NaN
10 Structure of Waste water Treatment/Recycling Plant 100% NaN
11 Laying of Sewerage line and Construction of Sewerage Treatment Plant (STP) 100% NaN
12 Any other work 100% NaN
G- NOC's/Certifications Required (for Completion Certificate) NaN
S.No Type of NOC/Certification Applicable/ Not Applicable Obtained NaN
1 Structural Certificate (Building Height more than 15 Mts.) NaN
2 Envoirment NOC (GBUA more than 20,000 Sq.Mts.) NaN
3 Consent to Establish (GBUA more than 2500 Sq.Mts.) NaN
4 Green Building Certification (LEED/IGBC/GRIHA/ASSOCHAM GEM) NaN
5 Labour Cess No Dues Certificate NaN
6 IBS NOC (For Multistoried buildings, Educational Institutions, Hospitals, Office Building and Shopping mall/ Commercial Complexes.) NaN
7 RECBC Compliance report from Empaneled Energy Auditor or any other Authorised Dept./Agency/ Official (as applicable) NaN
8 Any other (as applicable) NaN
All Post Dated Cheques for betterment levy is to be deposited before issuing of completion certificate Yes

Completion Fee (To be deposited in Local Authority) Gross-Built up area of the completed Part _________ Sq.mts X Rs_______/- = Total Amount Rs_____________/- (In words__________________________________)

………………………………………………… (Seal & Signature of Architect with date)

……………………………………………… (Seal & Signature of Developer with date)

Name of Developer: …………………………………….

Name of Architect: ………………………………………………… Reg. No (Issued by COA): - ……………….….………………….

Note- 1. In case the Completion Certificate / Partial Completion Certificate is issued by the Empanelled Architect then above duly signed Checklist with his seal and signature shall be submitted along with the copy of Certificate.

2. Checklist must be submitted in the Authority only after confirmation of Construction of Building as per Latest approved Building Plans of the Project. Parameters approved in Building plans and available on site must be filled in the concerning columns.

3. Project Architect must ensure all applicable provisions as per building byelaws and other related Norms complied in the Project.

4. Project Architect must ensure that all the Development works of the Building blocks as mentioned in Table "E" and Outer Development Works as mentioned in Table "F" must be completed 100% and accordingly Status of development work shall be filled as "YES" in the concerning columns before submitting Checklist. 5. Project Architect must ensure that all the NOC's and Certification (as applicable) must be obtained before submitting Checklist in the Authority.

6. If any provision is not required as per Latest approved Building Plan and Norms then write 'NA' for Not applicable in the concerning columns.

7. If there are deviations on site from latest approved Building Plans, then Revised maps needs to be approved from the Competent Authority before submitting Checklist. Building plans need not to be revised if there are Deviations like Elevational treatment, Minor changes in structural elements which do not disturb the parking placements, Common areas, allotted units and by such internal changes and GBUA and FAR/BAR of the project are not changed.

8. Cross-signatures/Self-attestation are required to be done on every page of the Checklist.

भाग 6 (ख) राजस्थान राज-पत्र, सितम्बर 16, 2025 750 If the Technical parameters of the project (as per Table A, B, C & D) are not as per Latest approved Building Plans, any of the Development works (as per Table E & F) are not completed in all respect i.e. 100% and all the NOC's and Certification (as applicable) are not obtained, then, Checklist shall not be submitted in the Authority.

Annexure-3 (Declaration for completion of certain internal works in Residential units / flats / Commercial units etc. To be submitted with application for Completion Certificate / Partial Completion Certificate by the Developer (to be submitted on Rs.100 Non-judicial Stamp paper duly notarised)

Declaration

I __________________________ s/o _________________________ am developer / authorised signatory of the Project (name) ______________________ located at Plot no./ Khasra No. ____________ Village ________________, Tehsil _____________, District______________(Raj.). I hereby declare that all civil construction, Internal / External Development works have been completed in the above mentioned project. Internal finishing of following works in unit number and floor number as per enclosed list are pending as per the agreement with the allottee or as per the written request of the allottees:-

1- _______________________________________ 2- _______________________________________ 3- _______________________________________ 4- _______________________________________

I have applied for the issuance of Completion Certificate / Partial Completion Certificate. I shall be solely respolsible for any dispute if any arises with the allottee in this regard in future. (Enclosed: List of unit number and floor number)

Date: ……………

………………………………………………………………………. (Name & Signature of Developer) Annexure-4 (Letter Head of the Local body / Empanelled Architect)

Dispatch no. ……………………….. Date of issue: ……………

Completion Certificate/Partial Completion Certificate

It is hereby certified that the Project __________________________ having Plot area _________Sq.mts. located at Plot no./ Khasra No. ____________ Village ________________, Tehsil _____________, District______________(Raj.) by M/s. ______________________was inspected by the Authority on __________ and found that the construction of the Complete Project/ Part of the project (Part area________ Sq.mts. & Towers/Blocks _______________) is completed on site in accordance with the Building Plans approved by the Authority dated _______.

Developer/ Promoter has complied with all the provisions of Building byelaws and other applied Norms in the said Project and obtained all necessary NOC's & Certifications.

Therefore, the Completion Certificate/Partial Completion Certificate is issued.

(Enclosed: Checklist of Completion Certificate in case issued by empanelled Architect)

…………………………………… (Seal & Signature of Competent Officer / Empanelled Architect with date) Designation / Registration no.

Annexure-5

(Letter to be issued by the Local Authority to the Developer)

(on Letter Head)

Dispatch no. …………………. Date of issue: ……………

Acknowledgment Letter

To, ………………………………. ……………………………… ………………………………

Subject: - Acceptance of Completion Certificate/Partial Completion Certificate issued by Empaneled Architect.

भाग 6 (ख) राजस्थान राज-पत्र, सितम्बर 16, 2025 752 Reference: - Your Letter of submission of Completion Certificate/Partial Completion Certificate dated ________ .

Dear Applicant, In reference to the above mentioned subject and your letter dated ___________, it is hereby informed that Completion Certificate/Partial Completion Certificate of the Project "_____(Name of the project)____" located at ______(Address of Project)______Issued by Empaneled Architect ______________, is accepted by the Authority.

Kindly note that if Authority founds that the Completion Certificate/Partial Completion Certificate is issued on the basis of wrong facts or any false documents are submitted alongwith Completion Certificate/Partial Completion Certificate, then, Completion Certificate/Partial Completion Certificate will be considered as invalid and we may take necessary action against you and Empaneled Architect, as the case may be.

Kindly be informed.

…………………………………………………………

(Seal & Signature of Competent Officer with date) Designation

प्रपत्र-5 Application / Intimation (in case of certificate issued by Empanelled Architect) for Occupancy Certificate / Partial Occupancy Certificate (to be submitted by the Developer)

To, ………………………………. ……………………………… ………………………………

Subject :- Application for Issuing / intimation of Occupancy Certificate / Partial Occupancy Certificate

Sir/Madam, This is to inform you that our project "______(Name of the project)______" located at ___________(Address of Project)_________ is completed in all respects, we have obtained applicable NOC's/ Certifications and taken all connections like Water supply, Electricity etc. The project is ready to occupy by the allottees of the Project.

We have deposited the Occupancy Certificate fee of Rs. __________/- in the Local Authority.

We are submitting all the requisite documents along with documents as per prescribed checklist. Kindly issue the Occupancy Certificate / Partial Occupancy Certificate of the said project.

OR We have obtained Occupancy Certificate/Partial Occupancy Certificate on date __/__/____ from the empanelled Architect _________________________________ (name), _________________________ (Registration no.). the copy of the Occupancy Certificate/Partial Occupancy Certificate along with documents as per prescribed checklist are enclosed for your kind intimation.

(Enclosed: - Annexures as per attached list)

(Seal and Sign) ……………………………………… Name of the Developer/Promoter

List of Documents to be submitted with application / intimation for Occupancy Certificate/ Partial Occupancy Certificate

S .No Documents Annexure's Page Nos.
1 Checklist of Occupancy Certificate Annexure 1
2 OC Fee deposition Receipt Annexure 2
3 Copy of Lease deed and Site Plan (issued by the Local Authority) Annexure 3
4 Copy of Completion Certificate / Partial Completion Certificate issued earlier Annexure 4
4 As-Built Drawings (Attested by Empaneled Architect) Annexure 5
5 Copy of Latest Approved Building Plans (On the basis of which CC is issued) Annexure 6
6 Certified Copy of Google Map (with Latitude & Longitude) Annexure 7
7 Site Photographs (from all the sides) (Building Blocks/Internal/Outer Development Works) Annexure 8
8 Certificate of Structural Engineer Annexure 9
9 Affidavit for Compliances of Part-VI of NBC and Earthquake resistance provisions (Attested by the Architect, Structural Engineer and Developer of the Project) Annexure 10
10 NOC from Fire Department (if applicable) Annexure 11
11 Consent to Operate from Pollution Control Board (if applicable) Annexure 12
12 NOC from Labour Department Annexure 13
13 List of EWS/LIG units and Status of Annexure 14

भाग 6 (ख) राजस्थान राज-पत्र, सितम्बर 16, 2025 754

Completion & Allotment (if applicable)
14 Working/Services Drawings of the Project The scanned copy of all the drawings can be submitted in Pen-drive having Seal and sign of Concerned Consultant, Project Architect and Developer in separate folders as mentioned below. Annexure 15/ Scanned Copies in Pendrive
i) All Working Drawings Sub-Annexure 15.1
ii) All Structural Drawings Sub-Annexure 15.2
iii) All Electrical Drawings Sub-Annexure 15.3
iv) Plumbing & Water Supply Drawings Sub-Annexure 15.4
v) Storm Water and Sewerage Drawings Sub-Annexure 15.5
vi) Fire Fighting Drawings Sub-Annexure 15.6
vii) HVAC Drawings Sub-Annexure 15.7
viii) Rain Water Harvesting Structure Drawings Sub-Annexure 15.8
ix) Any Other Drawings Sub-Annexure 15.9

Seal and Sign

(Name of the Developer/Promoter) Date :-

Annexure-1 Check List for Occupancy Certificate

Basic Details of the Project NaN
Name of Developer/Promoter NaN
Address of Developer/Promoter NaN
Name of the Project NaN
RERA Registration No. NaN
Address of the Project (Plot no./Khasra no. NaN
Plot Area (Sq.mts.) (As per Approved Building Plan) NaN
Width of Front Road NaN
Landuse of Plot as per Lease deed Date of issue of Lease Deed: NaN
Use of Approved Building Plans (Multi-dwelling Unit/Resi. Flats/Group Housing/ Studio/Row Houses/CMJAY- 1A/3A/3B/3C/ Hotel/Resort/Mall/Commercial Complex/ Offices/School/College/Hospital/etc.) NaN
Building Plans approving Authority NaN
Latest Building Plans Release date NaN
Building Plans Validity Date NaN
Building Plan Approval as per Building Byelaws (2000/2010/2017/2020/any other) NaN
Architect of the Project & COA no. NaN
Structural Engineer of the Project Completion Certificate issued by NaN
Completion Certificate issued on NaN
Completion Certificate deposited in Local Authority on NaN
Site Inspection Report
A-Technical Parameters of Building Blocks:
S.No Details As per Latest Approved Building Plans As per Site Comments (if any)
1 Setbacks Direction
Front
Side I
Side II
Rear
2 Ground Coverage
3 Gross Built-up Area (Sq.mts)
4 F.A.R/B.A.R (Sq.mts & Ratio)
5 Total No. of Floors (Basement, Stilt, above floors, service floor, etc.)
6 Total Height of Building
i) Plinth
ii) Stilt/Podium
iii) Ground/First to Terrace
iv) Parapet/Mumty/Lift Machine Room/any other architectural element
7 No. of Blocks/Towers
8 Total No. of Units (Flats/Shops/Showrooms etc.)
9 Commercial Area (in case of Group housing/ Flatted Development project)
10 Community Facilities area (Club, community hall, Society office, Swimming pool etc.)
11 Refuge area (if any)
12 Total No. of Staircases
i) ii) No. of Open Fire stair case No. of Pressurized Fire Stair case
13 No. of Lifts Size of Lift
14 No. of Escalators
15 Provision for Physically Challenged Persons • Ramp • Toilet • Car Parking • Lifts
16 Cut-Out/Open to Sky/Shafts
17 Projections/Balconies etc. (Covered/extended)
18 Porch (if any)
B- Parking Parameters:
S.No Details As per Latest Approved Building Plans As per Site Comments (if any)
1 Total E.C.U Required
2 Total No. of Car parking
i) Surface Parking
ii) Mechanical Car Parking
iii) • Basement (I,II,III,….)
• Stilt
• Open Area
3 Two-Wheeler Parking
4 Bus Parking
5 Visitors Parking
6 EV Charging Facility Car parks
7 Ramp (for parking floors) • Width • Slope
8 Provision of Car Lift

भाग 6 (ख) राजस्थान राज-पत्र, सितम्बर 16, 2025 758

C- Outer Development Parameters: NaN
S.No Details As per Latest Approved Building Plans As per Site Comments (if any) NaN
1 Green & Plantation NaN
i) Total Green Area (Sq.mts) NaN
ii) Surface Green Area (Sq.mts) NaN
iii) Podium Green Area (Sq.mts) NaN
iv) Plantation Corridor (If any) NaN
v) Tree Plantation (As per Norms) NaN
2 Approved Services in the Project (STP, WTP, Under Ground Water Tank, Pump room, Panel Room, etc.) NaN
3 Driveways for Fire tender Movement/Parking, etc. NaN
4 No. of Entry/Exit & Width NaN
5 No. of Security Rooms & Size NaN
6 D- Provisions of Affordable Housing Policy/CMJAY Policy: Height of Compound wall (As per Norms) NaN
Applicable only in case of Group Housing Projects having area more than 5000 Sq.mts. NaN
EWS/LIG units provided on Main plot/Split Location On main plot/ Split Location NaN
In case, EWS/LIG unit provided on Split Location Address of Split Location NaN
S.No Details As per Latest Approval As per Site Comments (if any) NaN
1 No. of EWS units NaN
2 No. of LIG units NaN
3 Total Carpet Area Provided(Sq.mts) NaN
4 Total SBUA Area Provided (Sq.mts) NaN
5 Parking of EWS/LIG Units NaN
6 E- Development Work of Building Blocks (for Occupancy Certificate) Completion time of EWS/LIG units NaN
S.No Development Works Work to be Completed at the time of CC (in percentage) Work done on in Project (Mark "YES") Comments (if any) NaN
1 Civil construction work of Super structure 100% NaN
2 Internal & External Plaster and Paint work 100% NaN
3 Door and window/ Structural Glazing work 100% NaN
4 Flooring Work 100% NaN
5 Balconies and railing work 100% NaN
6 Installation of Sanitary and Plumbing Fittings 100% NaN
7 Installation of Electrical Fittings 100% NaN
8 Community Facilities (Club, community hall, Society office, Swimming pool, shops etc.) 100% NaN
9 Development works of Common areas (Lobbies/Corridors/Staircase/Lift well/Terraces/Ramp/etc.) 100% NaN
10 Installation of Lifts/Escalators 100% NaN
11 Covered Parking Areas & Mech. Parking (Basement/Stilt/etc.) 100% NaN
12 Elevational Work 100% NaN
13 Overhead and Underground Water Tanks 100% NaN
14 HVAC works 100% NaN
15 Provision for Physically Challenged Persons 100% NaN
16 Installation of Fire Safety Equipment's 100% NaN
17 F- Outer Development Works and Services of the Project (for Occupancy Certificate) Status of EWS/LIG units 100% NaN
S.No Development Works Work to be Completed at the time of CC (in percentage) Work done on in Project (Mark "YES") Comments (if any) NaN
1 Compound wall 100% NaN
2 Entry & Exit Gates/Guard Rooms 100% NaN
3 Driveways & Pathways 100% NaN
4 Open Parking Areas 100% NaN
5 Meter Room/Pump Room etc. 100% NaN
6 Electrical Work/Light poles etc. 100% NaN
7 Water Supply lines/UG Tank 100% NaN
8 Storm Water Drains 100% NaN
9 Construction of Rain Water Harvesting Structure 100% NaN
10 Structure of Waste water Treatment/Recycling Plant 100% NaN
11 Laying of Sewerage line and Construction of Sewerage Treatment Plant (STP) 100% NaN
12 G- Installation Works (for Occupancy Certificate) Any other work 100% NaN
S.No Development Works Work to be Completed at the time of OC (in percentage) Work done on in Project (Mark "YES") Comments (if any) NaN
1 Development of Green and Landscape areas 100% NaN
2 Tree Plantation (As per Norms) 100% NaN
3 Installation of Transformer/ DG set/ Meters/ Electrical Connection 100% NaN
4 Water Supply Connection/Boring 100% NaN
5 Installation of Machinery of WTP 100% NaN
6 Installation of Machinery of STP 100% NaN
7 Installation of equipment's for Solid Waste Management 100% NaN
8 Installation of Solar Panels/Solar Water Heater 100% NaN
9 H- NOC's/Certifications Required Installation of Gas Bank & Pipe lines (If applicable) 100% NaN
S.No Type of NOC/Certification Applicable/ Not Applicable Obtained NaN
1 Fire NOC NaN
2 Consent to Operate (as applicable) NaN
3 Any other (as applicable) NaN

Occupancy Fee (To be deposited in Local Authority) Gross-Built up area of the completed Part _________ Sq.mts X Rs_______/- = Total Amount Rs_____________/- (In words__________________________________)

…………………………………………………….. (Seal & Signature of Architect with date)

……………………………………………… (Seal & Signature of Developer with date)

Name of Developer: …………………………………….

Name of Architect: ………………………………………………… Reg. No (Issued by COA): - ……………….….………………….

Note- 1. In case the Completion Certificate / Partial Completion Certificate is issued by the Empanelled Architect then above duly signed Checklist with his seal and signature shall be submitted along with the copy of Certificate. 2. Checklist must be submitted in the Authority only after confirmation of Construction of Building as per Latest approved Building Plans of the Project. Parameters approved in Building plans and available on site must be filled in the concerning columns.

3. Project Architect must ensure all applicable provisions as per building byelaws and other related Norms complied in the Project.

4. Project Architect must ensure that all the Development works of the Building blocks as mentioned in Table "E" and Outer Development Works as mentioned in Table "F" must be completed 100% and accordingly Status of development work shall be filled as "YES" in the concerning columns before submitting Checklist. 5. Empaneled Architect must ensure that all the NOC's and Certification (as applicable) must be obtained before submitting Checklist in the Authority.

6. If any provision is not required as per Latest approved Building Plan and Norms then write 'NA' for Not applicable in the concerning columns.

7. If there are deviations on site from latest approved Building Plans, then Revised maps needs to be approved from the Competent Authority before submitting Checklist of Occupancy Certificate, Building plans need not to be revised if there are Deviations like Elevational treatment, Minor changes in structural elements which do not disturb the parking placements, Common areas, allotted units and by such internal changes and GBUA and FAR/BAR of the project are not changed.

8. Cross-signatures/Self-attestation are required to be done on every page of the Checklist. 9. If the Technical parameters of the project (as per Table A, B, C & D) are not as per Latest approved Building Plans, any of the Development works (as per Table E , F & G) are not completed in all respect i.e. 100% and all the NOC's and Certification (as applicable) are not obtained, then, Checklist shall not be submitted in the Authority.

Annexure-3 (Letter Head of the Local body / Empanelled Architect) भाग 6 (ख) राजस्थान राज-पत्र, सितम्बर 16, 2025 762 Dispatch no. ………………………………….. Date of issue: ……………

Occupancy Certificate/Partial Occupancy Certificate

It is hereby certified that the Project __________________________ having Plot area _________Sq.mts. located at Plot no./ Khasra No. ____________ Village ________________, Tehsil _____________, District______________(Raj.) by M/s. ______________________was inspected by the Authority on __________ and that the construction of the Project is completed on site in accordance with the Building Plans approved by the Authority dated ___________. All the services in the project like Electrical, Water supply, STP/WTP, Solar system, etc. are functional and promoter has obtained all necessary connections accordingly. Therefore, the said Project is ready to occupy by the allottees.

Developer/ Promoter has complied with all the provisions of Building byelaws and other applied Norms in the said Project and obtained all necessary NOC's & Certifications.

Therefore, the Occupancy Certificate is issued.

(Enclosed: Checklist of Occupancy Certificate in case issued by empanelled Architect)

…………………………………………………………………………. (Seal & Signature of Competent Officer / Empanelled Architect with date) Designation / Registration no.

Annexure-4

(Letter to be issued by the Local Authority to the Developer) (on Letter Head)

Dispatch no. ………………………………….. Date of issue: ……………

Acknowledgment Letter

To, ………………………………. ……………………………… ………………………………

Subject: - Acceptance of Occupancy/Partial Occupancy Certificate issued by Empaneled Architect. Reference: - Your Letter of submission of Occupancy Certificate dated ________ .

Dear Applicant, In reference to the above mentioned subject and your letter dated ___________, it is hereby informed that Occupancy Certificate of the Project "_____(Name of the project)____" located Kindly note that if Authority founds that the Occupancy Certificate is issued on the basis of wrong facts or any false documents are submitted alongwith Occupancy Certificate, then, Occupancy Certificate will be considered as invalid and we may take necessary action against you and Empaneled Architect, as the case may be. Kindly be informed.

………………………………………………………… (Seal & Signature of Competent Officer with date)

Designation

प्रपत्र-6

पिथ-पत्र

अज्नमििि के प्रावािि व आपदा की ज्स्थनत में मौके पर यथोधति नकिाि की व्यवस्था

करेि हेतु

ूँ करते हैं कक -

मैं/हम ............................................ आयु ............................ वषभ, नविाीि ......................... पूरे होि हवाि में पिथपूवभक नमिि प्रस्तुत करता/करती हू

यह कक भूखण्ड ंिख्या......................., योजाि ........................... (हिर का ािम) में ज्स्थत है, ज्जकिा ेित्रफल............................... वगभमीटर है के स्वामी / होल्डर हू ूँ हैं. ज्जकिे सलए अज्नमििि दृज्टट ेि मिि अधकिारी प्राधकिर/ गिर ववकाि न्याि/ गिर नगिम/ गिर पररषद/गिर पासलका ...................(हिर का ािम) द्वारा ददये गये अािपज्तत प्रमाण पत्र की तिों की पालाि ुिनज्श्तिि की जावेंगी तथा भवि की आवश्यकताुिािर अज्नमििि के प्रावािि रखे जावेंगें तथा इकिो ंिािसलत करेि के सलए भवि में हर मिय उपलब्ि रहेगा। भवि का उपयोग प्रारमभ होेि पर ुिराि के उपकरण ंिािसलत करेि के सलए एक प्रसक्षिति व्यज्क्त (के यर टेकर) की नयिुज्क्त करं गा / करं गी / करेंगे, ज्जकिे पाि बबज्ल्डंग का क्ािि, ुिराि एवं नकिाि प्लाि (Escape Plan) उपलब्ि रहेंगे। इीि प्रकार नयिुक्त के यर टेकर के मोबाइल ंि. एवं Land line Number भी सलये जाकर पुसलि आयुक्त/हिर में नयिुक्त उच्तिम पुसलि अधकिारी (मिबज्न्ति हिर) व अोिहस्तारिकताभ को ूिािि उपलब्ि करवाई जायेंगी ताकक ककीि भी र्दुभटाि की ज्स्थनत में बािव कायभ प्रभावी रप ेि ककये जा किें ।

हस्तारि पिथग्रदहता

ूँ करते हैं कक उपरोक्त मैं/हम ....................................... पिथग्रदहता यह तियावपत करता/करती हू ूिािि मेरे / हमारी नजिी जाकिारी में हिी है एवं बबाि ककीि दबाव के स्वेच्छा ेि रबर तहरीर कर दी गई है तथा कोई भी तथ्य हिीं नछपाया गया है, ईश्वर मेरी/हमारी राि करे।

भाग 6 (ख) राजस्थान राज-पत्र, सितम्बर 16, 2025 764 स्थाि :

ददािंक :

हस्तारि पिथग्रदहता

प्रपत्र-7 (To be submitted at the time of approval of building plan) CERTIFICATE OF THE UNDERTAKING FOR COMPLIANCE OF THE PROVISION OF NBC PART-IV FOR EARTHQUAKE SAFETY

Plot Detail ………………………………………………........ Area of Plot………………………………………............... Use of Building……………………..…………………....... Proposed height of building …………………………..

1. Certified that the building plans submitted for approval satisfy's the safety requirement as per Building Byelaws & provisions of NBC and the information given therein is factually correct to the best of our knowledge and understanding.

2. It is also certified that the structural design including safety from earthquake shall be duly incorporated in the design of the building and these provisions shall be adhered to during the construction.

Signature of Owner …………………….......................

Name & address(Owner)…………………………........

Signature of Structural engineer……...……………......

Name & Address(Structure Engineer).............................

Registration No…………………………………...........

Signature of Architect ………..……………….....….....

Name & Address(Architect)…………………………...

CoA No………………………………………………...

Registration No……………………….......…………....

प्रपत्र-8 (To be submitted at the time of application for Completion certificate of building) CERTIFICATE OF UNDERTAKING FOR COMPLIANCE OF THE PROVISION OF N.B.C. PART – VI FOR EARTHQUAKE SAFETY

1. The building/s has/have been constructed according to the sanctioned plans. 2. The building/s has/have been constructed as per approved plans and structural design (One set of structural drawings as executed and certified by the Structural Engineer is enclosed) which incorporates the provision of structural safety as specified in the regulations/NBC.

3. Construction has been done under our supervision/guidance and is adheres to the drawings submitted.

Signature of Owner ……………………........................... Name & address (Owner)…………………………............

Signature of Structural engineer……...…………….......... Name & Address (Structure Engineer)............................. Registration No…………………………………..................

Signature of Architect ………..……………….....….. Name & Address (Architect)………………………… CoA No………………………………………………... Registration No……………………….......…………..

राज््‍य्‍ेन ्‍्‍रीय्‍रणर,ालयप्‍जयपणर


  1. ↩
Cite this issue. Rajasthan Extraordinary Gazette, Government of Rajasthan, 16 September 2025. Indian Gazettes, https://egazette.servantsofknowledge.in/details/in.gazette.rajasthan_extraordinary.2025-09-16.5111863/. Archive identifier in.gazette.rajasthan_extraordinary.2025-09-16.5111863.